Diccionario Español-Bisaya

Persuadido, caro lector, que la publicacion de un Diccionario Bisaya-Español Cebuano únicamente podrà ser de utilidad á los sugetos que ya se hallasen impuestos en los primeros...

Alzar, tomar, coger del suelo. = Polot sacoat, bosoat. * Manteles, ropa tendida, &c. = Tocas, boclas, lolho, bolcas, quimon. * Brazo. = Bayao, baquiao. * De obra, &c. = Honong,...

Apretado. = Hicaóon, daginotan. * Táuo ng̃a taláoan, ng̃a may cahádloc, sa diótay ng̃a casing casing. * Ang nahamótang sa dágcong calisdánan, ang guidólgan sa saquét, ang guidól...

Átomo. = Bisan onsa onsa ng̃a diótay caáyo, mg̃a dolodagámi, mg̃a sapóc sapóc ng̃a magágmay caáyo, ng̃a maquíta usáhay ng̃a nanaglibót libót sa mg̃a casílao sa adlao.

Barquillo. = Tinápay ng̃a manípis, ug maíng̃on ing̃on sa hostias sa oaláy bínhi con levadura. * Guisáctan sa matám-is ug guilíquit sa pagcadágoay sa usá ca pinótol ng̃a bagácay,...

Botavante. = Cáhoy ng̃a hatáas, ng̃a guitaólan sa tomóy sa usá ca pothao ng̃a matalínis, ng̃a guibáton sa mg̃a nagasacáy sa pagsócol ug pagpogóng sa boot mobángga caníla.

Caducar. = Pagpamólong ug pagbóhat sa oaláy húna húna, sa oalá húna hunáon ug maáyo, guícan sa pagcalóya ug sa hatáas ng̃a edad sa hingtúngdan ng̃a táuo. * Pagoalá sa gahóm sa m...

Caos. = Ang pagcabótang sa ng̃atanán ng̃a nahimótang sa calibótan, sa nahióna, sa ianámpa pa, dihá dihá sa pagbóhat sa Dios sa máong calibótan, ug sa oalá pa ipahósay sa Guinóo.

Cazcarria. = Pisac, yánang ng̃a napílit sa sidsid sa mg̃a saya ug sa mg̃a bisti ng̃a hatáas. * Ang sip-on, ang cogmo ng̃a nagahí sa talambóan, sa mang̃a bohó sa ilong.

Colegio. = Cadaghánan, catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a nanagpoyó sa baláy ng̃a pagatón-an sa mg̃a quinaádman. * Ang maong baláy ng̃a pagatón-an, escolahán. * Convento sa mg̃a Padr...

Conjuro. = Pang̃adyéon ng̃a icapagóa sa mg̃a yaoa sa laoas sa mg̃a táuo, ug icapaháoa, igapahalayó, sa mg̃a onós, sa mg̃a mananáp ng̃a nang̃adáot sa mang̃a cabalánan, ug sa bisa...

Corromper, alterar algo. = Pagláin, paggobót, pagbóloc. * Seducir á alguna mujer. = Dahong dahong, limbong, pagdáog sa pagháng̃io, ali ali, coha. * Viciar las buenas costumbres....

Dama. = Babáye ng̃a dato, bilídhon, lioat sa maáyo ug banságon ng̃a guinicánan. * Babáye ng̃a guiáli alíhan, guibólong ug guihigógma sa laláque. * Babáye ng̃a magaalágad sa hari...

Derecho. = Matól-id, matános, matárong. * Ang sa dapit sa toó. * Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a solat sa mang̃a Santos ng̃a Papa ug sa guisabótan sa mg̃a Concilio. * Batásan. * Di...

Descubridor. = Ang macáplag, macabálag sa bisan onsa ng̃a tinágo, ng̃a oalá hiílhan. * Ang maquigsáyor, maquigásoy, maquisósi sa bisan onsa. * Maghihíling. * Ang guisógo pagóna,...

Desnudo. = Hob-an, hinób-an, hinobóan. * Táuo ng̃a guitáptan sa laoas, ng̃a guibísti sa malágsot ug noog ng̃a bisti. * Táuo ng̃a oaláy pahanóngdan. * Ang oaláy tabang, ang oaláy...

Dictar. = Pagpamólong, pagpólong sa mahínay hinay, pagsángpot sa maánam anam, sa mahínay hinay, sa mg̃a polong ng̃a buot sa bisan cansa ng̃a soláton sa lain. * Pagsámbag, pagtám...

Dominacion. = Pagcatagía, pagcabóot sa mg̃a hari sa ilang mg̃a guinsacópan ug sa yota ng̃a hingsácpan sa ilang gahóm. * Mg̃a Ángeles sa icaópat ca coro sa Lang̃it, mg̃a espíritu...

Embolar. = Pagtáod, pagbótang, pagpahaáng̃ay sa mang̃a tomóy sa mg̃a song̃áy sa mg̃a mananáp sa mg̃a malíng̃in ng̃a cahoy, arón díli sila macagsámad ug macagsóng̃ag.

Encomienda. = Togon. * Cahímtang ng̃a banságon ng̃a itógot sa Guinóong hari sa obán ng̃a mg̃a sacop nia sa timáan sa iang maáyong boot ug sa pagbálos sa mg̃a pahanóngdan. * Ang...

Ensalmador. = Ang maghihílot, ang may opicio sa pagpaghióli sa logar sa mg̃a bocóg ng̃a nalisá. * Ang magasácot sa mg̃a polong ng̃a oaláy cahológan, ang bacácon sa pagtámbal sa...

Era. V. Época. * Túig, panúig, panuígan. * Yota ng̃a datag ug maháoan ng̃a pagaguiócan sa trigo, humáy, &c. * Cristiana. = Túig, tiempo ng̃a pagaisípon cutub sa pagcatáuo sa ato...

Escuadra. = Escoála, capandáyan sa mg̃a panday. * Ang tapoc sa pila ca soldados ng̃a guibotáng̃an sa ilang ponóan ng̃a guing̃álan ug cabo, ug ang opicio sa pagcacabo sa mg̃a sol...

Estacion. = Pagcabótang sa bisan onsa. * Túig, catuígan. * Pagdúao sa mg̃a Singbahán ug pagámpo dihá sa atobáng̃an sa Santísimo Sacramento, labí pa sa jueves ug sa viernes sa se...

Éter. = Tambal ng̃a matín-ao ug magáan pa ng̃ani sa labíng maáyong tobig, mahong̃áo caáyo, cay con isalibáy sa hang̃in ug con iyabó sa holohatáas, maoalá dihá dihá ug díli mahól...

Extractar. = Pagláctor sa hingtóngdan sa mg̃a toyo ng̃a guisólat sa libro, con sa mg̃a solat sa mg̃a hatáas ng̃a polong. * Pagásoy, pagsólat sa mg̃a hamóbo ug lactod ng̃a polong.

Feria. = Bisan onsang adlao sa semana, gaoas ang sábado ug domingo. * Ang lunes guing̃álan feria ng̃a icadóha, ang martes feria ng̃a icatoló, ang miércoles feria ng̃a icaópat, &...

Fluctuar. = Paglisód sa bisan onsa sa ibábao sa tubig tong̃ód sa balod. * Pagdóha doha sa bisan cansa sa díli sia mahibaló con onsay boboháton, cay guiálang aláng̃an sia. * Pagh...

Frontal. = Dayan dayan, bitay bitay, tabil sa panápton sa igagáma, &c., con tinócod sa mg̃a papán ng̃a sinápao sa salapí, &c., ng̃a ibótang sa atobáng̃an sa mg̃a altal sa mg̃a S...

Garitero. = Ang tagía sa baláy ng̃a pagasogálan sa baraja. * Ang sogaról ng̃a moádto sa masóbsob sa baláy ng̃a pagasogálan. * Tabon tabon, cagon cagon sa mg̃a caoatán.

Gracia. = Hatag ng̃a guihátag sa Dios sa mg̃a táuo, arón panománon nila ang ilang mg̃a catongdánan, ug arón pagadang̃áton nila ang paghimáya sa Lang̃it. * Hatag ng̃a diósnon. *...

Gusarapo. = Mg̃a olod, mg̃a mananáp ng̃a magamáy, ng̃a nagacaláin lain ug dagoay, ng̃a motóbo sa tobig ug sa mg̃a lugar ng̃a mabasá basá. * Oaya oaya, oya oya.

Hilar. = Bilic. * Pagbóhat sa mg̃a olod ug sa mang̃a laoa laoa sa ilang mg̃a balay balay, sa pagípon nila sa mg̃a logás ng̃a guigáma nila. * Paghúna húna sa maáyong pagcatóltol.

Husma (andar á la). = Pagpatigáyon, pagpaquigásoy pagpaquigsáyod, sa pagcacógui caáyo sa bisan onsa ng̃a tinágo. * Pagmatúod sa bisan onsa ng̃a tinágo, tong̃ód sa mg̃a catáhap u...

Inclinar. = Pagtóang sa bisan onsa, pagtaquílid. * Pagárog sa loyo. * Pagsámbag sa bisan cansa, arón magabóhat con mamólong sa oalá húna hunáon. * Pagíng̃on ing̃on sa usá ca bot...

Infierno. = Impierno, espierno. * Lugar ng̃a pagasaquétan, sa oaláy catapúsan, sa mang̃a táuong daótan, pinilían. * Mg̃a casáquet sa mg̃a pinilían. * Lugar ng̃a guimpóyan sa mg̃...

Inteligencia. = Gahóm sa pagsábot, sa paghibaló. * Pagcaíla, pagcasábot. * Pagcabátir, pagcaálam. * Pagcasábot sa mg̃a húna húna ng̃a tinágo sa mang̃a táuo. * Bisan onsa ng̃a es...

Jácara. = Sabáy, sayáo sa maong ng̃alan. * Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a malipáyon ng̃a nanagsóroy soroy sa gabíy, ng̃a nanagcanta ug nanagbánha sila. * Casocó, panoyó. * Bacac,...

Ladrillo. = Ladriyo, yota ng̃a minása sa pagcadágoay sa usá ca papán ng̃a diótay, ng̃a pagalotóon ug maáyo, ug may silbi sa pagbóhat sa mg̃a baláy, sa mang̃a Singbahán, sa mg̃a...

Legitimar. = Pagásoy sa pagcamatúod sa bisan onsa ing̃on sa ang̃ay sa mg̃a tulumánon sa leyes. * Pagángcon sa bisan cansa sa iang anac ng̃a díli sa guintiayónan, arón mahímo ug...

Liticola. = Bulit ng̃a pagabuháton sa batóng mármol ng̃a dinócdoc ug maáyo, sa salong ug sa lang̃it lang̃it sa itlog, ng̃a icapílit ug igatápot sa mg̃a bató.

Magisterio. = Pagcabóot, pagcahópot sa magtotóon sa iang tinón-an. * Ang ng̃alan sa pagcamaestro sa bisan cansa. * Pagpamólong ng̃a palábi labíhon, arón pagaíngnon sa obán ng̃a...

Maquinal. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a paglíhoc sa mg̃a bahin sa máquina. * Mg̃a paglíhoc sa mg̃a bahin sa laoas. * Mg̃a pagbóhat ng̃a oalá húna hunáon, ug oalá boóton.

Mediar. = Pagábot sa talioála, sa tong̃á tong̃á sa bisan onsa ug sa bisan diin. * Paglában, pagtábang sa bisan cansa. * Pagámpo, pagháng̃io, pagpang̃amúyo sa tong̃ód sa bisan ca...

Ministerio. = Ang opicio, catongdánan sa tagsa tagsa ca táuo. * Bisan onsang buhat. * Paghópot sa mang̃a holosáyon ng̃a labíng mahál ug macúli sa mang̃a Guinharían. * Ang cahímt...

Monumento. = Buhat sa bató, &c., ng̃a pagaboháton ug pagatindógon sa cadaigánan, arón may panomdóman sa bisan cansang táuo ng̃a bantógon, con sa bisan onsa ng̃a cating̃aláhan ug...

Natural. = Ang onay sa bisan cansa ug sa bisan onsa. * Quinaía, quinagáoi. * Ang natáuo, ang molópio sa bisan diin ng̃a Guinharían con longsod. * Ang guibúhat sa oaláy sacót. *...

Nutrimento. = Ang gahóm sa mg̃a calán-on ng̃a macatámboc sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp. * Ang dugá sa yota ng̃a macatámboc sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm. * Ang guinicánan, an...

Oposicion. = Pagcaatóbang sa mg̃a botang. * Pagcabátoc sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. * Pagatóbang, pagting̃ób sa mg̃a táuo ng̃a nanagtúyo sa pagdáng̃at sa bisan onsa, ar...

Pala. = Capandáyan ng̃a guinagámit sa pagbálhin, pagcútao ug pagbósuat sa trigo, sa maís, &c., ug mao ang usá ca papán sa usá ca dang̃áo ug tung̃á sa cahitáson ug sa usá ca dang...

Paraiso. = Tanáman ng̃a matahóm caáyo, ng̃a ponó sa mg̃a bong̃ang tanán ng̃a matám-is ug malalím oyámot, ng̃a guibotáng̃an ug guipapóy-an sa Dios cang Adán sa human na ang pagbó...

Paso. = Bong̃a ng̃a naláya ug namalá sa tinúyo, bong̃a ng̃a guibólad arón mamalá, arón pagacuháan sa dugá. * Lacang, pagcaágui, pagcatápon, pagcalálin. * Pagcalacát ng̃a caugalí...

Pedrisco. = Mg̃a tolo sa ulan ng̃a mang̃ahólog sa dagoay sa pagcabató ng̃a dolodagcó, guican sa dagcóng tugnao. * Cadaghánan sa mg̃a bató ng̃a guibalíbag, guisalibáy, guibonó. *...

Perdigar. = Pagtápa, pagoloíhao, pagbótang sa ibábao sa mg̃a baga sa caláyo sa macaríot lamang, sa carne, sa isda, &c., arón díli onta madáot hasta sa dugay. * Pagándam sa bisan...

Peso. V. Pesantez. * Timbáng̃an, sinantánan. * Bisan onsang cabóg-at, ug ang cabóg-at sa bisan onsa. * Hingtóngdan, cahológan sa bisan onsa. * Pagcabóg-at sa bisan onsang bahin...

Plan. V. Plano. * Ang sulat sa bisan onsa ng̃a guisúlat sa iang ng̃alan. * Listáhan sa mg̃a táuo, sa mg̃a manggad, &c. * Ang cahoy ng̃a mohonóng sa quilla, sa onáyan sa mg̃a sac...

Pontifical. = Ang nahatong̃ód sa Santos ng̃a Papa. * Mg̃a bisting tanán ng̃a guibisti sa mg̃a Sres. Obispos sa pagmisa, ug sa ubán ng̃a mg̃a tulumánon sa ilang pagcaobispo. * Li...

Precognizacion. = Pagcatóg-an, pagcabaláod sa mang̃a pahanóngdan sa bisan cansa. * Pagcabaláod sa catilíngban sa mg̃a cardenal, ng̃a pagabotáng̃an sa pagbóot sa Santos ng̃a Papa...

Primavera. = Ang usá sa opát ca bahin sa túig. * Tanóm. * Bisan onsa ng̃a guisinambágan sa mg̃a color ng̃a nagacaláin lain ug maníndot. * Panápton sa igagáma ng̃a guinooátan, ng...

Prorumpir. = Paggóa sa bisan onsa sa ahat, sa calit, sa mabáscog. * Pagpomólong sa mg̃a polong ng̃a icadayág sa cusacó, sa capong̃ót, &c. * Pagpanghupáo, paghílac, pagcatáoa, &c...

Puntura. = Samad ng̃a guibúhat sa capandáyan ng̃a may tomóy ng̃a matalínis. * Tagsa ca tomóy ng̃a puthao ng̃a macatólpoc ug macalíg-on sa papel ng̃a pagamarcáhan sa imprenta.

Rafa. = Calig-ónan sa apog ug sa mg̃a bató, sa talioála sa mg̃a cota, sa mg̃a pared. * Alaguían sa mg̃a balaháan sa tubig, arón magabahá ang maong tubig sa luyo ug sa luyo, cutu...

Recado. = Polong ng̃a ipadála, ng̃a ipasuguílon sa lain. * Panomdóman ng̃a maáyo, pagcahándom sa isigcaíng̃on. * Pagcomostá, pagpang̃omostá. * Hatag, gasa, regalo, timáan sa maá...

Reformar. = Pagáyo, pagóli, pagbálic sa maáyong pagcabótang sa bisan onsa. * Pagóndang sa pagtúman sa bisan onsang catungdánan con opicio. * Paggobá sa bisan onsang catilíngban....

Relleno. = Ang naponó caáyo. * Pagcaponó. * Mg̃a otan, carne, &c., ng̃a tinártad caáyo ug sináctan sa mg̃a panácot ng̃a isolód sa tian sa mg̃a langgam, sa mg̃a tináe, sa mg̃a si...

Requerir. = Pagpahibálo sa mg̃a pagbúot sa mg̃a ponóan, sa mg̃a hocom. * Paghíling, pagsúsi, pagpaquigsáyod, pagpaquiásoy. * Pagquinahánglan. * Pagpasábot sa anáa sa húna húna,...

Retrucar. = Pagsíbog sa malíng̃in sa sogál ng̃a guing̃álan ug billar, sa obos na miómpoc sa bongbong sa lamesa, ug pagómpoc pagbálos sa malíng̃in ng̃a magaómpoc ng̃a daan canía.

Ropería. = Cahímtang sa pagcaropero. * Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a bisti ng̃a bag-o ug binúhat na. * Solód sa mg̃a caparían ng̃a pagatipígan ug pagaandáman sa mg̃a bisti sa...

Salsa. = Sacót sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a mg̃a butang ug mg̃a panácot ng̃a hinílis, sa paghátag sa lalím sa mg̃a calán-on. * Bisan onsa ng̃a malalím, sa maáyong lamí.

Seguir. = Apas, nonót, sonód, pagdáyon, pagparáyon. * Pagobán, pagcóyog. * Pagábay. * Pagpatigáyon sa pagdáng̃at sa bisan onsa. * Pagóyon, pagáng̃ay sa pagbúot sa lain. * Pagpan...

Signo. V. Signáculo. * Ang moábot gayód tong̃ód sa gahóm sa mg̃a bitóon, ing̃on sa pagtoó sa oaláy hingtúngdan sa mg̃a táuo ng̃a cabos. * Ang tagsa sa mg̃a icapólo ug duhá ca ba...

Soflama. = Siga ng̃a hapit díli maquíta. * Pagcaínit sa nauong ng̃a guícan sa caínit sa cotó cotó con sa caúlao. * Pagcasalingcápao sa mg̃a polong ng̃a icalímbong sa isigcatáuo....

Sudadero. = Panápton, panyo ng̃a icapáhid sa sing̃ot. * Lugar, con caligóan sa pagsíng̃ot. * Lugar ng̃a pagahonóban sa tubig. * Hapín sa mg̃a cabayo, ng̃a guibútang sa ilálom sa...

Tabla. = Papán. * Lamesa ng̃a pagahusáyan sa mg̃a hocom sa mg̃a capolong̃ánan. * Listáhan, padron sa bisan onsa ng̃a guisúlat sa pagcasonód sonór. * Yota ng̃a pagapugásan sa mg̃...

Tela. = Panápton. * Bisan onsa ng̃a hinábol. * Lugar ng̃a pagalibótan, sa pagbúhat sa mg̃a dula. * Lauot sa bino, &c., ng̃a molotáo ng̃a tolotibúoc sa ibábao. * Panit panit ng̃a...

Tiara. = Dayan dayan ng̃a ibútang sa olo sa mg̃a táuo sa obán ng̃a mg̃a Guinharían. * Mitra, calo calo sa Santos ng̃a Papa. * Cahímtang sa Santos ng̃a Papa.

Torno. = Lalícan. * Pagcatúyoc, pagcalibót. * Tinócod sa papán ng̃a guipahaáng̃ay sa usá ca bohó ng̃a pagabuháton sa cota, sa pared, ug ng̃a magatúyoc, ug may silbi sa pagúa ug...

Traspasar. V. Trasegar. * Pagágui sa onáhan. * Paglában sa mg̃a subá, pagtabóc. * Pagágui pagopód. * Poglágbas, pagsámad sa pagcalápos. * Pagcalóoy, pagpoáng̃od. * Paggóol, pagp...

Tronera. = Bohó, talambóan ng̃a pagabuháton sa mg̃a cota sa pagbúhi sa mg̃a luthang. * Talambóan ng̃a diótay ug haíctin ng̃a pagasúrlan sa sugá. * Ang tagsa ca bohó ng̃a guibohó...

Vaciar. = Pagyabó, paghúar sa tubig, sa bino, sa humáy, sa balás, &c., cutub sa usá ca surlánan sa lain ng̃a surlánan. * Pagbúhat sa bisan onsang buhat sa buláoan, sa yeso, &c.,...

Verdugo. = Salíngsing sa cahoy. * Labhag. * Labod. * Táuo ng̃a mupatáy sa mg̃a isigcatáuo ng̃a guihócman sa camatáyon, ng̃a magahámpac sa cadaigánan sa mg̃a saláan, &c. * Casáqu...

Violencia. = Pagcacosóg, pagcabáscog sa pagbóhat. * Pagcabóhat sa bisan onsa sa linugsánay. * Pagcapógos, pagcalógos sa bisan cansa, arón magabúhat sa díli onta buot magbúhat. *...

Yero. = Tanóm ug ang iang bung̃a ng̃a maíng̃on ing̃on, sa balátong, ng̃a molomalíng̃in ug maputí putí, ng̃a maáyong calán-on sa mg̃a hayúpan.

Zurron. = Puyo puyo, puntél sa panit ng̃a pagasórlan sa balon, &c., sa mg̃a baquero, sa mg̃a bantay sa mg̃a hayópan; tacong sa mg̃a bong̃a.