Part 13

Chapatal. = Pisácan, cayanáng̃an, lapoc.

Chapear. = Pagdáyan dáyan sa bisan onsa, sa mang̃a chapa.

Chapin. = Sapín.

Chapitel. = Sapitel, catapúsan sa mg̃a campanario ug sa mg̃a columna.

Chapodar. = Pagpótol sa mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy, sa mg̃a balágon ug mg̃a paras, saplong.

Chapuceramente. = Sa pagcabáol, sa pagcadíli hingpit.

Chapucería. = Pagcabáol, Pagbóhat sa bisan onsa sa pagcadíli maáyo, dili hingpit.

Chapucero. = Bohat ng̃a baol, ng̃a dili hingpit, ng̃a dili toman, ang táuo ng̃a dili macahingpit sa iang mg̃a bohat.

Chapurrar. = Simbog, sambog, sacót.

Chapuz. = pagcasálom.

Chapuzar. = Salom.

Chaqueta. = Sopa.

Charada. = Tigmo.

Charanguero. V. Chapucero.

Charca. = Danáo, tobígan, lam-áo, lanao.

Charco. = Idem.

Charla. = Sogid, soguílon ng̃a oaláy polos, ng̃a oaláy lamí.

Charlador. V. Charlatan.

Charlante. = Idem.

Charlar. = Pagsólti, pagsógid, pagsoguílon sa oaláy hingtóngdan ug lamí.

Charlatan. = Tabían, hinoguílon, tigpólong, lasang, bosac, hinoguilánon.

Charlatanear. V. Charlar.

Charlatanería. = Idem.

Charol. V. Barniz.

Charolar. V. Barnizar.

Charro. = Táuo ng̃a boquídnon, ng̃a dili moánad sa batásan sa mg̃a táuo ng̃a longsolánon, bodong.

Chasco. = Pagtíao, pagsóod sood, pagsólog solog. * Paghitábo ng̃a contra ug dili oyon sa guipaábot, sa guihólat.

Chasquear. = Idem.

Chato, persona chata. = Pislat, pisláton. * Bolo, &c., de punta roma, chata. = Daya, sompo, songpo, sapia, sap-ya.

CHI

Chibato. = Ang anac ng̃a diótay sa canding.

Chibetero. = Alad ng̃a pagabilanggóan sa mg̃a anac ng̃a diótay sa mg̃a canding.

Chibo. V. Chibato.

Chicada. = Panón sa mg̃a anac ng̃a diótay sa mang̃a carnero.

Chico. = Diótay, didiót, hamóbo, báta.

Chicoleo. = Pagtíao, polong ng̃a matístis ng̃a ipamólong sa pagáli ali sa mg̃a babáye.

Chicolear. = Idem.

Chicote. = Táuo ng̃a báta pa, apan sopang, dagcó ug sa dagcóng hosog.

Chicozapote. = Bong̃a, ug ang cahoy ng̃a nagabóng̃a niána.

Chicha. = Ilímnon ng̃a pagaboháton sa maís ng̃a hinolóman sa tobig.

Chicharra. = Gang̃is. * Dagcóng caínit.

Chicharrero (ser un). = Lugar ng̃a maínit uyámot.

Chicharro. = Isda.

Chicharron. = Baboy ng̃a priníto, sa obus na guicoháan ug guipíga ang manteca, ang tambog, otos.

Chicheria. = Baláy con lugar ng̃a pagabohátan ug pagbaligyáan sa chicha.

Chichon. = Libótog, botóy, labtog.

Chifla. = Taghoy.

Chiflar. = Idem. * Pagtíao, pagyóbit, pagtámay. * Pagínom sa vino sa mabáscog.

Chifle. V. Chifla.

Chiflido. = Pagcatághoy, pagtághoy.

Chiflo. V. Chifla.

Chillador. = Ang nagaíac, nagapíac, nagaóit oit. * Ang nagasínggit nagatiábao, ang nagnagaígot, ang nagaoígic.

Chillar. V. Chillido.

Chillido. = Iac, iyac, piyac, piac, oit oit. * Singgit, tiábao. * Igot, oígic, agic ic, siyágit.

Chimenea. = Alasóhan, alaguían sa asó.

China. = Coro, batóng diótay. * Guinharían sa mg̃a insic.

Chinarro. = Batóng dolodagcó.

Chinazo. = Pagcabonó, pagbonó sa batong diótay.

Chinchorrero. = Lugar ng̃a may daghánan ng̃a mg̃a coting, dogho.

Chinche. = Coting, dogho. * Táuo ng̃a samócan.

Chinela. = Sinelas.

Chinesco. = Ang nahatong̃ód sa yota sa mg̃a insic.

Chino. = Insic, táuo sa Guinharían sa mg̃a insic.

Chiquillería. = Pagcadághan, cadaghánan sa mg̃a báta.

Chiquillo. = Diótay, diótan, diot.

Chiquirritico, ca, llo, lla. = Diótay oyámot, magamáy caáyo.

Chiquirritin. = Idem.

Chiquito. V. Chiquillo.

Chiribitil. = Sooc, lugar ng̃a tinágo, hamóbo ug haíctin.

Chirimía. = Tolónggon ng̃a maíng̃on íng̃on sa clarinete.

Chirla. = Quinháson.

Chirlador. = Ang nagasínggit, nagatiábao caáyo.

Chirlar. = Pagsínggit, pagpamólong sa madalí caáyo.

Chirriar. = Conos, aroros. * V. Chillar.

Chirrido. = Ting̃ób sa mg̃a langgam ng̃a lain sa pagpatalínghog, ng̃a daútan.

Chisgarabís. = Táuo sa lauas ng̃a hamóbo ug sa dili maáyong dagoay, sa malágsot ng̃a pagatóbang.

Chisguete. = Usá ca pagínom sa vino.

Chismear. = Pagdála dala sa mg̃a soguílon, pagtábi.

Chismografía. = Mg̃a pagsógid, mg̃a balíta ng̃a guinasóguid sogid sa longsod.

Chispa. = Biti, aligáto, pisic, tolásic, tolas.

Chispear. = Piti piti, pisic, tolásic.

Chisporrotear. = Idem.

Chisposo. = Bisan onsa ng̃a nasónog ug nagapíti, piti, ng̃a nagapísic, nagatolásic.

Chistar. = Pagtíng̃og, pagsógod sa pagpamólong.

Chiste. = Pagcatístis, pagcatíao, pagcayóbit, pagcatámay.

Chistera. = Bocág ng̃a haíctin dapit sa itáas ug halagpád dapit sa obus, ng̃a guidála sa mang̃a mananágat sa pagsolód sa mg̃a isda.

Chistoso. = Matístis, tigtíao.

Chiticalla. = Ang mahilómon, ang dili magsogílon sa guitán-ao nía.

Chiticallando (andar ó ir). = Ang nagalacát sa maghínay caáyo, sa dili babatíon ang paglácang ug pagtónob nía.

Chiton. = Hilom, paghílom.

Chivo. V. Cabrito.

CHO

Cho. = Looá, polong ng̃a icapahonóng sa mg̃a mananáp.

Chocador. = Ang magapasocó sa isigcatáuo, ang magatúyo.

Chocante. = Idem.

Chocar. = Pagpasocó, pagáoay, pagdósmog, pagdámag.

Chocarrería. = Pagtíao, pagcatístis ng̃a mabóg-at ug dili macaígo.

Chocarrero. = Ang magtíao sa mg̃a pagtíao ng̃a dili macaígo, ng̃a mabóg-at.

Choco. V. Calamar.

Chocolate. = Socolate.

Chocolatera. = Batirol. * Sorlánan sa yota, sa tombága, &c., ng̃a pagabocálan ug pagalotóan sa socolate.

Chocolatero. = Ang magalígis sa cacao ug magabúhat sa socolate.

Chochear. = Pagáng̃o ang̃o, paghióli, pagóli sa pagcabáta.

Chochera. = Idem.

Chochez. = Idem.

Chocho. = Ang̃o ang̃óhon, hing̃oliánon, hing̃olían, oliánon.

Chofes. V. Bofes.

Chofeta. = Bagahán.

Cholla. = Bagól bagól.

Chopa. = Isda.

Chopo. = Cahoy ng̃a hatáas ug dagcó.

Choque. = Pagcadósmog, pagcadámag.

Choquezuela. = Bocóg sa tohod.

Choricero. = Ang magabóhat sa soriso.

Chorizo. = Soriso, pinótol ng̃a hamóbo sa tináe ng̃a sinódlan sa tamboc ug sa onód sa baboy ng̃a tinádtad.

Chorlito. = Langgam. * Táuo sa magáan ng̃a búot, boang boang.

Chorrear. = Agas, tolo, agay, agáy-ay.

Chorrera. = Lugar ng̃a guiagásan sa tobig, vino, &c., balaháan sa tobig.

Chorretada. = Ang pagágas ng̃a tagcoláhao, ng̃a ahat, sa vino, tobig, nana, &c. * Pagpamólong sa madalí ug malágmit caáyo.

Chorro. = Ang tobig, vino, &c., ng̃a moágui sa mabáscog, sa bisan diin. * Tíng̃og ng̃a mabáscog ug dagcó.

Chotacabras. = Langgam.

Choto. = Ang nati, ang anac ng̃a diótay sa baca. * Ang anac ng̃a diótay sa canding.

Chotuno. = Cadaghánan sa mg̃a anac sa mg̃a cading ng̃a managsóso pa. * Bahó ng̃a maíng̃on sa bahó sa mg̃a canding.

Chova. = Langgam ng̃a maíng̃on ing̃on sa ooác.

Choza. = Payág, balong balong.

CHU

Chubasco. = Onós, olan ng̃a mabáscog, masólog, ng̃a guiobánan sa mahorós ng̃a hang̃in.

Chuchería. = Mang̃a tolotag dyot ng̃a molomaníndot, apan sa diótay ng̃a bili.

Chucho. = Iró. * Polong ng̃a igabógao sa mg̃a iró.

Chuchumeco. = Táuo ng̃a hamóbo ug sa molomalágsot ng̃a dagoay.

Chueca. = Bocóg sa mg̃a loha loha.

Chufleta. V. Chocarrería.

Chufletero. V. Chocarrero.

Chulear. V. Burlar.

Chuleta. = Gosóg sa baca, sa nati sa baca, ug sa baboy ng̃a prinito con iníhao.

Chunga (estar de). = Pagtíao, pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a magáan ug matístis.

Chupa. = Sopa.

Chupadero. = Ang magasópsop, ang magasóyop, ang mopáng̃os, ang magasalópsop.

Chupado. = Ang maníoang caáyo.

Chupador. V. Chupadero.

Chupadera. = Pagcasópsop, pagcasóyop, pagcapáng̃os, pagsóso, pagsalópsop.

Chupar. = Sopsop, soyop, pang̃os, salópsop.

Chupete. (ser alguna cosa de). = Bisan onsa ng̃a maáyo, matahóm ug manídot.

Chusco. = Bisan onsa ng̃a ang̃áyan, baihónan.

Chusma. = Cadaghánan, pagcadághan sa mg̃a táuo.

Chuzo. = Cahoy ng̃a guitaólan sa usá ca pothao ng̃a matalínis.

D

DA

Dable. = Ang masáyong boháton, ang arang himóon, gamon, boloháton.

Dádiva. = Hatag.

Dadivosamente. = Sa pagcalólot.

Dadivoso. = Malólot, malolotón, ang mahagógma maghátag, homalátag, maghahátag.

Dador. = Idem. * Ang mohátag, ang molólot.

Daga. = Hing̃aníban sa doruhá ca soláb, hamóbo ug sa matalínis ng̃a tomóy.

Dale que dale. = Mao da guihápon, mao ng̃a mao.

Dalmática. = Bisti ng̃a guibisti sa Diácono ug Subdiácono, sa mg̃a misa sa totoló ca Padre.

Dama. = Babáye ng̃a dato, bilídhon, lioat sa maáyo ug banságon ng̃a guinicánan. * Babáye ng̃a guiáli alíhan, guibólong ug guihigógma sa laláque. * Babáye ng̃a magaalágad sa haring babáye, sa asáoa sa hari, sa mg̃a anac, mg̃a apo ug mg̃a pagománcon sa mg̃a hari. * Babáye ng̃a nagapacadagcóng táuo sa mg̃a dola. * Sandil, camaáyo.

Damasco. = Panápton sa igagáma, con sa balahíbo sa mg̃a carnero, ng̃a mabága ug nagacaláin lain ug color, ug may mg̃a labra con mg̃a bolac bolac sa maong color sa panápton: bali sa pagbóhat sa mg̃a tabil sa mg̃a Singbahán con sa bisan diin pa.

Damasquillo. = Panápton ng̃a maíng̃on íng̃on sa damasco.

Damería. = Pagcóti coti ng̃a ang̃ay sa mg̃a dama.

Damisela. = Babáye ng̃a maáyo, matahóm ug malipáyon. * Babáye sa daótan ng̃a batásan, bigáon, sandil.

Damnificar. = Pagdáot.

Danza. = Sayáo, sabáy, magsalayáo, cadaghánan, tapoc caobán sa mg̃a táuo ng̃a nanagsayáo.

Danzante. = Tigsabáy, somalayáo, ang nagasabáy.

Danzar. = Sabáy, sayáo.

Dañable. = Ang macadáot.

Dañado. = Ang guihócman sa Dios sa mg̃a casaquétan sa impierno.

Dañador. = Ang magadáot, ang magaámong among.

Dañar. = Daot, among among.

Daño. = Cadáot, cadaótan.

Dañosamente. = Sa pagcadáot.

Dañoso. V. Dañador.

Dar. = Hatag, lolot. * Pagbónal, paghámpac, pagsómbag, pagsagpá, &c. * Tonol, tognol.

Dardo. = Sombilíng, sinampácan, odyong, paná.

Dares y tomares. = Pagtolotóbag.

Data. = Ang adlao ng̃a pagapirmáhan sa mg̃a solat con mg̃a camatoódan, ng̃a ibútang sa sinógdan con sa catapósan. * Ang ihátag cun ióna sa bisan cansa, ng̃a macóha sa iang guidáoat, sa baláidon nia con sa iang otang.

Datar. = Pagbótang sa arlao sa pagsólat sa mg̃a solat.

Dataría. = Hocmánan ng̃a dagcó sa Roma: mao ang alaguían sa obán ng̃a mg̃a pagtógot sa Santos ng̃a Papa.

Datario. = Padre ng̃a ponóan sa hocmánan sa dataría.

Dátil. = Bung̃a sa cahoy ng̃a guing̃álan ug palma, ng̃a maíng̃on ing̃on sa dagoay sa lobí con sa bong̃a.

Dato. = Camatoódan, hingtóngdan, arón masáyod ang táuo sa bisan onsa. * Dagcóng táuo, arunáhan, salapían.

DE

De. = Sa, ni. * Cotob, guican sa.

Dean. = Ponóan sa mg̃a Canónigo.

Deanata. = Cahímtang con opicio sa Padreng Dean ug ang yota ng̃a hingsácpan sa iang gahóm.

Debajo. = Sa ilálom, sa obus, sa silong.

Debate. = Pagtóbag tobag.

Debatir. = Tobag tobag, pagíndig, pagáoay.

Debelar. = Pagdáog sa caáoay.

Deber. = Catongdánan, catong̃ód, tong̃ód.

Debidamente. = Sa pagcatóman, sa pagcahíngpit, sa pagcaáyo.

Débil. = Malóya, mahóyang, lopóg.

Debilidad. = Calóya, cahóyang, calopóg.

Debilitar. = Loya, hoyang, lopóg.

Débilmente. = Sa pagcalóya, sa pagcahóyang, sa pagcalopóg.

Débito. = Otang. * Catongdánan sa pagtóman sa mg̃a quinasál sa ilang pagcamíño.

Decadencia. = Pagcadáot sa mahínay hinay sa bisan onsa. * Pagsógor sa calóya. * Sinógdan sa pagdáot, sa pagcopós.

Decaer. = Pagdáot daot, pagcopós. * Pagoalá sa cahímtang ng̃a maáyo ug hatáas ng̃a daan sa bisan cansa.

Decaimiento. V. Decadencia.

Decálogo. = Ang mg̃a napólo ca sogo sa Dios.

Decano. = Ang labíng daan, ang labíng tigúlang sa usá ca catilíngban sa mg̃a táuo. * Ang ponóan sa mg̃a hoemánan, sa mg̃a Chancillería, sa mg̃a Audiencia, &c.

Decantar. = Pagbaláod, pagpabántog. * Pagdagcó sa bisan onsa ng̃a guisóguid. * Pagtúang sa mahínay hinay sa usá ca panonódlan, arón ihóad ang vino, tobig, &c., sa solód sa lain panonódlan, sa dili moobán ang lalog.

Decena. = Ang usá ca napólo. * Tohóg sa napólo ca cuentas, tinagpólo.

Decencia. = Ang maáyong paghósay ug pagdáyan dayan sa bisan onsa.

Decenio. = Pagcadúgay sa napólo ca túig.

Deceno. = Icapólo.

Decentar. = Sogod. * Dosdos, pagsámad sa laoas sa masaquét ng̃a nadógay sa higdáan.

Decente. = Mataróng, tacós, maáyo. * Ang guidáyan dayánan sa dili guilabíhan, con dili sa casadáng̃an lamang. * Táuo ng̃a dili bilídhon caáyo, apan guican sa maáyong guinicánan.

Decible. = Ang arang ipamólong.

Decidero. = Idem.

Decidir. = Paghanáyac sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan onsa.

Decidor. = Matístis, tigpamólong sa mg̃a polong ng̃a tiao.

Décima. = Icapólo ca bahin.

Decimal. = Idem.

Décimo. = Icapólo.

Décimocuarto. = Icapólo ug opát.

Décimonono. = Icapólo ug siám.

Décimooctavo. = Icapólo ug oaló.

Décimoquinto. = Icapólo ug limá.

Décimoséptimo. = Icapólo ug pito.

Décimosexto. = Icapólo ug onóm.

Décimotercio. = Icapólo ug toló.

Decir. = Polong, pagpamólong, íng̃on.

Decision. = Pagcahanáyac. * Catapósan ng̃a paghócom.

Decisivamente. = Sa pagcahanáyac, sa minatúod.

Declamar. = Pagásoy, pagpamólong sa minatúod, sa mg̃a polong ng̃a maínit, ng̃a tinóod, ng̃a maháit.

Declaracion. = Pagcaásoy, pagcaháyag, pagcadayág. * Pagmatúod sa ilálom sa pagpanómpa, pagsáyod.

Declaradamente. = Sa pagcadayág, sa pagcaháyag, sa pagcasáyod.

Declarador. = Ang magaásoy.

Declarante. = Idem.

Declarar. = Asoy, sayod, dayág, hayag. * Pagmatúod sa pagpanómpa.

Declinacion. = Pagcacólang, pagcacábos. * Pagcahanáyhay.

Declinar. = Copos, cobos, colang, cabos. * Pagtaquílid sa loyo ug sa loyo. * Pagbálhin sa maáyo sa pagcadaótan, sa cabáscog sa pagcalóya, sa cahayag sa pagcang̃ítng̃it, &c.

Declive. = Hanáyhay, handig.

Declividad. = Pagcahanáyhay, pagcahándig.

Declivio. V. Declive.

Decoccion. = Pacalóto.

Decorar. = Dayan dayan, pagtahóm. * Pagcadáyan dayan.

Decoro. = Pagtáhod, pagtahá, catahá, catahódan. * Pagcaólay, paglícay sa mg̃a calao-áyan ug calágsot.

Decoroso. = Ang may caólao. * Ang tacús boháton.

Decrecer. = Copós, cobos.

Decrépito. = Tigólang, ang̃o ang̃óhon, oliánon, hing̃olían.

Decrepitud. = Pagcatigúlang, pagcaáng̃o ang̃o.

Decretal. = Solat sa Santos ng̃a Papa sa bisan onsa. * Libro ng̃a guitíngban ug guitapócan sa mg̃a solat sa mg̃a Santos ng̃a Papa.

Decretar. = Asoy, sayod, pagsógo.

Decreto. = Sogo, pagásoy, pasáyod. * Pagbóot, pagsógo sa Santos ng̃a Papa.

Decurion. = Ang báta sa escolahán ng̃a nagapaleccion sa obán.

Dechado. = Panigíngnan, sanglétan, pananglétan, sanglet.

Dedada. = Bisan onsa ng̃a arang macóha sa usá ca todlo.

Dedal. = Capandáyan sa pothao, tombága, salapí, &c., ng̃a isóol sa torlo ng̃a lomalábao con sa casing casing, sa pagdóso sa mananáhi sa dagom.

Dedicar. = Pagtong̃ód sa bisan onsa sa Dios, cang María Santísima, sa mg̃a santos, ug bisan sa onsa ng̃a canhic calibótan, pagpahanong̃ód.

Dedicatoria. = Solat ng̃a ibótang sa sinógdan sa mg̃a libro, arón hibalóan ang táuo ng̃a guipahanóngdan.

Dedignar. = Pagáyad pagpasipála.

Dedo. = Torlo. * Pulgar. = Comalágco. * Índice. = Itolódlo. * Del medio. = Dalagáng̃an, lomalábao, sa cásing cásing. * Anular. = Torlo ng̃a pagasingsíng̃an, tamboásog. * Meñique. = Comalingquing, comaíngquing.

Deduccion. = Pagcópos, pagcóha.

Deducir. = Coha, copus. * Paghóna húna sa bisan onsa ng̃a mosonód sa mg̃a guinsóndan. * Pagásoy, pagsáyod.

Defeccion. = Pagcaoalá, pagcabólag. * Pagalsa, paggobót, pagdilí sa pagsógot.

Defecto. = Sayóp, salá. * Pagcacólang.

Defectuoso. = Ang saláan, ang masaláipon. * Ang dili toman, ang coláng̃an.

Defender. = Tabang, laban, laba.

Defensa. = Pagcalában, pagcatábang, dalángpan.

Defensivo. = Ang icalában, icatábang.

Defensor. = Tomalábang, manlalában, ang motábang, ang molában.

Deferencia. = Pagcapalángga. * Pagóyon, pagáng̃ay sa pagbóot sa lain.

Deferir. = Oyon, ang̃ay.

Déficit. = Pagcaoalá, pagcacólang.

Definicion. = Pagcaásoy, pagsáyod.

Definidor. = Ang macaásoy, ang magasáyod, ang magasógo. * Padre ng̃a somalámbag, ng̃a isigcahócom ug tabang sa mg̃a ponóan sa mg̃a caparían.

Definir. = Asoy, sayod, sogo.

Definitivamente. V. Decisivamente.

Definitorio. = Catilíngban sa mg̃a Padre ng̃a somalámbag sa mg̃a ponóan sa mg̃a caparían, ug ang solód con lugar ng̃a pagatíngban nila.

Deformacion. = Pagcaláin sa dagóay sa bisan onsa.

Deformar. = Paglágsot, pagdolodáot, pagobót.

Deforme. = Malágsot, mang̃íl-ad, ang oaláy caang̃áyan.

Deformidad. = Pagcalágsot, pagcang̃íl-ad, pagcaoaláy caang̃áyan. * Sayóp ng̃a dagcó.

Defraudador. = Malilímbong, malingbóng̃on, caoatán, maninícas.

Defraudar. = Limbong, caoat, ticas, cahas, lopig.

Defuera. = Sa gua, sa gaoas.

Defuncion. = Camatáyon, pagcamatáy.

Degeneracion. = Pagcadáot.

Degenerar. = Daot, dili pagáng̃ay.

Deglucion. = Pagtolón, paglámoy.

Degollacion. = Pagpógot, pagpónggot.

Degolladero. = Pagaponggótan sa mananáp. * Lugar ng̃a pagapátyan ug pagponggótan sa mg̃a mananáp.

Degollador. = Ang magpoponggót, ang magapótol sa olo.

Degolladura. = Samad ng̃a mahímo sa totónlan con sa liog.

Degollar. = Pogót, ponggot, pol-ong. * Pagpótol sa olo.

Degradar. = Pagcóha sa bisan cansa ng̃a táuo sa cahímtang nía ng̃a hatáas ug sa iang dong̃og.

Dehesa. = Lugar, solóp ng̃a pagacán-an sa mg̃a mananáp.

Deicida. = Ang mg̃a táuo ng̃a nanagpatáy can Jesucristo ng̃a Guinóo ta.

Deicidio. = Pagpatáy can Jesucristo.

Deidad. = Pagcamáo ng̃a diósnon. * Polong ng̃a guicahing̃álan sa canhing tiempo sa mg̃a dios dios ng̃a bacácon.

Deificacion. = Pagcaípon sa Dios sa táuo ng̃a matárong, tong̃ód sa gahóm sa gracia.

Deífico. = Ang mahatong̃ód sa Dios.

Dejacion. = Pagcabía, pagcaóndang, pagcaárang, pagpaságad.

Dejadez. = Catacá.

Dejado. = Matalác-on. * Pagcamíng̃ao, pagcalóya sa huna hona, sa boot.

Decaimiento. V. Dejacion. * Calóya sa laoas, camíng̃ao sa hona hona, sa boot, sa casing casing.

Dejar. = Bia, ondang, arang, paságad.

Dejo. = Catapúsan, cahonóng̃an. * Lamí ng̃a mahabílin sa bába ug sa totónlan sa mg̃a calán-on ng̃a guipang̃áon. * Quinatíng̃og ng̃a caogalíng̃on sa mg̃a táuo sa tagsa ca longsod.

Dejugar. = Pagpíga sa bisan onsa, pagcóha sa doga.

Del. = Ia, nía.

Delacion. = Pagsómbong.

Delante. = Ona, sa nahaóna. * Sa atobáng̃an, sa onáhan.

Delantera. = Atobáng̃an, pagóna, ona.

Delantero. = Ang nahaóna, ang nanghióna.

Delatable. = Ang tacós ng̃a isómbong.

Delatante. = Magsosómbong, ang nagasómbong, ang magatóg-an.

Delatar. = Sombog, tog-an, soguid, paghibaló.

Delator. V. Delatante.

Delectacion. = Calípay, pagcatándog sa laoas, sa mg̃a balatían sa laoas.

Delegado. = Táuo ng̃a guitógnan ug guitagáan sa bisan onsa ng̃a gahóm.

Delegante. = Ang motógot sa lain sa iang gahóm.

Delegar. = Paghátag, pagtógot sa usá ca táuo sa lain mg̃a táuo sa iang gahóm, pagtógyan sa lain sa iang pagaboháton onta.

Delectable. = Ang macalípay, ang macatándog sa laoas.

Deleitar. = Lipay.

Deleite. = Calípay, calipáyan, paghimóot sa laoas.

Deletrear. = Pagsángpot ug paghing̃álan sa tagsa tagsa ca letras.

Deleznable. = Ang masáyon mabóong ug mabalí. * Ang masáyon madál-os, madánglog.

Delfin. = Isda ng̃a dagcó. * Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan niádtong tiempo sa anac ng̃a pang̃ánay sa mg̃a hari sa Francia.

Delgadez. = Pagcanípis. * Pagcatágpis, pagcayágpis.

Delgado. = Manípis, diótay, matágpis, mayágpis. * Maníoang.

Deliberacion. = Pagcahanáyac. * Paghúna húna ng̃a dayon.

Deliberar. = Paghóna hona, paghanáyac, pagbóot sa minatúod.

Delicadez. = Calóya, caníoang.

Delicadeza. = Pagcahómoc. * V. el anterior. * Táuo ng̃a ang̃áyan, baihónan.

Delicia. V. Deleite.

Delicioso. = Bisan onsa ng̃a macalípay. * Mg̃a caboquílan, casólopan, capatágan, &c., ng̃a guitódcan sa daghan ng̃a mg̃a cahoy ng̃a malángbo, malónhao ug matahóm ng̃a pagasólng̃on.

Delincuente. = Saláan, masaláipon, matalapáson sa mg̃a sogo.

Delinquir. = Salá, sayóp, lapas, lipas.

Deliquio. = Pugdao, calóya, coyáp.

Delirante. = Tigyámyam, ang guialamóam, guialimoáng̃an, guisalimoáng̃an.

Delirar. = Yamyam, alamóang, alimóang, salimóang.

Delirio. = Idem.

Delito. = Salá sayóp.

Delusoriamente. = Sa limbong, sa laláng.

Delusorio. = Laláng, limbong.

Della, llo. = Ia, nia, niíto, niádto, niána.

Demanda. = Pagámpo, pangháng̃yo, pagpang̃aliópo, pagpang̃amóyo.

Demandadero. = Táuo ng̃a pagasogóon sa mg̃a monja, mg̃a binócot, sa pagbóhat sa boloháton sa gao sa convento.

Demandante. = Ang moháng̃io, ang magaámpo, ang mang̃amóyo. * Ang magasáca sa hócom sa iang isigcatáuo sa pagpang̃áyo ug catadóng̃an.

Demandar. = Cayo, pagpang̃áyo, ampo. * V. demanda. * Saca.

Demarcacion. = Timáan, caotlánan.

Demarcar. = Pagtimáan sa mg̃a yota sa tagsa tagsa ca longsod, pagúlot, paggáma, pagbóhat sa mg̃a mojon.

Demás. = Labí pa, labot pa. * Capin. * Sa caoang.

Demasía. = Pagcacápin, pagcalabí.

Demasiadamente. = Sa guilabíhan, sa pagcacápin.

Demasiado. = Capín, labí. * V. el anterior.

Demencia. = Cabóang, pagcacoliró, pagcacólang sa boot.

Demente. = Boang, bong̃og.

Demision. = Pagpaóbos.

Demoler. V. Arruinarse algo, arruinar.

Demoniaco. = Ang nahatong̃ód sa yaoa.

Demonio. = Yaoa, Ángeles ng̃a daótan.

Demora. = Pagcadógay, pagcaláng̃an lang̃an.

Demorar. = Dogay, lang̃an lang̃an.

Demostrable. = Ang arang paquíta, paháyag, ang masáyon masáyod, madayág.

Demostrablemente. = Sa pagcadayág, sa pagcaásoy, sa pagcaháyag.

Demostrar. = Asoy, sayod, dayág, hayag.

Demudar. = Pagláin, Pagbálhin sa báihon, sa dagoay, sa bisan onsa.

Denegacion. = Pagdilí sa guipang̃áyo.

Denegar. = Idem.

Denegrecer. = Pagítom sa bisan onsa, pagbóling, pagpánas, pagpápas.

Dengue. V. Damería.

Denigracion. = Pagcadáot sa dong̃og.

Denigrar. = Pagdáot sa dong̃og sa isigcatáuo.

Denigrativo. = Ang macadáot sa dong̃og, ang magapacaólao.

Denodadamente. = Sa pagcaísog, sa minatóod, sa tinúud.

Denominacion. = Bansag, ng̃alan.

Denominar. = Paghing̃álan, pagtimáan sa bisan onsa ng̃a táuo sa ng̃alan ng̃a banságon.

Denostar. = Pagdáot sa isigcatáuo, pagtóyo canía sa mg̃a polong ng̃a mabóg-at.

Denotar. = Paghibaló, pagásoy, pagpatimáan.

Densidad. = Pagcatibóoc, pagcaespeso.

Denso. = Libon, dinásoc. * Matámboc, espeso.

Dentado. = Ang may ng̃ipon.

Dentadura. = Cadaghánan sa mg̃a ng̃ipon.

Dentar. = Paggínting guinting, pagbóhat sa mg̃a ng̃ipon sa mg̃a galab, sa mg̃a gabas, &c. * Pagtoróc sa ng̃ipon.

Dentellada. = Pináac, pinaácan.

Dentellado. V. Dentado.

Dentera. = Ng̃ílo.

Denticion. = Pagcatoróc sa ng̃ipon.

Denticular. = Ang may dagoay sa ng̃ipon.

Dentista. = Ang may opicio sa paghínis sa ng̃ipon, sa pagibót caníla, ug sa pagtáod sa mg̃a ng̃ipon sa bocóg, sa boláoan, &c.

Denton. = Táuo con mananáp ng̃a may dagcóng ng̃ipon. * Isda ng̃a dagcó.

Dentro. = Sa Solód.

Dentudo. V. Denton.

Denuedo. = Cosóg, caísog, pagcalaláqui.

Denuesto. = Polong ng̃a igatóyo sa isigcatáuo, polong ng̃a icaólao.

Denunciacion. = Pagsómbong, paghibaló, pagtóg-an.

Denunciar. = Habaló, tog-an, sombong, sayod, asoy, tagna, taghap, baláod, mantalá.

Deogracias. = Polong ng̃a ipamólong sa pagábi abi sa isigcatáuo, sa pagsolód ug pagsáca sa iang baláy. * Dayegon ang Dios.

Deparar. = Andam, tagána, pagtigáyon sa quinahánglan sa isigcatáuo, ug sa pagbóhat sa bisan onsa.

Departir. = Sogid, soguílon, solti, cagóla.

Depauperar. = Pagháng̃ol.

Dependencia. = Pagcasácop.

Depender. = Pasácop sa gahóm sa lain, guícan, sogod.

Dependiente. = Guisacópan, ang nasácop, ang nahasácop sa gahóm ug sa pagbóot sa lain.

Deplorable. = Anógon, ang oaláy palad, ang oaláy sompa, tambal.

Deplorablemente. = Sa pagcaanógon.

Deplorador. = Ang magaámong among, magaósic ug magadáot sa mg̃a cabalánan.

Deplorar. = Pagsáquet, paghinóclog, tong̃ód sa calisód, sa cayógot ng̃a miábot sa isigcatáuo.

Deponer. = Bia, ayad, pagcóha sa bisan cansa sa iang hatáas ng̃a cahímtang ug sa iang dong̃og ug maáyong ng̃alan. * Pagmatúod. * Pagcóha sa bisan onsa sa lugar ng̃a guibotáng̃an ng̃a daan.

Deportacion. = Paghing̃ílin.

Deportar. = Hing̃ílin, pagpaháoa, pagpahálin.

Deporte. = Caling̃áoan, dola.

Deposicion. = Pagpamatúod, paquigsáyod, pagsósi sa hócom, arón mamólong ang táuo sa matúod.

Depositar. = Pagtógyan sa bisan onsa sa isigcatáuo, papatípig sa bisan onsa sa lain, positál, pagbótang sa mg̃a dalága sa baláy ng̃a guitugyánan sa hocom, arón itóg-an nila con boot sila mamíño con dili ba.

Depositario. = Ang táuo ng̃a guitogyánan ug nagatípig, sa sogo sa lain, sa bisan onsa.

Depósito. = Ang guipatipígan sa lain, ang guipositál.

Depravacion. = Pagcadaótan, pagcang̃íl-ad.

Depravadamente. = Sa pagcadaótan, sa pagcang̃íl-ad.

Depravado. = Táuo sa daótan ng̃a batásan, sa malágsot ug mang̃íl-ad ng̃a gaoi.

Depravar. = Pagdáot.

Deprecacion. V. Demanda.

Deprecante. V. Demandante.

Deprecar. V. Demandar.