Diccionario Español-Bisaya

Part 2

Chapter 23,149 wordsPublic domain

Alcaide. = Magbalántay sa mg̃a preso.

Alcalde. = Capitan, gobernadorcillo, ponóan, hocom.

Alcancía. = Sogong ng̃a solódlan sa salapí.

Alcanzar. = Dang̃at, abot, cabot, capot, coha, capiot. * Á otro que va delante. = Abot, apas. * Del suelo. = Polot, sacoat.

Alcázar. = Cota, bantayán, lantáoan.

Alcoba. = Solód, sonogán.

Alcoran. = Solat ng̃a camatoódan ug guitóohan sa mg̃a moro.

Alcuza. V. Aceitera.

Aldaba. = Sab-it, cao-it.

Aldabada. = Pagtóctoc sa sab-it.

Aldabazo. = Idem.

Aldabear. = Idem.

Aldabon. = Sab-it ng̃a dagcó.

Aldea. = Longsod ng̃a diótay.

Alear. = Yapa yapa, capay capay.

Alebrestarse. = Haógnoc, hadloc, lisang.

Aleccionar. = Toon, asoy, sayod.

Alegar. = Sayor, asoy.

Alegoría. = Linícong polong, polong ng̃a halálom, balac, gaday.

Alegrarse. = Lipay, himáya, himóot, saya, sayág, naya naya, sáng̃ia.

Alegría. = Calípay, himáya, maáyong boot, hináng̃op, himóot, &c., como el anterior.

Alegron. = Idem, ahat ng̃a pagcalípay.

Alejamiento. = Paghalayó, pagcahalagyó.

Alejar. = Halayó, hilit, bolag, halin.

Alentado. = Casing casíng̃an, maísog.

Alentar, respirar. = Pagguinháoa.

Alentar incitando á otro para hacer ó decir algo. = Sogyot, agda, sambag hopo.

Alero, ala de tejado. = Balisbísan.

Alertar. = Pagbántay, polóng ng̃a igatóbag tobag, pagbálos sa mg̃a bantay. * Poner atencion. = Dong̃og, talínghog, pagpamáti, bati.

Aleta, de pescado. = Cápay cápay.

Aletear. V. Alear.

Aletero. = Paglíhog ng̃a malágmit sa mg̃a paco.

Aleve. = Daútan, bodhion.

Alevosamente. = Sa pagcabódhi.

Alfanje. = Campílang.

Alfarería. = Pagabohátan sa mg̃a colon.

Alfarero. = Magbobóhat sa colon.

Alfiler. = Dagom ng̃a may olo.

Alfilerazo. = Pagtólpoc, pagtósloc sa alfiler.

Alfombra. = Baníg ng̃a panápton.

Algalia. = Tinggalóng.

Algarabía. = Banha, sabá, hagóngbong.

Algazara. = Idem.

Algo. = Onsa onsa, manggad pa dihá, bisan onsa.

Algodon. = Gapas. * Hilado. = Tingcal, bonang. * Hilado negro. = Tinágom. * Carmenado, en copos. = Boyo, binóyo.

Alguacil. = Bantay sa bilanggóan, aguacil.

Algun, alguno. = Bisan quinsa, bisan onsa, manggad pa.

Alguna vez. = Talágsa da, osáhay.

Algun dia. = Sa oláhing adlao, manggad pang adlao.

Alhaja. = Hyas, bahándi, casangcápan.

Alhajar. = Pagdáyan dáyan, pagtáod sa mg̃a hyas ug mg̃a casangcápan.

Alhamar. = Habol ng̃a poláhon.

Alhamel. = Mananáp ng̃a pagabalsáhan.

Aliado. = Sandogó, obán, dapig.

Alicates. = Sipit, compít.

Aliciente. = Pahagálam, icahagálam.

Aliento. = Pagguinháoa, guinháoa, guininháoa.

Aligar. = Baat, gapos, tacgos, hocot, hicot, hogot.

Aligerar. = Paggáan, haoas.

Alijar. = Idem.

Alimentar. = Caon, pagpacáon, toto. * Á algun enfermo. = Pagtílog.

Alimento. = Calán-on, itílog, itilil-og.

Alindar. = Pagtimáan sa hingtúngdan ng̃a yota, olot.

Alinear. = Paglátid, pagtaláy, pagláctod.

Aliñar. = Pagdáyan dayan, hosay, sohay, hipos.

Alisar. = Hinlo, hanglas.

Alistar. = Pagsólat sa padron.

Aliviar. V. Aligerar.

Aliviarse el enfermo. = Maáyo ayo, arang adang na, pagguinháoa, pagpahamódlay.

Aljaba. = Pagasódlan sa paná.

Aljibe. = Pagatigóman, pagasódlan sa tubig.

Aljofaina. = Panghonáoan.

Aljófar. = Mótia.

Alma. = Calág.

Almacen. = Pagatíngban, pagatigóman, pagasódlan sa mg̃a mánggad, ug mg̃a calán-on.

Almacenar. = Pagtípig, pating̃ób, pagtígom, sa mg̃a mánggad, ug mg̃a calán-on.

Almáciga. = Tagoc sa cahoy.

Almacigar. = Pagpalína.

Almadana, mazo. = Paló, bacbac.

Almagre. = Polog.

Almanaque. = Ilisípan, tuígan.

Almeja. = Litob, dolásay, caláycay, cagóco bogátan, tagnípis, tóoay.

Almena. = Ilíhan, lantáoan.

Almendra. = Talísay, pili.

Almendral. = Yotang guinatódcan sa mg̃a cáhoy ng̃a talísay.

Almendro. = Talísay ng̃a cáhoy pili.

Almibar. = Tami, asúcar, calámay ng̃a tinónao, sabáo ng̃a matám-is.

Almidon. = Almidol, tilog.

Almidonar. = Pagalmiról, pagtílog.

Almilla. = Sinínang haíctin.

Almirez. = Docdócan, so-sóan.

Almizcle. = Catsóli.

Almohada. = Olónlan, onlánan, onlan, olnan, olagnan.

Almoneda. = Pagbalígya sa mg̃a nanagpaláin láin ng̃a mg̃a mánggad.

Almorranas. = Booa, boa, botbot.

Almorzar. = Pagpamáhao.

Almuerza. = Halop.

Almuerzo. = Pamahao.

Alocado. = Bo-ang bo-ang, magáan ug bóot.

Alocucion. = Pagoáli, pagsáyod, pagásoy, pagsámbag, pagtódlo, pagtóon.

Alojamiento. = Halapítan, honóng̃an, pinoyánan.

Alojar, alojarse. = Paghápit, paghónong, pagsáca, pagpoyó.

Alquilador. = Magpaábang, magaábang.

Alquilar. = Abang.

Alquiler. = Iábang, icaábang, ialábang.

Alquitara. = Alácan.

Alquitran. = Bolit, salong ng̃a sináctan sa lana, lipa.

Alrededor. = Sa libót, sa libod.

Altamente. = Sa hingpit, sa toman, sa guilabíhan, sa hatáas caáyo, sa pagcaósoag oyámot.

Altanería. = Pagpalábilabi.

Altanero. = Palabilabíhon.

Altar. = Altal.

Alteracion. = Pagcaláin, pagcabálhin, pagcadaot.

Alterar. = Pagláin, pagbálhin, pagdáot.

Altercador. = Sopíhan, masinopíhon, manalíson matanibágon, masinocuáhi.

Altercar. = Lális, soqui, tobag tobag soay paglantugui, pagsocuahi.

Alternar. = Ilis ilis, sobli, poli.

Alteroso. V. Altivo.

Alteza. = Dagcong táuo, ng̃alan ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a anac sa mg̃a hari.

Altísimo. = Hatáas oyamot, guilabíhan pagcatáas.

Altivez. = Pagpalábilabi, pagcasíngca.

Altivo. = Palabilabíhon.

Alto, grande. = Hatáas, hatágas, taas. * Hacer. = Honong, poyó. * De casa. = Salácan itáas.

Altura. = Cahitáson, catáason, cahitásan, guitáson, pagcataas.

Alúbia. = Prijoles, balátong.

Alucinar, alucinarse. = Toyo, boloc, sacót, sayóp, pagbinó-ang, balíng̃ag.

Aludir. = Labot, paghing̃álan, hisgot.

Alumbrar. = Ioag, soló, balábad, dan-ay, sanag, siga.

Alumbre. = Taoas.

Alunado. = Alabóton sa cabóang, boang boang, colidó, colang colang, miní.

Alusion. = Pagcahisgot, paghing̃ánlan.

Alustrar. = Paglígis, pagsínao, pagpasínao.

Alzaprima. = Bang̃il, ligoat.

Alzar, tomar, coger del suelo. = Polot sacoat, bosoat. * Manteles, ropa tendida, &c. = Tocas, boclas, lolho, bolcas, quimon. * Brazo. = Bayao, baquiao. * De obra, &c. = Honong, ondang, adang. * Ojos ó cabeza. = Hang̃ad, yang̃od, tocháyao, tochao, toyhácao, toyhad, yahat.

ALL

Allá. = Dito, did-on, didto, ng̃adto, dihá.

Allanar. = Tambac, patag, datag, tapan, tambon.

Allegado. = Caobánan, sandogó, caíla, ábian, higála.

Allegar, juntarse. = Tigom, ting̃ób, dagóso, ipon, tapon, dool, idog, hapit, dapit. * Arrimarse. = Dool dapit tong̃ód.

Allende. = Sa dapit didto, dapit ng̃adto, sa tapón, sa taboc.

Allí. V. Allá.

AM

Ama. = Ang babáye ng̃a magahópot sa baláy, agálon, tagya. * De leche. = Ioa, mapasóso sa báta, magbaláton sa bátang diótay.

Amabilísimo. = Hiligogmáon óyamot.

Amable. = Hiligogmáon, tácus ng̃a higogmáon, palalanggáon.

Amablemente. = Sa malómong polong, sa mahómoc ng̃a gaoi.

Amadísimo. = Hinigógma oyámot.

Amador. = Ang mahagúgma, magapalángga, magbóot.

Amadrigarse. = Pagpuyó sa hilít, halayó sa mang̃a tauo, pagsolód sa pinoy-ánan. * Pagtágo, paghóbong.

Amaestrar. = Tóon, todlo, asoy, sayod.

Amagar. = Holót, homot.

Amago. = Pagholót, pagcaholót, pagcahómot.

Amainar velas. = Hipos, lolos. * Viento. = Hinay, paglínao. * Ceder en algun empeño ó deseo. = Ondang, adang, bya.

Amalgamar. = Tigom, ipon, ting̃ób, sacót.

Amamantar. = Pagpasóso, pagtóto, pagmatóto.

Amancebamiento. = Pagpoyó, pagcaípon sa duhá ca tauo ng̃a díli miño, babáye ug laláqui, pagcahónay, pagcacamaáyo.

Amancebarse. = Paghónay, pagpacamaáyo.

Amanecer. = Pagbóntag, pagaláman dáman, pagdáman dáman, paglámdag, pagcacaadláuon.

Amansar. = Pagpaánad, pagtanód.

Amantar. = Paháclap, pagtábon sa habol, paghábol.

Amante. V. Amador.

Amantísimo. = Ang mahagúgma, magapalángga, magabóot uyámot.

Amanuense. = Manonólat, magsosólat, somosólat.

Amañar, componer alguna cosa. = Pagáyo, pagpatigáyon, paghípos, payáng̃ay, paghúsay, pagsúhay.

Amaño. = Pagpatigáyon sa pagbóhat sa bisan onsa. * Capandáyan ng̃a icabóhat sa onsa onsa.

Amapola. = Bolac ng̃a mapóla, antoláng̃a.

Amar. = Gogma, palángga, boot.

Amargamente. = Sa mapáit caáyo.

Amargar. = Pait.

Amargo. = Mapáit.

Amargor. = Capáit, capaítan. * Angustia, pena, trabajos, congojas, desgracias. = Calisdánan, calisód, cagóol, cagolánan, casáquit, casaquítan, cayógot, cayogtánan.

Amargoso, especie de pepinos amargos y muy estomacales, balsamina. = Palía.

Amarillento. = Dalag dalag, molomalálag.

Amarillez. = Cadálag, calálag.

Amarillo. = Dalag lalag.

Amarra y amarrar. = Hícot, hocot, hogot, baat, tacgos, gaid, higot, gacod, gacot.

Amarradero. = Gaílan, pagahóctan, pagahógtan, pagahíctan, pagagacótan.

Amartillar. = Pagándam sa posil sa pagbúhi, sa paglóthang.

Amasar. = Comos, lamas, tapay, comót.

Ambar. = Tandáyag, samála.

Ambicion. = Pagcahícao, pagcadagínot, pagcatípig sa salapí, pagcacáguis, pagcasináco.

Ambicioso. = Hicáoan, daginótan, maibógon, sinacúan, caguísan.

Ambidextro. = Ang magabóhat ug masáyon sa dorohá ca camót.

Ambiente. = Holoyóhoy.

Ambiguamente. = Pagcabóloc, pagcaliníco lico, sa pagcadúha duha.

Ambigüedad. = Duha duha, cabóloc.

Ámbito. = Caólang sa talioála sa Lang̃it ug sa yota. * Luang.

Ambos á dos. = Silang dohá, quita ng̃a dohá, canméng dohá.

Ambulante. = Ang magalacát, maglalacáo.

Amedrentador. = Macahádloc, mahahádloc, macalísang.

Amedrentar. = Pagpahádloc, pagpalisáng.

Amen. = Amen, agád pa onta, onta.

Amenazado. = Hinolótan, hinomótan, hinolgáan.

Amenazador. = Macahólot, maghohómot, maholgáon.

Amenazar. = Holot, holga, homot.

Amenidad. = Caang̃áyan, pagcalángbo sa mg̃a tánom ug mg̃a cacahóyan, pagcalónhao. * Pagdáyan dáyan sa mg̃a sogílon, pagsólti ng̃a ang̃áyan ug magacaláin láin.

Ameno. = Lugar ng̃a guinatobóan sa daghánan ng̃a mg̃a tánom ug mg̃a cáhoy ng̃a malángbo, malónhao ug matahóm.

Á mí. = Canáco.

Amigo. = Abian, higála, amóma. * Amiga, mancebo, manceba. = Honay, camaáyo.

Amiguísimo. = Abian higála ng̃a dagcó.

Amilanar. = Pagoalá sa hona hona sa táuo ng̃a mahádloc, pagcalisáng ng̃a dagcóay.

Amistad. = Caíla, pagcaábian, pagcahigála, maáyong bóot, maáyong pagáng̃ay, pag yon.

Amíto. = Paño ng̃a itábon con isáblay sa abága sa Padre ng̃a magamisa, sa ilálom sa alba.

Amnistía. = Pagpasáylo sa mg̃a sayóp ng̃a dáan, ng̃a itógot sa mg̃a hádi.

Amo. = Pang̃ólo sa baláy, agálon tagía.

Amodorrarse. = Alipólong, pagbáti sa cabóg-at sa olo.

Amohinarse. = Aquig, pong̃ot, ming̃ao, sucó, sobó, ligdong.

Amojamado. = Maníoang, mamála, tináp-an.

Amojonar. = Pagtimáan sa mg̃a caotlánan sa caogalíng̃on ug hingtóngdan ng̃a yota, pagólot.

Amoladera. = Baídan, balítan, sam-ilan.

Amolador. = Ang magabáid, ang magasám-id.

Amolar. = Baid, balit, sam-id.

Amoldar. = Paghórma.

Amonestar, aconsejar. = Tambag sambag, oali. * Para casar. = Taoag.

Amontarse. = Paglóog, pagláguen sa buquid, pagihálas.

Amontonar. = Tapoc, pondoc, daólong, ogdo, hapnig.

Amor. = Gogma, maáyong boot.

Amoratado. = Bonol, molomaítom, malágom.

Amorosísimo. = Hiligogmáon uyámot.

Amoroso. = Mahigogmáon, hiligugmáon.

Amorrar. = Docó, dong̃ao.

Amortajar. = Sapot.

Amortecer. = Pógdao, pagoalá sa boot ug sa mg̃a balatían, gotas, ogtas.

Amortiguar. V. Amortecer.

Amortiguarse pasiones. = Paghínay, paglímot, pagóndang.

Amoscar, ahuyentar moscas. = Tapdas, yabyab, pagpáypay, pagpáspas, pagbógao.

Amotinar. = Alsa, gobot, paglápas sa pagtáhor ug pagsógot, pagsúqui, pagsocuáhi.

Amover. = Pagcóha sa gahóm con sa oficio ng̃a hinátag ng̃a dáan.

Amparar. = Tabang, laban, laba, hopót.

Amparo. = Pagtábang, paglában, dalángpan.

Ampliar. = Pagtáas sa soguílon, pagdógang, pagsómpay.

Ampo de la nieve. = Capóti.

Ampolla. = Labtog, lotob, bítlig.

Amputacion. = Pagcapótol.

Amputar. = Pagpótol.

Amueblar. = Pagdáyan dayan sa mg̃a pinoy-ánan, pagbótang, paghósay sa mg̃a casangcápan.

Amujerado. = Babayénon, binabáye.

Amuleto. = Tambal ng̃a bacácon ug linihí ng̃a itagána sa mg̃a saquét.

Amura. = Pisi ng̃a binútang sa mg̃a tomóy sa mg̃a layág ng̃a timbang sa escota.

AN

Anacoreta. = Ang nagapoyó sa caming̃áoan, penitenciáhon.

Anade. = Gaquít, itic.

Anadear. = Paglacát ing̃on sa paglacáo sa gaquít.

Analogía. = Pagcaíng̃on, pagcaáng̃ay, cailíngnan, pagcasáma.

Análogo. = Idem.

Anaranjado. = Ang may color ing̃on sa color sa ocban.

Anatema. = Pagbólag sa táuong cristianos sa pagcaambítan sa obán ng̃a isicacristianos, ug sa mg̃a santos. * Paghimadáot.

Anatomía. = Pagbólag bólag sa mg̃a báhin sa laoas.

Anciano. = Tigúlang, cadáan ng̃a táuo.

Ancla. = Sinípit. * De la esperanza. = Sinípit ng̃a dacóan.

Anclaje. = Bayad sa pinondóhan.

Anclar. = Pagpóndo, paghólog sa sinípit.

Anclote. = Sinípit ng̃a diótay.

Ancho. = Bolang, halagpád, yapad yapad, halóag.

Anchura. = Calápdon, guilápdon, calapád. * De ropa. = Sangcad, son-ot, son-od.

Andadero. = Dalan ng̃a masáyon pagaláctan.

Andado. = Dalan ng̃a guiaguían sa nacadághan ug sa daghánan ng̃a mg̃a táuo.

Andador. = Hilacáo, tiglacát, maglalacáo. * Bisan onsa ng̃a igatóon sa paglacát sa mg̃a bátang diótay.

Andamio. = Dalámba, pala pála.

Andana. = Cataláyan.

Andanada. = Ang pagbóhi ng̃a dong̃an sa mang̃a lóthang ng̃atanán sa luyo sa sacayán, sa usá ca quílid.

Andante. V. Andador.

Andar. = Lacát, lacáo, panao, lacang. * Con otros. = Cuyog, obán, buylog. * Delante. = Ona. * Alrededor. = Toyoc, libod, libot. * Vagabundeando. = Libod libod, sodoy, laag láag. * Estraviado. = Saláag. * Los niños gateando, cangrejos y otros animales. = Coyámag, camang. * Hormigas y reptiles. = Coyámang. * Cojeando. = Quíang quiang, piáng. * Arrastando los pies. = Sagóyod. * Cuando hace mucho sol. = Song̃ásong. * Yendo y viniendo. = Sombálic, balic balic, sibog sibog. * Por maroma, palo, caña, &c. = Latay látay. * Los perros alrededor para hacer cariños á sus amos ó para coger la presa. = Ibid ibid. * De aquí para allí, de una á otra parte. = Lahay láhay, boyan bóyan. * En puntillas. = Tihin. * En un pié. = Quingquing, taquíngquing. * Hácia atrás. = Isol, sibog. * Entre yerba ó malezas. = Docao. * En convoy. = Abay. * Despacio. = Anánay, ticsio, agínid. * Las culebras y demás reptíles. = Hioal hioal, goyod, dahic. * De noche. = Sodsod. * Con las nalgas. = Agínod, ilíod.

Andariego. V. Andador. * Ang díli mahamótang, ang díli mopoyó.

Andarin. V. Andador.

Andas. = Bolotáng̃an sa pagyáyong sa mang̃a santos con sa táuo ba, buhi con patáy.

Andrajo. = Noog, tinábas sa panápton ng̃a guibísti sa táuo.

Andrajoso. = Ang nagabísti sa guising panápton, sa bisti ng̃a guisi, sa mang̃a noog.

Anécdota. = Suguílon, balíta ng̃a oalá pa hingbalóan, ng̃a oalá pa mabántog.

Anegadizo lugar. = Danáoan, lonópan, sinapóhan, pagasapólan, tobígan caáyo.

Anegar avenida. = Sopo, sapol. * Diluvio. = Lonóp.

Aneurisma. = Pagcahóbag guícan sa pagcabógto sa caogátan.

Anfibio. = Mananáp ng̃a mobóhi sa yota ug sa tobig.

Anfion, ópio. = Bolígod, bodígot, bolíng̃ot.

Ángel. = Ángeles. * Malo. = Yaoa.

Angélica. = Tanóm.

Angelical. = Ang nahatong̃ód con may panigíngnan sa Ángeles.

Angelico. = Ang bátang diótay.

Angostísimo. = Hagóot caáyo, masígpit, haíctin uyámot.

Angosto. = Haíctin, hagóot, masígpit, quipot, quipiong.

Anguila. = Catsíli, bais.

Angustia. = Sobó, aoa, yogot, hayhay, hopao.

Angustioso. = Masolób-on, guicayógtan, nasobó, guicagólan, guimíng̃ao, guilísdan.

Anhelar. = Ibog, pagpanghináot, pagsingcámot.

Anidar. = Pagsálag.

Anillo. = Singsing, bangquíao. * De bejuco. = Bacólong.

Ánima. = Calág sa purgatorio. * Ang bohó sa mang̃a lóthang.

Animacion. = Ang pagpasolód sa Dios sa mang̃a calág sa ílang mang̃a láoas. * Pagcadalí sa pagbóhat ug sa pagpamólong.

Animal. = Mananáp.

Animalazo. = Mananáp ng̃a dagcó. * Ang tauo ng̃a oaláy quinaádman bisan diriót.

Animar. V. Animacion. * Para hacer ó decir algo. = Agda.

Animarse. = Bisog bisog, paglógos logos.

Ánimo. = Calág, huna huna. * Isod, oaláy cahádloc ug catálao, caísog.

Animosidad. = Pagcaoaláy catáhap, cahádloc ug catálao. * Caísog, caísod.

Animoso. = Idem.

Aniñarse. = Pagíng̃on sa mang̃a báta, pagáng̃o ang̃o.

Aniquilarse. = Oalá, gobá.

Anís. = Lamódyo.

Anisado. = Vino ng̃a sináctan sa anís.

Anisar. = Yotang guitámnan sa lamódyo.

Ano. = Lobót, ang aguían sa tá-i.

Anoche. = Gabíy, gáb-i.

Anochecer. = Cagabihíon, cahapónon, hadóol sa pagcabíy.

Anona. = Pagcadághan sa mang̃a calán-on.

Anonadarse. V. Aniquilarse. * Pagpaóbos, boloc, lisang, hadloc.

Á nosotros, excluyendo á algunos de aquellos con quienes se habla. = Canámo. * Incluyendo á todos. = Canáto.

Ánsia, deseo. = Ibog, pagpanghináot. * Congoja, fatiga, afliccion. = Casáquit, camíng̃ao, cayógot, calisód, cagóol. * Basca. = Calóod sa guinháoa.

Ansiedad. = Idem.

Ansioso. = Ang maíbog, maibógon.

Antagonista. = Ang magabátoc, ang molális, ang magaílog sa pagailógan sa lain.

Antaño. = Sa usa ca túig ng̃a miági, sa canhi.

Anteanoche. = Sa usáng gabíy, sa usá ca gabíy.

Anteantaño. = Caron icatoló ca túig, toló ca túig ng̃a dáan.

Anteanteanoche. = Carón icatoló ca gabíy, toló ca gabíy ng̃a dáan.

Anteayer. = Sa usáng adlao, sa usá ca adlao.

Antecama. = Panápton ng̃a ibítay sa atubáng̃an sa catre, sa pagtábon ug pagsalípod sa anáa sa ilálom.

Antecámara. = Ang solód ona sa lasalas.

Antecedente. = Nagaóna, nanghióna.

Antecedentemente. = Ona pa, daan pa.

Antecesor. = Ang guiilísan, guinsóndan.

Antecoger. = Pagpaóna, padala sa ona, sa onáhan.

Antecristo. = Tauo ng̃a daótan oyámot ug yaoa yaoáan, ng̃a magadáot sa dagcong pagdomót sa santa Iglesia ug sa mg̃a cristianos.

Antediluviano. = Ng̃atanán ng̃a mióna sa paglonóp sa Dios sa calibútan.

Anteiglesia. = Saoang sa Singbahán.

Antelacion. = Daan, ona.

Anteojo. = Salamín ng̃a itáod sa atubáng̃an sa mg̃a matá, sa maáyong pagtán-ao.

Antepagar. = Pagbáyad ng̃a ona, inónang bayad.

Antepasado tiempo. = Túig ng̃a daan, túig ng̃a miági. * Ascendiente. = Guinicánan, guilioátan, guisóndan ng̃a mg̃a tigúlang.

Antepecho. = Hambóyan.

Antepenúltimo. = Guisóndan sa catapúsan.

Anterior. V. Antelacion.

Anteriormente. = Idem; sa canhing tiempo, niádto.

Antes. = Caníha, dáan, canhi, caganíha. * El primero. = Ang nahaóna. * Bien. = Hinóo, hinóa, hinonóa. * Que. = Sa oalá pa, ang oalá pa.

Antesala. V. Antecámara.

Antetemplo. V. Anteiglesia.

Antevíspera. = Guisóndan sa víspera. V. Anteayer.

Anticiparse. = Sayó, ona.

Anticipadamente. = Daan pa, ona pa.

Antídoto. = Tambal sa hiló.

Antigualla. = Botang ng̃a cadáan caáyo ng̃a dili na magámit. * Batásan ng̃a cadáan.

Antigüedad. = Pagcadáan, pagcacánhi, canhing tiempo.

Antiguo. = Daan, cadáan, tigúlang, dugay na.

Antipapa. = Ang moágao sa pagcapápa.

Antiparras. V. Anteojo.

Antípoda. = Ang nagapoyó sa loyó sa calibótan ug nagaatúbang ang íang tiil sa tiil ta.

Antojadizo. = Mailíbgon, maibógon, maíbog.

Antojarse. = Ibog.

Antojo. = Caíbog.

Antorcha. = Soló.

Antropófago. = Ang mocáon sa isigcatáuo.

Antruejo. = Ang toló ca adlao ng̃a guisóndan sa badlis, sa miércoles sa abó.

Anualmente. = Sa túig túig ng̃atanán, sa matagtúig, sa tápan ng̃a túig.

Anublar. = Dag-om, gabon, ng̃itng̃it, dampag, landong.

Anudar. = Balígtos, dogtong, tog-ot, sipong, balíghot, sumpay.

Anuente. = Ang moángdo, motángdo, mobóot.

Anular. = Pagsógod sa pagcaoaláy bali sa may bali ng̃a dáan.

Anunciacion. = Pagpahibaló, pagbalíta. * Pagcónsad sa Ángeles ng̃a si S. Gabriel cang María Santísima.

Anunciar. = Habaló, balíta, sayod.

Anuncio. V. Anunciacion.

Ánuo. V. Anualmente.

Anverso. = Ang licód sa nauong.

Anzuelo. = Taga, bíng-uit, quioal, Lambo, biloig, bilicógcog, bonit, cao-it.

AÑ

Añadidura. = Sinompáyan, dinogtóng̃an.

Añadir. = Sompay, dogtong, atip, dogang, songca, libádib, damit, dolpa, soib, sogay, togbong, sagnib.

Añagaza. = Cati.

Añal. V. Anualmente.

Añalejo. = Tuígan, isípan, ilisípan.

Añascar. = Pagtígom tígom, maghínay hínay, sa inánam ánam.

Añejarse algo. = Lihing, laon, daan.

Añejo. = Idem.

Añicos. = Tinábas.

Añil. = Tagom.

Año. = Túig. * Pasado. = Ang usáng túig, túig ng̃a miági, túig ng̃a guisóndan niíni. * Que viene. = Túig ng̃a omalábot, túig ng̃a mosonód niíni.

Añudar. V. Anudar.

AP

Apacentar. = Pagpacáon sa mg̃a mananáp, pagdáng̃ot, pagcúmpay.

Apacible. = Manáya náya, táuo sa maáyong boot.

Apaciguar. = Pagdáit, paghúsay sa mg̃a cabobót-on ng̃a nanagsigbínquil bínquil.

Apadrinar. = Pagsonód sa mg̃a caláslon: pagcódcod, pagcógos sa mg̃a boñágan con firmáhan. * Laban, tabang.

Apagador. = Ipalálong.

Apagar, apagarse. = Palong, sobo, salíbo.

Apalabrar. = Pagsáad sa pagbóhat sa bisan onsa, pagpólong, pagsábot.

Apalancar. = Liguat, bang̃íl.

Apalear. = Bonal, paglatós, paglámbos.

Apandillar. = Pagtígom sa mg̃a tauo, pagmándo.

Apantanar. = Pagpóno sa tobig, pagdánao sa yota.

Apañar. = Coha, cobot, capot, capiot.

Apañuscar. = Domit, lom-it, lomi.

Aparador. = Paradol, sang̃atán, alsáhan.

Aparar. = Salod.

Aparato. = Catilíngban sa mg̃a quinahánglan sa pagbúhat sa bisan onsa.

Aparear. = Topad, topóng, timbang, tobag.

Aparecer, aparecerse. = Tongha, tohao, quita.

Aparejar, preparar. = Andam, tagána.

Aparejo, preparacion. = Pagcaándam, pagcatagána. * Cordel para pescar. = Talónton.

Aparentar lo que no hay. = Pagsalincápao, pagmáo máo.

Apartadijo. = Tapoc ng̃a diótay ng̃a quinóha ug guibólag sa tapoc ng̃a dagcó.

Apartadizo en las casas. = Sibay.

Apartado. = Ang nabólag sa ubán, binócot, ang nagapoyó halayó sa obán ng̃a mg̃a táuo. * V. Apartadijo. * Ang nagapahílit.

Apartar. = Bolag, pinig, haoa, idog, haon.

Aparte. = Sa luyó, pinig, sa daplin, sa sogot.

Apasionarse. = Padáog sa onsa ónsang húna húna. * Saquít, yogot, lisód, hing̃alóoy.

Apearse. = Pagcanáog sa cabayo, sa calabao con sa coche, losad.

Apechugar. = Tolod, doso, sangga.

Apedrear. = Bonó, bató.

Apego. = Caíbog, pagbóot, pagpalángga, paghigógma.

Apelar. = Pagpahócom, pagháng̃yo, pagsáca, pagámpo, pagdáng̃op sa dágcong ponóan, arón pogóad-on nía ang nahaónang sentencia con paghócom.

Apelmazar. = Dasoc.

Apellido. = Icadúhang ng̃álan, bansag, banságon.

Apenas. = Hapit, didiót da.

Apéndice. = Dinógang, sinómpay.

Apeo. = Otlánan, caotlánan sa dálan.

Apercibir. = Andam, tagána, pagpahabaló, pagsáyod, pagásoy.

Apero. = Catilíngban, cadaghánan sa mg̃a capandáyan sa pagbóhat sa yota.

Apersonarse. = Pagatóbang, pagtóngha, pagpaquíta.

Apesadumbrarse. = Sobó, saquít, lisód, ming̃ao.

Apestar. = Bahó, anghit.

Apetecer. = Ibog, gogma.

Apetitoso. = Malalím.

Apiadar. = Poáng̃od, calóoy hinóclog.

Apilar. = Tapoc. * V. Amontonar.

Apiñado. = Ang may dagoay sa piña, ang maíng̃on sa piña.

Apiñar. = Dool, sigpit.

Apisonar. = Dasoc.

Aplacar. = Paghínay hínay, pagálam álam, pagoáli, pagsámbag, togpay.

Aplacarse dolor ó enfermedad. = Lonay, hompay, hinay hínay, arang árang.

Aplanar. V. Allanar.

Aplanchado. = Inotáo.

Aplanchar. = Otáo.

Aplastar, aplastarse. = Lompag, tompag, pigsang, pigsa, gobá, holog, pocan, pugday.

Aplauso. = Pagdáyeg, pagcadáyeg.

Aplayar, salir el rio de madre. = Bahá, bon-og.

Aplazar. = Pagbálod pagpatígom, taoag, sabot, pagtagád.

Aplicar, arrimar una cosa á otra. = Tong̃ód. * Un tabaco para encender otro. = Dongca, sobong. * Fuego. = Sognib, silab, daob, dabdab.

Aplicarse, aprender. = Cogi, singcámot.

Aplomar, oprimir con el mucho peso. = Daog. * Nivelar. = Tonton.

Aplomarse, derribarse algo. V. Aplastar, aplastarse. * Laglag.

Apocar, disminuir. = Coha, copos, hinóbig.

Apodar. = Pagdángga.

Apodo. = Dangga.

Apolillar. = Cotcot, anay.

Apomazar. = Hinlo, quias.

Aporrear. = Bonal, paló, docdoc, bonol.

Aportar. = Pagpóndo, donggo, abot, laoig.

Aportillar. = Locab, longcab.

Aposentar. = Pagpasáca, pagdáoat sa baláy, pagtógot ug halapítan.

Aposento. = Solód, sonogán, calanghólo, bocot.

Apostar. = Paspósta, tahan, topo.

Apostasía. = Pagbía sa Pagtóo, sa pagcacristianos.

Apostema. = Hobág, nangnang.

Apóstol. = Tinón-an ni Jesucristo.

Apostolado. = Pagtúman sa pagcatinón-an ni Jesucristo, catilíngban sa mang̃a tinón-an ni Jesucristo.

Apostólico. = Ang mahatong̃ód sa mang̃a Apóstoles.

Apoyar, favorecer, patrocinar. = Tabang, laban, sacal. * La barba en el pecho, ó la cabeza sobre el codo. = Docó, sampilíng.

Apoyo. = Tinindógan, honóng̃an, lingcodánan, odadáyan, sandígan.

Apreciable. = Hiligogmáon, tacós ng̃a higogmáon.