Part 32

Guiso. V. Guisado.

Guisote. = Guinisál ng̃a díli maáyo, ng̃a colang sa lalím ug lamí.

Guita. = Pisi, lobid ng̃a magamáy.

Guitarra. = Guitarra, sesta.

Guitarrero. = Ang magabóhat, magaáyo ug magabalígya sa mg̃a sesta.

Guitarrilla. = Sestang diótay.

Guitarrillo. = Idem.

Guitarron. = Sestang dagcó. * Táuo ng̃a malaláng̃on, tampalásan.

Guiton. = Táuo ng̃a tapólan, ng̃a naánad sa pagsóroy soroy sa mg̃a calongsódan sa pagquiglímos, sa díli boot magcógui sa pagbóhat.

Guitonear. = Pagsóroy soroy, pagtápol, paglícay sa pagbóhat.

Guitonería. = Pagcasóroy soroy, pagcatápol.

Gula. = Pagcaólit, pagcáon ug pagínom labí sa casaráng̃an.

Guloso. = Ang mucáon ug moínom labí sa casaráng̃an.

Gullería. V. Gollería.

Gulloría. = Langgam ng̃a diótay. * V. Gollería.

Gúmena. = Pisi ng̃a dagcó sa pagsácoat sa mg̃a sinípit ug sa bisan onsa ng̃a mabóg-at, sa mg̃a sacayán.

Gumía. = Hing̃aníban, puñal, baladao.

Gurrufero. = Cabayo ng̃a malágsot ug sa daótan ng̃a batásan.

Gurrumina. = Pagpaságad ng̃a guilabíhan. * Paghátag sa gusto sa pagcalácad na sa hingtóngdan ng̃a asáoa.

Gurrumino. = Ang bana ng̃a magapapaságad sa iang asáoa, ng̃a magapaquíta canía sa guilabíhan ug sa díli tacós ng̃a pagpalángga.

Gurullada. = Tapoc sa mg̃a táuo ng̃a nanagobán obán sa paglacát.

Gurullo. = Ogdo sa bisan onsa.

Gurupa. V. Grupa.

Gurvio. V. Corvo.

Gusanear. = Quibot quibot, quipot quipot.

Gusanera. = Samad ug bisan onsa ng̃a guiódlan. * Cailíbgon ng̃a labí macasámoc sa húna húna.

Gusaniento. = Ang may olod, ang guiórlan.

Gusano. = Olod. * Táuo ng̃a obos.

Gusarapiento. V. Gusaniento.

Gusarapo. = Mg̃a olod, mg̃a mananáp ng̃a magamáy, ng̃a nagacaláin lain ug dagoay, ng̃a motóbo sa tobig ug sa mg̃a lugar ng̃a mabasá basá. * Oaya oaya, oya oya.

Gustable. = Ang nahatong̃ód sa ititiláo, itililáo.

Gustadura. = Pagcatiláo, pagcatagámtam.

Gustar. = Tiláo, tagámtam. * Pagbóot, paghigógma, pagpanghináot.

Gustillo. = Pagcalalím. * Lamí ng̃a molomaísog, ng̃a mahabílin sa bába ug sa totónlan sa bisan onsa ng̃a guicáon.

Gusto. = Ititiláo. * Itililáo: ang usá sa lilíma ca balatían sa laoas. * Ang lamí sa mg̃a calán-on. * Caíbog, panghimóot, calípay. * Pagbóot ng̃a caogalíng̃on.

Gustosamente. = Sa pagcalalím, sa pagcalamí. * Sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot.

Gustoso. = Malalím. * Malipáyon, ang nalipáy, ang guiábot sa maáyong boot. * Ang macalípay, macalíng̃ao, macalípat.

Gutagamba. = Tagoc ng̃a malálag, sa oaláy bahó ug molomaáslom: silbi sa pagtámbal ug sa pagpasínao sa mg̃a cahoy.

Gutámbar. = Tagoc ng̃a malálag.

Gutural. = Ang nahatong̃ód sa totónlan.

Guturalmente. = Sa pagcasagóngsong.

H

HA

Ha. = Abá, Abáa.

Haba. = Tanóm ug ang iang bong̃a. * Mg̃a hobág hobág ng̃a magáhi ug macatól usáhay. * Habas, hobág ng̃a motoróc sa bába sa mg̃a cabayo, &c., ng̃a macaólang caníla sa pagcáon.

Habano. = Tabaco ug bisan onsa sa Habana.

Haber. = Dona, aróna, may, naa, anía.

Haberado. = Arunáhan, salapían, salapiánon.

Habichuela. = Judía, balátong.

Hábil. = Quinaadmánon, mang̃ialáman, táuo ng̃a masáyon magabóhat sa bisan onsa.

Habilidad. = Caálam, quinaárman. * Pagcasáyon sa pagbóhat sa bisan onsa.

Habilitacion. = Pagcaásoy, pagcahímo sa bisan cansang táuo sa pagbóhat sa bisan onsa.

Habilitado. = Ang soldado ng̃a guitódlo ug guitógnan sa pagdáoat sa salapí ug sa obán ng̃a quinahánglan sa mg̃a isigcasoldados nia.

Habilitar. = Pagíla sa bisan cansa sa pagcatacós sa pagdáoat sa bisan onsang opicio con sa lain ng̃a bohat. * Pagsángcap sa bisan cansa sa mg̃a quinahánglan.

Hábilmente. = Sa quinaádman, sa caálam, sa pagcaboótan, sa salabótan.

Habitable. = Ang maáyo pagapóy-an.

Habitacion. = Pinoyánan, pagapóy-an, guinpóy-an.

Habitador. = Ang magapoyó, ang molópio sa bisan diin.

Habitante. = Idem.

Habitar. = Poyó, pagpoyó.

Hábito. = Bisti ng̃a caogalíng̃on. * Ang bisti sa mg̃a Padreng religioso. * Gaui, cagauían, batásan.

Habitual. = Bisan onsa ng̃a guibáti, guihúna húna, guipamólong ug guibóhat sa masóbsob, sa masócot, sa canónay, ug ang guican lamang sa batásan, sa pagcaánad.

Habitualmente. = Sa canónay, sa masóbsob, sa masócot, tong̃ód sa batásan, sa pagcaánad.

Habituar. = Anád, pagbatásan.

Habitud. = Pagcaáng̃ay, pagcaóyon sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.

Habla. = Pinamólong, ting̃og, tining̃ógan.

Hablador. = Tigsoguílon, hinoguilánon, tabían.

Habladorcillo. = Tolotabían.

Habladorzuelo. = Idem.

Habladuría. = Polong, soguílon, ng̃a caoang, ng̃a oaláy hingtóngdan, ng̃a díli macaígo.

Hablanchin. V. Hablador.

Hablantin. V. Habladorcillo.

Hablar. = Pagpólong, pagsoguílon, pagcagóla, pagsólti, pagtíng̃og.

Hablilla. = Solosoguílon, bacac ng̃a nabolobántog sa longsod.

Habon. = Hobág ing̃on sa dagoay sa habas.

Haca. = Cabáyong diótay, hamóbo.

Hacanea. = Cabayo dolodagcó sa haca ug dolodíot sa cabayong túod.

Hacedero. = Ang maáyong pagaboháton, himóon, gamon.

Hacedor. = Ang magabóhat, ang macagáma, ang macahímo, magbobóhat. * Ang magabántay sa mang̃a cabalánan, sa mg̃a hayópan, &c. * Ang Dios.

Hacendado. = Táuo ng̃a guidaghánan sa mg̃a yota ug sa mg̃a cabalánan.

Hacendar. = Paghátag sa bisan cansa sa mg̃a yota con mg̃a cabalánan. * Pagpálit sa mg̃a baol, mg̃a oma.

Hacendera. = Bohat ng̃a pagatambóng̃an sa mg̃a táuong tanán sa longsod.

Hacendero. = Ang macógi sa pagtóbo, sa pagdógang sa catigayónan sa iang panimaláy.

Hacendoso. = Macógi, cacoguíhan sa mg̃a catongdánan, ug sa pagpatigáyon sa pohónan. * Mang̃ibohátan.

Hacer. = Bohat, himo, gama. * Pagándam, pagtagána, pagpatigáyon.

Hácia. = Dapit.

Hacienda. = Ang yota ng̃a guibohátan. * Pohónan, cadaghánan sa mg̃a manggad, sa mg̃a dona, sa mg̃a casangcápan.

Hacina. = Tapoc sa mg̃a baat, sa mang̃a bogcos, sa mg̃a bináng̃an.

Hacinador. = Ang magatápoc.

Hacinamiento. = Pagcatápoc.

Hacinar. = Pagtápoc, pagógdo, pagting̃ób, pagtígom.

Hacha. = Candelang dagcó, calócod. * Ooásay, oásay, palácol.

Hachazo. = Pagpócpoc, pagbónal sa oásay, sa palácol.

Hachear. = Pagsápsap sa mg̃a cahoy sa oásay, sa palácol.

Hachero. = Candelero ng̃a hatáas ng̃a pagatolpócan ug pagabotáng̃an sa mg̃a candelang dagcó. * Ang magasápsap sa oásay.

Hacho. = Soló.

Hachon. = Idem.

Hado. = Pagcatóman sa guibóot sa Dios cutob sa oaláy sinógdan. * Guinicánan sa caayóhan ug sa cadaótan, ng̃a díli ang Dios, ing̃on sa pagtóo sa mg̃a dioatáhan.

Halagador. = Ang magaálam alam, ang mosámbag sa maáyong suguílon.

Halagar. = Alam alam. * Pagpaquíta sa bisan cansa sa mg̃a timáan sa maáyong boot, sa mg̃a polong con sa mg̃a bohat. * Pagólo olo. * Pagdáyeg.

Halago. = Pagcaálam alam, bisan onsa ng̃a guibóhat ug guipamólong sa pagpaquíta sa lain sa maáyong buot. * Pagcadáyeg. * Pagólo olo.

Halagüeñamente. = Sa pagcaálam alam sa mg̃a polong ng̃a mahómoc, mahínay.

Halagüeño. = Ang macaálam alam. * Ang macacábig sa pagcahómoc, sa pagcahínay hinay, ang macabíhag sa cabobót-on, sa cásing cásing.

Halar. = Pagbótar sa mg̃a pisi.

Halcon. = Langgam ng̃a manágit.

Halda. = Ang bisti ng̃a hatáas, saya, &c., cutub sa haoac hasta sa tiil. * Poyo poyo, pontél ng̃a hatáas ug halagpád.

Haldear. = Paglacát sa madalí sa mg̃a táuo ng̃a nanagbísti sa mg̃a bisting hatáas.

Halieto. = Langgam ng̃a manágit.

Hálito. = Pagguinháoa ng̃a guincan sa bába sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp. * Alísng̃ao, alísbo sa bisan onsa. * Paghoyóp ng̃a mahínay sa hang̃in.

Hallador. = Ang macáplag, ang macabálag, ang macaquíta.

Hallar. = Quita, caplag, balag. * Tagbo, tabo, sogát. * Pagsolóng, pagtán-ao. * Pagpaquigsáyod, pagsósi, pagíla guican sa maáyong paghúna húna.

Hallazgo. = Pagcáplag, pagquíta, paghibálag. * Ang hingquít-an, hingcaplágan, hingbálgan. * Gala ng̃a ihátag sa tagía sa bisan onsa ng̃a naoalá, sa nacáplag niána.

Hamaca. = Doyan.

Hamaquero. = Ang nagayáyong sa bisan cansa ng̃a payáyong sa doyan.

Hambre. = Gotom. * Caíbog, ganas sa pagcáon.

Hambrear. = Pagpagótom sa bisan cansa sa pagdilí canía sa mg̃a calán-on, paggótom.

Hambriento. = Ang guigótom, ang gotmon, ang gotómon.

Hambron. = Idem.

Hampo ó Hampon. = Maísog, mapíntas, cásing casíng̃an.

Hanega. V. Fanega.

Haragan. = Tapólan, ang nagalícay sa mg̃a cahágo, sa pagbóhat.

Haranganamente. = Sa Pagcatápol.

Haraganear. = Pagtápol, pagsóroy soroy, paglícay sa pagbóhat.

Haraganería. = Pagcatápol, pagcalícay sa pagbóhat.

Harapo. = Tinábas ng̃a bitay sa mg̃a bisti sa mg̃a táuo.

Harina. = Binócboc.

Harinado. = Binócboc ng̃a sináctan sa tobig.

Harinero. = Ang magapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya sa binócboc.

Hartar. = Bosog, ponó. * Bodlay, aling̃ása, pool.

Hartazgo. = Pagcabósog tong̃ód sa pagcáon ng̃a guilabíhan.

Harto. = Ang nabósog. * Igo, sa pagcaígo sa pagcatóman.

Hartura. = Pagcabósog. * Pagcadághan, cadaghánan, daghan, daghánan. * Pagcatóman ng̃a hingpit sa bisan onsang caíbog, sa bisan onsa ng̃a guipanghináot.

Hasta. = Cutub.

Hastío. = Pagcasóm-ol. * Pagcapóol. * Casocó, panoyó.

Hatajar. = Pagbáhin sa mg̃a hayópan sa mg̃a panón.

Hatajo. = Panón ng̃a diótay sa mg̃a hayópan. * Pagcadághan, cadaghánan.

Hatear. = Paghípos sa bisan cansa sa iang bisti, pagándam sa balon ug sa obán ng̃a mg̃a quinahánglan, sa magalacát.

Hatería. = Ang balon ng̃a ihátag, igo sa pila ca adlao, sa mg̃a baquero, sa mg̃a magbalántay sa mg̃a hayópan. * Ang mg̃a noog, mg̃a balon ug obán pang mg̃a quinahánglan ng̃a guidála sa mg̃a baquero, sa pagbántay nila sa mg̃a hayópan.

Hatero. = Ang nagahátod sa balon sa mg̃a baquero, ug ang mg̃a mananáp ng̃a pagabalsáhan niána.

Hato. = Panón sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayópan. * Lugar ng̃a pagahoáyan ug pagahigdáan sa mg̃a baquero, sa pagbántay nila sa mg̃a hayópan. * V. Hatería hasta ang mg̃a noog. * Catilíngban, tapoc sa mg̃a táuo ng̃a daótan, sa mang̃íl-ad ng̃a batásan. * Pagcadághan, cadaghánan.

Haya. = Cahoy ng̃a hatáas.

Hayo. = Cahoy ug diótay, hamóbo, sa Indias.

Haz. = Bogcos, baat, bináng̃an.

Haza. = Yota ng̃a maáyo ng̃a pagabohátan ug pagapogásan.

Hazaña. = Bohat ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an, banságon, bantógon. * Buhat ng̃a mang̃íl-ad, daótan.

Hazañero. = Ang magabóhat sa mg̃a bohat ng̃a cating̃aláhan.

Hazañosamente. = Sa dagcóng cásing cásing, sa pagcating̃ála.

Hazañoso. V. Hazañero.

Hazmereir. = Táuo ng̃a tong̃ód sa iang dagoay ug batásan mahímo sia ug hing̃alatáoan ug doláan sa obán.

Hazteallá. = Pagcaísog sa gaui.

HE

He. = Agó, agá, agoróy. * Onsa?

Hebdómada. = Semana, cadaghánan sa pitó ca túig.

Hebdomadario. = Ang Padre ng̃a tinórlo sa pagsógod sa mg̃a pagpang̃ádye ug sa pagtóman sa obán ng̃a mg̃a tolománon sa tagsa ca semana, sa coro sa mg̃a catedral ug sa mg̃a conbento.

Heben. = Táuo ug bisan onsa ng̃a oaláy polós.

Hebilla. = Galong galong, sab-it sa pothao con sa tombága ng̃a nagacaláin lain ug dagoay. * Saplot.

Hebra. = Lugás, gobhay, nahot. * Guhay.

Hecatomba, hecatombe. = Paghálad sa usá ca gatús ca baca, ng̃a guipanaghálad sa mg̃a dioatáhan sa ilang mg̃a dios dios.

Hechicería. = Bohat ng̃a bacácon, daótan, contra sa isigcatáuo, guican sa gahóm sa yaoa, ing̃on sa pagtúo sa mg̃a táuo ng̃a obos ug ng̃a colang sa salabótan. * Pagcalómay.

Hechicero. = Lomáyan, ang nagabóhat sa mg̃a bohat ng̃a bacácon cay boot magdáot sa isigcatáuo. * Táuo ng̃a tong̃ód sa iang catahóm ug pagcaáng̃ay guihigógma sa obán, ug nagacábig ug nagabíhag sa cabobót-on ug cásing cásing sa isigcatáuo.

Hechizar. = Paglómay, pagbóhat sa mg̃a bohat ng̃a daótan, guican sa gahóm sa yaoa, sa pagdáot sa isigcatáuo, sa iang laoas ug sa iang quinabóhi. * Bisan onsa ng̃a magacábig ug magabíhag sa cabobót-on ug sa cásing cásing sa táuo, tong̃ód sa pagcatahóm, pagcaníndot ug pagcaáng̃ay.

Hechizo. = Bisan onsang bohat, ng̃a ang̃ay sa mang̃a dioatáhan. * Mg̃a lana, mg̃a dahon, mg̃a gamót, &c., ng̃a guinagámit sa obán ng̃a mg̃a táuo, sa pagdáng̃at sa ilang tuyo, somála sa ilang mg̃a toloúhan ng̃a bacácon. * Dahóla, lomay, hoclog tanggal, tagádlom. * Táuo ug bisan onsa ng̃a tacós ng̃a higogmáon, ng̃a moágao ug magabíhag sa cásing cásing sa mg̃a táuo, tong̃ód sa pagcatahóm, pagcaníndot ug pagcaáñag nia.

Hecho. = Bohat. * Salá, sayóp. * Bisan onsa ng̃a guiásoy, guisáyod ug guisoguílon.

Hechura. = Pagcabóhat. * Binóhat sa bisan cansa ug labí pa sa Dios. * Pagcabótang sa bisan onsa, sa mg̃a laoas, sa mg̃a baláy, sa mg̃a bató, sa mang̃a cahoy, &c. * Dagoay, baihon sa bisan onsa. * Ang sohol ng̃a ibáyad sa mananáhi tong̃ód sa pagtahí sa bisan onsang bisti.

Hedentina. = Bahó ng̃a daótan ug maísog, ug ang lugar ng̃a guibahóan.

Heder. = Pagbahó sa mang̃íl-ad ug maísog ng̃a bahó, pagángso, pagpán-os, paglángto, paglángsa, pagláng-og, pagánghit. * Pagbáng̃-og.

Hediondamente. = Sa pagcabahó.

Hediondez. = Pagcabahó.

Hediondo. = Mobahó, &c. * Táuo ng̃a macasámoc, macabórlay, macaaling̃ása.

Hedor. = Bahó ng̃a daótan ug maísog.

Hegira. = Sinógdan sa pagísip sa mg̃a moros sa mg̃a túig, ng̃a mao cutub sa pagcalágueu ni Mahoma sa longsod sa Meca ng̃adto sa Medina.

Helada. = Pagcatibúoc sa vino, sa tobig, &c., guican sa dagcóng tognao.

Heladizo. = Tobig, vino, &c., ng̃a matibúoc.

Helado. = Ang mabógnao caáyo. * Táuo ng̃a hingcolbáan, ng̃a nating̃ála caáyo. * Ang borong, ang boquídnon, ang díli maálam magatóbang sa isigcatáuo. * Bisan onsa ng̃a natibúoc guican sa dagcóng tugnao.

Helamiento. V. Helada.

Helar. = Pagtibúoc sa tubig, sa vino, &c., tong̃ód sa tugnao ng̃a dagcó. * Pagpahárloc, pagcólba sa bisan cansa.

Helgado. = Táuo ng̃a guihinágan sa mg̃a ng̃ipon.

Heliocopio. = Anteojo, salamín sa pagsolóng sa adlao.

Heliotropio. = Tanóm sa Perú.

Hembra. = Babáye, baye sa mg̃a mananáp.

Hembrear. = Pagbóot sa mg̃a laqui sa mg̃a baye, paghigógma sa mg̃a laláqui sa mg̃a babáye. * Paglíoat sa lonlon ng̃a mg̃a babáye, con mg̃a baye, con sa daghánan ng̃a mg̃a babáye ug baye.

Hemigránea. = Tampíhag.

Hemisferio. = Ang tong̃á sa usá ca milíng̃in.

Hemorragia. = Paghibólos, pagágui sa dogó sa bába, sa ilong, &c.

Hemorroida. = Botbot.

Hemorroide. = Idem.

Hemorroo. = Saoa, halas, bitin.

Henar. = Lugar ng̃a ponó sa dagámi ng̃a laya.

Henchidor. = Ang magaponó, ang magadásoc, ang magagósa.

Henchidura. = Pagcagósa, pagcaponó, pagcadásoc.

Henchimiento. = Idem.

Henchir. = Ponó, dasoc, gosa.

Hendedor. = Ang magabóoac, magabádyet, magapalíqui, magapabalána, magabís-ac, magapís-ac, magabásag, magalótac.

Hendedura. = Balána, liqui, bis-ac, lotac, basag, gona. * Guang.

Hender. = Idem, pagbóoac, pagguíhay, paggólay.

Hendidura. V. Hendedura.

Hendimiento. = Pagcabóoac, pagcalótac, pagcabalána, pagcalíqui, pagcabís-ac, pagcapís-ac, pagcabásag, pagcagóna, pagcagóang, pagcaguíhay, pagcagólay.

Henil. = Lugar ng̃a pagatipígan sa dagámi ng̃a laya.

Heno. = Dagámi ng̃a laya.

Hepática. = Ng̃alan sa mg̃a tanóm ng̃a italámbal sa atáy.

Herbáceo. = Ang nahatong̃ód sa dagámi.

Herbajar. = Pagsolód sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayópan, sa lugar ng̃a may daghan ng̃a dagámi, arón maning̃áoan. * Pagpaning̃áon sa mg̃a mananáp.

Herbaje. = Cadaghánan sa mg̃a dagámi ug sa mg̃a tanóm ng̃a manoróc sa mg̃a solóp.

Herbajero. = Ang magaábang sa mg̃a dagámi, sa mg̃a calán-on sa mg̃a mananáp.

Herbario. = Ang macaíla sa gahóm sa mg̃a dagámi ug sa mg̃a tanóm. * Cadaghánan sa mg̃a tanóm ug mg̃a dagámi ng̃a laya.

Herbazal. = Lugar ng̃a guinatórcan sa mg̃a tanóm ug mg̃a dagámi.

Herbecer. = Pagguítib, pagsógor sa pagtoróc sa mg̃a dagámi.

Herbolado. = Ang guihílog sa dogá ng̃a malála sa mg̃a tanóm con sa dagámi.

Herbolario. = Ang mang̃íta ug magadaguínot sa mang̃a tanóm ng̃a italámbal, sa oaláy quinaádman niána.

Herborizar. = Pagbólong sa banua ug sa mg̃a solóp sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a dagámi.

Herboso. V. Herbazal.

Heredad. = Yota ng̃a guibohátan, guibalánan, baol, cabalánan.

Heredado. V. Hacendado.

Heredar. = Pagdáoat sa cabílin, pagsonód. * Pagáoat, paghóad, paglíoat sa mg̃a anac sa ilang mg̃a tigúlang, sa mg̃a bohat ng̃a maáyo con daótan, sa ilang gaui, sa ilang batásan.

Heredero. = Manononód, ang modáoat sa cabílin. * Ang nagahúad, minonót ug milíoat sa mg̃a batásan sa iang mg̃a tigúlang.

Hereditario. = Ang nahatong̃ód sa cabílin. * Ang mg̃a batásan ng̃a maáyo con daótan, ang mg̃a saquét, &c., ng̃a guihóad sa mg̃a tigúlang, sa mg̃a guinicánan.

Hereje. = Ang cristianos ng̃a díli mutóo sa obán ng̃a mg̃a toloóhan sa santa Iglesia, ng̃a guisógo ug guitórlo sa Dios.

Herejía. = Sayóp, sa tinóyo sa boot, contra sa toloóhan sa santa Iglesia ug sa mg̃a matúod ng̃a cristianos.

Herencia. = Gahóm sa pagdáoat sa cabílin ng̃a guibílin sa bisan cansa, sa horas sa iang icamatáy, sa pagcamatáy nia, sa iang camatáyon. * Cabílin ng̃a pagadaoáton.

Heresiarca. = Táuo ng̃a guinicánan sa bisan onsa ng̃a herejía.

Herético. = Ang nahatong̃ód sa herejía.

Herida. = Samad. * Casámdan, nina.

Herido. = Ang guisamad, samálan, sinamálan.

Heridor. = Ang nagasámad.

Herimiento. = Pagcasámad.

Herir. = Pagsámad, pagbonó, pagsóntoc, pagtóctoc, pagtígbac, pagtácbas, pagtígbas. * Pagdáot, sa dong̃og, ug pagyógot, pagsáquet sa isigcatáuo. * Pagbónal, paglámbos, paglátos, pagpócpoc. * Pagíoag sa adlao sa iang mg̃a casólao. * Pagcáblit sa órgano, sa arpa, sa sesta, &c.

Hermafrodita. = Táuo ng̃a may quinatáuo sa pagcalaláqui ug sa pagcababáye.

Hermana. = Sinína. * Gunting. * Dalónggan.

Hermanable. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a igsóon, ang masáyon mahiósa.

Hermanablemente. = Sa pagcamagsúon.

Hermanar. = Paghiósa, pagting̃ób, pagáng̃ay sa bisan onsa.

Hermandad. = Pagcamagsúon. * Pagcahigála, pagcaábian, pagcahiósa sa mg̃a cabobót-on. * Pagcaíng̃on, pagcaáng̃ay sa mg̃a botang. * Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a nanaghiósa sila sa pagtúman sa mg̃a botang ng̃a maalampóon ug sa calóoy, sa isigcatáuo.

Hermanear. = Pagtáoag sa bisan cansa sa ng̃alan sa igsúon.

Hermano. = Igsúon. * Ang religioso ng̃a oldog ug donado sa mg̃a caparían. * Ang sacop sa mg̃a cofradía con hermandad.

Hermosamente. = Sa pagcatahóm, sa pagcaníndot, sa pagcaáñag, sa pagcaáyo sa pagcaáng̃ay, sa pagcahíngpit.

Hermosear. = Pagtahóm, pagdáyan dayan.

Hermoso. = Matahóm, maníndot, maáñag, maáyo oyámot, mahíngpit, toman caáyo. * Bilírhon, hamíli, mahál.

Hermosura. = Catahóm, catahóman, pagcaníndot, pagcaáñag, pagcaáng̃ay.

Hernia. = Dagcóng lagáy, daloac.

Hernioso. = Ang may dagcóng lagáy, daloácan.

Herodes á Pilato (andar de). = Pagábot sa labíng daótan, pagpíli sa pinilían.

Héroe. = Táuo ng̃a banságon, bantógon, cating̃aláhan, hibólng̃an tong̃ód sa iang mg̃a bóhat.

Heroicidad. = Bohat ng̃a cating̃aláhan ug hibólng̃an.

Heróico. V. Héroe.

Heroina. = Babáye ng̃a hamíli, bilídhon, mahál, cating̃aláhan tong̃ód sa iang mg̃a bohat.

Heroismo. = Pagcadághan sa mg̃a bohat ng̃a macahímo sa bisan cansang táuo ug cating̃aláhan, banságon ug bantógon.

Herpes. = Cascaro, bon-i, aláp-ap.

Herrada. = Timba, cabo.

Herradero. = Ang magamarca sa mg̃a hayópan sa mg̃a mananáp, ug ang lugar ng̃a pagamarcáhan.

Herradura. = Pothao ng̃a holohalágpad ug balicó, ng̃a itáod ug ilángsang sa cocó sa mg̃a cabayo, dapit sa obus ug sa itolónob nila.

Herraje. = Cadaghánan sa mg̃a pothao ug sa mang̃a guinamíton ng̃a pothao, ng̃a quinahánglan sa pagbóhat sa bisan onsa, mang̃a langsang, mg̃a yaoíhan, &c.

Herramental. = Sorlánan sa mg̃a capandáyan.

Herramienta. = Capandáyan, cadaghánan sa mg̃a capandáyan. * Mg̃a ng̃ipon.

Herrar. = Paglánsang sa mg̃a pothao sa cocó, sa itolónob sa mg̃a cabayo, &c. * Pagmárca sa pothao ng̃a guibága sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayópan.

Herrería. = Salsalán. * Ang opicio sa pagcamananálsal sa pothao. * Banha, sabá ng̃a dagcó, pagsínggit ng̃a mabóloc.

Herrerico. = Langgam ng̃a diótay.

Herrero. = Mananálsal sa pothao.

Herreron. = Mananálsal ng̃a baol, ng̃a díli maálam caáyo.

Herreruelo. = Langgam.

Herrete. = Caoat, dagom ng̃a icatóhog sa mg̃a bohó sa mg̃a sinta, sa mg̃a saguioálo, &c.

Herrezuelo. = Pothao ng̃a diótay.

Herrumbrar. = Paghátag sa lalím sa tayá sa vino con sa tobig.

Herrumbre. = Tayá, boay.

Herrumbroso. = Ang guitayá.

Herventar. = Pagpabócal sa bisan onsa.

Hervidero. = Pagcaalimbócad, ug ang tonóg sa vino, tubig, &c., con magabócal na. * Tobóran ng̃a pagaolbóhan ug pagaalimbocáran sa tobig. * Pagcahágong, pagcadághong sa doghan sa obán ng̃a mg̃a táuo ng̃a malisód sila magguinháoa.

Hervir. = Bocal, alimbócad. * Pagbolá, pagbálod sa dagat.

Hervor. = Pagcabócal sa tobig, sa vino, &c. * V. Hervidero. * Pagalimbócad sa tobig sa dagat, sa mang̃a danao, &c. * Pagcaínit sa mg̃a cailíbgon sa mg̃a báta pa.

Heterogéneo. = Ang nahímo sa mg̃a bahin ng̃a nagacaláin lain.

Hética. = Hilánat ng̃a macalóya caáyo ug macahorót sa maghínay hinay sa gahóm, sa cosóg sa laoas.

Hético. = Ang mobáti sa saquét sa hética. * Ang maníoang caáyo.

Hetiquez. = Saquét sa hética.

Hez. = Lalog, lonoc, nalog, bas-og.

HI

Híadas. = Tapoc sa mg̃a bitóon sa timáan sa Lang̃it ng̃a guing̃álan ug Tauro.

Hibernal. = Ang nahatong̃ód sa tiempo sa tugnao.

Hibierno. V. Invierno.

Híbrido. = Mananáp ng̃a lioat sa nagacaláin lain ng̃a guinicánan, maíng̃on sa guing̃álan ug mulo ng̃a lioat sa cabayo ug borricong baye.

Hidalgamente. = Sa pagcaháoan, sa pagcapotóng sa cásing cásing, sa pagcalólot.

Hidalgo. = Táuo sa guinicánan ng̃a mahál, hamíli ug bilírhon. * Táuo sa maháoan ug potóng ng̃a cásing cásing.

Hidalgon. = Idem.

Hidalgote. = Idem.

Hidalguejo. = Táuo ng̃a lioat sa limpio ug maáyong guinicánan apan pobres, hang̃ol ug sa díli mabántog ng̃a ng̃alan.

Hidalguete. = Idem.

Hidalguía. = Pagcahímtang sa táuo ng̃a dato, hamíli ug mahál. * Pagcalólot. * Pagcaháoan, pagcapotóng sa boot.

Hidra. = Saoa, halas, bitin.

Hidráulica. = Quinaádman ng̃a magaásoy sa pagpadápit ug sa pagtáas sa mg̃a tobig.

Hidráulico. = Ang maálam sa hidráulica, ang nahatong̃ód sa hidráulica.

Hidria. = Tolotibór, sorlánan sa vino, sa tubig, &c., sa yota.

Hidrofobia. = Pagcalícay, pagcadomót sa tobig, sa mg̃a mananáp con sa mg̃a táuo ng̃a guipamáac sa mg̃a mananáp ng̃a nabóang. * Saquét ng̃a guing̃álan sa rabia, sa cabóang.

Hidrófobo. = Ang mubáti sa saquét ng̃a guiíng̃on carón, ang guipáac sa mg̃a mananáp ng̃a nabóang.

Hidrogogia. = Quinaárman sa pagpátag sa mg̃a tubig.

Hidrografía. = Quinaárman ng̃a magaásoy sa pagcabótang sa mg̃a tobig ug sa dagat, sa pagbóhat sa mg̃a mapa ng̃a casayóran sa mg̃a sológ, sa mang̃a pagtáob ug paghonás, sa mg̃a tacót ug mg̃a pasil, sa mg̃a loog, sa mg̃a laoígan, &c., sa dagat, arón hingbalóan sa mg̃a táuo ng̃a nanagsacáy.

Hidrógrafo. = Ang maálam sa hidrografía.

Hidromancía. = Toloóhan ng̃a bacácon, tong̃ód sa mg̃a timáan sa tobig.

Hidromántico. = Ang mutóo sa mg̃a toloóhan ng̃a bacácon tong̃ód sa mg̃a timáan sa tubig.

Hidropesía. = Saquét ng̃a guican sa oháo ng̃a mabáscog.

Hidrópico. = Ang mobáti sa hidropesía. * Ang díli mabósog guihápon.

Hiedra. = Tanóm, balágon ng̃a nagatápot, nagacoyátot sa mg̃a pared, sa mg̃a cahoy, &c.

Hiel. = Apdo. * Pagcapáit.

Hielo. = Tubig ng̃a natibúoc tong̃ód sa dagcóng tugnao. * Pagcacólba sa boot.

Hiemal. = Ang nahatong̃ód sa tiempo sa tugnao.

Hiena. = Mananáp ng̃a ihálas ug maísog uyámot, sa Asia ug sa África.

Hieros. = Tanóm.

Hierrecico. = Pothao ng̃a diótay.

Hierro. = Pothao.

Higa. = Dayan dayan sa azabache sa pagcadágoay sa camót ng̃a guibítay sa laoas sa mg̃a báta.

Higadillo. = Atáy sa mg̃a langgam, sa mg̃a isda ug sa obán pang mg̃a mananáp ng̃a diótay.

Hígado. = Atáy. * Gahóm, cosóg, caísog.

Higiene. = Quinaádman ng̃a nahatong̃ód sa pagpatigáyon sa bisan onsa ng̃a macaáyo ug ang̃ay sa quinabóhi, ng̃a icabátoc sa mg̃a saquét.

Higo. = Higos.

Higuera. = Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a higos. * Del infierno. = Tang̃an tang̃an.

Higueron. = Cahoy ng̃a dagcó, sa América.

Hijastro. = Hináblos.

Hijo. = Anac.

Hijodalgo. V. Hidalgo.

Hijuela. = Tinábas ng̃a idógang sa bisti ug sa bisan onsang panápton ng̃a haíctin, arón mahalagpád. * Panápton ng̃a laro ug magáhi gahi, ng̃a icatábon sa bába sa calis sa pagmisa sa mg̃a Padre. * Alaguían, balaháan ng̃a diótay sa tubig. * Dalan ng̃a diótay ng̃a nagacóros ug nabalábag sa mg̃a dalan ng̃a dagcó. * Camatoódan ng̃a ihátag sa mg̃a manononód sa táuo ng̃a namatáy, arón hingbalóan sa tagsa tagsa sa cabílin ng̃a nahatong̃ód caníla, ug ang maong cabílin.