Part 29

Frontal. = Dayan dayan, bitay bitay, tabil sa panápton sa igagáma, &c., con tinócod sa mg̃a papán ng̃a sinápao sa salapí, &c., ng̃a ibótang sa atobáng̃an sa mg̃a altal sa mg̃a Singbahán.

Frontalera. = Dayan dayan, ng̃a nagalibót sa mang̃a prontal. * Lugar ng̃a tipigánan ug pagahipósan sa mg̃a prontal.

Frontera. = Catapósan sa yota sa usá ca Guinharían, con sa usá ca provincia, caotlánan.

Fronterizo. = Ang anáa sa caotlánan, sa catapósan sa usá ca Guinharían con provincia. * Ang atbang, bisan onsang botang ng̃a nagaatóbang sa lain.

Frontero. = Idem desde ang atbang. * Ponóan ng̃a magabóot sa hingsácpan sa prontera.

Frontino. = Mananáp ng̃a may bisan onsang timáan sa agtang, sa bona.

Frontis. = Atobáng̃an sa mg̃a baláy, mg̃a Singbahán, &c.

Frontispicio. = Idem.

Frontudo. = Táuo con mananáp ng̃a may dagcóng agtang, dagcóng bona.

Frotacion. V. Fricacion.

Frotadura. = Idem.

Frotar. = Nosnos, dosdos, hilot, doon, piso.

Frutal. = Cahoy ng̃a mobóng̃a.

Fructífero. = Ang mobóng̃a.

Fructificacion. = Pagcabóng̃a, pagbóng̃a.

Fructificar. = Pagbóng̃a sa mg̃a cahoy ug sa mang̃a tanóm. * Pagpolós sa bisan onsa.

Fructuosamente. = Sa may polós, sa may caayóhan.

Fructuoso. = Ang mobóng̃a. * Ang macapolós, ang macaáyo.

Frugal. = Ang mocáon ing̃on da sa casadáng̃an.

Frugalidad. = Casaráng̃an.

Frugívoro. = Táuo con mananáp ng̃a mocáon lamang sa mg̃a otan ug mg̃a bong̃a, ng̃a díli mocáon sa carne.

Fruicion. = Pagcahaágom, pagcahiágom. * Calípay, paghimáya.

Frumenticio. = Ang nahatong̃ód sa trigo.

Fruncidor. = Ang magaconót.

Fruncimiento. = Pagcaconót.

Fruncir. = Pagconót sa mg̃a daplin sa mg̃a sidsid sa mg̃a panápton. * Paghípos, pagpiló, pagpíco, pagpadíot sa bisan onsa. * Pagbóloc sa camatoódan, arón díli onta madayág. * Pagpaquíta sa bisan cansa sa pagcaboótan, bisan ng̃a díli boótan ng̃a túod.

Fruslería. = Bisan onsa ng̃a oaláy bale, ng̃a oaláy polós, ng̃a díli tacós ng̃a pagatágdon. * Polong con bohat ng̃a oaláy hingtóngdan, cahológan ug cahonóng̃an.

Frustráneo. = Ang oaláy polós sa guitóyo onta. * Bisan onsa ng̃a caoang.

Frustrar. = Pagdilí sa bisan cansa sa guihólat, sa guipaábot, sa tacós onta ng̃a ihátag ug itógot canía. * Pagoalá sa pagláom, sa guilaóman.

Fruta. = Bong̃a.

Frutaje. = Piníntal ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a bong̃a ug mg̃a bolac.

Frutal. = Cahoy con tanóm ng̃a mobóng̃a.

Frutero. = Ang mobalígya sa mg̃a bong̃a. * Sanggáan sorlánan sa mg̃a bong̃a. * Pamahíran ng̃a icatábon sa mg̃a bong̃a, arón díli ithan ug batúgan sa mg̃a lang̃ao.

Frútice. = Cahoy cahoy ng̃a hamóbo ng̃a mosang̃á caáyo, ing̃on sa rosal, &c.

Fruticoso. = Tanóm ng̃a guitórcan sa daghan ng̃a mang̃a sang̃á guican sa mg̃a gamót.

Fruto. = Bong̃a. * Bisan onsa ng̃a mg̃a caposlánan sa yota. * Polós, caayóhan.

FU

Fu. = Ada, da.

Fucar. = Táuo ng̃a arunáhan, salapían, salapiánon, dato.

Fuego. = Caláyo. * Init, caínit. * Pagcaínit sa mang̃a cailíbgon.

Fuelle. = Italáihop sa caláyo. * De fragua, de órgano, &c. = Hasóhas, hasohásan.

Fuente. = Tobód, tobóran. * Pinggan ng̃a dagcó, socadán. * Samad ng̃a diótay ng̃a pagaboháton pagtóyo sa pagpáso sa bisan diin ng̃a bahin sa laoas, ng̃a pagatabónan ug pagahonálan sa adlao adlao ng̃atanán, ug ng̃a pagadogáyon caáyo, arón gomóa ang daótan ng̃a dogá sa táuo ng̃a salaquétan. * Sinógdan, guinicánan, hingtóngdan sa bisan onsa.

Fuer (á). = Ing̃on sa batásan.

Fuera. = Sa goa, sa gaoas.

Fuero. = Batásan sa Guinharían. * Gahóm sa mang̃a ponóan, sa mg̃a hocom, sa ilang mg̃a guinsacópan. * Lugar ng̃a pagahócman sa mg̃a hocom.

Fuerte. = Malíg-on. * Cosgon, cosógon, sopang, sa dagcóng hosog. * Mahónit, magáhi, sa magáhing gaui. * Mapintas, maísog.

Fuertemente. = Sa pagcalíg-on. * Sa pagcacosóg. * Sa pagcaísog.

Fuerza. = Cosóg, gahóm. * Pagcalógos, pagcapógos. * Ang labíng dagcó ug maáyo sa bisan onsa.

Fuga. = Pagcalágueu, pagpaháoa, pagcaoalá.

Fugacidad. = Pagcalágmit, pagcadágmit. * Pagcadilí, pagcaoalá.

Fugitivo. = Ang malágueu. * Ang malágmit, madágmit. * Ang natágo, nahóbong, nabalí.

Fulano. = Coan.

Fulgente. V. Brillador.

Fulgor. = Pagcasínao. * Pagcasíhag, pagcagíla gila, casólao. * Casílao.

Fulgurante. = Ang masíhag, ang magagíla gila, ang may casólao.

Fulgurar. V. Brillar. * Paggóa sa casólao, sa bisan diin.

Fúlica. = Langgam ng̃a maíng̃on ing̃on sa manóc.

Fulidor. = Caoatán ng̃a may mg̃a báta ng̃a sologóon sa pagábli, sa gabíy, sa mg̃a tacop sa mg̃a baláy, sa mg̃a talambóan, &c.

Fuliginoso. = Maítom, bolíng̃on.

Fulminacion. = Paglínti.

Fulminado. = Ang guilintían.

Fulminar. = Paglínti.

Fulmíneo. = Ang maíng̃on ing̃on sa linti.

Fulminoso. = Idem.

Fulleresco. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a malimbóng̃on, malilímbong sa sogal.

Fullería. = Pagcalímbong sa mg̃a pagsogál, pagcalaláng sa paglímbong sa bisan cansa.

Fullero. = Ang magalímbong sa isigcatáuo sa mg̃a sogál.

Fullona. = Pagcaáoay, pagcalális lalis sa pila ca táuo.

Fumada. = Ang asó ng̃a guican sa tagsa ca pagyópyop sa usá ca tabaco.

Fumador. = Tigtabaco, ang magatabaco, ang magayópyop sa tabaco.

Fumante. = Ang magaasó.

Fumar. = Pagtabaco, pagyópyop sa tabaco con sa sigariyo.

Fumarada. V. Fumada. * Ang tabaco ng̃a mahorót sa honsoy, ca cuaco.

Fumarta. = Tanóm.

Fumífero. V. Fumante.

Fumigacion. = Pagpalína, palína.

Fumigar. = Idem.

Fumigatorio. = Capandáyan ng̃a icasolód sa asó sa palína, sa mg̃a laoas sa mg̃a táuo con sa mg̃a mananáp.

Fumorola. = Bohó, lang̃ob sa yota ng̃a pagaaguían sa asó ng̃a may bahó sa asufre.

Fumoso. = Ang magaasó caáyo.

Funcion. = Pagcalíhoc sa mg̃a bahin sa laoas, sa mg̃a bocton, mg̃a paa, &c. * Pagcatóman sa catongdánan sa caogalíng̃on ng̃a opicio con cahímtang. * Bisan onsang piesta, dola con combida ng̃a boháton sa cadaigánan, sa pagcabántog, ng̃a pagatambóng̃an sa daghánan ng̃a mg̃a táuo.

Funda. = Sodlánan, tabon sa bisan onsa, panápton, sa panit, &c.

Fundacion. = Pagcasógod sa bisan onsa, pagcatíndog sa usá ca Sinbahán, sa usá ca baláy, sa usá ca cofradía, &c. * Sinógdan.

Fundadamente. = Sa pagcaígo, sa matúod.

Fundamental. = Ang guinicánan sa bisan onsa, ang hingtóngdan, ang guicahonóng̃an.

Fundamentalmente. = Sa pagcalíg-on, sa matúod.

Fundamentar. = Pagbóhat sa mg̃a simientos ng̃a pagatindógan ug pagahonóng̃an sa mg̃a baláy, sa mg̃a cota, &c. * Paglíg-on sa bisan onsa.

Fundamento. = Ang simiento ng̃a pagatindógan sa mg̃a baláy, &c. * Sinógdan, guinicánan. * Hingtóndan sa bisan onsa. * Lindog sa mg̃a hablon.

Fundería. = Baláy ng̃a pagatonáoan sa tombága.

Fundible. = Ang masáyon pagatonáuon.

Fundíbulo. = Tinócod sa cahoy ng̃a nasílbi niádtong tiempo sa pagbóhi sa mg̃a lothang ng̃a dagcó.

Fundicion. = Pagcatónao sa tombága, boláoan, pothao, &c. * V. Fundería. * Pagcadághan, cadaghánan sa mang̃a molde, sa mg̃a marca, sa mg̃a letra ng̃atanán sa mg̃a imprenta.

Fundidor. = Ang may oficio sa pagtónao sa tombága, pothao, &c.

Fúnebre. = Masolóbon, maming̃áuon.

Fúnebremente. = Sa pagcasobó, sa pagcamíng̃ao.

Funeral. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a tolománon tong̃ód sa mg̃a minatáy. * Pagcabántog sa mg̃a paglobóng.

Funerala (á la). = Pagdála ng̃a caogalíng̃on sa mg̃a soldados sa ilang mg̃a posil, sa semana santa, ng̃a mao ang pagtooáli sa maong posil ug pagatóbang ang bába nila dapit sa obus, dapit sa yota.

Funerario. = Ang nahatong̃ód sa puneral.

Funéro. V. Fúnebre.

Funestamente. V. Fúnebremente. * Sa pagcaoaláy palad, sa pagcaaláot, sa pagcaanógon.

Funesto. = Masolóbon. * Aláot, anógon.

G

GA

Gabacho. = Ang mg̃a táuo sa obán ng̃a mg̃a longsod sa Prancia ug ang nahatong̃ód caníla.

Gaban. = Capote ng̃a may manggas, boctónan, sa panápton ng̃a mabága, sa tiempo sa tognao.

Gabardina. = Supa ng̃a hatáas ug sa haíctin ng̃a manggas con boctónan.

Gabarra. = Sacayán ng̃a ang̃ay sa layág ug sa gaod.

Gabarro. = Saquét sa mg̃a cabayo, &c. * Saquét sa mg̃a manóc. * Catongdánan ng̃a guican sa bisan onsa, ug ang casámoc sa maong catongdánan. * Sayóp sa mang̃a cuenta ng̃a tinóyo ug bisan ng̃a díli toyóon.

Gabata. = Panácsan ng̃a pagabotáng̃an sa canhíng tiempo sa can-on sa mg̃a preso.

Gabazo. = Opa sa tobó sa obos na guicahódtan sa dogá.

Gabela. = Tampo, tampa, amot. * Lugar sa cadaigánan ng̃a pagatan-áoan sa cadaghánan sa mg̃a dola.

Gabinete. = Catilíngban sa mg̃a dagcóng táuo sa pagsábot sa mg̃a holosáyon ng̃a labing ona sa Guinharían. * Solód sa mang̃a baláy sa mg̃a hari ug sa mg̃a dagcóng táuo, ng̃a pagatológan ug pagahoáyan nila, ug sa pagsábot, sa tinágo, sa bisan onsa. * Solód ng̃a diótay sa lasalas, ng̃a guidáyan dayánan ug maáyo sa mang̃a casangcápan ng̃a mahál.

Gacela. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa osa.

Gaceta. = Papel ng̃a sinolátan ng̃a ipabaláod sa masóbsob, ng̃a pagabotáng̃an sa bisan onsa ng̃a tacós ng̃a sabóton ug hibalóan, sa nasoríl ug nahatábo sa mg̃a Guinharían ug mg̃a calongsódan.

Gacetero. = Ang magasólat ug nagabalígya sa mg̃a gaseta.

Gacetista. = Ang mahagógma magbása sa mg̃a gaseta. * Ang mahagógma magsóguid sa bisan onsa ng̃a nasoríl ug nahatábo.

Gachas. = Can-on ng̃a magáma sa binócboc ug sa dogós. * Bisan onsa ng̃a minása ng̃a matóbig tobig, atóle.

Gacho. V. Encorvada. * Ang baca con calabáo ng̃a may song̃áy ng̃a nabalicó sa dapit sa obus.

Gachon. = Báta ng̃a parayégon caáyo. * Ang may caang̃áyan ug catahóman.

Gachonería. = Pagcaáng̃ay, pagcaáñag, pagcatahóm.

Gachumbo. = Panit ng̃a magáhi sa obán ng̃a mg̃a bong̃a sa América.

Gafa. = Taólan ng̃a icalíg-on sa mg̃a salamín ng̃a guing̃álan ug anteojos sa mg̃a dong̃an dong̃an con sa mg̃a dalónggan.

Gafedad. = Pagcapiáng, pagcabacól. * Baláhac, saquét, samad ng̃a macadonót sa laoas, macapóngcol ug macabalíquig sa mg̃a todlo sa mg̃a camót.

Gafo. = Ang pongcol sa mg̃a camót. * Ang balahácon.

Gaita. = Tolónggon ng̃a pagataihópon.

Gaitería. = Mg̃a bisti, mg̃a dayan dayan sa mg̃a panápton ng̃a guisáctan sa mg̃a color ng̃a poláhon ug bohi caáyo.

Gaitero. = Ang may opicio sa pagtáihop sa tolónggon ng̃a guing̃álan ug gaita. * Táuo ng̃a malipáyon ug matístis, sa díli macaígo sa iang pagcatáuo ug cahímtang. * V. Gaitería.

Gaje. = Sohol ng̃a nahatong̃ód sa bisan cansang táuo cay ang iang opicio.

Gajes del oficio. = Calisdánan, mg̃a cabalísa, mang̃a cabórlay, mg̃a cahágo ng̃a guican sa opicio con sa cahímtang sa mg̃a táuo.

Gajo. = Sang̃á sa mg̃a cahoy. * Sipi sa mg̃a bolig sa mg̃a saguing, sa mg̃a paras, &c., guing̃i. * Pagcatagaítay sa mg̃a caboquílan.

Gala. = Bisti ng̃a mahál, maáyo caáyo. * Pagcaáng̃ay sa pagbóhat con sa pagpamólong sa bisan onsa. * Ang labíng piníli ug mahál sa bisan onsa. * Gasa, hatag sa salapí.

Galafate. = Caoatán ng̃a malaláng̃on.

Galamero. = Olítan.

Galan. = Laláque sa maáyong pagcatíndog, ng̃a hatáas ug ang̃áyan. * Ang nahagógma ug nagaáli ali sa usá ca babáye. * Ang magabisti sa mg̃a bisting maáyo.

Galanamente. = Sa pagcalaláqui, sa pagcaáng̃ay, sa pagcaníndot, sa pagcaáyo.

Galancia. = Gamót ng̃a italámbal, sa tanóm sa maong ng̃alan.

Galano. = Ang guidáyan dayan ug maáyo. * Ang guiang̃áyan.

Galante. = Maábi abíhon, matístis, tigtíao, malipáyon.

Galanteador. = Ang mahagógma, ang magaáli ali sa mg̃a babáye.

Galantear. = Pagpatigáyon sa pagcábig ug pagcóha sa maáyong boot sa bisan cansa.

Galanteo. = Pagcaáli sa mg̃a babáye ug pagcóha sa ilang maáyong boot.

Galantería. = Polong con bohat ng̃a abi abíhon. * Pagcaáng̃ay, pagcaníndot, pagcatahóm, pagcatíndog, dagoay ng̃a maáyo. * Pagcalólot, pagcahomalátag.

Galápago. = Iuon. * Cahoy ng̃a pagalingcóran sa punta sa daro. * Hormahan sa tesa. * Tingga, pothao, tombága, &c., ng̃a tinorta, ng̃a trinoso, ng̃a baol. * Táuo ng̃a malaláng̃on, tolotampalásan.

Galardon. = Gala, gasa, regalo, balos.

Galardonador. = Ang magabálos, magbabálos.

Galardonar. = Pagbálos tong̃ód sa mg̃a buhat con mg̃a pahanóngdan sa bisan cansa.

Galbana. = Catacá, pagcaoaláy cacógui, pagcalóya sa laoas.

Galbanado. = Ang may color sa gálbano.

Gálbano. = Tagoc ng̃a mapolá polá ng̃a italámbal, ug ng̃a guican sa tanóm sa maong ng̃alan.

Galbanoso. = Matalác-on, matác-hon.

Galega. = Tanóm ng̃a italámbal.

Galena. = Yota ng̃a guitórcan sa tingga.

Galénico. = Ang nahatong̃ód sa Galeno ug sa iang guitóon.

Galenista. = Ang mahagógma ug moángcon sa pagtolón-an ni Galeno.

Galeo. = Isda sa dagat ng̃a dolodagcó, ug ng̃a mabóhi hasta sa dogay sa goa sa tobig.

Galeón. = Sacayán ng̃a dagcó.

Galeota. = Sacayán ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a gaod.

Galeote. = Ang guihócman ug guicastigo sa paggáod sa mg̃a sacayán.

Galera. = Sacayán ng̃a may layág ug pagagaódan opod. * Galíng̃an ng̃a dagcó, carro ng̃a may opát ca malíng̃in con rueda. * Baláy ng̃a pagasódlan sa mg̃a babáye ng̃a daótan, maólag ug sa maláo-ay ng̃a batásan.

Galerada. = Ang lolan ng̃a mahorót sa usá ca galera. * Ang mg̃a polong ng̃a guihósay sa tagsa ca galera sa mg̃a imprenta, ug ang panigíngnan ng̃a magáma sa pagsáoay sa mg̃a sayóp, sa oalá pa mahósay sa pagcapliego, sa oalá pa soháyon ang mg̃a nauong sa tagsa ca pliego.

Galerero. = Ang magahópot ug magabóot, ang capitan sa galera.

Galería. = Solód ng̃a hatáas ug maháoay ng̃a guibotáng̃an sa daghánan ng̃a mg̃a talambóan, ug ng̃a guidáyan dayánan sa mg̃a cuadro, mg̃a laráoan ug mg̃a casangcápan ng̃a mahál. * Dalan sa ilálom sa yota sa mg̃a lugar ng̃a pagacoháan sa boláoan, sa salapí, sa tombága, &c. * Talambóan sa mg̃a olín sa mg̃a sacayán.

Galerno. = Hang̃in ng̃a mahínay.

Galfarro. = Laláqui ng̃a tapólan, sa daótan ng̃a batásan.

Galga. = Baye sa iró ng̃a guing̃álan ug galgo.

Galgo. = Iró ng̃a modalágan caáyo, maáyo sa pagpang̃áyam.

Galgueño. = Ang maíng̃on ing̃on sa galgo.

Gálico. = Saquét ng̃a matacód, ng̃a macóha sa pagpacasalá sa mg̃a táuo, sa paghiláoas.

Galicoso. = Ang may saquét sa gálico.

Galimatías. = Pagpamólong ng̃a mabóloc, ng̃a díli pagasabóton ug maáyo.

Galináceo. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a manóc.

Galio. = Tanóm ng̃a italámbal, ug ng̃a may gahóm sa pagtibúoc sa gatas.

Galizabra. = Sacayán.

Galocha. = Sapín sa cahoy con sa pothao sa paglácat sa tobig ng̃a natibúoc guican sa dagcóng tognao, sa mg̃a tobígan, sa cayanáng̃an, &c.

Galon. = Hinábol ng̃a malíg-on ug haíctin sa hilo, sa igagáma, sa boláoan, sa salapí, &c., ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a bisti, &c. * Tinábas ng̃a cahoy ng̃a itápot sa mg̃a quilid sa mg̃a sacayán, dapit sa goa ug hadóol sa pagaabótan sa tobig sa guilolánan na.

Galoneadura. = Pagdáyan dayan ng̃a binóhat sa mang̃a galon.

Galonear. = Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mang̃a galon.

Galopar. = Pagcaógog sa paglácat sa mg̃a cabayo, mg̃a baca, &c.

Galopeado. = Bisan onsang bohat ng̃a binóhat sa madalí ug pagcadíli maáyo. * Ang castigo ng̃a guidáoat sa bisan cansa, sa pagpócpoc ug pagsómbag canía.

Galopear. V. Galopar.

Galopillo. = Tanor, táuo ng̃a nagasílbi sa cosina, sa dapóg.

Galopin. = Báta ng̃a guitáptan sa mang̃íl-ad, malágsot ug magísing bisti. * Tampalásan, ang oaláy dong̃og ng̃a maáyo ug caólao. * Táuo ng̃a batid ng̃a macaíla sa calibótan. * Malaláng̃on.

Galopinada. = Pagcatampalásan, bohat con polong sa táuo ng̃a oaláy caólao.

Galopo. V. Galopin desde tampalásan.

Galopito. = Ang pisó ng̃a malóya, salaquétan, ng̃a díli motóbo.

Galladura. = Ang tolo ng̃a mapolá caáyo, maíng̃on sa tolo sa dogó, ng̃a natalioála sa poghac sa mang̃a itlog sa mg̃a manóc, ng̃a mao ang sinógdan ug guinicánan sa pisó.

Gallarda. = Sayáo, pagsabáy sa España.

Gallardamente. = Sa pagcaáng̃ay.

Gallardear. = Pagbóhat sa bisan onsa sa pagcaáng̃ay.

Gallardete. = Tinábas ng̃a haíctin ug diótay caáyo sa daplin con sa tomóy, sa dapit sa obos, ng̃a ibótang sa tomóy sa mg̃a talároc sa mg̃a sacayán ug sa bisan asa, ug silbi sa dayan dayan ug sa timáan sa bisan onsa.

Gallardía. = Pagcaáng̃ay sa laoas sa mg̃a táuo, maáyong pagcatíndog. * Pagcahanáyac sa pagbóhat sa bisan onsa ng̃a macóli.

Gallardo. = Baihónan, ang̃áyan. * Maísog, cásing casíng̃an. * Dagcó. * Mahál, hamíli, bilídhon.

Gallareta. = Langgam.

Gallaron. = Langgam.

Gallear. = Pagpang̃asáoa sa mg̃a manóc. * Pagsínggit, pagpamólong sa hataás ng̃a ting̃og, sa mang̃a masíngcang polong.

Galleta. = Sodlánan sa vino, sa tobig, sa soca, &c. * Tinápay ng̃a oaláy binhi ug tinosta, ng̃a maáyo sa balon sa mg̃a sacayán.

Gallillo. = Tiláoc.

Gallina. = Manóc ng̃a baye. * Taláoan.

Gallinaza. = Ang iti sa mg̃a manóc. * Langgam sa Indias.

Gallinería. = Lugar ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a manóc. * Cadaghánan sa mg̃a manóc. * Pagcatálao.

Gallinero. = Ang magapatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya sa mg̃a manóc. * Lugar ng̃a pagahipósan ug pagabatógan sa gabíy sa mg̃a manóc. * Bocág, tancal ng̃a pagasódlan sa mg̃a manóc sa pagdála sa bisan asa. * Lugar ng̃a pagatíngban ug pagatigóman sa daghánan ng̃a mg̃a babáye.

Gallinoso. = Taláoan, maharlócon.

Gallipavo. = Langgam ng̃a maághop, sa América.

Gallipuente. = Tolay sa mg̃a cahoy con mg̃a caoáyan, ng̃a pagatabónan sa mg̃a sagbot ug dagámi.

Gallito. = Ang molabí ug molábao sa bisan díin, sa obán ng̃a mg̃a isigcaíng̃on nia.

Gallo. = Manóc ng̃a laqui. * Isda sa dagat.

Gallocresta. = Tanóm ng̃a italámbal.

Gallofa. = Can-on ng̃a ipanghátag sa mg̃a pobres, sa mg̃a hang̃ol. * Bisan onsa ng̃a silbi sa otan con sa ensalada. * Soguílon ng̃a oláy lamí, sa oaláy casayóran ug cahológan.

Gallofear. = Pagquiglímos. * Pagsóroy soroy sa oaláy cacógui sa pagbóhat.

Gallofero. = Pobres, hang̃ol. * Tapólan, ang díli boot magbóhat cay naánad sa pagquiglímos ug sa pagsóroy soroy.

Gama. = Ang baye sa gamo. * Papán con papel ng̃a pagasolátan sa mg̃a timáan sa música ug sa pagáng̃ay sa ting̃óg somála sa punto.

Gamarra. = Corea ng̃a guican sa mg̃a cincha, sa bacos, sa mg̃a siya sa mg̃a cabayo, ug ng̃a mosómay sa doghan ug guihícot sa mg̃a corea sa preno, arón díli moyáng̃od ang maong mg̃a cabayo.

Gamarza. = Tanóm, dagámi.

Gambalua. = Ang laláqui ng̃a hatáas, maníoang ug ng̃a oaláy caang̃áyan.

Gamela. V. Banasta y Canasta.

Gamella. = Pasóng̃an, pasáoan, dolang ng̃a dagcó, lam-áoan ng̃a pagabotáng̃an sa lalog, sa can-on sa mg̃a mananáp, ug ng̃a pagahogásan sa bisan onsa.

Gamellon. = Sodlánan ng̃a dagcó ng̃a pagatipígan sa mg̃a ubas, sa mg̃a paras.

Gamezno. = Ang nati sa gamo.

Gamo. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa osa.

Gamon. = Tanóm ng̃a italámbal.

Gamonito. = Salíngsing ng̃a motoróc sa libót sa ponóan sa tanóm con sa cahoy.

Gamuza. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa canding ng̃a ihálas.

Gana. = Caíbog, gogma.

Ganadería. = Cadaghánan sa mg̃a mananáp, sa mang̃a hayópan. * Pagpatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya sa mg̃a hayópan.

Ganadero. = Tagía sa mg̃a hayópan, sa mg̃a mananáp.

Ganado. = Mg̃a mananáp ng̃a aghop, hayópon, mang̃a baca, mg̃a carnero, mg̃a baboy, mg̃a canding, &c. * Cadaghánan sa mg̃a potiócan sa tagsa ca odlan.

Ganador. = Ang modáog sa sogál, ang may caposlánan sa pagcomercio.

Ganancia. = Daog, tobo, polós, caposlánan.

Ganancial. = Mg̃a catigayónan ng̃a natígom cotob sa pagcamíño sa usá ca magtiáyon.

Ganancioso. = Ang may daog, ang may polós sa iang pagpatigáyon, sa iang pagcomercio, &c. * Ang macagpolós, ang mohátag sa ganansia, sa tobo.

Ganapan. = Táuo ng̃a magapatigáyon ug mang̃íta sa cabohían sa pagdála, pagbála ug paghácot, sa luyo ug sa luyo, sa guipadála ug guipahácot canía.

Ganar. = Daog, pagdáoat sa polós, sa caposlánan sa bisan onsa. * Pagcóha sa usá ca longsod, cota, baluarte, &c., sa pagpang̃óbat canía. * Paglabí, paglabáo. * Pagóna.

Ganchero. = Ang magadólong sa mg̃a gaquit ng̃a guinaságuib sa mg̃a sobá con sa dagat, ug magadála sa usá ca tocón ng̃a guitaólan sa tomóy sa usá ca cao-it.

Gancho. = Cao-it, sab-it. * Sogcod ng̃a balicó sa tomóy ng̃a caláptan. * Ang maga laláng sa pagcábig ug pagcóha sa isigcatáo, sa pagbóhat sa bisan onsa.

Ganchoso. = Ang guibotáng̃an sa mg̃a sab-it, sa mang̃a cao-it.

Gandujar. = Pagconót. * V. Encorvar.

Gandul. = Tampalásan, táuo ng̃a tigsóroy soroy lamang sa oaláy cacógui sa pagbóhat, sa daótan ug mang̃íl-ad ng̃a batásan, tapólan.

Ganforro. = Idem.

Ganga. = Langgam. * Bisan onsa ng̃a macóha ug madáng̃at sa oaláy cabódlay, sa masáyon.

Gangoso. = Pong̃ag, ng̃ohóon, sagongsóng̃on.

Gangrena. = Sinógdan sa pagcadonót sa onód sa laoas.

Gangrenarse. = Pagdonót sa laoas, sa mg̃a samad.

Gangrenoso. = Mg̃a samad ng̃a nadonót.

Ganguear. = Pagsagóngsong, pagng̃óho.

Gangueo. = Pagcasagóngsong, pagcang̃óho.

Ganguil. = Sacayán ng̃a panagátan sa dagcóng lauod.

Ganoso. = Ang maíbog, ang nahagógma.

Gansa. = Gaquét ng̃a baye.

Gansaron. = Laláqui ng̃a hatáas, maníoang ug díli ang̃áyan.

Ganso. = Gaquét ng̃a laqui.

Gante. = Panápton ng̃a potíon ng̃a guing̃álan ug crudo.

Gañan. = Táuo ng̃a boquídnon, borong, ng̃a nagabóhat sa yota, nagacále, nagabónglay, nagadáro, &c.

Gañido. = Pagósig sa mg̃a iró con pagabonálan.

Gañir. = Idem. * Pagtíng̃og sa mg̃a langgam. * Pagtíng̃og sa mg̃a táuo sa pagcapágao.

Gañote. = Alaguían sa totónlan sa mg̃a mananáp, ng̃a pagaguinhaoáan ug pagaaguían sa ting̃og.

Garabatada. = Pagcacáo-it sa bisan onsa. * Pagbolobárlis sa pluma sa oaláy casayóran, pagbóhat sa daótan ng̃a letra, paglicó licó sa mg̃a soguílon.

Garabato. V. Gancho. * Pagcaáng̃ay sa laoas, pagcaháyon hayon sa mg̃a babáye ng̃a macaáyo caníla bisan ng̃a molomalágsot sila ug dagóay, bisan díli maáyo ang ilang nauong. * Mg̃a letra ug mg̃a solat ng̃a malágsot. * Mg̃a paglíhoc sa mg̃a camót ug mang̃a todlo ng̃a díli ang̃ay.

Garabito. = Lingcoránan ng̃a hatáas ug balong balong sa mg̃a táuo ng̃a nagabalígya sa mg̃a saoang, sa mg̃a bong̃a, &c.

Garambaina. = Dayan dayan ng̃a malágsot ug ng̃a díli ang̃ay, sa mg̃a bisti, sa mg̃a tabil, &c.

Garante. V. Fiador hasta salioálo.

Garantía. V. Fianza.

Garantir. V. Fiar.

Garañon. = Borricong dagcó ng̃a pagabatónan ug maáyo arón lomíoat.

Garapiña. = Pagcatibúoc sa tobig, &c., ng̃a magaoloógdo ng̃a tolotaguídyot.

Garapiñar. = Pagtibúoc sa tobig, &c., sa paggáma sa mg̃a oloógdo ng̃a dolodiótay.

Garapiñera. = Sorlánan sa pagtibúoc sa mg̃a ilímnon.

Garapita. = Layá, sahid sa mabános ug diótay ng̃a mg̃a bohó, sa pagcóha sa mg̃a isdang magamáy.

Garbanzal. = Yota ng̃a guitámnan sa mg̃a garbansos.

Garbanzo. = Tanóm ng̃a mobong̃a sa mg̃a garbansos, ug ang maong bong̃a.

Garbear. = Pagparáyeg sa bisan cansa, arón pagaíngnon ng̃a ang̃áyan ug baihónan.

Garbillador. = Ang magaalíg-ig, ang magapálid sa trigo, sa homáy, &c.

Garbillar. = Palid, pagalíg-ig sa homáy, sa daoa, &c.

Garbillo. = Nigo sa pagalíg-ig.

Garbo. V. Gallardía.

Garboso. V. Gallardo.

Garbullo. = Pagcabóloc, pagcagobót, pagcagobóc sa daghánan ng̃a mg̃a táuo ng̃a nahasácot.

Garceta. = Langgam, talábon. * Ang mg̃a tomóy ng̃a nahaóna sa mg̃a song̃áy sa mg̃a osa.

Garda. = Pagcabáilo, pagcatagílis sa bisan onsa.

Garduña. = Mananáp ng̃a magasóbad sa mg̃a pisó, &c., sa gabíy.

Garduño. = Caoatán, maninicás.

Garfa. = Cocó ng̃a balicó sa mg̃a mananáp ng̃a cocan.

Garfada. = Pagcóha sa bisan onsa mg̃a mananáp ng̃a may cocó ng̃a balicó.

Garfear. = Paghólog sa mg̃a cao-it, mg̃a sab-it, sa sobá con sa dagat, sa pagcóha sa bisan onsa sa ilálom sa tobig.

Gargajeada. = Pagcacolíh-ad.

Gargajear. = Pagcolíh-ad, coghad, colhíad.

Gargajiento. = Táuo ng̃a nagacolíh-ad sa masóbsob, ug nagalóa sa daghan ng̃a laoay ng̃a mahágcot.

Gargajo. = Ang laoay ng̃a mahágcot ng̃a guilóa sa mg̃a táuo sa pagcolíh-ad, quinolíh-ad. * Ang báta sa malágsot ng̃a dágoay, ng̃a oalá tomóbo.

Garganchon. V. Gargüero.

Garganta. = Liog, totónlan. * Ang labíng manípis ug haíctin sa mg̃a caboquídan. * Ang bahin ng̃a labíng manípis sa mg̃a columna, sa mg̃a balaustre. * Sa bisan onsa ng̃a liníloc, &c.

Gargantada. = Ang tobig, vino, &c., ng̃a guisóca con ng̃a guican sa totónlan sa macaúsa ug sa mabáscog.

Gargantear. = Pagcanta sa pagláin lain sa ting̃og, ogoy ogoy. * Pagtóg-an sa táuo sa hingbalóan nia con guipanagsáquet na.

Gargantilla. = Dayan dayan ng̃a guisáb-ong sa mg̃a babáye sa ilang liog, cuentas, tolóng, toloy toloy, dahog.

Gárgara. = Pagcabóloc boloc, pagcabolócboc, pagcacága.

Gargarismo. = Idem. * Ang tobig, vino, &c., ng̃a igabóloc boloc.

Gargarizar. = Boloc boloc, bolócboc, caga.

Gargüero ó Garguero. = Totónlan.

Gariofilea. = Tanóm.

Garita. = Balong balong, balay balay ng̃a diyótay ng̃a dalángpan sa mg̃a bantay. * Calibáng̃an sa usá con sa daghánan ng̃a mg̃a lingcodánan.