Part 27

Fecha. = Ang arlao ng̃a ibótang sa sinógdan con sa catapósan sa mg̃a solat, mg̃a camatoódan, &c.

Fechar. = Pagbótang sa pecha sa mg̃a solat.

Fechoría. = Bohat ng̃a daótan, ng̃a díli maáyo.

Federacion. V. Confederacion.

Fehaciente. = Ang mohátag sa calig-ónan sa mang̃a camatoódan sa mg̃a hocmánan.

Felicidad. = Palad, cabolahánan.

Felicitar. = Paglípay, paghimáya sa usá ca táuo tong̃ód sa palad ng̃a maáyo sa isigcatáuo.

Feligrés. = Sacop, guinsacópan, ang molópio sa tagsa ca Parroquia.

Feligresía. = Ang yota ng̃a hingsácpan sa tagsa ca curato con parroquia. * Ang mg̃a sacop sa tagsa ca longsod.

Feliz. = Paláran, boláhan.

Felizmente. = Sa pagcapaládan, sa pagcaboláhan.

Felonía. = Bohat ng̃a daótan oyámot, pagcabórhi.

Felpa. = Panápton ng̃a balahibóon dapit sa nauong. * Pagbónal sa bisan cansa, con pagcasabá ng̃a maháit.

Felposo. = Hinábol ng̃a balahibóon ng̃a díli pagaílhan sa mg̃a logás.

Femenil. = Ang moáng̃ay ug mahatong̃ód sa mang̃a babáye.

Femenilmente. = Sa pagcabinabáye, sa pagcaáng̃ay sa babáye.

Femenino. V. Femenil. * Ang ng̃alan sa mg̃a babáye ug sa mg̃a mananáp ng̃a baye.

Fementidamente. = Sa limbong, sa pagbórhi.

Fementido. = Bacácon, linbóng̃an, borhíon. * Ang díli magatóman sa iang mg̃a polong, sa mg̃a pagsáad nía.

Fendiente. = Pagtígbas, pagtácbas ng̃a halálom caáyo.

Fenecer. = Homan, tapos, tibáoas. * Patáy.

Fenecimiento. = Pagcatápus, pagcatibáoas, pagcahóman.

Fénis. = Langgam ng̃a guipacamáo mao lamang sa húna húna sa mg̃a táuo. * Bisan onsa ng̃a mahál caáyo, hamíli, bilídhon ug ulusáhon.

Fenómeno. = Bisan onsa ng̃a napaquíta, ng̃a motóngha ng̃a bag-o sa cahang̃ínan ug sa calang̃ítan. * Bisan onsa ng̃a bag-o, cating̃aláhan ug hibólng̃an.

Feo. = Malágsot, daótan, mang̃íl-ad. * Maólag, maláo-ay. * Ang macacógmat ug magapalísang.

Feracidad. = Pagcaáng̃ay, pagcalángbo, pagcasópang sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy.

Feral. = Mabáng̃is.

Feraz. = Tigbóng̃a, malábong, malángbo.

Féretro. = Long̃on, sorlánan sa mg̃a minatáy.

Feria. = Bisan onsang adlao sa semana, gaoas ang sábado ug domingo. * Ang lunes guing̃álan feria ng̃a icadóha, ang martes feria ng̃a icatoló, ang miércoles feria ng̃a icaópat, &c. * Catilíngban sa mg̃a comerciante sa lugar ng̃a guitórlo ug guisabótan, sa pagpálit, sa pagbalígya, ug sa pagbáilo ug pagílis sa mg̃a manggad, mg̃a mananáp, mg̃a bong̃a, &c. * Pagpahóay, pagóndang sa mg̃a bohat.

Ferial. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a adlao sa semana.

Feriar. = Pagbalígya, pagpálit, pagbáilo sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. * Paghátag sa bisan onsa, paggása, pagregalo.

Ferino. = Ang nahatong̃ód ug ang ang̃ay sa mananáp ng̃a ihálas.

Fermentacion. = Pagcabócal, pagcadonót.

Fermentar. = Pagbócal, pagdonót, pagbálbin sa usá ca botang sa lain ng̃a botang, maíng̃on ng̃a mabálhin sa vino ang dugá ng̃a matám-is sa mg̃a ubas, ang tobá sa lobí, sa nipa, &c.

Fermentativo. = Ang masáyon mobócal ug mabálhin sa lain ng̃a pagcabótang.

Fermento. = Ang magapabócal ug magapabálhin sa pagcabótang sa bisan onsa, maíng̃on sa levadura ng̃a nagapabócal, nagapaálsa ug nagaáslom sa binócboc ng̃a minása.

Fernandina. = Panápton ng̃a potíon.

Ferocidad. = Pagcabáng̃is.

Feroz. = Mabáng̃is, mapíntas.

Ferozmente. = Sa pagcabáng̃is.

Ferrar. = Pagtábon. * Pagsápao sa pothao sa bisan onsa.

Férreo. = Bisan onsa ng̃a nahímo sa pothao ug ang̃ay ug nahatong̃ód sa maong pothao. * Magáhi, matíga.

Ferrería. = Salsálan, baláy ng̃a pagatonáoan sa pothao sa sináctan pa sa yota.

Ferrete. = Tombága con caoat ng̃a sinónog, ng̃a isácot sa mg̃a itinína. * Capandáyan ng̃a pothao sa pagmarca ug pagtimáan sa bisan onsa.

Ferretear. = Pagmarca, pagtimáan sa imalárca ng̃a pothao.

Ferrugiento. V. Férreo hasta magáhi.

Ferruginoso. = Idem.

Fértil. V. Feráz.

Fertilidad. V. Feracidad.

Fertilizar. = Pagbúng̃a sa yota, sa mang̃a cáhoy ug mg̃a tanóm. * Pagándam, pagbúhat sa yota arón magabóng̃a ug maáyo.

Férula. = Capandáyan ng̃a mahímo sa usá ca papán papán ng̃a malíng̃in ng̃a idápi sa mg̃a magtotóon sa palad sa mg̃a camót sa mg̃a báta, sa pagsáoay ug pagbárlong caníla. * Pagpasácop sa bisan cansa sa ilálom sa gahúm sa lain.

Férvido. V. Ardiente.

Fervor. V. Ardor. * Caínit sa cásing cásing, pagcasingcámot sa pagbúhat sa bisan onsa.

Fervorosamente. = Sa pagcaínit sa cásing cásing, sa buot, sa húna húna.

Fervoroso. = Ang macúgui uyámot.

Festear. V. Festejar.

Festejador. = Ang maábi abíhon.

Festejante. = Idem. * Ang mahagúgma, ang magaáli ali sa mg̃a babáye.

Festejar. = Pagábi abi, pagáli ali sa lain, ug labí pa sa mg̃a babáye.

Festejo. = Pagcaábi abi, pagcaáli ali.

Festero. = Ang táuo ng̃a mang̃íta sa mg̃a músico sa mg̃a piesta ug mg̃a combida, ug mobáyad caníla sa salapí ng̃a pagasabótan.

Festin. = Piesta, combida ng̃a pagatambóng̃an sa daghánan ng̃a mg̃a táuo, sa pagsayáo, sa pagdóla ug sa pagcáon.

Festinacion. = Pagcadalí, pagcalágmit.

Festivamente. = Sa pagcalipay.

Festividad. = Piesta, pintacási. * Adlao ng̃a mahál, ng̃a iglilíhi. * Pagcatístis sa pagpamólong.

Festivo. = Malipáyon, matístis, tigtíao. * Bisan onsa ng̃a tacús ng̃a pagapiestáhan, ng̃a pagabantógon.

Feston. = Dayan dayan ng̃a mahímo sa mg̃a bolac, sa mg̃a bong̃a ug mg̃a dahon. * Mg̃a bolac, mang̃a bong̃a ug mg̃a dahon ng̃a guilíloc sa mg̃a panday sa cahoy sa obán ng̃a mg̃a bohat nila. * Mg̃a pagborda ng̃a maíng̃on sa dagoay sa talicalá, ng̃a pagaboháton sa dagom, sa mg̃a babáye, sa mg̃a sidsid sa obán ng̃a mg̃a panápton.

Fetidez. = Bahó ng̃a daótan.

Fétido. = Ang mabahó caáyo.

Feto. = Ang guisámcon sa mg̃a babáye ug sa mang̃a baye sa ilang tian.

Fetor. = Bahó ng̃a daótan, maísog.

Feudal. = Ang nahatong̃ód sa feudo.

Feudalidad. = Pagcabótang, cahímtang sa feudo.

Feudalismo. = Gahóm sa mg̃a dagcóng táuo ng̃a may mg̃a feudo.

Feudatario. = Bisan onsa ng̃a hisácpan sa pagcafeudo, ug sa tong̃ód niíni sa quinahánglan ng̃a baydan ang señor sa bisan onsa ng̃a guisabótan.

Feudo. = Pagsábot ng̃a icatógot sa mg̃a dagcóng táuo sa mg̃a guinsacópan nila sa bisan onsa, yota, &c., ng̃a pagabohátan nila, sa pagángcon sa polós ng̃a ilang pagacoháon, sa catongdánan sa pagsílbi ug pagtáhod sa ilang agálon sa ilálom sa pagpanómpa. * Bisan onsa ng̃a guibáyad ug guicabálos sa mang̃a guinsacópan sa ilang agálon, tong̃ód sa guihátag caníla sa pagcafeudo.

FI

Fiador. = Mang̃aáco, pang̃acóhon, ang nagasalíli, nagaalíli ug nagaatóbang sa tong̃ód sa otang con catongdánan ng̃a quinahánglan ng̃a baydan ug pagatománon sa lain. * Salioálo, cordon ng̃a igagáma ng̃a icapogóng sa mg̃a capa con capote, sa liog, arón díli mang̃ahólog. * Tranca ng̃a pothao ng̃a itralanca sa mg̃a poltáhan, mg̃a tacop ug mg̃a talambóan sa dapit sa solód. * Ang sampot sa mg̃a báta, cay maoy magabáyad sa ilang mg̃a salá ug sa pagcacondátan nila, sa paghámpac ug paggáer, caníla. * Palíhan, saclit, cauo, cauot, pacot, gang̃ot, gauot.

Fiambrar. = Pagbáhao.

Fiambre. = Bahao.

Fiambrera. = Balaháoan, sorlánan sa bahao.

Fianza. = Pagcamang̃aáco, pagcasalíli, pagcaalíli, catongdánan ng̃a guiángcon sa bisan cansa sa pagbáyad ug pagtóman sa mg̃a tolománon ug mg̃a otang, con díli ogáling mobáyad ug magatóman ang táuo ng̃a otáng̃an ug hingtóngdan.

Fiar. = Pagáco, pagsalíli, pagalíli, pagángcon sa pagbáyad ug pagtóman sa baláydon ug sa mg̃a tolománon sa lain, con díli ogáling magabáyad ug magatóman ang maong otáng̃an ug hingtóngdan. * Pagbalígya sa bisan onsa sa pagcainótang, sa díli pagadaoáton ang salapí dihá dihá, con díli sa oláhing adlao. * Pagláom, pagtógyan sa lain.

Fiat. = Polong ng̃a linatín ng̃a magaásoy sa pagbóot sa bisan cansa, arón matóman ug bisan onsa.

Fibra. = Logás logás ng̃a magamáy ng̃a nahamótang sa solód sa laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp sa pagcalíg-on nila. * Ang mg̃a logás logás ng̃a macahímo sa mg̃a lindog, mg̃a gamót, mg̃a dahon, &c., sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm.

Ficcion. = Pagcalícao, pagcalímbong.

Fice. = Isda.

Ficticio. = Ang díli matúod. * Bisan onsa ng̃a polong con bohat sa salingcápao lamang.

Ficha. = Malíng̃in ng̃a diótay sa bocóg, sa gadya, &c., ng̃a pagamíton sa pagtimáan sa mg̃a tantos ng̃a guidáog sa mg̃a pagsogál.

Fidedigno. = Tacós ng̃a pagatoóhan.

Fideicomiso. = Pagbóot ng̃a catapósan sa táuo ng̃a magabóhat sa testamento, arón pagatománon sa bisan cansang táuo ng̃a pagatogyánan nia ang iang cabobót-on, sa tong̃ód sa cabílin.

Fidelidad. = Pagcatárong, pagcatóman sa pagcahigála. * Pagtóman sa bisan onsa sa pagcahíngpit.

Fideos. = Minása sa binócboc sa trigo con sa homáy, sa pagcadágoay sa mg̃a lobid ng̃a magamáy.

Fiebre. = Hilánat.

Fiel. = Matárong, matinománon, maáyong higála. * Ang cristianos con binoñágan ng̃a magatóman sa mang̃a tolománon sa santa Iglesia, ug ng̃a nahasácop sa gahóm sa Santos ng̃a Papa. * Táuo ng̃a magasíbo sa mg̃a talácsan ug mg̃a timbáng̃an. * Dila dila, taláyo sa mg̃a timbáng̃an. * Batang batang.

Fielato. = Opicio con pagcahímtang sa táuo ng̃a magasíbo sa mg̃a talácsan ug sa mg̃a timbáng̃an.

Fieldad. = Idem.

Fielmente. = Sa pagcatárong, sa pagcataláir.

Fieltro. = Balahíbo sa mg̃a carnero ng̃a icabóhat sa mg̃a calo. * Capote con calo sa balahíbo sa mang̃a carnero ng̃a pagagamíton sa tiempo sa olan ug sa tognao.

Fiera. = Mananáp ng̃a ihálas. * Táuo ng̃a mapintas, mabáng̃is.

Fieramente. = Sa pagcaihálas. * Sa pagcabáng̃is, sa pagcapíntas.

Fiereza. = Pagcaihálas. * Pagcabáng̃is, pagcapíntas.

Fiero. = Ihaláson, boquídnon. * Mabáng̃is, mapíntas, maísog caáyo. * Dagcóan oyámat labí sa casadáng̃an.

Fierro. = Pothao.

Fiesta. = Himáya, paghimáya, dola, caling̃áoan. * V. Festividad hasta pagcatístis.

Figon. = Baláy ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mg̃a guinisál ug sa obán ng̃a mg̃a sod-an ug mang̃a calán-on.

Figonero. = Ang tagía sa pigon.

Figura. = Dagoay, baihon, pagcabótang, pagcatíndog. * Táuo táuo con piníntal sa bisan cansang táuo con mananáp. * Laráoan sa bisan onsa.

Figurable. = Ang arang pagdagoáyon.

Figurar. = Pagdágoay. * Paghóna hona sa mg̃a táuo sa bisan onsa ng̃a díli matúod.

Figurativo. = Ang magalaráoan sa bisan onsa.

Figurilla. = Táuo ng̃a diótay, hamóbo ug sa dagoay ng̃a malágsot ug talamáyon.

Figurín. = Piníntal ng̃a diótay, ng̃a guipintálan sa mg̃a panigíngnan sa mg̃a bisti ng̃a guibatasánan ug ng̃a pagahoálan sa mg̃a táuo, sa mg̃a señor ug sa mang̃a señora.

Figuron. = Táuo ng̃a parayégon ug palábi labíhon sa oaláy hingmotáng̃an.

Fijacion. = Pagcalíg-on, pagcalánsang. * Paglálog.

Fijamente. = Sa pagcalíg-on. * Sa pagcacógui, sa dagcóng pagmátng̃on ug pagtimáan.

Fijar. = Lig-on, lansang, ogboc, ogmad, oláid. * Poyó, botang, lingcod. * Pagbóot, pagsógo, pahanáyac.

Fijo. = Malíg-on.

Fila. = Pagcataláy, pagcataláytay, pagcasonód sonód.

Filacteria. = Tinábas sa panit ng̃a quinórti, ng̃a sinolátan sa pila ca polong sa santos ng̃a Solat, ng̃a guidadála dala sa mg̃a judíos ng̃a bináat sa bocton sa oála con sa agtang.

Filamento. = Gamót ng̃a magamáy caáyo sa mg̃a gamót ng̃a dagcó.

Filandria. = Olor ng̃a mabóhi sa solód sa mg̃a tináe sa obán ng̃a mg̃a langgam.

Filantropía. = Paghigógma sa mg̃a isigcatáuo, sa cadaghában sa mg̃a táuo, sa mg̃a lioat ni Adán.

Filantrópico. = Ang nahatong̃ód sa filantropía. * Táuo ng̃a mahagógma ug malóoy sa iang mg̃a isigcatáuo.

Filarmónico. = Ang mahagógma sa música.

Filástica. = Mg̃a hilo, mg̃a lobid lobid, mg̃a logás ng̃a pagacoháon sa mg̃a pisi, mg̃a lobid ng̃a daan, sa mg̃a sacayán, ug may silbi sa pagbáat sa bisan onsa.

Filatería. = Cadaghánan sa mg̃a polong sa pagásoy sa bisan onsa.

Filderretor. = Panápton ng̃a hinábol sa mg̃a balahíbo sa mg̃a carnero.

Fileno. = Diótay caáyo. * Manípis oyámot. * Táuo ng̃a sineñor caáyo.

Filete. = Barlis ng̃a hatáas ug haíctin ng̃a ibótang sa mg̃a bohat ng̃a liníloc. * Pagcagópot sa hilo, sa igagáma, &c., sa mg̃a daplin ug mg̃a sidsid sa mg̃a bisti, arón díli magísi ug macáscas.

Filiacion. = Calioátan guican sa mg̃a tigúlang hasta sa pagábot sa mg̃a anac. * Pagcasácop sa bisan onsa sa iang guinicánan. * Ang papel con libro ng̃a guisolátan sa ng̃alan, sa pagcatáas ug sa obán ng̃a mang̃a timáan sa laoas sa mg̃a soldados.

Filial. = Ang nahatong̃ód ug ang̃ay sa anac.

Filibote. = Sacayán ng̃a pagalolánan sa usá ca gatús ca toneladas.

Filigrana. = Bisan onsang bohat ng̃a pagaboháton sa mg̃a hilo ng̃a magamáy caáyo sa salapí con sa boláoan, ng̃a linang̃áquit ug sinólda, tinápot, sa dagcong cacógui, sa pagcaáyo ug pagcacurioso.

Fililí. = Pagcaníndot, pagcaáñag, pagcatahóm sa bisan onsa.

Filipéndula. = Tanóm ng̃a italámbal.

Filipense. = Padre sa caparían ni san Felipe Neri.

Filipino. = Ang natáuo sa mg̃a polo ng̃a Pilipinas. * Ang nahatong̃ód sa Pilipinas.

Filis. = Quinaádman sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan onsa, sa mahíngpit caáyo. * Doláan sa yota ng̃a diótay caáyo ng̃a guinadála dala niádtong tiempo sa mg̃a señora ng̃a binítay sa bocton.

Filisteo. = Táuo ng̃a hatáas ug sopang caáyo.

Filo. = Soláb, talom. * Ang barlis ng̃a magabáhin sa bisan onsa sa dohá ca bahin ng̃a magtopóng.

Filosofador. V. Filósofo.

Filosofar. = Pagpaquigsáyod, pagsósi sa bisan onsa, ing̃on sa ang̃ay sa pilósopo.

Filosofía. = Quinaádman sa pagásoy ug pagsósi sa pagcamáo ug sa mg̃a hingtóngdan sa mg̃a botang sa calibótan. * Quinaádman sa pagásoy ug pagíla sa caáyo ug sa pagcadaótan sa mg̃a bohat sa mg̃a táuo, ug sa hingtóngdan sa mg̃a salá ug sa mg̃a bohat ng̃a maáyo.

Filósofo. = Ang nahatong̃ód sa pilosopía. * Ang nagaestudio ug nagatóon sa pilosopía. * Ang táuo ng̃a mahagógma sa batásan ng̃a maáyo, ug ng̃a magalícay sa mg̃a catilíngban sa mg̃a táuo ug sa mg̃a calipáyan sa calibótan.

Filtrar. = Honób, sala.

Filtro. = Salában. * Ilímnon sa pagcábig ug sa pagángcon sa cabobót-on, sa gogma sa bisan cansang babáye.

Fillos. = Calán-on ng̃a magáma sa binócboc, sa poghac sa itlog, sa gatas ug sa manteca, ng̃a pripritóhon sa caláha.

Fimbra. = Sidsid sa mg̃a bisti.

Fimo. = Tae, iti, hogao, sagbot.

Fin. = Catapósan, pagcatibáoas, pagcahóman. * Tong̃ód, hingtóngdan.

Finado. = Ang táuo ng̃a namatáy, minatáy, pinatáy.

Final. = Ang macatápos, macatibáoas sa bisan onsa. * Catapósan.

Finalizar. = Tapos, homan, tibáoas, tiboas.

Finalmente. = Sa pagcatápos, sa catapósan, sa pagcatagóla.

Finar. = Patáy, pagtápos, pagtibáoas. * Pagíbog, pagpanghináot sa minatúod.

Finca. = Yota ng̃a guibalánan, guitámnan.

Fineza. = Pagcaólay, pagcaáyo sa bisan onsa. * Polong con bohat sa bisan cansa ng̃a icapasábot sa maáyong boot, sa gugma ng̃a guibótang sa lain sa isigcaíng̃on. * Gasa, hatag ng̃a guican sa maáyong boot.

Fingidamente. = Sa limbong, sa bacac, sa salingcápao lamang.

Fingido. = Ang mamólong ug magabóhat sa salingcápao lamang, sa limbong, sa bacac.

Fingidor. = Idem.

Fingimiento. = Pagcasalingcápao, pagsóguid sa díli matúod, contra sa anáa sa húna huna, limbong, bacac.

Fingir. V. Disfrazar. * Paghóna húna sa bisan onsa ng̃a oalá gayód.

Finibusterre. = Ang bitáyan, palátyan sa mg̃a táuo.

Finiquito. = Catapúsan sa mg̃a cuenta, ug ang camatoódan sa pagcahósay niána.

Finítimo. = Nayon.

Finito. = Ang matápos, ang may catapósan, ang may cocotóban.

Fino. = Pino, manípis, magamáy, magágmay. * Táuo sa maáyong pagcabótang sa iang laoas, ang̃áyan, sa maáyong báihon, sa mahósay ng̃a batásan ug cagaoían, ng̃a maálam magatóbang sa isigcatáuo, ug mamólong sa mg̃a piníling polong, abi abíhon. * V. Amoroso y Constante. * Malaláng̃on. * Ang magabóhat sa bisan onsa sa pagcaáyo sa pagcaníndot.

Finura. = Pagcaáyo, pagcaníndot sa bisan onsa, pagcanípis, pagcagamáy.

Firma. = Pirma, ang ng̃alan ug ang icadúhang ng̃alan, ug apil opód ang rúbrica, ng̃a ibótang ug isólat sa bisan cansang táuo sa catapósan sa mang̃a solat.

Firmamento. = Lang̃it ng̃a binotáng̃an sa mg̃a bitóon.

Firmante. = Ang mopirma.

Firmar. = Pagsólat sa pirma.

Firme. = Malíg-on, ang díli malíhoc. * Dayon, canónay.

Firmemente. = Sa pagcalíg-on. * Sa pagcacanónay, sa pagcadáyon.

Firmeza. = Calig-ónan, pagcadáyon, pagcacanónay.

Fisberta. = Espada, cales, campílang.

Fiscal. = Ang maquisáyod sa mg̃a bohat ug quinabóhi sa bisan cansa. * Ang táuo ng̃a may catongdánan sa pagsámbag ug sa pagpang̃áyo sa mg̃a hocom, arón matóman ang batásan sa tong̃ód sa mg̃a castigo sa mg̃a saláan. * Ang magabántay ug magapatigáyon arón domághan ang salapí sa hari con sa Guinharían.

Fiscalía. = Opicio con cahímtang sa piscal.

Fiscalizar. = Pagtóman sa catongdánan sa piscal. * Pagbántay, pagpaquigsáyod, pagsósi, pagpaquigásoy, sa batásan sa mg̃a bohat ug sa quinabóhi sa lain, pagsómbong.

Fisco. = Sodlánan sa salapí sa hari con sa Guinharían.

Fisga. = Ysi, salapáng, sombilíng. * Pagcayóbit sa isigcatáuo sa mg̃a polong ng̃a iólo olo.

Fisgar. = Pagyóbit sa bisan cansa sa mg̃a polong ug sa mg̃a bohat ng̃a pagaíngnon ng̃a díli onta icayóbit.

Fisgon. = Ang may batásan sa pagyóbit. * Ang maquigsáyod caáyo.

Física. = Quinaádman ng̃a magaásoy sa pagcamáo ug sa mg̃a hingtóngdan sa mg̃a laoas.

Físicamente. = Sa pagcaminatúod, sa pogcamáo gayód.

Físico. = Ang nahatong̃ód sa písica. * Ang nagatóon, ug nagaestudio sa písica. * Mananámbal.

Fisología. = Quinaádman ng̃a nahatong̃ód sa laoas sa mg̃a táuo.

Fisonomía. = Dagoay, baihon ng̃a caogalíng̃on sa tagsa ca táuo.

Fisonomista. = Ang nagaestudio sa pagcabótang sa mg̃a dagoay sa mg̃a táuo.

Fisonómico. = Idem.

Fistol. = Táuo ng̃a malaláng̃on sa iang batásan. * Batid oyámot. * Ang maálam caáyo magpatigáyon sa mg̃a pagsogál.

Fístola. = Potic, samad ng̃a diótay, halálom ug cobálan, tilítol.

Fístula. = Sandayóng, alaguían sa tobig, sa vino, sa sabáo, &c.

Fistular. = Ang nahatong̃ód sa pístola, sa potic, sa tilítol.

Fistuloso. = Ang may dagoay sa potic. * Samad ng̃a mabálhin sa pagcapótic, ng̃a mahímo ug potic.

FL

Flacamente. = Sa pagcalóya, sa pagcahóyang, sa pagcaníoang.

Flaco. = Maníoang. * Malóya, mahóyang, sa oaláy cosóg ug gahóm. * Caga, quigang.

Flacura. = Pagcaníoang.

Flagelacion. = Pagcahámpac.

Flagrante. = Ang masíhag, ang magíla gila.

Flagrar. = Pagsíga, pagsíhag, paggíla gila.

Flamante. = Masíhag, magíla gila. * Bisan onsa ng̃a bag-o.

Flamenquilla. = Pinggan ng̃a dolodagcó, malíng̃in con haláoig.

Flámeo. = Panápton ng̃a guibótang ug guisáblay niádtong tiempo sa olo sa mg̃a quinasál ng̃a babáye.

Flamero. = Candelerong dagcó ng̃a pagabotáng̃an sa bisan onsa ng̃a masíga caáyo.

Flamígero. = Ang masíga caáyo.

Flanco. = Loyó, quilid sa mg̃a pang̃obátan, sa mang̃a pagtaláy sa mg̃a soldados, sa mg̃a sacayán, &c.

Flaquear. = Paglóya, paghóyang. * Pagníoang, pagoalá sa cosóg, sa gahóm.

Flaqueza. = Pagcaníoang. * Pagcalóya, pagcahóyang. * Pagcasalá guican sa pagcalóya sa laoas ug sa cabáscog sa mg̃a cailíbgon.

Flato. = Hang̃ín sa solód sa laoas ng̃a macasámoc sa guinhaoáan, cabótod sa tian, pagcabótod.

Flatulento. = Ang macabótod sa tian, ang guibótdan sa tian.

Flauta. = Plauta, tolónggon ng̃a pagataihópon.

Flautado. = Ang may dagoay sa plauta. * Mg̃a cañon sa órgano ng̃a managtonóg maíng̃on sa mg̃a plauta.

Flautero. = Magbobóhat sa mg̃a plauta.

Flautista. = Ang magatáihop sa plauta.

Flautos (cuando pitos, cuando pitos flautos). = Sangpotánan ng̃a magaásoy sa pagcabóhat sa bisan onsa ng̃a sinóhi, ng̃a díli mao.

Flebil. = Mahilácon, ang magaagólo.

Flebotomía. = Quinaádman sa pagsangra ug ang maong pagsangra.

Flecha. = Paná, odyong.

Flechador. = Ang magabóhi sa paná.

Flechar. = Pagpaná, pagsámad sa paná, sa odyong.

Flechazo. = Pagcabóhi sa paná ug ang samad ng̃a guican sa maong paná.

Flechería. = Cadaghánan sa mg̃a paná.

Flechero. V. Flechador. * Magbobóhat sa mg̃a paná.

Fleco. = Hinábol sa hilo, igagáma, &c., ng̃a pinótol ug binárbar sa usá ca daplin ug díli opód halagpád caáyo, ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a bisti.

Fleje. = Bacólong sa cáhoy con sa pothao ng̃a icalógpit ug icalíg-on sa mg̃a papán sa mg̃a cuba ug sa mg̃a bariles.

Flema. = Laoay ng̃a mahágcot ng̃a nagacaláin ug color, plema.

Flemático. = Ang nahatong̃ód sa laoay ng̃a mahágcot. * Táuo ng̃a mahináyon sa iang mg̃a bohat.

Fleme. = Pothao ng̃a matalínis ug maháit ng̃a icasangra sa mg̃a mananáp.

Flemon. = Hobág, apoy.

Flemoso. = Ang macaláoay ug mahágcot.

Flemudo. V. Flemático desde táuo.

Fletador. = Ang nagaábang.

Fletamento. = Pagcaábang.

Fletar. = Pagábang sa mg̃a sacayán ug sa bisan onsa.

Flete. = Abang, ialábang.

Flexibilidad. = Pagcasáyon sa pagpiló, pagpíco ug paglácon sa bisan onsa.

Flexible. = Ang masáyon mapiló, mapíco ug malácon. * Húna húna, gaoi sa táuo ng̃a masáyon macábig ug madála sa pagbóot sa lain. * Táuo ng̃a moáng̃ay ug moóyon sa cabobót-on sa isigcatáuo.

Flexion. = Pagcabalicó, pagcayobó, pagcayocbó sa laoas sa mg̃a táuo.

Flojamente. = Sa pagcalóya, sa pagcaoaláy cacógui. * Sa catacá.

Flojear. V. Flaquear.

Flojedad. V. Flaqueza, hasta pagcasalá. * Catacá. * Pagcaoaláy cacógui sa mg̃a bohat.

Flojera. = Idem.

Flojo. = Halóag. * Hagóca, bocágcag. * Ang díli mahógot. * Vino, soca, &c., ng̃a matáb-an. * Táuo ng̃a matalác-on, matác-hon, ng̃a maláng̃ay lang̃áyon, ng̃a díli macógui.

Flor. = Bolac. * Ang vino ng̃a natibóoc ug nalotáo sa ibábao. * Pagcabóg-os, pagcaólay sa mg̃a táuo. * Polong ng̃a matístis ug malipáyon ng̃a ipamólong sa mg̃a babáye, sa pagdáyeg, &c., caníla. * Ang labíng maáyo ug mahál sa bisan onsa.

Florales. = Mg̃a piesta ug mg̃a dola sa niádtong tiempo sa mg̃a dioatáhan, sa pagtáhod sa ilang diosa ng̃a guing̃álan ug Flora.

Florear. = Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mg̃a bolac. * Pagcáblit sa doróha con sa totólo ca coldas sa sesta sa toló ca todlo, sa pagcasonód sonód ug sa oaláy honong. * Paglímbong sa sogál sa baraja.

Florecer. = Pagbóng̃a sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm. * Pagdagcó, pagdógang sa pohónan, sa salapí ug sa dong̃og. * Pagbóhi sa calibótan sa mg̃a táuo ng̃a bantógon; quinaadmánon, santos, &c. * Pagagóp-op sa tinápay, sa queso, &c.

Floreciente. = Ang mobólac. * Ang may dong̃og ng̃a maáyo.

Florentísimo. = Ang motóbo caáyo. * Ang donggánon, ang bilídhon, ang hamíli oyámot.

Floreo. = Pagcahínog hinog. * Pagcalíbioc libioc sa tomóy sa espada sa bangcao, &c., con pagacáptan sa polóan, sa tomóy sa togdánan. * Pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a icadáyeg sa isigcatáuo, ug labí pa sa mg̃a babáye. * Pagcáblit sa doróha con totólo ca coldas sa sesta sa toló ca todlo, sa pagcasonód sonód ug sa oaláy honong.

Florero. = Masetasán sodlánan sa yota, &c., ng̃a guibotáng̃an sa yota ug sa tanóm ng̃a bolácan. * Sodlánan ng̃a bolotáng̃an sa mg̃a bolac ng̃a tuod con sa mg̃a bolac sa papel, sa panápton, &c. * Táuo ng̃a mobalígya sa mg̃a bolac. * Ang mogámit sa mg̃a polong ng̃a matístis ug ng̃a icadáyeg sa isigcatáuo. * Ang magalímbong sa sogal sa baraja.

Floresta. = Logar ng̃a guinatórcan sa mg̃a cahoy, mg̃a tanóm ug mg̃a bolac, ug bisan onsang lugar ng̃a guiang̃áyan sa mg̃a tanóm, ug maáyo sa pagtán-ao. * Pagcatíp-oc, pagcating̃ób sa mg̃a botang ng̃a maníndot, maáñag ug matahóm.

Florete. = Papel ng̃a maáyo caáyo, mapotí ug masínao. * Espada ng̃a hatáas, haíctin ug laro. * Panápton ng̃a potíon ug molomanípis.

Floretear. = Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mang̃a bolac.

Floridamente. = Sa caang̃áyan.

Florido. = Ang guibolácan, ang nagabólac, ang may bolac. * Ang piníli, ang labíng maáyo ug mahál sa bisan onsa. * Táuo ng̃a matístis, ang̃áyan, baihónan.

Florífero. = Ang mubólac.

Florin. = Salapí ng̃a caráan sa España.

Floripondio. = Tanóm sa Perú.

Florista. = Ang magabalígya sa mg̃a bolac.

Floron. = Dayan dayan sa pagcadágoay sa bolac ng̃a ibótang sa mg̃a piníntal ug sa mg̃a liníloc sa mang̃a bohat sa cahoy. * Dayan dayan ng̃a maíng̃on sa bolac ng̃a ibótang sa mg̃a porong porong.

Flota. = Pagcadághan sa mg̃a sacayán ng̃a guilolánan sa mg̃a manggad, sa mg̃a bong̃a, &c. * Cadaghánan sa mg̃a sacayán sa hari con sa Guinharían ng̃a sangcap ug andam sa pagáoay ug sa pagpang̃óbat sa mg̃a caáoay sa dagat.

Flotante. = Bisan onsa ng̃a nagalotáo.

Flotar. = Lotáo.

Flote. = Pagcalutáo.

Flotilla. = Cadaghánan sa mg̃a sacayán ng̃a diótay, ng̃a magabántay sa mg̃a pondóhan, sa mg̃a laoígan, sa mg̃a donggoánan.

Fluctuacion. = Pagcalisód sa bisan onsa sa ibábao sa tobig tong̃ód sa mg̃a balod. * Pagdóha doha sa húna húna, sa boot sa bisan cansa, sa tong̃ód sa pagaboháton onta nia.