Part 36

Infelice. V. Infeliz.

Infelicidad. = Pagcaanógon, pagcaaláot, calisód, cagóol, caháng̃ol.

Infeliz. = Anógon. * V. Infausto. * Hang̃ol. * Táuo ng̃a mahináyon sa maháoan ng̃a boot.

Infelizmente. V. Infaustamente.

Inferior. = Ang anáa sa obus, sa ilálom. * Bisan onsang botang ng̃a diótay sa lain ng̃a botang, sacop, guinsacópan.

Inferioridad. = Pagcasácop. * Pagcaóbos. * Pagcabótang sa bisan onsang botang sa ilálom, sa obos sa lain ng̃a botang.

Inferir. = Paghúna húna sa bisan onsa tong̃ód sa mg̃a guinsóndan.

Infernal. = Ang nahatong̃ód ug ang caugalíng̃on sa impierno, sa espierno. * Daótan, mang̃íl-ad.

Infernar. = Paghócom sa bisan cansa sa impierno. * Pagsámoc, pagpasocó, pagpapong̃ót.

Ínfero. V. Infernal.

Infestacion. = Pagpang̃óbat. * Pagcadáot, pagcatacód.

Infestar. = Pagtacód sa saquét, sa salot. * Pagdáot, pagpang̃óbat.

Inficionar. = Idem. * Pagdáot sa bisan cansa sa mg̃a daótan ng̃a pagtolón-an ug pagsámbag.

Infidelidad. = Pagcabórhi. * Pagcaoaláy Pagtóo sa mg̃a toloóhan sa mg̃a binoñágan. * Catilíngban sa mg̃a dioatáhan.

Infidencia. = Pagcaoaláy pagláom sa isigcatáuo. * Paglápas sa catongdánan ng̃a tacós pagatománon sa tong̃ód sa isigcatáuo. * Pagcabórhi.

Infidente. = Borhíon, ang díli mobálos sa pagláom ng̃a guibótang canía.

Infiel. = Idem. * Dioatáhan.

Infielmente. = Sa pagcabórhi.

Infierno. = Impierno, espierno. * Lugar ng̃a pagasaquétan, sa oaláy catapúsan, sa mang̃a táuong daótan, pinilían. * Mg̃a casáquet sa mg̃a pinilían. * Lugar ng̃a guimpóyan sa mg̃a calág sa mg̃a táuo ng̃a matárong, ng̃a nang̃amatáy sila sa oalá mamatáy si Jesucristo ng̃a atong Guinóo, ug ng̃a guiholátan nila sa iang santos ng̃a pagábot. * Lugar ng̃a guicagóbtan, guibanháan, ng̃a guipang̃aoáyan, ug ang mao ng̃a paggobót ug pagáoay.

Infigurable. = Ang díli mahímo ng̃a pagabotáng̃an sa dagoay ng̃a laoásnon.

Infíltracion. = Pagcahonób sa tobig, &c.

Infiltrarse. = Paghonób.

Ínfimo. = Ang nahamótang sa logar ng̃a obos caáyo. * Ang oláhi, ang catapúsan sa ng̃atanán, ang poit, poyát. * Ang labíng obos ug daótan sa bisan onsa.

Infinidad. = Pagcaoaláy catapúsan. * Pagcadághan, cadaghánan.

Infinitamente. = Sa pagcadáyon sa guihápon, sa pagcaoaláy catapúsan.

Infinito. = Ang díli matápus, macóbos, maóbos. * Ang dagcóan oyámot. * Cadaghánan, pagcadághan, daghánan.

Infirmar. = Pagcóha, pagóbos, pagcóbos sa gahóm, sa cosóg sa bisan onsa.

Inflacion. = Pagcabótod. * Pagpalábi labi.

Inflamable. = Ang masáyon masíga.

Inflamacion. = Pagcasíga. * Pagcahobág, pagcabótod, pagcalámhoy. * Pagcaínit sa húna húna, guican sa caísog sa mg̃a cailíbgon.

Inflamar. = Pagsíga. * Paghobág, pagbótod, paglámhoy. * Pagínit sa húna húna guican sa cosóg sa mang̃a cailíbgon.

Inflamatorio. = Ang macasíga, ang magapahobág.

Inflar. = Pagbótor. * Pagpalábi labi.

Inflativo. = Ang magapahótod.

Inflexibilidad. = Pagcagáhi sa bisan onsa, ng̃a díli mabalicó, mabalíquig, malíad, mabóyoc. * Pagcalíg-on sa húna húna, sa cásing cásing.

Inflexible. = Ang díli mabóyoc, mabalicó, malíad. * Ang malíg-on sa cásing cásing.

Inflexion. = Pagcabalíquig, pagcabalicó, pagcabóyoc, pagcalíad.

Influencia. = Paghilábot sa bisan onsa, pagsámbag, pagtámbag, paghópo, pagágda. * Ang grasia, ang pagtábang ng̃a guilólot sa Dios sa mg̃a calág.

Influir. = Idem hasta ang gracia. * Paglólot sa Dios sa iang santos ng̃a pagtábang, sa iang mg̃a hatag, sa mg̃a táuo.

Influjo. V. Influencia.

Informacion. = Pagpaquigsáyod, pagpaquigásoy, pagcasósi, pagcasóquit. * Pagcasócna. * Pagásoy, pagsáyod, pagdayág.

Informador. = Ang magaásoy, magasáyod, magadayág.

Informal. = Ang díli mahamótang ing̃on sa guiásoy sa mg̃a tolománon, ing̃on sa batásan. * Táuo ng̃a díli malígdong, ng̃a díli maámbong, ng̃a díli magatóman sa iang ng̃a pagsáad, sa iang mg̃a polong.

Informante. V. Informador.

Informar. = Asoy, sayod, hayag, dayág.

Informativo. V. Informador.

Informe. = Casayódan ng̃a ihátag sa bisan cansa, sa tong̃ód sa bisan onsa ng̃a guipang̃otána. * Ang coláng̃an sa dagoay ng̃a quinahánglan onta.

Infortificable. = Ang díli mahímo ng̃a pagalig-ónon.

Infortuna. = Palad ng̃a díli maáyo, guican sa gahóm sa mg̃a bitóon.

Infortunio. = Calisód, calisdánan, cagóol, pagcaanógon, pagcaaláot.

Infraccion. = Pagcalápas, pagcalípas, pagcasálang, pagcadíli pagtóman.

Infracto. = Ang malíg-on sa húna húna, sa cásing cásing, ang díli mabálhin, ang díli mabóyoc ug mamahómoc sa mg̃a pagháng̃io.

Infractor. = Ang magalápas, magalípas, magasálang, malipáson, masaláypon.

Infrascrito. = Ang mopirma sa obos, sa catapósan sa bisan onsa ng̃a solat.

Infraganti. V. Fragante (en).

Infrangible. = Ang díli mahímo ng̃a pagaboóng̃on, tipícon, tipácon, docdócon.

Infraoctava. = Ang unóm ca adlao ng̃a sacop sa octava sa mg̃a piesta sa Singbahán, gauas ang nahaúna ug ang catapúsan.

Infraoctavo. = Bisan onsang arláoa sa mg̃a octava.

Infrascripto. V. Infrascrito.

Infringir. = Paglípas, paglápas.

Infructífero. = Ang díli mobóng̃a ug ang díli macagbóng̃a. * Ang oaláy polós, ang oaláy hingbancaágan.

Infructuosamente. = Sa oaláy polós, caposlánan.

Infructuoso. = Ang díli macapólos, ang oaláy polós.

Infrugífero. V. Infructífero.

Ínfulas. = Dayan dayan ng̃a guibótang sa canhing tiempo sa olo sa mg̃a Padre sa mg̃a dioatáhan, ug sa mang̃a paghálad ng̃a guipanghálad nila sa ilang mang̃a dios dios. * Pagpalábi labi sa bisan cansa.

Infundado. = Ang oaláy himotáng̃an ug cahológan.

Infundir. = Paghólom. * Paglólot sa Dios sa mg̃a calág sa mg̃a táuo sa iang mg̃a grasia, mg̃a pagtábang ug mg̃a hatag.

Infusible. = Ang díli mahímo ng̃a pagatonáuon.

Infusion. = Pagcahólom. * Pagcabó-bo sa tobig ng̃a igabóñag sa pagaboñágan.

Ingenerable. = Ang díli mahímo ng̃a pagalioáton.

Ingeniar. = Paghúna húna, paggáma, paglaláng sa bisan onsa ng̃a bag-o, sa pagdáng̃at sa guitúyo, sa guipanghináot.

Ingeniatura. = Pagcalaláng ng̃a pagagamíton sa bisan cansa, arón macóha ang mg̃a caayóhan ng̃a guipanghináot.

Ingeniero. = Ang maálam maghúna húna sa pagdáng̃at sa tuyo nia. * Ang panday ng̃a magabóhat sa mg̃a máquina ug mg̃a casangcápan sa pagpang̃óbat sa mg̃a cota, mg̃a baluarte, mg̃a lantáuan, &c.

Ingenio. = Húna húna. * Táuo sa matalínis ng̃a húna húna. * Pagcalaláng sa bisan cansa sa pagcóha ug pagdáng̃at sa guipanghináot nia. * Bisan onsang máquina con capandáyan sa pagpang̃óbat ug sa pagsócol sa mg̃a caáoay. * Capandáyan ng̃a icatábas sa mg̃a librero sa papel ug sa mg̃a libro. * Trapiche, máquina sa pagpíga sa tobó.

Ingeniosamente. = Sa pagcalaláng, sa matalínis ng̃a húna húna.

Ingenioso. = Batid, ang may húna húna ng̃a matalínis.

Ingénito. = Ang oalá paglioáton. * Ang onay sa táuo.

Ingenuamente. = Sa pagcaháoan sa boot.

Ingenuidad. = Pagcaháoan sa boot, húna húna ng̃a maáyo.

Ingenuo. = Ang maháoan sa boot, ang mamólong̃ ing̃on sa anáa sa iang cásing cásing.

Ingerir. = Pagsolód sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. * Pagsácop, paglócop. * Paghilábot sa bisan onsa ng̃a holosáyon, sa mg̃a paglális, &c.

Ingretar. = Pagsolód sa pinótol sa sang̃á sa usá ca cahoy sa lindog con sa sang̃á sa lain ng̃a cahoy.

Ingina. = Apapáng̃ig.

Ingle. = Bolog.

Ingobernable. = Ang díli mahímo ng̃a pagaayóhon ug pagahóptan.

Ingratamente. = Sa pagcaoaláy pagtamód, sa pagcaoaláy balos ng̃a maáyo.

Ingratitud. = Pagcaoaláy pagtamód, pagcahigalaódan.

Ingrato. = Ang díli magatamód, ang díli mobálos sa mg̃a calóoy, higalaódan. * Ang díli maáyo sa mang̃a balatían.

Ingrediente. = Bisan onsa ng̃a isácot sa mg̃a tambal, sa mg̃a ilímnon, sa mg̃a calán-on, &c.

Ingreso. = Solórlan, sorlánan sa bisan asa. * Sinógdan. * Ang salapí ug bisan onsa ng̃a guidáoat sa bisan cansa, ug ng̃a may quinahánglan ng̃a ibótang sa mg̃a cuenta ng̃a ipaháyag nia.

Inhabil. = Ang coláng̃an sa caálam, ang oaláy quinaárman. * Ang díli tacós, ang oaláy pahanóngdan.

Inhabilidad. = Pagcaoaláy quinaárman. * Cacolían ng̃a onay sa bisan cansa sa pagtóman sa bisan onsang togon con opicio.

Inhabilitar. = Pagcóha sa opicio sa bisan cansa, tong̃ód cay díli sia macagtóman sa iang catongdánan. * Pagdilí sa gahóm ng̃a guitógot ng̃a daan sa bisan cansa, arón díli magaparáyon sa iang opicio con cahímtang.

Inhabitable. = Ang díli capóy-an, ang díli mahímo ng̃a pagapóy-an.

Inhabitado. = Ang oalá pagapóy-an.

Inherencia. = Pagcahiósa sa mg̃a botang ng̃a díli mahímo ng̃a pagabolágon.

Inherente. = Bisan onsa ng̃a botang ng̃a nahiósa sa lain ng̃a botang, sa díli mahímo ng̃a pagabolágon ug bahínon.

Inhibir. = Pagdilí sa usá ca hocom ng̃a magaparáyon sa paghósay ug pagsentensia sa bisan onsa ng̃a capolong̃ánan.

Inhonestamente. V. Deshonestamente.

Inhonestidad. V. Deshonestidad.

Inhonesto. V. Deshonesto.

Inhumanamente. = Sa pagcabáng̃is, sa pagcapíntas.

Inhumano. = Mabáng̃is, mapíntas.

Inicial. = Ang nahaónang letra sa mg̃a polong, sa mg̃a bahin, &c.

Iniciar. = Pagdáoat sa bisan cansa sa pagcaambítan sa bisan onsa ng̃a tolománon ng̃a tinágo, pagásoy, pagsáyod canía niána, arón hibalóan nia.

Iniciativo. = Ang nacasógod, sinógdan sa bisan onsa.

Inicuamente. = Sa pagcadaótan uyámot.

Inicuo. = Daótan, mamomógos.

Inimaginable. = Ang díli mahímo ng̃a pagahúna hunáon.

Inimitable. = Ang díli mahímo ng̃a pagaaoáton, ng̃a ihóad, ng̃a panigíngnan.

Ininteligible. = Ang díli mahímo ng̃a sabóton, pagasáydan ug hibalóan.

Iniquidad. = Cadaótan ng̃a dagcó.

Injuria. = Polong con bohat ng̃a macadáot sa isigcatáuo con sa iang dong̃og. * Polong ug bohat ng̃a contra sa cataróng̃an.

Injuriador. = Ang magadáot sa isigcatáuo, mabalicáson, tigbalícas.

Injuriante. = Idem.

Injuriar. = Pagdáot sa isigcatáuo sa mg̃a bohat con sa mg̃a polong, pagbalícas.

Injurioso. V. Injuriador.

Injusticia. = Bóhat ng̃a díli ang̃ay sa catarúng̃an.

Injusto. = Ang díli matárong, bisan onsa ng̃a díli ang̃ay sa catarúng̃an.

Inllevable. = Ang díli mahímo ng̃a antóson, pagailóbon.

Inmaculadamente. = Sa pagcaólay, sa pagcapótli, sa pagcabóg-os, sa pagcaoaláy boling.

Inmaculado. = Ang oaláy boling, olay, potli, bog-os.

Inmanejable. = Ang díli mahímo ng̃a pagdoólan, pagahóptan, pagabatónan.

Inmarcesible. = Ang díli mahimo ng̃a pagalomíton.

Inmaterial. = Ang oaláy laoas, ang calágnon, ang espirituhánon.

Inmaterialidad. = Pagcaoaláy laoas.

Inmaturo. = Ang oalá mahínog.

Inmediacion. = Pagcadóol, pagcatopál.

Inmediatamente. = Sa pagcadóol. * Dihá dihá, sa madalí caáyo, guiláyon, carón carón, carón gayúd.

Inmediate. = Polóng ng̃a linatín: V. el anterior.

Inmediato. = Ang nadóol, ang díli halayó, harúul.

Inmedicable. = Ang oaláy tambal, sompa, ang díli mahímo ng̃a pagatambálon.

Inmemorial. = Ang daan, ang caráan caáyo, ang oaláy pagdómdom sa pagcasógod.

Inmensamente. = Sa Pagcaoaláy socod, sa pagcaoaláy catapúsan.

Inmensidad. = Pagcadíli mahímo ng̃a socdon, pagcaoaláy catapúsan: ang̃ay lamang sa Dios. * Cadaghánan, pagcadághan, daghánan. * Dagcóan, hatáas, halagpád oyámot.

Inmenso. = Ang díli mahímo ng̃a socdon, ang oaláy catapúsan, ang díli mahimo ng̃a sacpan ug locpon sa bisan diin: ang̃ay lamang sa Dios. * Ang dagcóan caáyo, cadaghánan, pagcadághan ng̃a tuod.

Inmensurable. = Ang díli mahímo ng̃a pagasócdon.

Inméritamente. = Sa oaláy pahanóngdan, sa oaláy cataróng̃an, sa díli tacos.

Inmérito. = Ang oaláy pahanóngdan.

Inmeritorio. = Idem.

Inmersion. = Pagcalomós, pagcasálom.

Inminente. = Ang magahólot, ang magahómot. * Ang madalí moábot, ang omalábot.

Inmobilidad. = Pagcaoaláy pagcalíhoc. * Pagcalíg-on sa mg̃a polong ug sa mg̃a húna húna.

Inmoble. = Ang díli malíhoc, ang díli mahimo ng̃a pagalihócon. * Malíg-on sa mg̃a húna húna, sa mang̃a polong, sa mg̃a pagbóot.

Inmoderacion. = Pagcaoláy casaráng̃an sa mg̃a bohat con sa mg̃a polong, pagcacápin con pagcacólang ba.

Inmoderadamente. = Sa pagcacólang con sa pagcacápin.

Inmoderado. = Táuo ng̃a capínan con coláng̃an sa iang mg̃a bohat ug mg̃a polong, ang oaláy casaráng̃an sa iang pagbóhat ug pagpamólong.

Inmodestamente. = Sa pagcaoaláy pagpogóng sa mang̃a cailíbgon. * Pagcaólag, pagcaláo-ay.

Inmodestia. = Idem excepto el sa.

Inmodesto. = Ang díli magapogóng sa mg̃a cailíbgon, ang díli magabántay sa iang pagsolóng ug mang̃a pagbóhat, arón mahamótang onta sa pagcaboótan. * Ang maólag, maláo-ay.

Inmolacion. = Pagcahálad sa pagpatáy ug sa pagpónggot sa mg̃a mananáp.

Inmolador. = Ang magahálad ug magapónggot sa mg̃a mananáp.

Inmolar. = Pagpónggot sa mg̃a mananáp ng̃a guipanghálad, ug bisan ng̃a táuo ang ihálad.

Inmoral. = Polong con bohat ng̃a díli ang̃ay, ng̃a batoc sa maáyong batásan ug pagtolón-an.

Inmoralidad. = Pagcadáot sa batásan. * Pagápas sa batásan ng̃a díli ang̃ay sa pagtolón-an sa mg̃a boótan, sa pagtolón-an sa Evangelio.

Inmortal. = Ang díli mamatáy. * Ang madógay uyámot.

Inmortalidad. = Pagcadíli mamatáy, pagcadógay uyámot, cadogáyan ng̃a hatáas caáyo.

Inmortalizar. = Pagpatigáyon arón madúgay ug bisan onsa sa guihápon sa panomdóman sa mg̃a táuo.

Inmortificacion. = Pagcaoaláy pagsáquet, ug casaquét.

Inmoto. = Ang díli malíhoc, ang díli mabálhin sa lugar.

Inmovible. V. Inmutable.

Inmudable. V. Inmutable.

Inmueble. = Bisan onsang caayóhan ng̃a díli malíhoc, mg̃a baláy, mg̃a baol, &c.

Inmundicia. = Hugao, cahogáoan, sagbot, tae, iti. * Pagcaólag, pagcaláo-ay.

Inmundo. = Hugáoan, sagbótan. * Ang guidilí sa mg̃a judíos sa ilang batásan.

Inmune. = Ang nagáoas, ang nahamísic sa bisan onsang tolománon.

Inmunidad. = Pagcagáoas sa bisan onsang catongdánan. * Pagtógot sa mg̃a ponóan arón díli onta ipagóa sa mg̃a Singbahán ang mg̃a saláan ng̃a managdang̃óp dihá.

Inmutabilidad. = Pagcabótang sa bisan onsa ng̃a díli mabálhin.

Inmutable. = Ang díli mabálhin.

Inmutacion. = Pagcabálhin, pagcaláin.

Inmutar. = Pagbálhin, pagláin sa bisan onsa.

Inmutativo. = Ang magabálhin, ang magapaláin.

Innato. = Bisan onsa ng̃a onay sa táuo, sa mananáp, &c.

Innavegable. = Dagat con sacayán ng̃a díli casáquian, ng̃a díli mahímo ng̃a pagasáquian.

Innecesario. = Ang díli quinahánlan, ang oaláy quinahánglan.

Innegable. = Ang matúod ng̃a dayág caáyo, ang díli mahímo ng̃a ilimód.

Innoble. = Ang díli mahál, ang díli hamíli.

Innocuo. = Ang magadáot.

Innominado. = Ang oaláy ng̃alan ng̃a caogalíng̃on.

Innovacion. = Pagcabág-o sa bisan onsa.

Innovador. = Ang magabóhat sa bisan onsa ng̃a bag-o, ang magasógod sa bag-ong batásan.

Innovar. = Pagbág-o sa bisan onsa. * Pagbálhin, pagpaláin sa bisan onsang batásan, tolománon, &c.

Innumerabilidad. = Pagcadághan, cadaghánan ng̃a guilabíhan.

Innumerable. = Ang oaláy isip, ang díli mahímo ng̃a isípon, ihápon.

Innumerablemente. = Sa pagcaoaláy isip, ihap.

Inobediencia. = Pagcasóqui, pagcasócol, pagcaoaláy pagsógot, pagcasocuáhi.

Inobediente. = Ang díli musógot, soquíhan, masinocólon.

Inobservancia. = Pagcaoaláy pagtóman, pagcalípas, pagcalápas, pagcasálang.

Inobservante. = Ang díli magatóman, ang magalípas, magalápas, magasálang.

Inocencia. = Pagcaoláy salá. * Pagcaháoan sa boot, sa cásing cásing.

Inocente. = Inosente, ang oaláy salá. * Táuo sa maháoan ng̃a boot. * Ang masáyon pagalimbóng̃an ug pagaólo olóhan. * Ang báta ng̃a oalá pay boot, ng̃a diótay pa.

Inocenton. = Ang masáyon pagalimbóng̃an ug olo olóhon.

Inoculacion. = Pagcabacuna, pagcatacód sa boti.

Inoculador. = Ang magapatacód sa buti, ang magabacuna.

Inocular. = Pagbacuna, pagtacód sa boti.

Inodoro. = Ang oaláy bahó.

Inofensivo. = Ang díli macadáot.

Inoficioso. = Ang magabóhat sa díli ang̃ay sa batásan, sa mg̃a leyes.

Inopinadamente. = Sa ahat, sa calit, sa oalá húna hunáon ug paabóton, sa coláhao.

Inopinado. = Idem.

Inoportuno. = Polong con bohat ng̃a díli macaígo, ng̃a guiíng̃on ug guibóhat sa tiempo ng̃a díli ang̃ay.

Inordenadamente. = Sa pagcabóloc, sa pagcasácot.

Inordenado. = Ang oalá mahósay, ang nagobót, ang nabóloc, ang nasácot.

Inordinado. = Idem.

Inquietador. = Ang magasámoc.

Inquietamente. = Sa pagcasámoc, sa pagcalíhoc.

Inquietar. = Pagsámoc.

Inquieto. = Samócan, ang magalíhoc caáyo, ang díli mopoyó ug mahamótang.

Inquietud. = Pagcasámoc, pagcalíhoc, pagcaaling̃ása, pagcaoaláy pagcabótang ng̃a maáyo. * Pagcagobóc, pagáoay.

Inquilinato. = Pagcaábang, gahóm sa nagaábang sa tong̃ód niádto ng̃a guiabáng̃an.

Inquilino. = Ang nagaábang sa bisan onsa yota, baláy, sacayán, &c.

Inquina. = Domót, daótan ng̃a pagbóot.

Inquinar. = Pagtacód.

Inquiridor. = Ang nagapaquisáyod, nagapaquigásoy, nagasósi, nagasóquit, nagasócna.

Inquirir. = Sayor, asoy, sosi, socna, soquit.

Inquisicion. = Pagpaquigásoy, pagpaquigsáyor, pagsósi, pagsóquit. * Hocmánan sa Singbahán sa pagbárlong ug pagcastigo sa mg̃a saláan contra sa Pagtóo sa mg̃a cristianos.

Inquisidor. = Hocom sa Singbahán ng̃a nahilábot sa mg̃a salá ug sa mg̃a saláan contra sa Pagtóo ug sa mg̃a tinohan sa mg̃a binoñágan.

Insaciabilidad. = Pagcaoaláy pagcabósogug pagcaponó.

Insaciablemente. = Sa pagcaoaláy pagcabósogug ug pagcaponó.

Insacular. = Pagsolód sa poyo poyo sa papel sa ng̃alan sa mg̃a táuo ng̃a guinatórlo sa mg̃a opicio sa longsod.

Insalubre. = Ang contra sa quinabóhi, ang macadáot sa maáyong quinabóhi.

Insanable. = Ang díli matámbal, ang díli mahímo ng̃a pagatambálon.

Insania. = Cabóang, pagcabóang.

Insano. = Boang.

Inscribir. = Paglíloc sa mg̃a letra sa mg̃a tombága, sa mg̃a bató, &c., arón mahabílin hasta sa dogay sa panomdóman sa mg̃a táuo bisan onsa ng̃a bantógon.

Inscripcion. = Bisan onsang solat ng̃a guilíloc sa bató, sa tombága, &c.

Insculpir. V. Esculpir.

Insecto. = Mananáp ng̃a diótay ng̃a oaláy dugó, mg̃a bocóg ug cásing cásing.

Insenesencia. = Pagcadíli matigúlang.

Insensatez. = Pagcacoliró pagcabóang boang, pagcahóng̃og, pagcabóng̃og.

Insensato. = Boang boang, coláng̃an sa boot, coliró, hong̃og, bong̃og.

Insensibilidad. = Pagcaoaláy pagbáti. * Pagcagáhi sa cásing cásing.

Insensible. = Ang díli mobáti ang guipógdao, ang guicaoád-an sa boot, sa mg̃a balatían. * Ang guicagahían sa cásing cásing ng̃a díli sia malóoy, magapoáng̃od.

Insensiblemente. = Sa pagcaánam anam. * Sa pagcaoaláy pagbáti.

Inseparabilidad. = Pagcaoaláy pagcabólag. * Pagcabáhin.

Inseparable. = Ang díli mahímo ng̃a pagabolágon, pagabahínon.

Inseparablemente. = Sa pagcadíli mabólag ug mabáhin sa pagcaobán guihápon.

Insepulto. = Minatáy ng̃a oalá ilobóng.

Insercion. = Pagcasácop.

Insertar. = Pagsácop, paglócop pagsolód sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.

Inservible. = Ang oaláy bale, ang díli magapolós.

Insidia. V. Asechanza.

Insidiador. = Ang magalímbong, ang magalaláng.

Insidiar. = Paglímbong, paglaláng sa pagdáot sa isigcaíng̃on.

Insidiosamente. = Sa pagcalaláng.

Insidioso. = Ang magalímbong, ang magalaláng sa pagdáot sa isigcaíng̃on.

Insigne. = Bantógon, banságon, cating̃aláhan, hibólng̃an.

Insignia. = Timáan, tanda. * Bandela, laráoan ng̃a nahatong̃ód sa bisan onsang cofradía.

Insignificante. = Ang oaláy hingtóndan, ang oaláy cahológan.

Insinuacion. = Pagcasambíng̃ay. * Pagcahísgot sa bisan onsa sa ibábao lamang. * Pagcaháyag, pagcadayág sa bisan onsang camatoódan sa hingtóngdan ng̃a hocom, arón masáyod sia ug magasentensia.

Insinuar. = Pagsambíng̃ay. * Paghísgot sa bisan onsa sa ibábao lamang, sa mg̃a hamóbong polong. * Pagháyag, pagdayág sa mg̃a camatoódan sa matúod ug hingtóngdan ng̃a hocom, arón masáyod ug magabóot sia. * Pagángcon pagcábig sa cabobót-on sa lain, sa iang maáyong boot.

Insipidez. = Pagcaoaláy lalím ug lamí.

Insípido. = Ang oaláy lamí ug lalím. * Ang oaláy caang̃áyan.

Insipiencia. = Pagcaoaláy caálam, pagcacólang sa quinaárman. * Pagcacólang sa boot, pagcabóang boang.

Insipiente. = Coláng̃an sa caálam, sa quinaárman. * Coláng̃an sa boot, boang boang.

Insistencia. = Pagcalíg-on. * Pagcadáyon, pagcaópod opod.

Insistir. = Pagópod opod, pagósob osob. * Pagdáyon sa guihúna húna, sa maong buhat, sa maong polong, &c.

Insito. = Ang onay sa bisan onsa, ang caogalíng̃on.

Insociable. = Borong, boquírnon, ang díli boot moobán obán sa isigcatáuo, ang magalícay sa pagobán sa isigcaíng̃on.

Insocial. = Idem.

Insolacion. = Saquét ng̃a guican sa dagcóng caínit sa adlao.

Insolar. = Pagbólad sa bisan onsa, arón mamalá ug maláya. * Pagbáti sa saquét guican sa dagcóng caínit sa adlao.

Insoldable. = Ang díli mahímo ng̃a soldahon, ng̃a itápot. * Sayóp con salá ng̃a oalá nay sompa, ng̃a díli na matámbal ng̃a guihanáycan na.

Insolencia. = Buhat ng̃a agui sa pagcatampálas. * Pagcaoaláy caólao, pagcacólang sa pagtáhod ug pagtahá.

Insolente. = Tampalásan. * Palábi labíhon. * Táuo ng̃a oaláy caólao, ng̃a colang sa pagtáhod ug pagtahá.

Insólidum. = Sa pagcatibúoc. * Sa pagcahiósa.

Insólito. = Ang mahatábo sa talágsa da, díli sa masóbsob.

Insolvencia. = Pagcadíli mahímo sa pagbáyad, pagcaoaláy icabáyad.

Insolvente. = Ang oaláy icabáyad, ang díli macabáyad.

Insomne. = Ang natúcao, ang nahócao, ang díli macatólog.

Insomnio. = Pagcatócao, pagcahócao, pagcaoaláy católog.

Insondable. = Ang díli mahímo ng̃a sondáhon, ng̃a pagatoquíbon. * Ang díli mahímo ng̃a sabóton ug hibalóan.

Insonoro. = Ang oaláy ting̃og.

Insoportable. = Ang díli mahímo ng̃a antóson ug pagailóbon. * Ang macasámoc, macasocó ug macapong̃ót.

Inspeccion. = Pagcatán-ao, pagcasolóng, pagcalí-li.

Inspeccionar. = Tan-ao, solóng, li-li, sayod, asoy, susi.

Inspector. = Ang magatán-ao, ang magasolóng, magalí-li. * Ponóan sa mg̃a soldados.

Inspiracion. = Pagcahórac, pagcaguinháoa dapit sa solód. * Pagcatógot ug pagcalólot sa Dios sa iang gracia, sa iang mg̃a paghónghong ug pagtábang, sa mg̃a calág sa mg̃a táuo. * Bisan onsa ng̃a moábot sa húna húna, sa ahat, sa calit lamang.

Inspirar. = Paghódac, pagguinháoa dapit sa solód. * Pagtógot ug paglólot sa Dios sa iang mg̃a gracia, mg̃a pagtábang ug mg̃a paghónghong, sa mg̃a calág sa mg̃a táuo.

Instabilidad. = Pagcacólang sa pagcalíg-on, pagcabolobálhin.

Instable. = Ang magabolobálhin, ang oaláy calig-ónan, ang oaláy malíg-on ng̃a pinoyánan.

Instalacion. = Pagcahátag sa opicio, con sa cahímtang.

Instalar. = Paghátag sa bisan cansa sa opicio con cahímtang.

Instancia. = Pagcaósob, pagcaópod sa pagháng̃io, sa pagpang̃amóyo.

Instantáneamente. = Sa pagcalágmit, sa pagcadalí caáyo, dihá dihá, sa usá ca pagpíloc sa matá.

Instantáneo. = Ang madúgay sa macariót lamang, ang malágmit uyámot.

Instante. = Ang moháng̃io, ang mang̃amóyo pagópod. * Macariót lamang, ang usá ca pagpíloc sa matá.

Instantemente. V. Instantáneamente.

Instar. = Pagósob osob sa pagháng̃io, pagpang̃amóyo sa pagópod opod. * Pagdalí sa pagbóhat sa bisan onsa.

Instauracion. = Pagcabág-o, pagcaláin, pagcaósob, pagcaópod.

Instaurar. = Pagbág-o, pagláin, paósob, pagópod.

Instigacion. = Pagtóyo, pagcalógos.

Instigador. = Toyo, logos, pagágda, pagsámbag sa pagbóhat sa bisan onsa.

Instigar. = Ang magatóyo, ang magalógos.

Instilacion. = Pagcatólo, pagcadalígdig.

Instilar. = Pagtólo, pagdalígdig sa mahínay hinay caáyo.

Instinto. = Cabtáng̃an ng̃a onay ug quinaía sa mang̃a mananáp, sa pagbólong sa ilang mg̃a quinahánglan, sa pagáyad sa magadáot caníla, ug sa pagíla, ug sa paglícay sa díli nila hiílhan. * Paghónghong sa Dios ng̃a Espíritu Santo sa mg̃a calág sa mg̃a táuo. * Pagcalíhoc ng̃a ahat ug calit sa mg̃a húna húna sa mg̃a táuo, sa pagbúhat sa bisan onsa.

Institor. V. Factor.

Institucion. = Sa pagcatíndog pagcasógod sa bisan onsa. * Pagcatórlo, pagcatóon, pagcabáton, pagcahópot. * Pagcahátag sa mg̃a cura sa ilang curato.

Instituir. = Pagtíndog sa bisan onsa, sa colegio Universidad, &c. Pagpasógod sa bisan onsa. * Pagtórlo, pagtúon, pagbáton, paghópot. * Pagsógo, pagbóot.

Instituta. = Catilíngban ng̃a lactod sa mg̃a leyes, sa batásan ng̃a guibóhat sa sogo sa hari ng̃a si Justiniano.

Instituto. = Tolománon. * Tuyo, hingtóngdan sa bisan onsa.

Instruccion. = Pagcatóon.

Instructivo. = Ang silbi sa pagtúon.

Instructor. = Ang magatórlo, ang magatóon.

Instruir. = Pagtúon, pagtórlo. * Pagásoy, pagsáyor, pagpaíla. * Pagsógod ug pagbóhat sa camatoódan ing̃on sa batásan, ing̃on sa nahamótang sa mg̃a tolománon sa mg̃a leyes.

Instrumental. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a tolónggon sa música. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a sólat ug camatuóran. * Cadaghánan sa mg̃a tolónggon sa música.