Part 37
Instrumentista. = Ang mg̃a músico ng̃a magatáihop sa tolónggon, ang may tolónggon. * Ang magabóhat sa mg̃a tolónggon ug sa mg̃a capandáyan.
Instrumento. = Capandáyan, ibóhat, icabóhat, igabóhat sa bisan onsa. * Solat, camatoódan sa pagcamatúod sa bisan onsa.
Insuave. = Ang díli maáyo sa mg̃a balatían.
Insubordinacion. = Pagcaoaláy pagsógot, pagcasóqui, pagcasócol.
Insubordinado. = Soquíhan. * Masinocólon, ng̃a díli boot magsógot, loog.
Insubsistencia. = Pagcaoaláy pagcabótang ng̃a malíg-on.
Insubsistente. = Ang oaláy calig-ónan, ang oaláy pagcabótang ng̃a pirme.
Insudar. = Pagbóhat sa bisan onsa sa minatúod caáyo, sa masingcámot, sa dagcóng cacógui.
Insuficiencia. = Pagcadíli mahímo.
Insuficiente. = Ang díli paígo, ang díli paárang.
Insufrible. = Ang díli arang antóson, ilóbon.
Insufriblemente. = Sa pagcadíli maántos, maílob.
Insular. V. Isleño.
Insulsamente. = Sa pagcaoaláy lamí, pagcatáb-an.
Insulsez. = Pagcatáb-an pagcaoláy lamí. * Pagcaoláy caang̃áyan.
Insulso. = Matáb-an, coláng̃an sa lamí. * Ang oaláy caang̃áyan.
Insultador. = Ang magatúyo, magasólong.
Insultar. = Pagtúyo, pagsólong.
Insulto. = Pagtúyo, pagcatúyo. * Pagcadámag, pagcadósmog ng̃a ahat, calit. * Casaquét ng̃a ahat, capógdao.
Insuperable. = Ang díli arang daúgon.
Insupurable. = Ang díli mahímo ng̃a hurton. * Nana, dugó, &c., sa hobág, &c., ng̃a díli macaágui.
Insurgente. = Ang mialsa, ang misócol sa mg̃a ponóan.
Insurreccion. = Pagcaálsa, pagcagobóc, pagcasócol sa mg̃a ponóan.
Insureccionar. = Paghópo, pagágda, pagsámbag sa mg̃a táuo arón manóqui ug managsócol sa mg̃a ponóan.
Insustancial. = Ang oaláy polós, ang sa diótay ng̃a bale.
Intacto. = Ang oalá cobílon ug hicápon. * Ang olay. * Ang oalá pahilábtan.
Intachable. = Ang díli arang saoáyon.
Intangible. = Ang díli arang hicápon ug cobílon.
Integral. = Bisan onsang bahin sa bisan onsa, sa usá ca tibúoc.
Integralmente. = Sa pagcahíngpit, sa pagcatúman.
Íntegramente. = Idem.
Integrante. V. Integral. * Ang macahíngpit, macatúman, macaponó.
Integrar. = Pagponó, paghíngpit, pagtúman.
Integridad. = Pagcahíngpit, pagcatóman. * Pagcaólay, pagcabóg-os. * Pagcaháoan sa boot. * Cataróng̃an.
Íntegro. = Tibúoc, ang oalá coháan sa iang mang̃a bahin. * Matárong.
Inteleccion. = Pagcasábot.
Intelectivo. = Ang may gahóm sa pagsábot.
Intelectual. = Ang nahatong̃ód sa ihibaló.
Inteligencia. = Gahóm sa pagsábot, sa paghibaló. * Pagcaíla, pagcasábot. * Pagcabátir, pagcaálam. * Pagcasábot sa mg̃a húna húna ng̃a tinágo sa mang̃a táuo. * Bisan onsa ng̃a espirituhánon, calág, Ángeles, &c.
Inteligenciado. = Ang guisáydan, ang nasáyod, ang nahibaló.
Inteligente. = Quinaarmánon, mang̃ialáman, ang maálam.
Inteligible. = Ang masáyon sabóton.
Inteligiblemente. = Sa pagcaásoy, sa pagcasáyor, sa pagcadayág.
Intemperadamente. = Sa pagcaoaláy casaráng̃an.
Intemperancia. = Pagcaoaláy casaráng̃an.
Intemperie. = Pagcaláin sa tiempo, pagcaínit, pagcatúgnao, pagcaháng̃in, &c., ng̃a dagcó.
Intempestivamente. = Sa pagcadíli maígo, sa pagcadíli tiempo, túig.
Intempestivo. = Polong con bohat ng̃a díli macaígo sa maáyong tiempo, sa ang̃ay ng̃a túig.
Intencion. = Tuyo, pagbóot.
Intencionadamente. = Sa tinóyo, sa pagcatinúyo.
Intencionado. = Ang may tuyo.
Intencional. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a pagbóot sa calág.
Intendencia. = Pagcabántay, pagcahópot, pagcaalíma sa bisan onsa. * Yota ng̃a hingsácpan sa gahóm sa ponóan ng̃a guing̃álan ug intendente. * Opicio con pagcahímtang sa intendente.
Intendenta. = Ang asáoa sa intendente.
Intendente. = Ang nahaónang ponóan sa usá ca provincia ng̃a magabántay, magahópot, modáoat ug magagasto, somála sa mg̃a quinahánglan, sa salapí sa hari con sa Guinharían.
Intensamente. = Sa pagcabáscog.
Intension. = Pagcabáscog, pagcacosóg. * Pagcadacó sa cosóg sa mg̃a cailíbgon.
Intenso. = Ang mabáscog caáyo.
Intentar. = Pagtóyo, pagíbog, pagpanghináot.
Intento. V. Intencion. * Ang guitúyo.
Intentona. = Tuyo ng̃a catahápan.
Intercadencia. = Pagcadíli magsáma sa mg̃a pagólpot sa pulso, sa mg̃a batásan sa mg̃a táuo ug sa ilang mg̃a húna húna ug mg̃a pagbóot.
Intercalacion. = Pagcasácot, pagcatáod sa usá ca botang sa talioála sa obán ng̃a mg̃a botang.
Intercalar. = Pagsácot sa usá ca botang sa talioála sa obán ng̃a mg̃a botang, pagtalioála, pagólang.
Interceder. = Pagháng̃io, pagámpo, pagpang̃amóyo, pagpang̃aliópo sa usá ca táuo, arón macacóha sa pagpasáilo sa lain ng̃a táuo, ug arón macadáng̃at ang guilabánan sa iang guitúyo ug guipanghináot.
Interceptar. = Pagcóha sa bisan onsa sa oalá pa omábot sa hingtóngdan ng̃a lugar.
Intercesion. = Pagháng̃io, pagámpo, pagpang̃amóyo, pagpang̃aliópo, paglában.
Intercesor. = Ang magalában, manlalában, tomalábang.
Intercolumnio. = Ang lugar ng̃a calang sa durúha ca columnas.
Intercostal. = Ang anáa sa talioála sa mg̃a gosóg.
Intercutáneo. = Ang anáa sa talioála sa onód ug sa panit.
Interdecir. = Pagdíli.
Interdiccion. = Pagcadíli.
Interes. = Polós, caposlánan. * Ang bili sa bisan onsa. * Caayóhan, pohónan, bahándi.
Interesado. = Ang may caíbog sa bisan onsa. * Ang mahagógma caáyo sa salapí.
Interesante. = Ang may polós, ang macapolós.
Interesar. = Pagcóha sa polós sa bisan onsa. * Paghilábot sa mg̃a holosáyon sa lain, maíng̃on ng̃a sa mg̃a holosáyon ng̃a caogalíng̃on.
Interesencia. = Pagcaatóbong sa bisan diin, pagcatámbong.
Interesente. = Ang nagaatóbang, ang nagatámbong.
Interinamente. = Sa pagcasalíli, sa pagcaalíli.
Interinidad. = Pagcasalíli, pagcaalíli.
Interino. = Ang nagasalíli, ang nagaalíli, ang nagabóhat sa bisan onsa sa tong̃ód sa lain, sa pagcaoalá sa lain.
Interior. = Ang anáa sa dapit sa solód, sa halálom caáyo. * Ang anáa sa calág.
Interioridades. = Mg̃a soguílon, mg̃a paglális lalís, mg̃a pagsábot ng̃a caogalíng̃on ug tinágo, sa mg̃a caobánan ug sa mg̃a sacop sa tagsa ca panimaláy.
Interiormente. = Sa solód, sa halálom. * Sa húna húna ng̃a caogalíng̃on.
Interlineal. = Ang guisólat sa talioála, sa calang sa mg̃a dalan sa mg̃a solat.
Interlocucion. = Soguílon ng̃a pagabános banósan sa doróha, con capin ba ca táuo, pagsolosámbag sa soguílon.
Interlocutor. = Ang nagasoguílon sa bisan cansa. * Ang mamólong sa ng̃álan sa lain. * Bisan quinsa sa mg̃a táuo ng̃a nanagsoguílon, nagacagóla, nagasólte.
Interlocutorio. = Paghócom ng̃a muóna sa oláhing sentencia, sa oalá pa matibáoas ang paghócom, ang capolong̃ánan.
Interlunio. = Cadogáyan sa tiempo ng̃a díli maquíta ang bulan sa pagcabág-o nia.
Intermediar. = Pagtalioála sa usá ca botang sa lain ng̃a mg̃a botang.
Intermedio. = Ang anáa sa talioála. * Pagcadógay, cadogáyan cutub sa usá ca bóhat hasta sa lain ng̃a bohat. * Ang sayáo, ang música, &c., ng̃a calang sa mg̃a pagbóhat sa mg̃a dula.
Interminable. = Ang díli matápos.
Intermision. = Pagcaóndang, pagcaárang sa pagbóhat sa bisan onsa.
Intermitencia. = Pagcaóndang, pagcahóas sa hilánat con sa lain ng̃a saquét ng̃a modósmog pagópod.
Intermitente. = Ang moarang ug moósob pagópod.
Intermitir. = Pagóndang, pagárang sa bisan onsa.
Internacion. = Pagcasolód.
Internar. = Pagdála sa bisan onsa sa solód sa yota, pagsolód. * Pagsósi ug maáyo sa bisan onsa. * Pagsáyor sa mg̃a húna húna ng̃a tinágo sa lain.
Interno. V. Interior.
Internodio. = Ang calang sa talioála sa dohá ca balígtos.
Internuncio. = Ang mamólong sa ng̃alan sa lain. * Padre ng̃a dagcóng táuo, ug bisan ng̃a díli Padre, ng̃a magasalíli sa sinógo sa Santos ng̃a Papa.
Interpelar. = Pagpang̃ilába, pagpaquigtábang, pagdang̃óp sa lain. * Pagháng̃io, paglógos, arón matóman ang mg̃a sogo.
Interpolacion. = Pagcasácot sa usá ca botang sa talioála sa obán ng̃a mg̃a botang. * Pagóndang, pagárang pacaóndang sa bisan onsa.
Interpolar. = Pagsácot, pagtalioála sa usá ca botang sa obán ng̃a mg̃a botang. * Pagóndang, pagárang sa bisan onsang bohat.
Interponer. = Idem hasta pagóndang. * Pagpaquíta, pagpaatóbang sa manlalában.
Interposicion. V. Interpolacion hasta pagcaárang. * Pagcalában sa bisan cansa.
Interpósita persona. = Táuo ng̃a magasalíli, magaalíli sa lain, ang magabóhat sa bisan onsa sa ng̃alan sa lain.
Interpretacion. = Pagcalóas, pagcahóad. * Pagcaásoy, pagcasáyor, pagcahóbad.
Interpretador. = Maghohóad, manlolóas. * Dalobása, ang magaásoy, magasáyod.
Interpretante. = Idem.
Interpretar. = Pagásoy, pagsáyor sa bisan onsang solat con polong sa halálom ng̃a cahológan, ug ng̃a malisór pagasabóton. * Paghóad, paglóas sa usá ca pinamólong sa lain ng̃a pinamólong.
Intérprete. V. Interpretador. * Bisan onsa ng̃a magapaháyag ug magapadayág sa anáa sa caogalíng̃on ng̃a calág ug cásing cásing.
Interregno. = Pagcadógay, cadogáyan sa tiempo sa pagcaoaláy hari sa usá ca Guinharían.
Interrogacion. = Pagpang̃otána, socna, tocso. * Timáan ng̃a guibótang sa mg̃a solat, con mang̃otána ugáling ang nagasólat.
Interrogante. = Ang nang̃otána, ang nagasócna, nagatócso: V. el anterior desde timáan.
Interrogar. V. Preguntar.
Interrogatorio. = Mg̃a pagpang̃otána, mg̃a tocso, mg̃a pagsócna.
Interrupcion. = Pagcaólang sa bisan onsa.
Interrumpir. = Pagólang sa pagparáyon sa bisan onsa.
Intersecarse. = Pagbalábag, pagcóros sa duhá ca barlis.
Intersticio. = Pagcabólag sa diótay ng̃a calang sa talioála sa dohá ca laoas, ug sa mg̃a bahin sa bisan onsa. * Pagcadógay, cadogáyan sa tiempo ng̃a guisógo sa mg̃a tolománon sa Singbahán, cutub sa usá ca pagorden hasta sa sumunód ng̃a orden sa mg̃a Padre.
Intervalo. = Caoláng̃an, quinaláng̃an, caláng̃an, calang, olang, quinaoláng̃an.
Intervencion. = Pagcahilábot.
Intervenir. = Paghilábot. * Paglában, pagtábang.
Interventor. = Ang mahilábot sa bisan onsa ng̃a bohat.
Interyacente. = Ang anáa sa talioála.
Intestado. = Ang namatáy sa oála magbóhat sa testamento sa paghósay ug pagtógon sa iang cabílin.
Intestino. = Ang anáa sa solód sa laoas. * Tináe ng̃a nalicó licó caáyo, ng̃a pagasórlan sa quináon sa guícan na sa cotó cotó, ug ng̃a mao opód ng̃a alaguían sa hugao, sa táe.
Intimacion. = Pagcasáyor, pagcaásoy, pagpahibaló.
Íntimamente. = Sa pagcahigála caáyo.
Intimar. = Asoy, sayor, pagpahibaló. * Pagsolód sa usá ca botang sa solód sa lain ng̃a botang, sa mg̃a bohóng diótay. * Pagábian, paghigála sa minatúod.
Intimatorio. = Bisan onsang sulat ng̃a guibotáng̃an sa pagbóot ug pagsúgo sa mg̃a hocom, sa mg̃a ponóan.
Intimidad. = Pagcaábian, pagcahigála sa minatúod caáyo.
Intimidar. = Pagpahárloc, pagpatálao.
Íntimo. = Ang sa solód. * Abian, higála ng̃a tuod.
Intitular. = Pagbótang, pagsólat sa ng̃alan sa mg̃a libro ug sa lain ng̃a sulat. * Paghing̃álan.
Intolerabilidad. = Pagcadíli maántos, maílob.
Intolerable. = Ang díli arang antóson, ang díli mahímo ng̃a pagailóban.
Intolerancia. = Pagcaoaláy pagántos.
Intolerante. = Ang díli magaílob ug magaántos.
Intonso. = Bohócan, bochan, ang oalá pagaguntíng̃an sa bohóc. * Borong, cabós, ang guicábsan sa quinaárman.
Intramuros. = Sa solód sa cota, sa longsod, sa ciudad.
Intransitable. = Ang dalan, ang lugar ng̃a díli mahímo ng̃a pagaaguían.
Intrasmutabilidad. = Pagcaoaláy pagcabálhin.
Intrasmutable. = Ang díli mabálhin, ang díli arang balhínon.
Intratable. = Ang díli mahímo ng̃a pagahilábtan, pagahúptan. * V. Intransitable. * Táuo sa magáhing húna húna, sa daótan ng̃a gaoi, ng̃a díli maáyo ng̃a pagasoltíhan ug pagadoólan.
Intrépidamente. = Sa pagcaoaláy cahárloc ug catálao.
Intrepidez. = Pagcaoaláy cahárloc ug catálao, gahóm, caísog sa cásing cásing, sa mg̃a cadaótan ug mg̃a catahápan. * Pagcaoaláy pagmátng̃on ug paghúna húna.
Intrépido. = Cásing casíng̃an. * Ang díli matálao ug mahárloc. * Ang mahanáyac sa pagpamólong ug sa pagbóhat sa oalá pamatng̃ónon ug húna hunáon ug maáyo.
Intriga. = Pagcalaláng, pagpatigáyon sa hilom, sa tinágo, sa pagdáng̃at sa guitúyo ug sa guipanghináot.
Intrigante. = Malaláng̃on.
Intrigar. = Paglaláng. * V. Intriga desde pagpatigáyon.
Intrincable. = Ang arang pagagóbton, ang masáyon mabóloc ug masácot.
Intrincacion. = Pagcagobót, pagcasácot, pagcabóloc.
Intrincadamente. = Sa pagcabóloc, sa pagcagobót, sa pagcasácot.
Intrincar. = Sacót, gobót, boloc.
Intrínsecamente. = Sa solód, sa caogalíng̃on ng̃a húna húna.
Intrínseco. V. Interior.
Introduccion. = Pagcasolód, pagcasóol, pagcasócsoc. * Pagcaábian, pagcahigála. * Pagcaándam, pagcatagána sa pagbóhat sa bisan onsa.
Introducir. = Solód, sool, socsoc. * Pagpasógod, pagbatásan sa bisan onsa. * Paghilábot sa díli onta catongdánan.
Introductor. = Ang magasolór ug magapasolód.
Intróito. = Sinógdan sa bisan onsa. * Nahaónang pang̃adyéon sa Padre ng̃a nagamisa, sa dihá na sia sa tiílan sa altal.
Intrusion. = Pagcadáoat sa oficio, sa pagcahímtang, &c., sa oaláy gahóm.
Intruso. = Ang modáoat sa bisan onsang oficio sa oaláy gahóm.
Intuicion. = Pagsolóng sa Dios sa mg̃a boláhan.
Intuitivo. = Ang nahatong̃ód sa pagsolóng sa Dios sa mg̃a boláhan.
Intumescencia. = Pagcahobág.
Inulto. = Ang oalá paghibáslan.
Inundacion. = Pagcalonóp. * Pagcadághan, cadaghánan sa bisan onsa.
Inundar. = Paglonóp. * Pagátang sa bisan onsang lugar, sa mg̃a tauo, sa mg̃a mananáp, &c.
Inurbanamente. = Sa pagcabórong, sa pagcaoaláy pagtáhod ug catahá.
Inurbanidad. = Pagcaoaláy pagtahá ug pagtáhor, pagcabórong.
Inurbano. = Borong, ang oaláy pagtáhor ug pagtahá.
Inusitadamente. = Sa pagcaoaláy batásan ug pagcaánad.
Inusitado. = Ang oalá pagbatasánan.
Inútil. = Ang oaláy polós.
Inutilidad. = Pagcaoaláy polós.
Inutilizar. = Pagdáot sa bisan onsa arón oaláy polós onta.
Inútilmente. = Sa pagcaoaláy polós.
Invadeable. = Ang sobá ng̃a díli mahímo ng̃a pagalabáng̃an sa paglacáo lamang, cay halálom.
Invadir. = Pagsolód sa linogsánay sa bisan diin, pagdósmog, pagdámag.
Invalidacion. = Pagcaoaláy bale.
Inválidamente. = Sa pagcaoaláy bale, sa pagcaoaláy gahóm.
Invalidar. = Pagcóha sa pagcabale, sa gahóm sa bisan onsa. * Pagsíbog sa mg̃a polong ng̃a daan.
Inválido. = Ang oaláy bale, ug gahóm. * Soldado ng̃a tigúlang na, ng̃a díli na macáscog. * Ang cabós, ang coláng̃an sa buot, ang coliró, ang boang boang.
Invariabilidad. = Pagcaoaláy pagcabálhin, pagcaósob, pagcaópod.
Invariable. = Ang díli mabálhin, ang díli maósob, ang díli maópod.
Invariablemente. = Sa oaláy pagcabálhin, pagcaópod, pagcaósob.
Invariado. = Ang oalá mabálhin, maópod, maósob, ang mao da sa guihápon.
Invasion. = Pagcasolód sa linogsánay sa bisan díin, pagcadósmog, pagcadámag.
Invasor. = Ang mosolód sa linogsánay sa bisan díin, ang modámag, ang modósmog, mamomógos.
Invectiva. = Polong, soguílon ng̃a maháit ng̃a contra sa bisan cansang táuo.
Invencible. V. Inconquistable.
Invenciblemente. = Sa pagcadíli madáog.
Invencion. = Pagcahúna húna ng̃a cating̃aláhan ug bag-o. * Limbong laláng.
Invencionero. = Ang magahúna húna sa mg̃a bag-ong buhat, sa mg̃a bohat ng̃a cating̃aláhan, malilímbong, malaláng̃on.
Invendible. = Ang díli arang ibalígya.
Inventador. V. Invencionero.
Inventar. = Paghúna húna sa mg̃a bohat ug sa bisan onsa ng̃a bag-o, ng̃a oalá pa hiílhan, ng̃a hibólng̃an. * Paglímbong, pagbótang botang, paglaláng.
Inventariar. = Pagbóhat sa inventario.
Inventario. = Sulat ng̃a pagabotáng̃an, con papel ng̃a sinolátan sa mg̃a manggad, mg̃a casangcápan, &c., sa bisan cansang táuo, sa pagcasonód sonód ug sa pagcalináin lain.
Inventiva. = Galámhan sa paghúna húna sa bisan onsa ng̃a bag-o, canting̃aláhan, sa paglímbong ug sa paglaláng.
Invento. V. Invencion.
Inventor. V. Invencionero. * Ang magahúna húna sa oaláy himotáng̃an ng̃a túod, cong díli sa iang lamang ng̃a cabobót-on ng̃a caogalíng̃on.
Inverecundo. = Ang oaláy caólao.
Inverisímil. = Ang oaláy timáan sa pagcamatúod, sa matúod.
Inverisimilitud. = Pagcaoaláy timáan sa pagcamatúod, sa motúod.
Invernada. = Tiempo, túig sa tugnao.
Invernadero. = Lugar ng̃a maáyo sa pagpoyó dihá sa tiempo sa tugnao.
Invernar. = Pagpoyó sa bisan díin, sa tiempo sa tugnao. * Tiempo, túig sa tugnao.
Invernizo. = Ang nahatong̃ód sa invierno, tu tiempo sa tugnao.
Inverosímil. V. Inverísímil.
Inverosimilitud. V. Inverisimilitud.
Inversamente. = Sa sinóhi, sa pagcasóhi sa binalítad.
Inversion. = Pagcasácot, pagcagobót. V. Inversamente.
Inverso. = Sinácot guinobót, binóloc sinóhi.
Invertir. = Paggobót, pagsácot, pagbóloc, pagsóhi. * Paggásto sa salapí.
Investidura. = Pagcahátag, pagcatógot sa bisan cansa sa opicio, sa gahóm, &c.
Investigable. = Ang díli mahímo ng̃a ipaquigásoy, ipaquigsáyor, paquigasóyon, paquigsayóron.
Investigacion. = Pagpaquigásoy, pagpaquisáyod, pagsósi, pagsóquit. * Pagbólong, pagpang̃íta.
Investigador. = Ang nagapaquigsáyod, ang nagapaquigásoy, ang nagasósi, nagasóquit. * Ang nang̃íta, ang nagabólong.
Investigar. = Sayor, asoy, sosi, soquit, quita, bolong.
Investir. V. Envestir hasta pagtábon.
Inveteradamente. = Sa pagcadáan.
Inveterado. = Daan.
Inveterarse. = Pagtigúlang.
Invictamente. = Sa pagcadíli madáog ug padáug.
Invicto. = Ang díli padáog, ang oalá pagadaúgon.
Invierno. = Tiempo túig sa tugnao.
Invigilar. = Pagbántay, pagalíma, pagbáton sa bisan onsa sa masingcámot, sa dagcóng cacógui.
Inviolabilidad. = Cahímtang sa bisan onsa arón díli pasipád-an.
Inviolable. = Ang díli mahímo ng̃a pasipád-an.
Inviolablemente. V. Infaliblemente.
Inviolado. = Ang oalá pahilábtan, ang oalá coháan sa iang pagcatibúoc.
Invisibilidad. = Cahímtang sa bisan onsa arón díli quit-on ug pagatan-áuon.
Invitacion. = Pagcaágda. * Pagdápit, pagcacombida.
Invitatorio. = Pagpang̃ádye ng̃a pagasóbli soblíon sa sinógdan sa mg̃a maitines ng̃a pang̃adyéon sa mang̃a Padre.
Invocacion. = Pagtáoag. * Pagpaquigtábang, pagpaquiglában, pagpang̃ilába.
Invocador. = Ang nagapaquitábang. * Nagapaquiglában, nagapang̃ilába, ang nagapaquigmalóoy.
Invocar. = Pagpaquigtábang, pagpaquiglában, pagpang̃ilába, pagpaquigmalóoy.
Involuntariamente. = Sa oalá toyóon.
Involuntariedad. = Pagcaoaláy pagtúyo.
Involuntario. = Ang oalá toyóon, ang díli pagtuyóon, ang díli guican sa cabobót-on, ang díli tinóyo.
Invulnerable. = Ang díli mahímo ng̃a pagasamálan.
Inyeccion. = Pagsolód sa tobig, &c., sa bisan onsang laoas, sa alaguían sa bisan onsang capandáyan.
Inyectar. = Idem.
IP
Ipecacuana. = Tanóm ng̃a italámbal, sa América.
Ipso facto. = Polong ng̃a linatín: dihá dihá, sa pagbóhat gayód, sa maong pagbóhat, sa pagcabóhat ng̃a túod. * Jure. = Polong ng̃a linatín ng̃a nagaásoy ng̃a díli quinahánglan ng̃a isógo sa hocom ug bisan onsa, cay madayág na man sa batásan, sa mg̃a leyes.
IR
Ir. = Pagádto, paglacát, paglacáo.
Ira. = Caligótgot, capong̃ót. * Caíbog, pagpanghináot sa pagbálos.
Iracundia. = Pagcasáyon sa pagaligótgot, sa pagpong̃ót.
Iracundo. = Ang masáyon maligótgot, mapong̃ót, maligotgóton, pongtánon. * Hang̃in, olan, tugnao, &c., ng̃a dagcó, mabáscog, macosóg.
Irascible. = Ang nahatong̃ód sa caligótgot, sa capong̃ót. * Galámhan sa calág sa táuo, ng̃a icadáog sa mg̃a cacolían ng̃a macaólang sa pagdáng̃at sa bisan onsa ng̃a tuyo ng̃a guipanghináot.
Iris. = Balang̃áo. * Batóng mahál. * Ang malíng̃in sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a color ng̃a midóol ug nagalibót sa táuo táuo sa mg̃a matá. * Ang magapadáit ug magahúsay sa nagaáoay ug nagalális lalis.
Ironía. = Pagpamólong sa salingcápao ug sa díli ang̃ay sa anáa sa cásing cásing.
Irónicamente. = Sa pagcasalingcápao, sa pagcadíli oyon ug ang̃ay sa anáa sa cásing cásing ug sa húna húna.
Irónico. = Ang may pagcasaling̃cápao.
Irracional. = Ang oaláy boot, ang guicaoád-an sa boot. * Mananáp.
Irracionalidad. = Pagcaoaláy boot.
Irracionalmente. = Sa pagcaoaláy boot, sa pagcamananáp.
Irradiacion. = Pagcagóa sa mg̃a casólao sa adlao, ug pagcaíoag sa lain ng̃a botang.
Irradiar. = Paggóa sa mg̃a casílao, casólao, sa adlao, &c., ug pagíoag sa bisan onsang botang.
Irrazonable. V. Irracional. * Ang díli tacús.
Irreconciliable. = Ang díli maquigamigos pagópod sa iang abian ng̃a daan.
Irrecuperable. = Ang díli mahímo ng̃a angcónon pagópod, ng̃a bauíon pagósob.
Irrecusable. = Ang díli tacús ug díli mahímo ng̃a pagaáydan.
Irredimible. = Ang díli arang baoíon.
Irreducible. = Ang díli mahímo ng̃a pagahóptan ug pagasambágan arón paglaínon ang batásan.
Irreflexion. = Pagcacólang sa húna húna.
Irreformable. = Ang díli mahímo ng̃a pagaósbon, pagaópdon, ng̃a saoáyon.
Irrefragable. = Ang matúod caáyo.
Irregular. = Ang díli ang̃ay sa pagcataláid. * Ang mahatábo sa talágsa lamang. * Padre ng̃a may cacolían ug cabilínggan sa pagtúman sa catungdánan sa iang pagcapadre.
Irregularidad. = Cabilínggan ng̃a guican sa mg̃a tolománon sa santa Iglesia, ng̃a macaólang sa mg̃a táuo sa pagordenal caníla, ug sa pagtóman sa ilang pagcapadre, tong̃ód sa mg̃a salá, con tong̃ód ba sa bisan onsang cacolían ng̃a onay sa caogalíng̃on ng̃a laoas.
Irreligion. = Pagcaoaláy pagcacristianos, pagcaoaláy pagpoáng̃od.
Irreligiosamente. = Sa pagcaoaláy pagcacristianos ug pagcapoáng̃od.
Irreligiosidad. = Pagcaoaláy pagcacristianos, ug pagcapoáng̃od.
Irreligioso. = Ang nabátoc sa religion, táuo ng̃a díli cristianos, ng̃a oaláy pagpoáng̃od.
Irremediable. = Ang oaláy tambal ug sompa, ang díli mahímo ng̃a saoáyon, ayóhon ug tambálon.
Irremediablemente. = Sa pagcaoaláy tambal ug sompa.
Irremisible. = Ang díli arang pasaylóon.
Irremisiblemente. = Sa oaláy pagpasáylo.
Irremunerado. = Ang oalá baslan, ang oalá tagáan sa balos, sa bayad, sa gala.
Irreparable. V. Irremediable.
Irreparablemente. V. Irremediablemente.
Irreprensible. = Ang díli arang saoáyon, ang díli tacós ng̃a pagasaoáyon.
Irreprensiblemente. = Sa Pagcaoaláy salá ug sayóp.
Irresistible. = Ang díli mahímo ng̃a soclan, ang díli mahímo ng̃a antóson ug pagailóbon.
Irresoluble. = Ang díli mahímo ng̃a isógo ug pagboóton.
Irresolucion. = Pagcadóha doha, pagcaálang alang sa boot, pagcaoaláy pagcahanáyac.
Irresoluto. = Ang nagadúha dúha, ang guiálang aláng̃an sa iang boot.
Irresuelto. = Idem.
Irreverencia. = Pagcaoaláy pagtáhod.
Irreverente. = Ang batoc sa pagtáhod.
Irreverentemente. = Sa pagcaoaláy pagtáhor ug pagtahá.
Irrevocabilidad. = Pagcaoaláy pagósob.
Irrevocable. = Ang díli maósob, maópod.
Irrevocablemente. = Sa pagcaoaláy pagópod ug pagósob.
Irrisible. = Hing̃alatáoan, ang tacós ng̃a pagacatáoan ug pasipád-an, talamáyon.
Irrision. = Pagcayóbit, pagcatámay.
Irrisoriamente. = Sa pagcayóbit, sa pagcatámay.
Irrisorio. = Ang magapacatáoa. V. Irrisible.
Irritabilidad. = Pagcasáyon sa pagpong̃ót ug pagligótgot.
Irritable. = Ang mahímo ng̃a pagabotáng̃an sa pagcaoaláy bale. * Ang masáyon mapong̃ót ug maligótgot.
Irritacion. = Caligótgot, capong̃ót, casocó, pagpanoyó. * Pagcagobót. * Pagcaínit sa dogó ug sa dogá sa laoas.
Irritador. = Ang macasocó, magapapong̃ót, magapaligótgot.
Írritamente. V. Inválidamente.
Irritamiento. V. Irritacion.
Irritante. V. Irritador.
Irritar. = Pagpapong̃ót, pagpaligótgot, pagpasocó, pagpanoyó.
Írrito. V. Inválido, hasta ang cabós.
Irrupcion. = Pagcadósmog, pagcadámag. * Pagcasolód sa bisan diin sa linogsánay.
IS
Isla. = Polo.
Islamismo. = Catilíngban sa mg̃a moros.
Isleño. = Ang natáuo sa bisan onsang polóa, ang nahatong̃ód sa mg̃a polo.
Isleo. = Yota ng̃a guilibótan sa mg̃a pangpang ug ng̃a guioláng̃an sa sodlánan.
Isleta. = Polong diótay.
Islote. = Polo ng̃a diótay ug ng̃a oalá pagapóy-an, pangpang ng̃a dagcó ng̃a linibótan sa dagat.
Israelita. = Ang nahatong̃ód sa Guinharían sa Israel.
Israelítico. = Idem.
Istmo. = Catárman, díla sa yota ng̃a magacanáyon sa dóha ca yotang dagcó.
IT
Item. = Polong ng̃a linatín: labot pa, labot pa niána, niíni, ing̃on man.
Itinerario. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a dalan. * Casayóran sa mg̃a dalan.
IZ
Iza. = Babáyeng bigáon, sa mang̃íl-ad ng̃a batásan.
Izar. = Pagbótad sa mg̃a pisi sa pagósoag, sa pagitáas sa mg̃a verga ug mg̃a layág sa mg̃a sacayán ug sa ubán pang mg̃a quinahánglan.
Izquierda. = Oála.
Izquierdear. = Pagbía sa cataróng̃an, sa matúod ng̃a húna húna.
Izquierdo. = Bisan onsa ng̃a anáa sa dapit sa oála. * Táuo ug oálhon.
J
JA
Jabali. = Baboy ng̃a ihálas.
Jabalina. = Baboy ng̃a ihálas ng̃a baye. * Hing̃aníban maíng̃on ing̃on sa bangcao.
Jabato. = Baboy ng̃a ihálas ng̃a diótay pa.
Jábeca ó jábega. = Anod, sahid, cadaghánan sa mg̃a anod sa papanágat. * Tolónggon sa mg̃a moros.