Part 38
Jabeque. = Sacayán ng̃a maíng̃on ing̃on sa pragata, sa layág ug sa gaod.
Jabon. = Sabón.
Jabonado. = Ang panápton ng̃a guisabónan.
Jabonadura. = Pagsabón, pagcasabón. * Tubig ng̃a guilinísan sa sabón ug ang bolá sa sabón.
Jabonar. = Pagsabón sa panápton. * Pagtúyo sa isigcatáuo sa mg̃a polong ng̃a maháit ug masíngca.
Jaboncillo. = Sabón ng̃a sináctan sa mg̃a cahomót, sa paghunáo sa camót ug sa pagdíhog, sa paghunáo sa táuo ng̃a paálot.
Jabonera. = Tanóm sa España ng̃a magabóla ug may silbi sa pagbónac sa panápton. * Balónos, balógo, malatábao. * Cajon cajon, caban, cajang diótay ng̃a sorlánan sa sabón.
Jabonería. = Lugar ng̃a pagabohátan ug pagbaligyáan sa sabón.
Jabonero. = Táuo ng̃a magabóhat ug magabalígya sa sabón.
Jabonete. V. Jaboncillo.
Jaca. V. Haca.
Jácara. = Sabáy, sayáo sa maong ng̃alan. * Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a malipáyon ng̃a nanagsóroy soroy sa gabíy, ng̃a nanagcanta ug nanagbánha sila. * Casocó, panoyó. * Bacac, limbong. * Soguílon, solte, cagóla.
Jacarear. = Pagsóroy soroy sa longsod sa pagcanta ug pagbánha. * Pagsámoc, pagtúyo sa bisan cansa sa mg̃a polong ng̃a oaláy hingtóngdan.
Jacarero. = Ang nagasóroy soroy ug nagacolocanta sa longsod. * Ang malipáyon, matístis ug tigtíao.
Jácaro. = Maandácon.
Jachali. = Cahoy sa América.
Jacinto. = Tanóm, seboya ng̃a mobólac sa onóm con pitó ca bolac. * Batóng mahál ng̃a malálag, ng̃a nagacaláin lain ug color.
Jaco. = Cabayo ng̃a diótay.
Jactancia. = Pagcaándac.
Jactanciosamente. = Sa pagcaándac.
Jactancioso. = Maandácon.
Jactarse. = Pagándac.
Jaculatoria. = Pagámpo ng̃a hamóbo ug maínit caáyo.
Jade. = Botóng magáhi caáyo ug sa boloberdeng color, ng̃a silbi sa mg̃a táuo sa América sa pagbóhat sa mg̃a capandáyan.
Jadear. = Pagháng̃os, pagcotás, paghálhal, paghing̃á hing̃á.
Jadeo. = Pagcaháng̃us, pagcacotás, pagcahálhal, pagcahing̃á hing̃á.
Jaecero. = Ang magabóhat sa mg̃a dayan dayan ng̃a ibótang sa mg̃a cabayo.
Jaez. = Cadaghánan sa mg̃a dayan dayan ng̃a ibótang sa mg̃a cabayo.
Jaharrar. = Paghínlo sa mg̃a cota, sa mg̃a pared.
Jaharro. = Pagcahínlo sa mg̃a pared ug sa mg̃a cota.
Jalapa. = Tanóm sa Méjico, ipolorga.
Jalbegar. = Pagdíhog sa nauong sa mg̃a colog ug mg̃a mahomót.
Jalbeque. = Pagcahílog sa bisan onsa sa yeso. * Ang icadíhog sa mg̃a babáye sa ilang nauong, arón mapotí.
Jalde. = Calálag.
Jaldre. = Color sa mg̃a langgam.
Jalea. = Matám-is ng̃a masíhag ug mahágcot, ng̃a pagaboháton sa mg̃a dogá sa obán ng̃a mg̃a bong̃a.
Jalear. = Pagtáoag. * Pagágda sa mg̃a iró, arón managápas sa obán ng̃a mg̃a mananáp. * Pagbásal basal sa mg̃a camót sa pagágda sa nanagsabáy.
Jaletina. V. Jalea.
Jamás. = Sa guihápon.
Jamba. = Bisan onsang cahoy con haligue ng̃a guipatíndog sa loyo ug sa luyo sa mg̃a tacop ug mg̃a talambóan.
Jamerdana. = Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa hugao sa solód sa tian sa mg̃a mananáp ng̃a guipatáy.
Jamerdar. = Paghógas sa solód sa tian sa mg̃a mananáp ng̃a guipatáy. * Pagbónac sa madalí ug sa díli maáyo.
Jamon. = Paa sa baboy ng̃a inasín.
Jamona. = Babáye ng̃a matámboc ug sa dagcóng edad.
Jamuga ó Jamugas. = Siya ng̃a pagalingcódan sa mg̃a babáye sa pagcabayo nila.
Jándalo. = Paglacáo ug pagpamólong ng̃a ang̃ay sa mg̃a táuo sa Andalucía.
Jangaga. = Tinócod sa mg̃a cahoy, ng̃a magáma arón manóngtong ang mg̃a táuo ng̃a nanagsacáy sa sacayán ng̃a nabóong.
Jangua. = Sacayán ng̃a diótay.
Jaque. = Maandácon, parayégon.
Jaqueca. = Tampíhag.
Jarabe. = Ilímnon ng̃a italámbal, ng̃a matám-is caáyo ug mahágcot, ng̃a pagaboháton sa dogá sa mg̃a bolac ug mg̃a bong̃a.
Jarabearse. = Pagínom sa mg̃a jarabe.
Jaramago. = Tanóm sa España.
Jarana. = Sabá, banha.
Jaranear. = Pagsámoc, paghilábot, pagápil sa mg̃a dola, sa mg̃a combida, sa mg̃a pagsayáo, &c.
Jaranero. = Ang mahagógma sa mg̃a dola ug sa mg̃a caling̃áoan.
Jarapote. V. Jaropeo.
Jarapotear. V. Jaropear.
Jaraqui ó Jaracuo. = Tanáman ng̃a pagaling̃áoan.
Jarcia. = Cadaghánan sa mg̃a botang ng̃a magsáma ug ng̃a nagacaláin lain, ng̃a nanang̃obót, ng̃a oalá magacahósay. * Ang casangcápan ug mg̃a pisi sa mg̃a sacayán. * Ang mg̃a pisi ng̃a icalíg-on sa mg̃a talároc sa mg̃a sacayán. * Cadaghánan sa mg̃a quinahánglan sa pagpanágat, sa mg̃a panagátan.
Jardin. = Tanáman sa mg̃a bolac ug mg̃a tanóm ng̃a mahomót, ng̃a pagaling̃áoan sa mg̃a tauo. * Calibáng̃an sa mg̃a sacayán. * Yota ng̃a pagatámnan sa mg̃a tanóm ng̃a italámbal.
Jardinería. = Quinaárman sa pagbáton ug pagbóhat sa mg̃a jardin.
Jardinero. = Ang magabántay, magahópot ug magabóhat sa jardin.
Jareta. = Tohógan.
Jarifo. = Ang guidáyan dayánan ug maáyo, ang baihónan, ang̃áyan.
Jarillo. = Tanóm.
Jaro. = Baboy ng̃a may color ng̃a bolobolágao.
Jaropar. = Paghátag, pagpaínom sa bisan cansa sa daghánan ng̃a mg̃a tambal sa botica.
Jarope. = Ilímnon ng̃a italámbal. * Ilímnon ng̃a mapáit ug sa daótan ng̃a lamí.
Jaropeo. = Pagínom sa masóbsob sa mg̃a ilímnon ng̃a italámbal.
Jarra. = Sorlánan sa yota ng̃a may caláptan.
Jarrear. = Pagcóha, paggóa sa masóbsob sa bino, sa tobig, &c., sa saro.
Jarrero. = Ang magabóhat ug magabalígya sa mg̃a saro, ug ang maga bantay sa bino, sa tobig, &c., ng̃a guisolód dihá.
Jarretar. = Pagpalóya, pagcóha sa gahóm, sa cosóg. * Pagpalóya sa húna húna.
Jarrete. = Locon locon, loco loco sa mg̃a mananáp ng̃a may opat ca tiil.
Jarretera. = Italácgos sa mg̃a medias ug sa mang̃a calson, sa locon locon.
Jarro. V. Jarra. * Saro.
Jarron. = Dayan dayan ng̃a maíng̃on ing̃on sa dagoay sa saro, ng̃a ibótang sa mg̃a cota, ug labí pa sa ibábao sa mg̃a poltahán.
Jaspe. = Bató ng̃a magáhi, ng̃a nagacaláin lain ug color.
Jaspeado. = Ang nagacaláin lain ug color maíng̃on sa jaspe.
Jaspear. = Pagpíntal sa pagpanigíng̃on sa jaspe.
Jaula. = Jalua. * Cajon cajon, sorlánan ng̃a binóhat sa mang̃a cahoy, mg̃a caoáyan, mg̃a caoat, &c., sa pagsolód ug pagbilánggo sa mg̃a mananáp ng̃a ihálas, sa mg̃a langgam ug sa mg̃a tauo ng̃a boang.
Jauto. = Matáb-an, ang oaláy asín.
Jayan. = Táuo ng̃a hatáas, cosgon, sa dagcóng hosog.
Jazilla. = Timáan ng̃a mahabílin sa bisan onsa ng̃a guibótang sa bisan diin.
Jazmin. = Jasmin, sampága, manól.
JE
Jefe. = Ponóan.
Jelfe. = Bihag ng̃a maítom.
Jelíz. = Ang mobalígya sa igagáma.
Jema. = Ang bahin sa cahoy ng̃a mahabílin sa may panit, cay oalá sapsápon sa maáyong pagcaláro.
Jeme. = Tocáo. * Ang nauong sa babáye.
Jemoso. = Cahoy ng̃a sinápsap ng̃a guibínlan sa panit.
Jenjibre. = Loy-a.
Jeque. = Táuo ng̃a tigúlang. * Ponóan sa moros.
Jerapellina. = Bisti ng̃a daan, guisi, noog.
Jerarquía. = Pagcasonód sonór sa mg̃a capónong ponóng̃an sa mg̃a Ángeles, sa mg̃a Padre, &c.
Jerga. = Panápton ng̃a mabága. * V. Jerigonza.
Jergon. = Cama, unlánan ng̃a dagcó ng̃a pagapónan sa dagámi ng̃a naláya, sa tinábas sa papel, &c., ng̃a pagahigdáan sa mg̃a táuo. * Bisti sa daótan ng̃a pagcabóhat ug ng̃a dili moáng̃ay sa lauas. * Táuo ng̃a matámboc ug matalác-on. * Ang tian.
Jerguilla. = Panápton ng̃a manípis sa igagáma con sa balahíbo sa mg̃a carnero.
Jerife. = Ng̃alan ng̃a hamíli ug bantógon ng̃a ihátag sa mg̃a moros sa mg̃a lioat ni Mahoma.
Jerigonza. = Ang pinamólong ng̃a mabóloc ug malisód ng̃a pagasabóton. * Bohat ng̃a oaláy hingtóngdan.
Jeringa. = Jeringa. * Pagháng̃io ng̃a macasámoc ug macabódlay.
Jeringacion. = Pagcajeringa.
Jeringar. = Pagjeringa. * Pagháng̃io, pagámpo sa masóbsob, sa pagcasámoc ug sa pagcabórlay.
Jeringazo. = Pagcajeringa.
Jeroglífico. = Timáan ng̃a may hingtóngdan ug cahológan ng̃a hatáas caáyo.
Jeronimiano. = Ang nahatong̃ód sa caparían ni S. Jerónimo.
Jerónimo. = Idem. * Padre sa caparin ni S. Jerónimo.
Jerosolimitano. = Ang natáuo sa Jerusalém, con Jerusalém.
Jerpa. = Balágon ng̃a maníoang ng̃a motoróc sa tong̃ód sa ponóan sa mg̃a paras.
Jesucristo. = Ang Anac sa Dios ng̃a napacatáuo.
Jesusear. = Paghing̃álan sa masóbsob sa ng̃alan ni Jesus.
Jeta. = Ang mg̃a ng̃abil ng̃a dagcó ug mabága.
Jetar. = Paglínis sa bisan onsa sa tobig, sa bino, &c.
Jetudo. = Ang guidagcóan sa mg̃a ng̃abil.
JI
Jiba. = Pagcabóctot, boctot. * Casámoc, pagcabórlay.
Jibado. = Boctóton.
Jibar. = Pagbórlay, pagsámoc.
Jibia. = Mananáp sa dagat maíng̃on ing̃on sa tabógoc, sa coguíta. * Colabótan.
Jibion. = Baláyan sa colabótan. * Tabógoc, coguíta.
Jiboso. = Boctóton.
Jícara. = Posillo sa socolate.
Jicarazo. = Pagpaínom sa hiló.
Jifería. = Opicio sa pagpatáy sa mg̃a mananáp, sa mg̃a baca, sa mg̃a calabáo, &c.
Jifero. = Ang nahatong̃ód sa lugar ng̃a palátyan sa mg̃a mananáp. * Bisan onsa ng̃a mahógao, bolíng̃on. * Ang sondang ng̃a icapatáy ug icalápa sa mg̃a mananáp. * Ang táuo ng̃a magapatáy ug magalápa sa mg̃a mananáp.
Jigote. = Guinisál sa carne ng̃a tinártar caáyo.
Jiguilete. = Tagom.
Jilguero. = Langgam sa España sa maníndot ng̃a ting̃og, ug pagcalálag.
Jinete. = Soldado ng̃a may cabayo. * Ang magacabayo.
Jinglar. = Pagdóyan, pagtábiog, pagtábog.
Jira. = Tinábas ng̃a hatáas ng̃a guitábas sa mg̃a panápton. * Combira sa banua ng̃a pogatambóng̃an sa mg̃a abian, sa mg̃a higála.
Jiride. = Tanóm.
Jirofle. = Cahoy sa India ng̃a mobóng̃a sa pimienta.
Jiron. = Pedazo sa bisti ng̃a naguísi ug nabítay.
Jironado. = Ang naguísi.
JO
Jo. = Loa: polong ng̃a pagagamíton sa pagpapoyó sa mg̃a calábao, mg̃a cabayo, &c.
Jocosamente. = Sa pagcatístis.
Jocoserio. = Ang sináctan sa pagcalígdon ug sa pagcatístis.
Jocosidad. = Pagcatístis, pagcatíao.
Jocoso. = Malipáyon, matístis.
Jofaina. V. Aljofaina.
Jopo. = Pagpaháoa.
Jornada. = Paglacát sa usá ca tibúoc ng̃a arlao. * Cadogáyan sa quinabóhi. * Pagcabólag sa calág sa laoas. * Ang usá ca libo ug limá ca gatús ca pliego ng̃a arang marcáhan sa arlao ng̃atanán sa tagsa ca pigsánan sa mg̃a imprenta.
Jornal. = Sohol ng̃a macóha sa mg̃a mamomóo, sa pagbóhat nila sa tibúoc ng̃a arlao.
Jornalero. = Mamomóo, sinohólan.
Joroba. = Pagcabóotot. * Casámoc, pagcabórlay.
Jorobado. = Boctóton.
Jorobar. = Pagsámoc, pagbórlay, pagaling̃ása.
Jota. = Bisan onsa ng̃a diótay caáyo. * Sabáy, pagsayáo, sa España.
Jóven. = Olitáo, báta pa.
Jovial. = Malipáyon.
Jovialidad. = Pagcalípay, calípay, maáyong boot.
Joya. = Hias. * Ang mg̃a bisti ug mg̃a dayan dayan sa mg̃a babáye, ug labí pa sa mg̃a dalága con mamíño sila.
Joyante. = Igagáma ng̃a magamáy, pino caáyo.
Joyel. = Hias ng̃a diótay.
Joyera. = Babáye ng̃a magabalígya sa mg̃a hias.
Joyería. = Ang pagpatigáyon, ang pagcomercio sa mg̃a igagáma, mg̃a hias ug mg̃a dayan dayan, ug ang baláy ng̃a pagabaligyáan niána.
Joyero. = Tauo ng̃a magabalígya sa mg̃a hias.
JU
Juan. = Cajon cajon ng̃a guibótang sa mg̃a Singbahán ng̃a pagasórlan sa mg̃a limos.
Juanete. = Quinacomalagcóan sa mg̃a tiil. * Tagsa ca bocóg sa mg̃a apapáng̃ig. * Tagsa ca layág ng̃a nagatóngtong ug nahaibábao sa gabia ug sa belacho.
Juardia. = Buling sa mg̃a panápton.
Juardioso. = Panápton ng̃a bulíng̃on.
Jubilacion. = Pagcaóndang sa opicio sa bisan cansang tauo, sa pagbílin canía sa dong̃og ug sohol ng̃a hingtúngdan.
Jubilar. = Pagcóha sa opicio con sa catongdánan sa bisan cansa, ug pagbílin canía sa sohol ng̃a tibóoc con sa usá ca bahin, ug sa dong̃og.
Jubileo. = Piesta ng̃a dagcó sa mg̃a israelitas ng̃a guipiesta nila sa tagsa ca calím-an ca túig. * Pagtógot con pagpasáylo sa mg̃a baláidon sa mg̃a salá, ng̃a itógot sa Santos ng̃a Papa osáhay, sa dagcóng polós sa mg̃a binoñágan.
Júbilo. = Calípay, himáya.
Jubon. = Supa sa oaláy manggas.
Judáico. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a Judíos.
Judaismo. = Religion, pagtóo sa mg̃a Judíos.
Judaizante. = Ang mononót sa mg̃a pagtóo sa mg̃a Judíos.
Judaizar. = Pagtóo, pagnonót, pagápas sa religion sa mg̃a Judíos.
Júdas. = Borhíon.
Judería. = Lugar, barrio ng̃a guimpúy-an sa mg̃a Judíos. * Tampo, amot, tampa ng̃a guinabáyad sa mg̃a Judíos.
Judía. = Balátong sa mg̃a castila, prijoles.
Judiada. = Bohat ng̃a mabáng̃is. * Tobo ng̃a dagcóan caáyo ug dinilí.
Judicante. = Ang tagsa sa mg̃a hocom ng̃a mahilábot sa mg̃a paghócom sa mg̃a ministro sa Justicia ng̃a nanagbórhi ug nanagbalígya sa ilang opicio ug catogdánan.
Judicatura. = Opicio, cahímtang sa mg̃a hocom. * Pagcahócom.
Judicial. = Ang nahatong̃ód sa paghócom ug pagsentensia.
Judicialmente. = Sa hocmánan, sa pagcahócom.
Judío. = Ang magatóman sa batásan ng̃a caráan ni Maisés. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a Judíos. * Polong ng̃a pagagamíton, guican sa capong̃ót ug caligótgot sa pagyóbit ug pagpasipála sa isigcatáuo.
Juego. = Dula, caling̃áoan. * Catilíngban sa mg̃a dahon sa baraja ng̃a macaáyo sa mg̃a pagsogál, ng̃a icasogál. * Quinaádman sa pagdáng̃at, ug sa pagcóha sa bisan onsa. * Cadahánan sa mg̃a casangcápan sa mg̃a coche, mg̃a caro, mg̃a galíng̃an sa opát ca rueda. * Pagtíao, pagtístis. * De manos. = Tanghága.
Jueves. = Jueves, ang icalíma ca adlao sa semana, apil ang domingo.
Juez. = Hocom, ang may gahóm sa paghócom, sa paghósay sa mg̃a capolong̃ánan, sa pagsentensia.
Jugada. = Pagsogál, pagcasogál. * Bohat ng̃a daótan ug ng̃a oalá paabóton, contra sa isigcatáuo.
Jugador. = Ang magasogál, sogaról, tigsogál.
Jugante. = Idem.
Jugar. = Pagsogál. * Pagdóla, paglíng̃ao ling̃ao. * Pagsámoc, pagcóndat. * Pagtíao. * Pagyobit, pagtámay sa isigcatáuo.
Jugarreta. = Pagsogál ng̃a daótan.
Juglar. = Ang nahilábot sa mg̃a pagsogál ug mg̃a paglímbong.
Jugo. = Dogá sa mg̃a cahoy, mg̃a tanóm, &c. * Bisan onsa ng̃a may caposlánan.
Jugoso. = Ang may dugá, ang dogáan. * Capuslánan, bisan onsa ng̃a may polós.
Jugue. = Hugao, boling.
Juguete. = Duláan. * Pagcatíao, pagcatístis.
Juguetear. = Pagdúla, dula, pagling̃ao, pagtíao tiao.
Jugueton. = Táuo con mananáp ng̃a magadúla dula, magacolocúndat sa masóbsob.
Juicio. = Boot, cabobót-on, pagcabóot, pagbóot, caboótan, salabótan. * Pagíla sa mg̃a capolong̃ánan ug mg̃a hulusáyon sa paghócom ug sa pagsentensia.
Juiciosamente. = Sa pagcaboótan.
Juicioso. = Ang boótan, ang may boot, ang guisógdan ug guisórlan sa bóot. * Bisan onsa ng̃a guibúhat sa pagcaboótan.
Julepe. = Ilímnon ng̃a matám-is ng̃a pagaboháton sa mg̃a licor ng̃a nagacaláin lain, ng̃a sináctan sa asúcar con sa calámay. * Casábang dagcó ug maháit.
Julio. = Julio, ang icapíto ca bulan sa túig.
Julo. = Mananáp ng̃a aghop ng̃a moóna sa mg̃a mananáp ng̃a ihálas.
Jumenta. = Babe sa jumento.
Jumental. = Ang nahatong̃ód sa jumento.
Jumentil. = Idem.
Jumento. V. Borrico.
Juncal. = Lugar ng̃a pagatobóan sa mg̃a banban, sa mg̃a tigbao.
Juncia. = Tanóm ng̃a italámbal ug mahomót.
Junciana. = Mg̃a dahon ng̃a laya. * Pagcaándac.
Junciera. = Sorlánan sa yota ng̃a guitaclóban sa taclob ng̃a binóho bohóan, arón mahong̃áo ug maalísng̃ao ang bahó sa mg̃a dahon ug mg̃a dagámi ng̃a mahomót ng̃a guinasolód dihá.
Junco. = Banban, tigbao, ooáy. * Sacayán ng̃a diótay.
Junio. = Junio, ang icaónom ca bulan sa túig.
Junior. = Ang Padreng religioso ng̃a anáa sa ilálom sa gahóm ug paghópot sa maestro de novicios.
Juno. = Ang usá sa ópat ca malíng̃in sa Lang̃it ng̃a guing̃álan ug planetas, ng̃a nanaglibót sa aldao ug ng̃a guipaambítan sa iang sugá.
Junquillo. = Tanóm ng̃a magabólae sa mg̃a bolac ng̃a malálag ug mahomót caáyo.
Junta. = Catilíngban sa mg̃a táuo. * Pagcaípon, pagcatíp-oc, pagcating̃ób, pagcahiósa sa bisan onsa ng̃a mg̃a botang.
Juntamente. = Sa pagcahiósa, sa pagcaípon, sa pagcating̃ób.
Juntamiento. = Pagcahiósa, pagcatíp-oc, pagcaípon, pagcatígom, pagcating̃ób, pagcatámbong, pagcatágbo.
Juntar. = Paghiósa, tigom, ting̃ób, tip-oc, tagbo, tambong, ipon, loon, dool, pagobán.
Juntera. = Sepiyo, capandáyan sa mg̃a panday sa cahoy.
Junterilla. = Idem.
Junto. = Ang nahadóol, ang midóol, dóol, harúol, sa pagcaláquip. * V. Juntamente.
Junturas. = Ang mg̃a bahin sa mg̃a botang ng̃a guidoólan sa ubán ng̃a mg̃a botang, pagcadóol, pagcahiósa sa mg̃a botang.
Júpiter. = Ang malíng̃in ng̃a labíng dagcó sa mg̃a planetas. V. Juno.
Jura. = Pagpanómpa sa mg̃a dagcóng táuo, sa ng̃alan sa mg̃a táuong tanán sa Guinharían, sa timáan sa pagíla sa ilang hari.
Jurador. = Tigpanómpa, tigsómpa, ang magapanómpa.
Juramentar. = Pagsógo arón manómpa ug bisan quinsa. * Pagsáad sa bisan onsa, sa ilálom sa pagpanómpa.
Juramento. = Sompa, pagpanómpa, pagtóg-an con paglimód sa bisan onsa, sa ilálom sa pagpanómpa.
Jurar. = Pagsómpa, pagpanómpa. * V. el anterior desde pagtóg-an.
Juratoria. = Dáhon dahon sa salapí ng̃a guililócan sa Evangelio ng̃a ibótang sa mg̃a camót sa mg̃a hocom, sa pagpanúmpa nila.
Jurdia. = Anod, sahid, sa pagpanágat.
Jurel. = Isda sa mg̃a dagat sa España.
Jurgina, jurguina. = Babáye ng̃a balbal, asoang, onglo.
Jurídicamente. = Ing̃on sa batásan sa mg̃a leyes, sa mg̃a hocmánan.
Jurídico. = Bisan onsa ng̃a guibóhat ing̃on sa batásan sa mg̃a leyes, sa mg̃a hocmánan.
Jurisconsulto. = Quinaarmánon sa mg̃a batásan, sa mg̃a leyes.
Jurisdiccion. = Gahóm sa pagbóot ug pagsógo. * Yota ng̃a hingsácpan sa mg̃a provincia con mg̃a longsod, ug sa gahóm sa mg̃a hocom.
Jurisdiccional. = Ang nahatong̃ód sa gahóm.
Jurisperito. V. Jurisconsulto. * Magtotóon sa mg̃a leyes.
Jurisprudencia. = Quinaárman sa mg̃a leyes, sa batásan.
Jurisprudente. V. Jurisperito.
Jurista. = Ang nagaestudio sa quinaárman sa mg̃a leyes.
Juro. = Gahóm sa pagángcon, sa guihápon, sa bisan onsa.
Jusbarba. = Tanóm.
Justa. = Pagáoay sa mg̃a táuo ng̃a nagacabayo ug ng̃a guisangcápan sa mg̃a bangcao.
Justamente. = Sa cataróng̃an. * Sa pagcaígo sa laoas.
Justicia. = Cataróng̃an. * Ang usá sa opat ca virtudes ng̃a guing̃álan ug cardinales. * Gahóm. * Catilíngban sa mg̃a hatag ng̃a macaáyo sa bisan onsa. * Castigo sa cadaigánan, ug ang táuo ng̃a magacastigo, ang mohámpac, ang magabítay sa mang̃a saláan, &c.
Justiciero. = Ang magalógos ug magapatigáyon arón matúman ang cataróng̃an. * Ang magapabáyad ug magacastigo sa mg̃a saláan, ing̃on gayúd sa mg̃a pahanóngdan ug sa catarúng̃an.
Justificacion. = Pagcaáng̃ay, pagcaóyon sa matárong, sa catarúng̃an. * Pagbalíbar, pagásoy sa mg̃a táuo, arón maoalá ang catáhap ng̃a guibótang caníla. * Pagcasáyod, pagcadayág sa camatúod sa bisan onsa ng̃a polong con bohat. * Ang socod sa mg̃a dalan sa mg̃a sulat ng̃a guihúsay sa mg̃a imprenta.
Justificadamente. = Sa catarúng̃an, sa pagcataláid, sa matúod sa pagcaígo ug pagcatopóng.
Justificado. = Ang ang̃ay sa matúod ug sa catarúng̃an. * Matárong, mataláid.
Justificador. = Ang mohátag sa pagcatárong, sa pagcasántos.
Justificante. = Ang macatárong, ang magapatárong.
Justificar. = Paghátag sa Dios sa pagcatárong, sa pagcasántos, sa pagcapótli, sa iang mg̃a hatag, mg̃a gracia ug mg̃a pagtábang, sa bisan cansa. * Pagháhag, pagdayág sa bisan onsa. * Pagpaáng̃ay, pagpaóyon sa bisan onsa. * Pagbalíbad sa bisan cansa, arón madayág ng̃a díli matúod ang guibótang botang canía. * Pagtopóng, sa mg̃a imprenta, sa mg̃a dalan sa mg̃a solat ng̃a guihósay.
Justificativo. V. Justificante.
Justillo. = Supa ng̃a ibisti sa ilálom sa obán ng̃a mg̃a bisti, sa oaláy manggas, ug ng̃a moábot hasta sa haoac lamang.
Justipreciar. = Pagpabíli, paghótang sa bale sa bisan onsa.
Justo. = Táuo ng̃a matárong. * Ang moáng̃ay sa matúod ug sa cataróng̃an. * Bisan onsang botang ng̃a natopóng sa lain ng̃a botang, sa socod, sa timbang, sa isip, con sa pagcadagcó. * Sa pagcaígo.
Juta. = Langgam sa Indias.
Juvenil. = Ang nahatong̃ód sa pagcabáta.
Juventud. = Pagcabáta, pagcaolitáo.
Juzgado. = Cadaghánan, catilíngban sa mg̃a hocom ng̃a naning̃ób sila sa paghócom, ug ang lugar ng̃a pagahócman. * Hocmánan sa bisan usá lamang ca hocom.
Juzgamundos. = Tiglíbac libac, táuo ng̃a malibácon, ang magalíbac libac sa isigcatáuo.
Juzgante. = Ang magahócom.
Juzgar. = Paghócom, pagsentensia. * Paghúna húna, pagtóo sa bisan onsa.
L
LA
La. = Ang.
Laberinto. = Bisan onsang lugar ng̃a guicoros corósan sa mg̃a dalan ng̃a nanagcasógat, arón mabóloc ang mosolód ug díli onta mogatóltol sa alaguían sa paggóa. * Bisan onsa ng̃a nabóloc, nagobót ug nasácot.
Labia. = Pagcadághan sa mg̃a polong ng̃a piníli sa magasoguílon.
Labial. = Polong ug letra ng̃a pagasangpóton sa tinác-om ang bába, sa pagdóol sa mg̃a ng̃abil.
Lábio. = Ng̃abil.
Labor. = Bohat, labra, pagcagóoat.
Laborable. = Ang arang boháton.
Laborador. = Mamomóo, magbobóhat, ang magabóhat.
Laboratorio. = Lugar ng̃a pagahohátan.
Laborear. = Pagbóhat sa bisan onsa.
Laboreo. = Ang pagbóhat sa lugar ng̃a hicaplágan sa boláoan, sa salapí, &c. * Pagcahósay ng̃a maáyo sa mg̃a pisi sa mg̃a sacayán, arón masáyon gamíton con may quinahánglan pa.
Laborío. = Bohat.
Laboriosidad. = Pagcabóhat.
Laborioso. = Macógui, ang mahagógma sa mg̃a bohat, tigbóhat.
Labrada. = Yota ng̃a guibohátan arón pagatámnan con pagapogásan sa somonód ng̃a túig.
Labradero. = Ang maáyo ng̃a pagabohátan.
Labradío. V. Labrantío.
Labrado. = Panápton ng̃a guinooátan, ng̃a may labra, ng̃a linabráhan sa paghábol. * Ang yota ng̃a guibohátan.
Labrador. = Tigbóhat, ang magabóhat sa yota, palaóma, magbabáol.
Labradoresco. = Ang nahatong̃ód sa magabóhat sa yota ug ang ang̃ay canía.
Labrante. = Ang magalíloc, ug magabóhat sa mg̃a bató, ang magasápsap.
Labrantin. = Ang magobóhat sa yota sa diótay ng̃a puhónan.
Labrantío. = Yota ng̃a maáyo ng̃a pagabohátan.
Labranza. = Pagcabóhat, pagbóhat sa yota. * Ang quinaárman sa pagbóhat sa yota ug ang mg̃a yota ng̃a pagabohátan.
Labrar. = Pagbóhat sa bisan onsang opicio. * Pagbóhat sa yota. * Pagpasáquet, pagdáot sa isigcatáuo. * Pagyógot, paglisód sa mg̃a húna húna.
Labriego. = Palaóma, magbabáol ng̃a boquírnon.
Laca. = Dogá ng̃a maíng̃on sa tagoc, ng̃a guibóhat sa mg̃a mananáp ng̃a magamáy ng̃a maíng̃on ing̃on sa mg̃a solom con hormigas, sa India.
Lacayo. = Sologóon ng̃a moobán guihápon sa iang agálon con magacóche sia.
Laceracion. = Pagcabóong, pagcadógmoc sa bisan onsa.
Lacerado. = Anógon, aláot, ang guicayóctan, ang guicalísdan. * Hang̃ol, pobres. * Ang nasaquét sa saquét ng̃a guing̃álan ug de S. Lázaro, lazaróhon.
Lacerar. = Pagbóong, pagdógmoc. * Paghícao, pagdaguínot. * Pagbáyar sa mg̃a salá. * Pagdáot, pagpabíquil sa mg̃a cabobót-on sa mg̃a táuo.
Lacería. = Pagcaháng̃ol, caháng̃ol, pagcapóbres. * Casáquet. * Calisód, cogóol, cayógot.
Lacio. = Ang naláya, ang nalóm-it, ang naláob. * Ang nalóya, ang oaláy gahóm ug cosóg, ang díli macáscog.
Lacónicamente. = Sa pagcaláctor, sa pagcadalí, sa diótay ng̃a polong.
Lacónico. = Lactor, lináctod, dinalí, sa mg̃a diótay ug hamóbong polong, dináclit.
Laconismo. = Pagcaláctor, pagcadalí.
Lacra. = Timáan sa bisan onsang saquét, ulat. * Bisan onsang cadáot sa laoas con sa calág sa mg̃a táuo.
Lacrar. = Pagdáot sa quinabóhi sa isigcatáuo, pagtacód canía sa bisan onsang saquét. * Pagdáot canía sa iang puhónan, sa iang mg̃a baol, sa iang mg̃a mananáp.
Lacre. = Minása ng̃a nagacaláin lain ug color ug magáhi, ng̃a mamahómoc, matúnao ug masíga sa caláyo, ug maáyo sa pagpílit sa mg̃a solat ug sa pagbólit sa bisan onsa, cay magáhi pagópod con mabógnao na.
Lacrimal. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a lohá.
Lacrimatorio. = Baso, sorlánan ng̃a guisórlan ug guibotáng̃an sa mg̃a caráan ng̃a táuo sa ilang mg̃a lohá, sa paghílac nila tong̃ód sa mg̃a minatáy.
Lacrimoso. = Ang may mg̃a luhá.
Lactancia. = Pagcasóso sa mg̃a báta.
Lactante. = Ang magasóso.
Lácteo. = Ang nahatong̃ód sa gatas.
Lacticinio. = Ang gatas ug bisan onsang calán-on ng̃a sináctan sa gatas.
Lactífero. = Ang alaguían sa gatas cutub sa pagábot sa atng̃al sa soso.
Lactumen. = Saquét ng̃a guinabáti usáhay sa mang̃a báta ng̃a nanagsóso, ng̃a mao ang mg̃a samar ug mg̃a cogan ng̃a diótay sa olo. * Pono.
Lacha. = Isda.
Ladear. = Toang, taquílid, hilig, hilay. * Talíng̃i, tolíng̃i, olíng̃i. * Pagobán sa luyo sa bisan cansa, pagtopál canía. * Pagbía sa dalan ng̃a láctor, paglacát sa toó con sa oála.
Ladeo. = Pagcatóang, pagcataquílid.
Ladera. = Handig, hanáyhay.
Ladilla. = Mananáp ng̃a magamáy oyámot, maíng̃on ing̃on sa cagao.
Ladinamente. = Sa daótan ng̃a húna húna, sa tuyo ng̃a mang̃íl-ad sa pagcabátid.
Ladino. = Batid, malaláng̃on.
Lado. = Quilid, luyo. * Ang manlalában, ang tomalábang.
Ladre. = Pagcaósig sa mg̃a iró.
Ladrador. = Ang magaósig, maosígon.
Ladrante. = Idem. * Ang magapanigíng̃on sa pagósig sa mg̃a iró.
Ladrar. = Pagósig sa mg̃a iró. * Paghólot, paghómot sa oaláy pagcadámag, pagcadósmog.