Diccionario Español-Bisaya

Part 64

Chapter 643,634 wordsPublic domain

Reensaye. = Pagsoláy, pagsáng̃il pagósob sa mg̃a tumbága, sa buláoan con sa salapí.

Reensayo. = Icadúhang pagsuláy sa bisan onsa.

Reexaminacion. = Pagcasoláy, pagcaexámen pagósob.

Reexaminar. = Pagexámen pagopód.

Refaccion. = Pagcacáon ng̃a igo sa casaráng̃an ng̃a icapacosóg sa laoas.

Refajo. = Calaínan sa saya sa mg̃a babáye.

Refalsado. = Limbóng̃an, burhíon.

Refeccion. V. Refaccion. * Pagcaáyo sa bisan onsa.

Refectorio. = Lugar ng̃a calán-an, sa mg̃a caparían.

Referencia. = Pagcasoguílon sa bisan onsa. * Pagcasáma, pagcaáng̃ay sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.

Referente. = Ang magasuguílon.

Referible. = Ang arang isúguid.

Referir. = Suguid, suguílon, ing̃on. * Pagpatigáyon sa bisan onsa arón macúha ang tuyo ng̃a guipanghináot.

Refertero. = Maquigaoáyon.

Refilon (de). = Sa pagcataquílid, sa tinaquílid.

Refinacion. = Pagcaólay.

Refinadera. = Bató sa paglíguis sa pagcapino sa cacao.

Refinado. = Mahál caáyo. * Táuo ng̃a malaláng̃on uyámot.

Refinador. = Ang magaólay sa mg̃a ilímnon, sa mg̃a tambal, sa lana, &c., ug sa buláoan, sa salapí, &c.

Refinadura. V. Refinacion.

Refinar. = Pagólay. * Paghíngpit.

Refino. = Mahál, olay caáyo.

Refirmar. = Pagpamatúod.

Refitolero. = Ang magabántay sa refectorio, sa lugar ng̃a calán-an.

Reflejar. = Pagsíbog sa sugá sa adlao. * Paghúna húna.

Reflejo. = Ang magasíbog. * Pagcahúna húna ng̃a maáyo sa bisan onsa.

Reflexion. = Pagcasíbog sa mg̃a casuláo sa sugá. * Pagcahúna húna ng̃a hingpit.

Reflexionar. = Paghúna húna ug maáyo.

Reflexivamente. = Sa maáyo ug hingpit ng̃a húna húna.

Reflexivo. = Ang casoláo sa adlao ng̃a mosíbog. * Ang maánad sa paghúna húna, sa pagmátng̃on ug maáyo.

Reflorecer. = Paglúnhao pagopór sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy. * Paghióli sa bisan onsa sa iang pagcamahál.

Refluente. = Bahá sa mg̃a tubig, sológ ng̃a musíbug.

Refluir. = Pasíbog ca sológ sa subá, &c.

Reflujo. = Pagcahunás.

Refocilacion. = Pagcalíng̃ao ling̃ao, pagcalípay, pagcalípat.

Refocilar. = Paglípay, paglípat, paglíng̃ao.

Refocilo. V. Refocilacion.

Reforma. = Pagcabág-o, pagcaópod, pagcahúsay ng̃a bag-o sa bisan onsa. * Pagcaárang, pagcaóndang sa bisan onsa. * Pagcabálic sa mg̃a tulumánon sa mg̃a caparían sa nahaónang pagcabútang.

Reformable. = Ang tacós ng̃a ipahaóli sa nahaónang pagcabótang ng̃a maáyo.

Reformacion. V. Reforma. * Pagcaáyo, pagcaósob sa bisan onsa.

Reformado. = Ponóan sa mg̃a soldados ng̃a nagaóndang sa pagtúman sa iang opicio.

Reformador. = Ang magapahaóli sa maáyong pagcabótang sa bisan onsa.

Reformar. = Pagáyo, pagóli, pagbálic sa maáyong pagcabótang sa bisan onsa. * Pagóndang sa pagtúman sa bisan onsang catungdánan con opicio. * Paggobá sa bisan onsang catilíngban. * Pagdíot sa bisan onsa. * Pagáyo sa batásan, pagbántay sa pagpamólong ug sa pagbúhat ng̃a caogalíng̃on.

Reformatorio. V. Reformador.

Reforzada. = Sintas ng̃a haíctin. * Coldas ng̃a dinúha sa mg̃a tolónggon.

Reforzado. = Luthang, pusil, &c., ng̃a mabága ug labí ng̃a sa ubán ng̃a magsáma sa pagcadagcó. * V. Reforzada.

Reforzar. = Pagdúgang sa cosóg, sa gahóm. * Pagáyo sa nagadáot.

Refractorio. = Ang magalípas sa iang mg̃a polong, sa iang mg̃a pagsáad.

Refran. = Sangpotánan, cusangputánan.

Refregamiento. V. Fricacion.

Refregar. V. Estregar. * Pagbóyboy.

Refregon. V. Fricacion. * Labod. * Casáquet con calípay ng̃a guibútang sa isigcaíng̃on.

Refreir. = Pagprito, paglóto sa manteca, sa tamboc, &c., pagopód, pagprito ug maáyo sa bisan onsa.

Refrenamiento. = Pagcapogóng.

Refrenar. = Pagpogóng. * Pagsáoay, pagbárlong.

Refrendacion. = Pagpalíg-on, pagpamatúod sa bisan onsang sulat con camatuódan sa pirma sa táuo ng̃a may opicio ng̃a mahál sa longsod, sa pirma sa hocom, sa punóan. * Pagúsob sa pagbúhat sa guibúhat ng̃a daan.

Refrendario. = Ang may gahóm sa pagpirma sa mg̃a sulat, arón may calig-ónan.

Refrendata. = Ang pirma ng̃a guibútang, sa mang̃a táuo ng̃a gahúman niána, sa mg̃a sulat arón may onta ug calig-ónan.

Refrescador. = Ang magapabógnao.

Refrescar. = Pagpabógnao, pagbógnao. * Pagínom sa mg̃a ilímnon ng̃a mabógnao. * Pagbóhat pagbág-o sa guibúhat ng̃a daan. * Pagbág-o sa casáquet, sa calípay, sa caól-ol, &c. * Pagbáscog, pagcosóg. * Pagárang arang sa caínit, sa tognao con sa hang̃in. * Pagpahóoay, pagpahamúrlay.

Refresco. = Calán-on ng̃a guicáon sa pagbáscog sa laoas. * Ilímnon ng̃a mabógnao. * Ilímnon ng̃a matám-is, &c., ng̃a icagása ug icaábi abi sa mg̃a bisita.

Refriega. = Pagcaáoay, pagcasócol, pagcalális lalis.

Refrigeramiento. = Pagcabógnao.

Refrigerante. = Ang macabógnao.

Refrigerar. = Pagbúgnao, paghalayáhay. * Pagbáscog sa cosóg.

Refrigerativo. = Ang icabógnao.

Refrigerio. = Pagcaáyo ng̃a guican sa bisan onsa ng̃a macabógnao sa guinháoa.

Refuerzo. = Calig-ónan. * Tabang, pagcalában. * Pagcabága sa mg̃a luthang.

Refugiar. = Pagpadang̃óp, pagdang̃óp.

Refugio. = Dalángpan.

Refulgencia. = Casoláo, casílao ng̃a guican sa bisan onsa ng̃a masíga. * Pagcaguíla guila.

Refulgente. = Ang magaguíla guila, ang magapasoláo, ang may casoláo.

Refundicion. = Pagcatúnao pagopód, pagcaósob sa pagtónao.

Refundir. = Pagtúnao pagósob. * Paglócop, pagsácop. * Pagbálhin sa bisan onsa sa cadáot con sa caayóhan. * Pagbóhat pagbág-o sa bisan onsa.

Refunfuñadura. = Pagcabagólbol, pagcabagótbot.

Refunfuñar. = Pagbagótbot, pagbagólbol.

Refunfuño. V. Refunfuñadura.

Refutacion. = Pagcabátoc, pagcalális lalis sa mg̃a polong, sa lain.

Refutar. = Paglális lalis, pagbátoc sa polong, sa lain.

Refutorio. = Ang icabátoc sa mg̃a suguílon sa lain.

Regadera. = Surlánan sa tubig ng̃a binóho bohóan sa alaguían sa maong tubig, ng̃a icabó-bo sa mg̃a tanóm, &c.

Regadero. = Idem.

Regadío. = Yota ng̃a mahímo ng̃a pagabo-bóan ng̃a pagaaguían sa tubig.

Regadizo. = Idem.

Regador. = Ang magabó-bo. * Capandáyan sa mang̃a magbobóhat sa mg̃a surlay, sa pagbárlis sa cahitáson sa ilang mg̃a ng̃ipon.

Regadura. = Pagcabó-bo.

Regajo. = Tubígan ng̃a diótay.

Regala. = Papán con cahoy ng̃a guiibábao sa mang̃a olo sa mg̃a ligason sa mg̃a sacayán.

Regalada. = Solód ng̃a guisórlan sa mg̃a cabayo ng̃a labíng mahál sa mg̃a hari. * Cadaghánan sa mang̃a cabayo sa mg̃a hari.

Regaladamente. = Sa maáyong pagcabútang.

Regalado. = Maáyo, malómo, mahómoc, matám-is.

Regalador. = Ang mahagógma magregalo, maggása, magábi abi.

Regalar. = Paggása, pagregalo. * Pagálam alam, pagógay ugay. * Pagpalípay, pagpalípat. * Pagpatigáyon sa mang̃a quinahánglan ng̃atanán.

Regalero. = Ang táuo ng̃a sologóon sa mg̃a baláy ng̃a hariánon ng̃a may catongdánan sa paghátor sa mg̃a bong̃a ug mg̃a bulac sa hari.

Regalía. = Pagcabóot ng̃a caogalíng̃on sa mg̃a hari, sa ilang Guinharían. * Pagcagáoas sa bisan onsa ng̃a guitógot sa bisan cansa.

Regalico, llo, to. = Regalong diótay. * Sorlánan sa panápton con sa panit ng̃a balahibóon, ng̃a pagasórlan sa mg̃a babáye sa ilang camót, sa tiempo sa tugnao.

Regaliz. V. Orozuz.

Regaliza. = Idem.

Regalo. = Gasa, hatag, regalo. * Calípay. * Pagcabótang ng̃a maáyo sa mg̃a táuo.

Regalon. = Ang táuo ng̃a mahagógma mucáon ug magbísti ug maáyo.

Regañada. = Calaínan sa tinápay.

Regañado. = Calaínan sa sirioelas sa España.

Regañamiento. V. Refunfuñadura. * Pagcacasabá, Pagcaáoay.

Regañar. = Pagng̃ólob sa mang̃a iró. * Pagcasabá, pagáoay. * V. Refunfuñar.

Regaño. = Pagcaculíot sa nauong sa timáan sa casucó. * Pagcatósta, pagcadocót sa tinápay.

Regañon. = Ang magacasabá, ang magagáoay sa masóbsob. * V. Noruoste.

Regar. = Pagbó-bo.

Regata. = Alaguían, balaháan sa tubig, sa pagbó-bo sa mg̃a tanóm.

Regatear. = Pagháng̃io arón ipaóbos ang bale sa bisan onsa ng̃a ibalígya. * Pagbalígya sa pagcatinágsa tagsa sa mg̃a manggad ng̃a guipálit sa pináquiao. * Paglómba sa mg̃a sacayán.

Regateo. = Pagháng̃yo sa bili sa bisan onsa ng̃a guibalígya.

Regatería. V. Regatonería.

Regatero. V. Regaton.

Regato. V. Regajo.

Regaton. = Ang magabalígya sa tinágsa tagsa sa bisan onsa ng̃a guipálit sa pináquiao. * Sop-ot sa mg̃a baston, sa mg̃a bangcao, &c.

Regatonear. = Pagpálit sa pináquiao sa pagbalígya sa pagcatinágsa tagsa.

Regatonería. = Pagcabalígya sa pagcatinágsa tagsa sa guipálit sa pagcapináquiao.

Regazar. V. Arregazar.

Regazo. = Bahin sa mg̃a saya cutub sa haoac hasta sa tohor. * Bisan onsang butang ng̃a mudáoat sa lain ng̃a butang.

Regencia. = Pagcabóot, pagcahópot, cahímtang sa magbolóot. * Cahímtang, pagcabótang sa usá ca Guinharían sa tiempo sa pagcaoalá pay edad sa pagbóot sa mutúod ng̃a hari.

Regeneracion. = Bag-ong pagcamáo.

Regenerar. = Pagmáo sa pagcabág-o sa bisan onsa, pagáyo canía.

Regenta. = Asáoa sa regente. * Babáye ng̃a magabóot sa usá ca Guinharían hasta sa pagábot ta igong edad sa matúod ng̃a hari.

Regentar. = Pagbóot, pagsúgo, paghúpot.

Regente. = Magbolóot, ponóan, ang magahúput. * Ang nagabóot sa usá ca Guinharían, &c. * V. Regenta desde babáye.

Regiamente. = Sa pagcahári, ing̃on sa ang̃ay sa hari.

Regicida. = Ang mopatáy sa hari.

Regicidio. = Pagcapatáy, pagpatáy, pagbonó sa hari.

Regidor. = Ang magahópot, ang magabóot. * Tagsa ca táuo sa mg̃a cabildóhan sa mg̃a longsod.

Regidoría ó Regiduría. = Cahímtang sa pagcaregidor.

Régimen. = Pagcahópot, batásan.

Regimentar. = Pagbóhat sa usá ca tapoc ng̃a dagcó sa mg̃a soldados, sa mg̃a tapoc ng̃a diótay.

Regimiento. = Cadaghánan sa mg̃a regidor sa mg̃a cabildóhan sa mg̃a longsod, cahímtang sa pagcaregidor. * Tapoc ng̃a dagcó sa mg̃a soldados sa ilang caugalíng̃on ng̃a ponóan.

Regio. = Ang nahatong̃ód sa hari. * Mahál, halángdon.

Region. = Banua.

Regir. = Pagbóot, paghúpot, pagsógo. * Pagdála sa bisan onsa. * Pagóna. * Pagsógot sa mg̃a sacayán sa bansálan, sa timon.

Registrador. = Ang magalí-li, ang magahíling, ang magasolóng ug maáyo.

Registrar. = Solóng, tan-ao, hiling, li-li, pagdayág sa bisan onsa arón hilng̃on. * Paghóar sa mg̃a libro, sa mg̃a sugo sa mg̃a ponóan, sa mg̃a camatoóran, &c. * Pagbótang sa mg̃a timáan sa mg̃a dahon sa mg̃a libro. * Pagsúlat sa padron.

Registro. = Pagcahíling, pagcalí-li. * Pagahílng̃an, pagalilí-an, pagatan-áoan. * Puthao ng̃a igapahínay ug igapadalí sa mg̃a horásan. * Padron ng̃a pagasolátan sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a táuo ng̃atanán sa Guinharían, sa provincia con sa longsod. * Pagcadayág sa mg̃a manggar ng̃a ibalígya. * Pagcasólat sa hingtóngdan ng̃a libro sa mg̃a sugo ug mg̃a camatoóran ng̃a guican sa mg̃a ponóan. * Sinta, papel, &c., ng̃a guibótang sa talioála sa mg̃a dahon sa mg̃a misal, sa mg̃a libro, &c. * Cajon cajon ng̃a sorlánan sa hang̃in sa mg̃a órgano. * Pagcaáng̃ay ug pagcabálos sa mg̃a dalan sa duhá ca nauong sa mg̃a dahon sa papel ng̃a pagamarcáhan sa mg̃a imprenta.

Regitivo. = Ang magahópot, ang magabóot.

Regla. = Batacán, regláhan. * Batásan ng̃a paganóntan sa mg̃a catilíngban sa mg̃a táuo. * Tolománon sa mg̃a caparían. * Sinógdan ug nahaónang camatoóran sa mg̃a quinaárman. * Batacán sa catarúng̃an ng̃a paganóntan sa mg̃a táuo sa ilang mg̃a buhat. * Casaráng̃an, socod ng̃a matárong. * Pagcahúsay ng̃a onay sa mg̃a butang.

Regladamente. = Sa socod ng̃a matárong, sa maáyong batacán. * Sa casaráng̃an.

Reglado. = Ang muápas sa casaráng̃an sa pagcáon ug pagínom.

Reglamentario. = Ang nahatong̃ód sa pagbóot sa mg̃a ponóan, sa batásan, sa mg̃a leyes, sa mg̃a tolománon.

Reglamento. = Tolománon, batásan.

Reglar. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a tolománon sa mg̃a caparían. * Pagbárlis sa pagcanonót sa batacán. * Pagáng̃ay sa mg̃a buhat sa matárong ng̃a batacán. * Pagsáoay pagáyo sa batásan.

Regleta. = Tumbágang haíctin ng̃a ibútang sa talioála sa mg̃a dalan sa mg̃a sulat ng̃a pagamarcáhan sa imprenta.

Reglon. = Batacán ng̃a dagcó.

Regnícula. = Táuo sa bisan onsang Guinharían.

Regocijadamente. = Sa calípay, sa maáyong buot.

Regocijado. = Ang macalípay, ang macalípat. * Malipáyon.

Regocijador. = Ang macalípay, ang magalípat.

Regocijar. = Pagpalípay, paglípay, paglípat, pagpalípat. * Paglíng̃ao ling̃ao.

Regocijo. = Calípay, maáyong buot, himáya. * Timáan sa maáyong cabobót-on.

Regodearse. = Paglípay, paghimóot sa bisan onsa ng̃a guihiagóman. * Pagsolosólte, pagsolosuguílon, paglíng̃ao ling̃ao.

Regodeo. = Paghimóot ng̃a guican sa bisan onsa ng̃a guihiagúman.

Regojo. = Tipac ng̃a nahabílin sa lamesa ng̃a calán-an, sa capos na ang pagcáon. * Báta sa diótay ng̃a laoas.

Regoldar. = Pagtóg-ab. * Pagándac sa oaláy hingtúngdan.

Regolfar. = Pagsíbog sa cabahá sa tubig.

Regolfo. = Pagcasíbog sa cabahá sa tubig. * Dagat sa talioála sa duhá ca catárman.

Regona. V. Reguera.

Regordete. = Táuo ng̃a hamóbo ug matámboc.

Regostarse. = Paghagálam, pagcaánad. * Caíbog ng̃a dagcó sa bisan onsa ng̃a guinatiláo.

Regraciar. = Pagpaquíta sa pagcatamód, sa paggása, sa pagregalo sa bisan onsa.

Regresar. = Pagóli, pagpaúli, pagbálic sa lugar ng̃a guiguicánan.

Regresion. = Pagcasíbog, pagcaísol, pagcaisíos.

Regreso. = Pagcasíbog, pagcabálic, pagcaóli sa lugar ng̃a guiguicánan.

Regruñir. = Pagíoic caáyo. * Pagbagólbol, pagcagótbot uyámot.

Regüeldo. = Tug-ab, pagcatóg-ab. * Pagcaándac ng̃a oaláy hingtúngdan. * Sahá ng̃a guican sa ponóan.

Reguera. = Canal, alaguían. * Baháan ng̃a pagaboháton pagtúyo sa pagdápit sa tubig.

Reguero. = Tubígan, danao ng̃a diótay. * Timáan sa vino, tubig, &c., ng̃a naágas agas, ng̃a nayabó. V. Reguera.

Regulacion. = Pagcahúsay sa isip.

Regulado. = Ing̃on sa cataróng̃an.

Regulador. = Ang magahúsay.

Regular. = Paghúsay sa bisan onsang tulumánon, pagnonót sa casaráng̃an sa batásan ug sa quinabúhi. * Ang maáyo ayo, ang arang arang. * Táuo ng̃a maganonót sa mg̃a tolománon sa bisan onsang caparían con catilíngban. * Paghúsay sa bisan onsa.

Regularidad. = Pagcaáng̃ay. * Pagcatúman ng̃a hingpit sa mg̃a tulumánon ng̃a caugalíng̃on. * Batásan ng̃a arang arang, ng̃a díli daótan.

Regularmente. = Ing̃on sa batásan.

Régulo. = Hari hari, ponóan sa diótay ng̃a Guinharían. * Bitóon ng̃a dagcó caáyo sa mg̃a labíng dagcó. * Bahin ng̃a labíng mahál sa tombága, sa buláon, sa salapí, &c.

Regurgitar. = Pagáoas sa vino sa tubig, &c., sa sudlánan.

Rehabilitacion. = Pagcabálic, pagcaóli sa pagcabótang ng̃a daan.

Rehabilitar. = Pagóli, pagbálic sa bisan onsa sa iang daan ng̃a pagcabútang.

Rehacer. = Pagbúhat pagopód sa guigobá, pagáyo sa nagadáot, pagponó sa guicoháan. * Pagbáscog, pagcosóg, pagdáoat sa bag-ong gahúm.

Réhacimiento. = Pagcabóhat pagósob.

Rehacio. = Suquíhan, sa magáhing olo.

Rehartar. = Pagbósog caáyo, pagdásoc uyámot.

Rehecho. = Táuo ng̃a díli hatáas, apan supang, matámboc, sa maáyong laoas.

Rehen. = Táuo ng̃a mahál ng̃a mahabílin sa pagcaprenda sa ilálom sa gahóm sa caáoay, hasta ng̃a matápos ug bisan onsa ng̃a holosáyon con pagsábot.

Reenchir. = Pagponó sa bisan onsa ng̃a micópos, ng̃a nacóha, pagponó sa guicoháan, sa guicópsan.

Reherimiento. = Pagcasócol. * Pagcaómpoc.

Reherir. = Pagsócol. * Pagómpoc.

Reherrar. = Pagbótang pagopód sa cocó sa cabayo, &c., sa maong pothao, apan sa bag-ong lansang.

Rehervir. = Pagbócal pagósob sa nabócal ng̃a daan, pagángdo sa cosóg sa mg̃a cailíbgon.

Rehilar. = Pagbílic caáyo. * Pagcacoróg coróg. * Pagcahagónghong sa bala, sa bató, sa paná, &c., ng̃a guisalibáy.

Rehilo. = Pagcacoróg coróg sa bisan onsa.

Rehinchimiento. = Pagcaponó.

Rehogar. = Paglóto sa sod-an sa caláyo ng̃a oaláy siga.

Rehollar. = Pagtónob pagósob.

Rehoyar. = Pagbág-o sa bohó ng̃a guibútang ng̃a daan.

Rehoyo. = Cayanáng̃an, pisácan, bohó ng̃a halálom.

Rehuida. = Pagcabólag sa bisan onsa, sa bisan diin tong̃ód sa catáhap sa icadáot. * Pagcasíbog sa guilácuan ng̃a daan.

Rehuir. = Paglícay, pagbúlag sa bisan onsa, sa bisan diin ng̃a lugar, tong̃ód sa catáhap sa mg̃a icadáot. * Paglágueu, pagaolá sa bisan onsa sa lugar ng̃a guibutáng̃an. * Pagáyad sa bisan onsa.

Rehumedecer. = Pagómog ug maáyo.

Rehundir. = Pagbútang sa bisan onsa sa ilálom caáyo. * Pagtúnao pagopód sa mg̃a tumbága. * Pagoalá sa bisan onsa, sa díli hingbalóan con mano.

Rehusar. = Pagáyad, díli pagbóot, pagdilí.

Reidero. = Ang hing̃alatáoan, ang magapatáoa, calatáoan.

Reidor. = Ang magacatáoa, hing̃atáoa.

Reimpresion. = Pagcamárca pagopód sa mg̃a imprenta sa bisan onsa ng̃a sulat, libro, &c. * Cadaghánan sa mg̃a buoc sa mg̃a libro, &c., ng̃a guimárca pagopód sa mg̃a imprenta.

Reimprimir. = Pagmárca pagósob sa mg̃a libro, &c., sa mg̃a imprenta.

Reina. = Ang asáoa sa hari. * Babáye ng̃a hari, ng̃a magabóot sa Guinharían. * Putiócan ng̃a ponóan.

Reinado. = Cadugáyan sa tiempo ca pagcahári sa bisan cansa.

Reinante. = Idem.

Reinar. = Paghári, pagbóot sa Guinharían.

Reincidencia. = Pagcabúhat pagósob sa maong salá, sa maong sayóp.

Reincidente. = Ang macasalá pagopód sa maong salá.

Reincidir. = Pagbóhat, pagpacasalá sa maong salá.

Reincorporacion. = Pagcahiósa pagósob.

Reincorporar. = Paghiósa pagopód.

Reino. = Guinharían. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a tinórlo sa paghúsay sa mg̃a hulusáyon sa Guinharían. * Paghimayáan, calipáyan sa Lang̃it.

Reintegracion. = Pagcabáoi ng̃a hingpit sa bisan onsa.

Reintegrar. = Pagóli sa bisan onsa sa pagcatúman, sa pagcahíngpit. * Pagbáoi pagósob sa naoalá.

Reintegro. V. Reintegracion.

Reir. = Pagtáoa, pagcatáoa. * Pagsógor sa pagguísi sa bisti, sa panápton.

Reiteracion. = Pagcaópod, pagcaósob.

Reiteradamente. = Sa pagcaósob, sa pagcaópod, sa pagcabálic balic, sa macadághan.

Reiterar. = Osáb, osob, opód, pagbóhat sa macadághan.

Reivindicacion. = Gahóm sa bisan cansa arón mang̃áyo sia sa bisan onsa ng̃a ia gayúd, ug ng̃a toa sa lain.

Reivindicar. = Pagbáoi sa bisan cansa sa ilálom sa gahóm sa lain.

Reja. = Punta sa daro. * Mg̃a cahoy, mg̃a puthao, &c., ng̃a guipatíndog ug guibalábag usáhay sa mg̃a talambóan. * Balatíbat, ulang ulang.

Rejo. = Tomóy sa puthao. * Soyod sa mg̃a putiócan. * Cabáscog, cosóg, pagcasupang. * Capopóngtan sa gamót sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy.

Rejon. = Pothao ng̃a matalínis.

Rejonazo. = Samad ng̃a guican sa pagsóntoc sa puthao ng̃a matalínis.

Rejoneador. = Ang magasóntoc sa puthao ng̃a matalínis.

Rejoneo. = Pagcasóntoc sa rejon.

Rejuela. = Bagáhan sa pagínit sa mg̃a tiil.

Rejuvenecer. = Pagbáta, pagóli sa pagcacosóg sa pagcabáta.

Relacion. = Pagcasóguid, suguílon. * Pagcaáng̃ay sa bisan onsa, sa usá ca táuo con butang sa lain ng̃a butang con táuo. * Pagcaásoy, pagcasáyor.

Relacionar. = Pagsúguid, pagásoy, pagsáyod.

Relacionero. = Ang magabalígya sa mg̃a suguílon ng̃a sinúlat, ug ang magasúlat niána.

Relajacion. = Pagcadáot, pagcalóag sa bisan onsa. * Pagcatalápas, pagcalípas sa mg̃a tulumánon ng̃a tacús unta ng̃a pagatumánon. * Pagcagáoas sa pagtúman sa bisan onsang saad con pagpanómpa. * Pagcahóoay, pagpahamórlay sa mg̃a buhat. * Pagcahátag sa hocom sa Singbahán sa hocom sa longsod sa saláan, arón castigóhon samála sa mg̃a pahanóngdan.

Relajadamente. = Sa pagcadaótan.

Relajador. = Ang magapasáilo.

Relajamiento. V. Relajacion.

Relajar. = Paglóag, pagtógot, pagpaságad sa pagtalápas sa mg̃a batásan, sa mg̃a tulumánon. * Paggáoas sa catongdánan sa pagtúman sa mg̃a pagpanúmpa ug mg̃a pagsáad. * Paghátag sa hocom sa Singbahán sa hocom sa longsod sa táuo ng̃a saláan, arón patyon. * Paghóoay, pagpahamórlay sa buhat. * Pagdáot sa batásan.

Relamer. = Pagtiláp pagopód. * Pagtiláp sa macadághan sa mg̃a ng̃abil. * Pagándac sa bisan onsa ng̃a guibúhat.

Relamido. = Parayégon caáyo.

Relámpago. = Quilat. * Bisang onsang siga ng̃a ahat, ng̃a malágmit muágui. * Bisan onsa ng̃a malágmit, ng̃a díli madúgay. * Ang miábot sa húna húna sa pagcaáhat, bolog sa mg̃a matá sa mg̃a cabayo.

Relampagueante. = Ang magapaquílat.

Relampaguear. = Pagquílat, pagpang̃ílat. * Pagguíla guila caáyo.

Relance. = Icadúhang pagtáctac. * Ang muábot sa oalá húna hunáon ug paabóton.

Relanzar. = Pagsócol, pagómpoc.

Relapso. = Ang magaósob sa pagpacasála sa maong salá.

Relatador. = Ang magaásoy, ang magasáyor, ang magasóguid.

Relatante. = Idem.

Relatar. = Pagsúguil. * Pagsáyor, pagásoy.

Relativamente. = Sa tung̃ód sa bisan onsa. * Sumála.

Relativo. = Ang may labot, ang nahatong̃ód sa lain ng̃a butang.

Relato. = Pagcasóguid, suguílon. * Pagcaásoy, pagcasáyod.

Relator. = Ang magasúguid. * Ang magaásoy, ang magasáyor. * Táuo ng̃a magaásoy sa mg̃a capolong̃ánan sa atubáng̃an sa mg̃a hocom.

Relatoría. = Cahímtang sa pagcarelator.

Relavar. = Pagbónac pagósob.

Relave. = Icadúhang pagcabúnac. * Icadúhang paghúgas sa buláoan ng̃a sináctan pa sa yuta.

Releer. = Pagbása pagopód.

Relej ó Releje. = Pagcadiótay sa mg̃a bohó sa mg̃a luthang sa lugar ng̃a pagabotáng̃an sa pólvora. * Ang hugao ng̃a magáma sa bába ug sa mg̃a ng̃abil.

Relente. = Ton-og, yamog.

Relentecer. V. Reblandecer.

Relevacion. = Pagcasalíli, pagcaalíli, pagcaílis, pagcaólos. * Pagcagáoas, pagcamísic.

Relevante. = Ang magalabí, ang magalabáo.

Relevar. = Pagílis, pagólos, pagalíli, pagsalíli. * Paggáoas, pagmísic. * Pagsáilo. * Pagpadagcó, pagdayág sa bisan onsa. * Pagpalíloc sa mg̃a cahoy, sa mg̃a tumbága, &c.

Relevo. V. Relevacion. * Ang magaílis sa bantay.

Relicario. = Lugar ng̃a pagatipígan sa mg̃a reliquia. * Caban ng̃a mahál caáyo, cajon cajon ng̃a maníndot ng̃a pagasórlan sa mg̃a reliquia.

Relieve. = Bisan onsang dayan dayan con dagoay ng̃a guilíloc sa papán, sa tumbága, &c.

Religa. = Icadúhang sacót ng̃a ibútang sa buláoan sa salapí, &c.

Religacion. = Pagcabáat, pagcahiósa pagósob.

Religar. = Pagbáat, pagtácgos, paghiósa pagopód. * Pagsácot, pagósob sa mg̃a tumbága.

Religion. = Pagtáhod sa Dios, galámhan sa calág ng̃a igatáhod sa Dios. * Pagcatúman sa mg̃a buhat ng̃a maalampóon. * Pagcapoáng̃od. * Pagcacristianos. * Pagcabótang sa mg̃a táuo ng̃a nanagsolód sa mg̃a caparían ing̃on sa hingtóngdan ng̃a mg̃a tolománon.

Religionario. = Ang mononót sa religion ng̃a guing̃álan ug reformada, ng̃a díli moíla sa Santos ng̃a Papa sa pagcapang̃ólo sa santa Iglesia.

Religionista. = Idem.

Religiosamente. = Ing̃on sa ang̃ay sa mg̃a cristianos, sa pagcatúman, sa pagcahíngpit.

Religiosidad. = Cacógui sa pagtúman sa mg̃a catungdánan sa religion. * Pagcatúman sa mg̃a buhat ng̃a maáyo. * Pagcahíngpit sa pagtúman sa bisan onsa.

Religioso. = Ang matinumánon sa batásan sa iang caogalíng̃on ng̃a religion. * Ang magabisti sa bisti sa bisan onsang caparían. * Ang nahatong̃ód sa religion ug sa iang mg̃a sacop. * Táuo ng̃a mapoang̃óron, maampóon. * Ang maganonót sa casaráng̃an.

Relimar. = Paglímbas pagopód.

Relimpiar. = Paghínis, pagnósnos pagúsob.

Relimpio. = Ang magabántay caáyo sa iang caugalíng̃on ng̃a laoas.

Relinchador. = Ang cabayo ng̃a magatíli, ang magahúni huni sa masóbsob.

Relinchante. = Idem.

Relinchar. = Pagtíli, paghúni huni sa mg̃a cabayo.

Relinchido. = Como el siguiente.

Relincho. = Pagcatíli, pagcahúni huni sa mg̃a cabayo.

Relindo. = Matahóm, maníndot, maáñag uyámot.

Relinga. = Pisi ng̃a icalíg-on sa mg̃a daplin, sa mg̃a sirsid sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán. * Coyab cuyab, calat.

Relingar. = Pagcóyab cuyab, pagcálat sa mg̃a layág. * Pagtahí sa relinga sa mg̃a layág. * Paglíhoc sa mg̃a daplin, sa mg̃a relinga sa mg̃a layág, sa pagsógod sa hang̃in.

Reliquia. = Tolotagídyot ng̃a natúla sa bisan onsa. * Bahin sa laoas sa bisan cansang santos, con sa iang mg̃a bisti. * Timáan ng̃a nahabílin sa bisan onsa ng̃a miágui na, caól-ol ng̃a nahabílin sa bisan onsang saquít ng̃a daan.

Reloj. = Horásan.

Relojera. = Caban caban ng̃a diótay ng̃a pagasórlan sa mg̃a horásan.

Relojería. = Quinaárman sa pagbúhat sa mg̃a horásan. * Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a horásan.

Relojero. = Magbobóhat, ang magabóhat sa mg̃a horásan.

Reluciente. = Ang masínao, ang magaguíla guila, ang masíhag.

Relucir. = Sinao, guila guila, sihag, siga, quipat quipat, quiblat quiblat, canang canang, hinao hinao, sigac sigac, quidlap, quilá quilá. * Táuo sa maáyong batásan, pananglétan sa iang mang̃a buhat.

Reluchar. V. Luchar.

Relumbrante. = Ang masíga.

Relumbrar. = Pagsíga sa dagcóng sugá.

Relumbre. = Ang lamí sa ubán ng̃a mang̃a calán-on cay guiguisál sa surlánan sa puthao con sa tumbága.

Relumbron. = Pagcaguíla guila ng̃a malágmit.

Rellanar. = Pagtámbac pagósob. * Pagpócan, pagcalígar sa ibábao sa bisan onsa. * Pagdásoc.

Rellano. = Hunta hunta sa mg̃a hagdanán, quínaang áng̃an.

Rellenar. = Pagponó pagopód, pagdásoc pagósob. * Pagpacáon.