Part 16
Desmolado. = Ang oaláy bag-ang, hing̃ó sa mang̃a bag-ang.
Desmontar. = Tagá, caíng̃in. * Paggobá sa bisan onsang tapóca con ogdo ba. * Pagcanáog sa mananáp ng̃a guicabayóan.
Desmonte. = Como el anterior.
Desmoñar. = Paggónting sa pinángco.
Desmoralizacion. = Pagcang̃íl-ad, pagcalágsot, pagcadáot sa mg̃a batásan, sa mg̃a cagaoían sa mg̃a táuo.
Desmoralizado. = Táuo sa mang̃íl-ad, maláo-ay, malágsot ug daótan ng̃a batásan.
Desmoralizar. = Pagdáot sa batásan.
Desmoronar. = Paggobá sa pagcahínay hinay, sa anam anam, sa mg̃a baláy, mg̃a Singbahán, &c.
Desmurador. = Iring ng̃a manóbad, tigdácop sa mang̃a ilagá.
Desmurar. = Paghorót sa mg̃a ilagá.
Desnarigado. = Pong̃ag.
Desnatar. = Pagcóha sa gatas sa vino, &c., ang natolotibúoc dapit sa ibábao. * Pagpíli sa labíng matolotibúoc dapit sa ibábao. * Pagpíli sa labing maáyo sa bisan onsa.
Desnaturalizar. = Hing̃ílin, pagcóha sa mg̃a táuo sa mg̃a caposlánan ng̃a nahatong̃ód onta caníla, tong̃ód sa ilang pagcatagilóngsod.
Desnegar. = Pagdilí, paglimód, pasíbog sa guiíng̃on ng̃a daan.
Desnevar. = Pagtónao sa tobig ng̃a natibóoc guícan sa tugnao.
Desnivel. = Pagcaoaláy tonton, pagcataquílid.
Desnivelar. = Pagcaoalá, Pagcóha sa pagcatónton, sa pagcatádong.
Desnudador. = Ang nagahobó, ang nagapahócas.
Desnudamente. = Sa pagcadayág, sa pagcaháyag, sa oaláy licó licong polong.
Desnudar. = Hobó, hocas, pagcóha, pagágao sa bisti sa bisan cansa, ug sa tabon sa bisan onsa.
Desnudez. = Pagcaoaláy bisti.
Desnudo. = Hob-an, hinób-an, hinobóan. * Táuo ng̃a guitáptan sa laoas, ng̃a guibísti sa malágsot ug noog ng̃a bisti. * Táuo ng̃a oaláy pahanóngdan. * Ang oaláy tabang, ang oaláy dalángpan.
Desobedecer. = Soqui.
Desobediencia. = Casóqui, pagcasóqui.
Desobediente. = Soquíhan, masinoquíhon, masóquing táuo con mananáp, masinocoáhi.
Desobligar. = Pagóndang sa catongdánan.
Desocupacion. = Pagcaoaláy bohat.
Desocupadamente. = Sa oaláy samoc, sa oaláy macaólang, sa oaláy bohat.
Desocupar. = Pagháoan sa bisan onsa ng̃a logar, pagcóha sa mg̃a samoc ug sa bisan onsa ng̃a macaólang.
Desojar. = Bitas, botas. * Toctoc, totoc, pagsolóng sa oaláy lang̃an, sa oaláy calíng̃ao.
Desolacion. = Pagcaláglag, pagcahorót ng̃a tuod, pagcagobá, pagcabóngcag, pagcatápus, pagcatibóas, pagcatibáoas.
Desolado. = Quinayógtan, quinalísdan, guicasaquétan, ang oaláy calípay, ang namíng̃ao ug dacó.
Desolar. V. Arruinarse algo, arruinar.
Desolladamente. = Sa pagcaoaláy caólao.
Desollado. = Táuo ng̃a oaláy caólao.
Desollador. = Ang nagapánit. * Lugar ng̃a pagapanítan, pagacoháan sa panit sa mg̃a mananáp.
Desollar. = Panit, pagpánit, pagcóha sa panit. * Pagdáot sa dong̃og sa bisan cansa, sa iang dona con sa iang laoas.
Desopinar. = Pagdáot, pagcóha sa dong̃og sa isigcatáuo.
Desoprimir. = Pagbáoi sa bisan cansa sa pagcapógos canía, sa pagcabíhag, &c.
Desórden. = Pagcabóloc, pagcagobót, pagcasinácot sacot.
Desordenar. = Boloc, gobót, sacot, pagbóhat sa oaláy casadáng̃an.
Desorejar. = Palong, pagpótol sa dalónggan.
Desorganizar. V. Desordenar hasta pagbóhat.
Desorganizacion. V. Desórden.
Desorillar. = Pagtábas sa mg̃a bocóg sa onód.
Desovar. = Pagdócloy, pagbílin sa bíhod sa mg̃a isda.
Desovillar. = Pagbárbad, paggobá sa mg̃a binódbod.
Despabiladera. = Isológui.
Despabilado, sin poder dormir. = Hocao, mahócao.
Despabilador. = Ang magasógui.
Despabilar. = Sogui.
Despacio. = Sa hínay hinay, hinay, sa mahínay.
Despacito. = Sa mahínay caáyo.
Despachaderas. = Pagtóbag, pagbalíbad sa mg̃a masíngcang polong, sa ting̃og ng̃a magáhi.
Despachar. = Tapos, homan, tibáoas, obos, camhan. * Pagsógo sa bisan cansa, sa bisan díin, sa bisan asa. * Pagpatáy, pagcóha sa quinabóhi. * Pagcóha sa mg̃a casámoc.
Despacho. = Pagcahanáyac. * Pagsógo, sinógo. * Pagcahóman, pagcatápos, pagcatibáoas, * Solód ng̃a pagahócman sa mg̃a hocom, ug ang pagabohátan sa bisan cansa sa íang boloháton.
Despachurrar. = Posdac, bosdac, bagsac.
Despajar. = Pagláin, pagcóha sa dagámi, sa tahóp.
Despaldillar. = Pagdáot sa bocó bocó sa táuo con sa mananáp.
Despanzurrar. = Bosbos, boslic, pagsámad sa tian.
Desparramado. = Halagpád. * Dagcó. * Quinátag.
Desparramar. = Catag, sabólac, sab-oag. * Pagósic sa bahándi, sa salapí. * Paglíng̃ao ling̃ao sa caling̃áoan ng̃a díli maáyo.
Despartir. = Pagbólag, pagbáhin.
Despatarrarse. = Toláros, pagdalín-as sa nabiláca ang mg̃a paa.
Despavoridamente. = Sa cahádloc, sa calisáng, sa cacógmat.
Despearse. = Paol, pagdáot sa tíil guican sa paglacát ug hatáas.
Despechadamente. = Sa caligótgot, sa capong̃ót.
Despechar. = Pagpapong̃ót, pagpasocó, pagpaligótgot.
Despecho. = Casocó ng̃a dagcó, capong̃ót, caligótgot.
Despechugar. = Pagíbot, pagtáctac, pagcóha sa aba sa mg̃a langgam, * Pagdayág sa doghan.
Despedazador. = Ang magalápa, ang magatípac, magatípic, magabáhin bahin sa bisan onsa.
Despedazar. = Lapa, tipac, tipic, gosbat, bahin. * V. Destrizar.
Despedida. = Pagpanamílit, panamílit, pagpaháoa.
Despedir. = Panamílit, paháoa. * Bohi, bia, balíbag, salibáy.
Despedregar. = Pagcóha sa mg̃a bató sa yota.
Despegable. = Ang arang maócal, ang maócal.
Despegadamente. = Sa pancaháit ng̃a ting̃og.
Despegado. = Ang dili maábi abíhon.
Despegar. = Ocal, bolag, ibot, tactac, acac, acnit, pacsi.
Despego. V. Desamor.
Despeinar. = Paggobót sa bohóc, pagpágpag, pagpálpag.
Despejado. = Batir, sa matín-ao ug matalínis ng̃a húna húna. * Táuo ng̃a maálam mamólong sa pagcaígo, ug ng̃a maálam magatóbang sa isigcaíng̃on.
Despejar. V. Desembarazar. * Paglínao, pagpáoa, paglámdag.
Despelotar. V. Despeinar.
Despeluzar. V. Despeinar.
Despeluznar. = Idem.
Despellejar. V. Desollar. * Pacsi, lacsi.
Despenar. = Pagcóha sa casáquet, sa calisód, sa cayógot.
Despendedor. = Maosícon.
Despender. = Paggasto sa salapí.
Despensa. = Pinsa, lugar ng̃a pagabotáng̃an ug tipigánan sa calán-on ug sa bisan onsa.
Despensero. = Ang magahópot ug magabántay sa pinsa.
Despensadamente. = Sa pagcahanáyac.
Despeñadero. = Ambácan, capangpáng̃an, lugar ng̃a hatáas ug cabatóhan.
Despeñar. = Ambac, holog, balíbag. * Pagsámoc sa mg̃a cailíbgon.
Despeño. = Pagcaámbac. * Calíbang, hibólos, caólo.
Despepitarse. = Pagsínggit sa macosóg, sa mabáscog caáyo.
Desperdiciadamente. = Sa pagcaósic.
Desperdiciador. = Maosícon, ang magaósic.
Desperdiciar. = Osic, dagmal.
Desperdicio. = Pagcaoalá sa bahándi, sa salapí, con sa bisan onsa pa, pagcahodót. * Bisan onsa ng̃a oaláy polos, ng̃a biniáan.
Desperdigar. = Bolag.
Desperezarse. = Hioid.
Despernado. = Paol, ang guicápoy, ang guibódlay sa paglacát.
Despernar. = Pagpótol, pagdáot sa mg̃a paa.
Despertador. = Ang magapócao, magpopócao, magpolócao. * Ang macayógot sa hona hona.
Despertar. = Pocao, matá, mocag mocag, paghigmatá. * Pagdómdom sa bisan onsa ng̃a nabía ug hingcalímtan na onta. * Pagábot sa pagcabátir sa táuo ng̃a hong̃og ug borong ng̃a daan.
Despestañar. = Pagíbot sa piloc.
Despezonar. = Pagíbot, pagcóha sa doldógan sa mang̃a bong̃a.
Despicar. = Balos.
Despiertamente. = Sa pagcabátid.
Despierto. = Ang namatá, ang nahigmatá. * Ang táuo ng̃a batid.
Despilfarrar. = Pagbádbad sa bisan onsa sa oaláy caang̃áyan. * Paggasto sa salapí sa oaláy hingtóngdan.
Despintar. = Pagquías, pagpánas sa piníntal.
Despiojar. = Paghing̃óto. * Pagtábang sa isigcatáuo, arón macóha ug gomóa sa pagcaháng̃ol.
Despique. = Pagbalos.
Desplegar. = Hinat, boclar. * Pagháyag, pagdayág sa tinágo ng̃a daan.
Desplomar. V. Desnivelar.
Desplomo. V. Desnivel.
Desplumar. = Paghimólbol.
Despoblado. V. Desierto.
Despoblar. = Pagcaálsa sa mg̃a táuo ng̃a nanagpoyó sa longsod.
Despojar. = Coha, agao, caoat. * Hobó, hocas, pagcóha sa bisti.
Despojo. = Ang guibiáan sa mg̃a pang̃obátan, sa mang̃a sóldados ng̃a guipanagdáog sa ilang mg̃a caáoay.
Despolvar. = Yabyab.
Despolvorear. = Idem.
Desportillar. = Tipac, locab, longcab.
Desposado. = Ang guigápos sa iang camót sa singsing ng̃a pothao. * Ang bag-ong quinasál.
Desposar. = Pagcasál, pagatóbang ug pagtámbong sa Padac cura sa mg̃a táuo ng̃a buot mamíño ug pagdaláng̃in sa ilang pagcamíño.
Desposeer. = Pagcóha, pagágao sa bisan cansa sa iang dona, sa iang pohónan, salapí, mg̃a mananáp, &c.
Desposorio. = Pagsáad sa babáye ug sa laláqui ng̃a mamíño sila, paghátag ug polong sa pagcamiño. * Pagángcon ug pagdáoat sa bana sa iang asáoa ug sa asáoa sa iang bana, sa pagcasál na caníla.
Déspota. = Hadi ng̃a magahópot sa mg̃a calongsódan ng̃a hingsácpan nia sa ia lamang ng̃a caogalíng̃on ng̃a pagbóot, sa oaláy batásan, mg̃a leyes ng̃a iang pagasóndan ug pagatágdon. * Mamomógos.
Despotismo. = Pagbóot ng̃a hariánon ng̃a díli motágad ug díli mosonód sa bisan onsa ng̃a batásan.
Despotricar. = Pagpamólong somála lamang sa caogalíng̃on ug húna húna, bisan díli macaígo.
Despreciable. = Talamáyon, tacós ng̃a pasipád-an.
Despreciador. = Tigtámay, ang nagatámay, nagapasipála.
Despreciar. = Tamay, pasipála.
Desprecio. = Pagpasipála, pagtámay.
Desprender. = Bolag, bohi, badbad, tactac, hobad, * Tonton, pagóbos.
Desprendimiento. = Pagcaoaláy tagad sa bisan onsa, pagcaoaláy caoíli.
Despreocupacion. = Paghúna húna ng̃a maáyo, sa díli pagaobánan sa bisan onsa dihá ng̃a magapasayóp. * Paghóna hona ing̃on da sa catadóng̃an.
Despreocupar. = Pagpaíla sa bisan cansa sa mg̃a sayóp ng̃a nagaobán sa iang guihóna hona.
Desprevenidamente. = Sa oaláy pagcatagána, pagcaándam.
Desprevenido. = Ang oalá magtagána, magaándam. * Ang coláng̃an sa mg̃a quinahánglan.
Desproporcion. = Pagcaoaláy pagcatopóng, pagcasáma, pagcaíng̃on, pagcaáng̃ay.
Despropósito. = Bohat con polong ng̃a díli macaígo, pagbóhat ug pagpamólong ng̃a díli mao.
Desproveer. = Pagcóha, pagágao sa bisan cansa sa iang mg̃a quinahánglan sa pagcabóhi, sa cabohían.
Desproveidamente. V. Desprevenidamente.
Desprovisto. = Ang coláng̃an sa mg̃a quinahánglan.
Después. = Oña, onya, sa toon toon, sa taod taod, sa tuod tood.
Despulsarse. = Pagíbog, pagpanghináot, pagbóot, paghigógma sa bisan onsa, sa mabáscog.
Despuntar. = Pagpótol, pagcóha sa mg̃a tomóy sa bisan onsa ng̃a tomóyan. * Paglípot sa mg̃a catárman sa mg̃a nanagsacáy. * Pagpóyos, pagbólac sa mg̃a cahoy. * Pagháyag, pagdayág sa pagcabátir sa bisan cansa ng̃a táuo, sa iang caálam. * Pagsógod sa pagcalámdag, pagaláman daman, pagdóol na ang cabontágon, ang caadláuon, pagcacaadláuon.
Desquejar. = Pagbólag sa mg̃a sahá sa ilang ponóan, arón itanóm sa lain ng̃a lugar.
Desquiciar. = Pagíbot, pagpagóa, pagcóha sa tacop con talambóan sa lugar ng̃a pagatoyócan, pagalisóan, sa iang quicióhan. * Paggobá sa bisan onsa sa pagcóha sa iang calig-ónan. * Pagpatigáyon arón maoalá sa bisan cansa ng̃a táuo ang maáyong cabobót-on, ang pagcapalángga sa isigcatáuo canía.
Desquijarar. = Pagcóha, pagdáot sa apapáng̃ig.
Desquitar. = Baoi, pagbálos sa daótan ng̃a bohat sa isigcatáuo. * Pagbáoi sa napildi sa sogál.
Desquite. = Pagcabáoi, pagcabálos.
Desrancharse. = Pagbía sa pinoyánan.
Desreputacion. = Pagcacólang, pagcaoaláy dong̃og ng̃a maáyo.
Desrizar. = Paggobá sa quinólong, paghínat sa naconót.
Desronar. = Pagtagá, pagpótol sa mg̃a sang̃á ng̃a malágsot sa mg̃a cahoy, arón somópang ug domagcó ang obán ng̃a maáyo ayo.
Destacamento. = Ang tapoc sa pila ca táuo con sa mg̃a soldados ng̃a nabólag sa cadaghánan, sa pagátang sa lugar ng̃a pagaatáng̃an nila, ing̃on sa sugo sa ilang ponóan.
Destajar. = Pagsábot, pagpólong polong sa mg̃a tolománon sa bisan onsa ng̃a pagaboháton.
Destajo. = Paquiao, pacyao.
Destapar. = Bocas. * V. Descubrir y Descubrimiento.
Destapiar. = Paggobá sa mg̃a cotang hamóbo.
Destartalado. = Ang nagobót, ang nabóloc, ang nasácot, ang oaláy cahosáyan.
Destazar. = Pagtípac, pagtípic sa bisan onsa.
Destechar. = Tocas, tastas, tangcas.
Destejar. = Pagcóha sa mg̃a tesa sa mg̃a atóp.
Destejer. = Paghóbad, pagbádbad sa hinábol.
Destemplanza. = Paglabí sa bisan onsa, sa tognao, sa init, sa gotom, sa mg̃a caíbog, &c. * Pagláin sa pagcabótang sa laoas, pagsáquet saquet ug diríot, pagínit init. * Pagcahílao, pagcaoalá sa sobo sa mg̃a capandáyan. * Pagbóhat, pagpamólong, pagcáon, pagínon, &c., labí sa casadáng̃an.
Destemplar. = Boloc, pagcóha sa caang̃áyan. * Pagsógod sa hilánat, pogsáquet sáquet. * Paghílao sa soláb sa mg̃a capandáyan.
Destemple. = Pagcabóloc, pagcaoaláy caang̃áyan sa mang̃a tolónggon. * Pagcaláin sa laoas.
Desteñir. = Paglóbad, pagcóha sa tina, sa color sa guitína, pagpánas sa mg̃a color.
Desterrar. = Hing̃ílin, pagpaháoa. * Pagpahalayó.
Desterronar. = Pagdógmoc sa yota ng̃a natibúoc, sa mg̃a ogdo.
Destetadera. = Capandáyan ng̃a toncan ng̃a itáod sa bába sa mg̃a mananáp, ug labí pa sa mg̃a baca, sa pagpalótas caníla.
Destetar. = Lotas, pagóndang sa pagsóso. * Pagbólag sa mg̃a anac sa ilang tigúlang, con magaángcon sila sa bisan onsang opicio con cahímtang.
Destete. = Pagcalótas.
Destiempo (a). = Bisan onsang bohat con polong ng̃a díli macaígo sa maáyong tiempo.
Destierro. = Pagcahing̃ílin, pagpaháoa, pagpahalayó.
Destilacion. = Pagcatólo, pagcaágas, pagcadalígdig, pagcadahing̃ay.
Destiladera. = Honóban sa vino, tobig, &c.
Destilador. = Ang nagapadalísay.
Destilar. = Dalísay, paglóto sa vino, tobig, &c., sa binóhan. * Tolo, agas, dalígdig, dahíng̃ay.
Destinar. = Sogo, pagbóot.
Destino. = Pagbóot sa Lang̃it, sa Dios con sa mang̃a ponóan sa calibótan, somála sa boot ng̃a boháton. * Opicio, cahímtang, bohat.
Destitucion. = Pagcacóha sa opicio con sa cahímtang con sa bisan ansa pa, sa bisan cansa.
Destituir. = Pagcóha sa bisan onsa sa isigcatáuo.
Destorcer. = Badbad, solbad.
Destornillado. = Táuo sa magáan ng̃a boot, boang boang, coliró.
Destoserse. = Pagóbo sa oaláy quinahánglan, sa pagbóhat ug señas con sa lain tuyo ba.
Destrabar. = Pagbólag sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.
Destral. = Oásay, ooásay sa dohá ca bába con soláb.
Destraleja. = Ooásay ng̃a diótay.
Destramar. = Pagbádbad, paghóso sa holog sa mang̃a hinábol. * Pagoalá, pagpaháyag, pagpadayág sa mang̃a paglaláng ug mg̃a paglímbong ng̃a guilaláng sa obán ng̃a mg̃a táuo.
Destreza. = Caálam, quinaádman, pagcaníndot, pagcaáñag sa pagbóhat sa bisan onsa.
Destripar. = Bosbos, pagpagóa sa mg̃a tináe. * V. Despanzurrar. * Pagcóha, pagpagóa sa onód sa solód sa bisan onsa.
Destripaterrones. = Táuo ng̃a mang̃íta sa iang pagcabóhi sa pagcále sa yota.
Destriunfar. = Paglógos sa obán ng̃a nanagsogál sa baraja sa ilang mg̃a contra arón ibótang nila ang mg̃a triunfo.
Destrizar. = Guisí, tabas, potol. * V. Despedazar.
Destrocar. = Pagbádbad sa pagbáilo ug pagtagílis ng̃a guibóhat sa mg̃a táuo, sa pagángcon sa tagsa tagsa sa iang caogalíng̃on ng̃a hias ug bisan onsa ng̃a guibáilo sa lain ng̃a botang.
Destron. = Ang nagaágac sa botá.
Destronar. = Pagcóba, pagpaháoa sa Guinharían sa mg̃a hari.
Destroncar. = Pagtagá sa mg̃a cahoy dapit ug haróol sa mg̃a gamót. * Pagpótol con paglisá sa bisan onsang bahín sa laoas sa mg̃a táuo. * Pagpótol, pagóndang, pagárang sa soguílon. * Pagbótang sa mg̃a cacolían, mg̃a caoláng̃an, sa isigcatáuro, arón díli macadáng̃at sa guitúyo nia.
Destrozar. V. Despedazar y Destrizar. * Pagdáot, paggobá, pagósic, pagámong among. * Paggobá, pagdáog sa mg̃a caáoay.
Destrozo. = Pagcagobá. * Pagcadáot. * Pagcaósic.
Destrozon. = Ang macaguísi, macadáot, macaósic ug dili magbántay ug maáyo sa iang guibísti ng̃a mg̃a panápton, mg̃a sapín, &c.
Destruccion. = Pagcaláglag, pagcatibáoas, pagcatápus, pagcagobá ng̃a oaláy sompa ug tambal.
Destrueque. = Ang pagóli sa tagsa ca tagía sa bisan onsa ng̃a natagílis, natagáilo, sa lain ng̃a botang.
Destruible. = Ang arang laglágon, ang arang gobon.
Destruidor. = Ang macagobá, ang macaláglag.
Destruir. V. Arruinarse algo, arruinar.
Destruvente. V. Destruidor.
Desudar. = Pagcóha, pagtó-ang sa sing̃ót.
Desuellacaras. = Ang magalálot ng̃a dili maálam magálot. * Táuo ng̃a oaláy caólao, sa daótan ng̃a báta san ug mang̃íl-ad ng̃a quinabóhi.
Desuello. = Pagpánit, pagcapánit. * V. el anterior desde Táuo.
Desunidamente. = Sa pagcabólag, sa oaláy paghiósa, pagcalang̃áquit.
Desunir. = Bolag, irog. * Pagbíquil sa mang̃a cabobót-on ng̃a nagacaóyon ng̃a daan. * Pagáoay sa mg̃a daan ng̃a higála.
Desuñar. = Paghing̃ocó, paggónting sa cocó.
Desusar. = Pagoalá, pagcóha sa batásan.
Desuso. = Pagcólang sa batásan, pagcaoaláy batásan, pagcaoaláy paggámit sa bisan onsa.
Desustanciar. = Pagcóha sa cosóg, sa caísog, la lamí, pagpatáb-an.
Desvahar. = Pagcóha, pagpótol sa mg̃a sang̃á ug mg̃a dahon ng̃a namalá ug naláya sa mg̃a tanóm.
Desvaido. = Táuo ng̃a hatáas ug dili ang̃áyan.
Desvalido. = Ang oaláy tabang, ang dili pagalabánan, ang oaláy dalángpan, ang biniáan sa ng̃atanán.
Desvalimiento. = Pagcaoláy paglában, pagtábang ug dalángpan, pagcaoaláy hihála, abian.
Desvan. = Paga.
Desvanecer. = Pala, hanap, taob, pagoalá sa bisan onsa. * Pagpadáyeg, pagpalábi labi.
Desvanecidamente. = Sa pagparáyeg, sa pagpalábi labi.
Desvanecimiento. = Paráyeg, pagpalábi labi.
Desvaporizadero. = Hong̃áoan, caalisng̃áoan.
Desvarar. V. Deslizar hasta pagpamólong. * Paglótao sa sacayán ng̃a nasánglad.
Desvaríadamente. = Sa pagcaoaláy hingtúngdan ug cahológan.
Desvariado. = Ang salimoáng̃on, ang tigyámyam, ang nasalimóang, nagayámyam.
Desvariar. = Salimóang, yamyan. * Pagpamólong ug bisan onsa sa oaláy hingtóngdan ug cahológan.
Desvarío. = Polong cong bohat ng̃a oaláy hingtóngdan. * Pagcayámyam, pagcasalimóang. * Botang ng̃a dili ang̃ay sa isigcaíng̃on. * Pagcaoaláy calig-ónan sa boot. * Huna huna ng̃a paráyon bisan ng̃a dili onta macaígo sa cataróng̃an ug sa tacós ng̃a hona honáon.
Desvedado. = Ang guidilí ng̃a daan ng̃a dili na pagadid-an.
Desvedar. = Pagtógot sa guidíd-an ng̃a daan.
Desveladamente. = Sa pagcatócao, sa pagcaoaláy católog.
Desvelar. = Tocao, pocao hocao.
Desvelo. = Pagcatócao, dagcóng cacógui sa pagbóhat ug sa pagdáng̃at sa bisan onsa.
Desvencijar. = Pagbólag ug paglóag sa mg̃a bahin sa bisan onsa ng̃a nahiósa ug hinógtan onta. * Paglisá, pagdáot, pagbalí sa bisan onsa ng̃a bahin sa looas.
Desvendar. = Paghóbag, pagbádbad, paglóag sa mg̃a baat ng̃a guibáat ug guitábon sa bisan onsa.
Desventaja. = Ang pagcacúlang con pagcadíli ang̃ay, ng̃a guican sa pagtándig sa duhá ca táuo, mananáp con sa bisan onsa.
Desventar. = Pagpagóa sa hang̃in.
Desventuradamente. = Sa pagcaanógon, sa pagcaaláot, sa pagcalisód.
Desventurado. = Anógon, aláot, ang oaláy palad, ang guicasaquétan. * Pobres, hang̃ol. * Hicáoan, daguinótan uyámot.
Desvergonzadamente. = Sa pagcaoaláy caólao, pagtáhod ug pagtahá.
Desvergonzado. = Ang mamólong sa oaláy caólao, pagtáhod ug catahá.
Desvergonzarse. = Pagpamólong sa oaláy tagád sa pagtáhod ug pagtahá, sa oaláy caólao.
Desvergüenza. = Pagcacólang sa pagtáhod, sa caólao, sa pagtahá, tampálas.
Desviar. = Bolag, irog, pagpahalayó. * Pagsámbag sa bisan cansa arón dili parayónon ang guihóna hona nia.
Desvío. = Pagcabólag, paghalayó.
Desvirgar. = Pagcóha sa pagcaólay sa mg̃a dalága, pagpacasalá pasógod sa babáye ng̃a oalá pa aguían sa laláqui.
Desvirtuar. = Pagcóha sa caísog, sa cosóg, sa gahóm, sa lamí, sa bisan onsa.
Desvivirse. = Paghigógma, pagíbog, pagpanghináot sa bisan onsa sa dagcóng cacógui, sa dagcóng pagpatigáyon sa pagdáng̃at niána.
Deszumar. = Pagpíga, pagpóga, pagbádyet.
Detal (en). = Sa pagcaánam anam, sa pagcatinágsa, sa tagsa tagsa.
Detallar. = Pagsógid, pagásoy sa bisan onsa sa pagcasáyod caáyo, sapagcacóti coti.
Detencion. = Pagcadógay, pagcaláng̃an, pagcahínay.
Detenedor. = Ang macaháoid, ang magapaláng̃an, ang magapadógay.
Detener. = Pagpadógay, pagpaláng̃an, pagháoid. * Pagpreso, pagbilánggo. * Dogay, lang̃an. * Pagsólong, pagtán-ao sa mahínay sa pagcatinótoc.
Detenidamente. = Sa pagcahínay, sa pagcadógay, sa pagcaláng̃an.
Deterior. = Ang dolodaótan sa obán ng̃a isigcaíng̃on.
Deterioracion. = Pagcadáot sa bisan onsa.
Deteriorar. = Pagdógang sa cadáot sa bisan onsa.
Determinacion. = Pagcahanáyac. * Pagcaísog, pagcaoaláy catálao ug cahádloc.
Determinado. = Maísog, casing casíng̃an, ang oaláy cahárloc ug catálao.
Determinar. = Hanáyac, pagbóhat ug pagpamólong sa guihóna huna ng̃a daan.
Detersion. = Pagcanósnos, paghínis sa bisan onsa, pagcapáhid. * Pagcahónal.
Detestable. = Dolómtan, ang tacós ng̃a pagadómtan.
Detonacion. = Tonóg ng̃a dagcó, dalógdog, botó.
Detraccion. = Pagbótang botang, pagsóguid, pagcagóla, ng̃a mang̃íl-ad, paglíbac ng̃a icacóha sa dong̃og sa isigcatáuo.
Detractor. = Tigbótang botang, tiglíbac, malibácon, ang macacóha sa dong̃og sa isigcatáuo sa iang pagpamólong.
Detraer. = Pagbólag, pagírog sa usá ca botang sa lain ng̃a botang, paghalayó. * Pagbótang botang, paglíbac.
Detras. = Sa licód, licód, so loyo, sa oláhi.
Detrimento. = Cadáot.
Deuda. = Otang.
Deudo. = Caobánan, pagcacaobánan.
Deudor. = Otáng̃an, ang may otang, ang nacaótang.
Deuteronomio. = Ang usá ca libro sa santos ng̃a Sulat.
Devanadera. = Galíng̃an, barbádan.
Devanador. = Tigbádbad, ang magabádbad.
Devanar. = Badbar.
Devanear. V. Delirar.
Devaneo. V. Delirar. = Bohat ng̃a caoang ng̃a oaláy polos.
Devantal. = Usá ca pedazo ng̃a panápton ng̃a ibótang ug ibisti sa mg̃a babáye sa ibábao sa mg̃a saya, dapit sa atobáng̃an, ng̃a guitágcos nila sa ilang haoac.
Devastar. V. Arruinarse algo, arruinar.
Devengar. = Pagángcon sa salapí ug sa bisan onsa ba dihá, ng̃a tacós ng̃a ihátag sa agálon con sa nagpamóo sa sológoon con sa namóo, tung̃ód sa iang pagalágad con trabajo.
Devocion. = Pagtáhod, pagsíngba sa Dios cang María Santísima ug sa mg̃a santos. * Pagatóbang ug maáyo, sa mahípos ng̃a laoas ug sa mahíngpit ng̃a casing casing sa mg̃a piesta ug mg̃a tolománon sa pagcacristianos, sa mg̃a Singbahán. * Pagándam sa pagtóman sa santos ng̃a pagbóot sa Dios.
Devocionario. = Libro ng̃a alampóan, ng̃a sinolátan sa mg̃a pagámpo ng̃a maáyo ug canhic calág.
Devolucion. = Pagóli, pagbálic sa bisan onsa sa iang pagcabótang ng̃a daan.
Devolver. = Oli, balic.
Devorador. = Hing̃áon caáyo, ang magalámoy, manonóbad.
Devorar. = Sobád, lamoy, caon, tolon.
Devoto. = Táuo ng̃a maampóon, mapoang̃ódon, ng̃a mahagógma magtóman sa mg̃a bohat sa pagcacristianos. * Laráuan, Singbahán con logar ng̃a tacós ng̃a pagaampóan.
DI
Dia. = Adlao.
Diabla. = Pagbóhat sa bisan onsa sa daótan ng̃a pagbóhat.
Diablillo. = Táuo ng̃a batid, condátan, ng̃a malíhoc caáyo. * Ang nagapacayáoa sa mg̃a piesta ug mang̃a procesion.
Diablo. = Yaoa. * Táuo ng̃a maísog, ng̃a oaláy cahárloc. * Táuo ng̃a malágsot ug mang̃íl-ad caáyo.
Diabólicamente. = Sa pagcayináoa yaoa, sa pagcadaótan oyámot.
Diabólico. = Ang ang̃ay, ang nahatong̃ód sa yaoa. * Ang daótan caáyo, ang mang̃íl-ad oyámot.
Diaconal. = Ang nahatong̃ód sa Diácono.
Diaconato. = Cahímtang sa Padre ng̃a guioldenáhan sa pagcadiácono.
Diaconisa. = Babáye ng̃a nagaalágad sa Singbahán.
Diácono. = Padre ng̃a oalá pa magamisa, ng̃a guioldenáhan sa pagcaorden ng̃a guisóndan sa pagcasacerdote.
Diadema. = Bacos, bogcos ng̃a mapotí ng̃a ibácos, ng̃a ibogcos sa mg̃a hari sa ilang olo. * Porong porong.
Diáfano. = Masíhag, matín-ao.
Dialéctica. = Quinaádman sa paghóna huna ug maáyo.
Dialecto. = Pinamólong ng̃a caogalíng̃on sa tagsa ca Guinharían, provincia con longsod, ng̃a maíng̃on ing̃on sa obán ng̃a pinamólong, apan ng̃a nagacaláin sa pagsángpot ug sa obán pa ng̃a mang̃a calaínan.
Diálogo. = Pagsólti con soguílon sa pila ca táuo ng̃a nanagcaólos olos sila sa pagpang̃ótana ug sa pagsabát, sa pagtúbag.
Diamante. = Bató ng̃a mahál oyámot, masíhag ug magíla gila caáyo.
Diamantino. = Ang ang̃ay ug nahatong̃ód sa diamante.
Diamantista. = Ang nagabóhat, nagahíngpit ug nagalobóng sa mg̃a diamante.
Diametralmente. = Cutob sa loyo hasta sa loyo, sa isigcadáplin.
Diámetro. = Ang talioála sa usa ca malíng̃in.
Diana. = Pagbágting sa tambol sa caadláuon.
Diario. = Ang nahatong̃ód sa matagádlao. * Soguílon con solat, ng̃a mahasácop sa nahatábo sa adlao adlao ng̃atanán. * Bisan onsang solat ng̃a pagasoláton sa matagádlao. * Ang quinahánglan, con ang gasto sa matagádlao sa tagsa ca panimaláy, sa pagcáon ug pagínom.
Diarista. = Ang magasólat sa gaseta ng̃a guing̃álan ug diario.
Diarrea. = Calíbang, hibólos, otol, caólo.
Dibujar. = Pagbárlis, pagpintal.