Part 46

Monumento. = Buhat sa bató, &c., ng̃a pagaboháton ug pagatindógon sa cadaigánan, arón may panomdóman sa bisan cansang táuo ng̃a bantógon, con sa bisan onsa ng̃a cating̃aláhan ug hibólng̃an, ng̃a tacús ng̃a timaánan ug pagadomdómon sa mg̃a táuo. * Ang altal ng̃a guibotáng̃an sa jueves ng̃a santo sa laoas sa atong Guinóong Jesucristo, ng̃a sinolód sa usá ca caban caban ng̃a mahál. * Bisan onsang timáan ng̃a nahabílin sa nahatábo sa canhing tiempo.

Monzon. = Cadugáyan sa hang̃in dapit sa habagátan, dapit sa amihánan, &c.

Moña. = Táuo táuo sa dagoay sa babáye ng̃a binistíhan, ng̃a pagahoálan sa pagcabóhat ug pagcatábas sa mg̃a bisti. * Casocó, capong̃ót, caligótgot. * Pagcahobóg.

Moño. = Pinángco. * Lambóhay, tarong sa mg̃a langgam.

Moñudo. = Ang may pinángco. * Langgam ng̃a may lambóhay, tarong.

Moquear. = Pagsíp-on, pagcógmo.

Moquero. = Panápton, paño ng̃a igapáhid sa ilong. * Sipng̃áhan, isilípng̃a.

Moquete. = Pocpoc sa camót sa nauong con sa ilong.

Moquetear. V. Moquear. * Pagpócpoc, sa camót, sa bisan cansa.

Moquillo. = Saquét sa obán ng̃a mg̃a mananáp.

Moquita. = Sip-on ng̃a matín-ao.

Mora. = Pagcadúgay, pagcaláng̃an, pagcaláng̃ay. * Bong̃a ng̃a matám-is, malomaáslom ug mahómoc caáyo.

Morabito. = Padre sa mg̃a moros.

Moracho. = Color ng̃a morado ng̃a obós.

Morada. = Pinoyánan, pagapóy-an, polóy-an, baláy.

Morado. = Morado. * Ang sináctan sa color ng̃a mapolá ug maítom.

Morador. = Ang magapoyó, ang molópio sa bisan diin.

Moral. = Ang nahatong̃ód sa batásan ng̃a maáyo. * Quinaárman ng̃a magaásoy sa pagcaáyo ug sa pagcadaótan sa mg̃a buhat sa mg̃a táuo. * Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a mora.

Moralidad. = Pagtolón-an ng̃a mahatong̃ód sa batásan ug quinabúhi ng̃a maáyo. * Pagcabótang sa mg̃a bohat sa mg̃a táuo sa tong̃ód sa ilang pagcaáyo ug pagcadaótan.

Moralista. = Ang nagaestudio sa quinaárman sa moral.

Moralizar. = Pagásoy sa bisan onsang tolón-an ng̃a mahatong̃ód sa mg̃a batásan ug sa quinabúhi ng̃a maáyo.

Moralmente. = Ing̃on sa mg̃a tolománon sa moral. * Ing̃on sa guihúna húna sa cadaghánan sa mg̃a táuo.

Morar. = Pagpoyó sa bisan diin.

Morbidez. = Pagcahómoc sa mg̃a bahin sa mg̃a laoas.

Mórbido. = Ang may saquét, ang masaquét, ang macasaquét. * Ang mahómoc caáyo.

Morbo. = Saquét.

Morboso. V. Morbo.

Morcella. = Aligáto, biting caláyo ng̃a guican sa pabílo sa mg̃a lamparahán.

Morcilla. = Morcilla, pinótol ng̃a tináe sa baboy, sa carnero, &c., ng̃a ponó sa dogó ng̃a sináctan sa mg̃a panácot.

Morcillo. = Cabayo ng̃a lobos ng̃a maítom. * Bactin bactin sa bocton cutub sa abága hasta sa sico.

Morcon. = Morsilla sa labíng dagcóng tináe. * Táuo ng̃a matámboc, hamóbo ug malóya, sa oaláy cosóg.

Mordacidad. = Pagcacágod. * Pagcaárat, pagcaáras. * Paglíbac libac sa isigcatáuo.

Mordante. = Capandáyan sa mg̃a imprenta ng̃a pagagamíton sa paghúsay sa mg̃a letra maíng̃on ng̃a nahamótang sa original, sa panigíngnan.

Mordaz. = Ang macacágod. * Ang macaárat, macaáras. * Ang magalíbac sa isigcatáuo.

Mordaza. = Cahoy con pothao ng̃a ibótang, pagbalábag, sa bába sa mg̃a táuo, arón díli/sila macapamólong.

Mordazmente. = Sa paglíbac libac.

Mordedor. = Ang mopáac. * Ang magalíbac libac, tiglíbac, malibácon.

Mordedura. = Pinaácan.

Morder. = Paac. * Pagcágod. * Pagng̃ót ng̃ot. * Pagárat, pagáras. * Pagcóha sa mahínay hinay sa bisan onsa, sa bisan diin, pagdáot sa dong̃og sa isigcatáuo, paglíbac libac.

Mordicacion. = Pagcacágod. * Pagcaárat, pagcaáras.

Mordicante. = Ang macacágod, ang macaárat, ang macaáras, ang macacatól sa maháit.

Mordicar. = Pagcatól. * Pagcágod, pagárat, pagáras.

Mordicativo. V. Mordicante.

Mordido. = Ang guicuháan sa bisan onsang bahin.

Mordiscar. = Pagpáac sa mahínay, sa masóbsob.

Mordisco. = Pináac, pinaácan, pagpáac.

Morena. = Isda.

Moreno. = Molomaítom.

Morera. = Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a mora.

Morería. = Lugar, bario sa mg̃a calongsóran ng̃a guitagána arón pagapúy-an sa mg̃a moros, ug ang ilang mg̃a yota ug mg̃a provincia.

Moribundo. = Mamalátyon, ang harúul na mamatáy.

Moriego. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a moros.

Morigeracion. = Batásan ug quinabúhi ng̃a maáyo.

Morigerar. = Pagpogóng sa mg̃a cailíbgon. * Pagáyo sa batásan ug sa quinabúhi.

Morillo. = Capandáyan sa pothao ng̃a ibótang sa dapóg, sa pagtóngtong dihá sa mg̃a sológnod.

Morir. = Patáy, pagtápos, pagtibáoas sa quinabúhi. * Pagábot sa táuo sa bisan onsa ng̃a macalisód ug macayógot caáyo canía. * Pagpálong sa caláyo ug sa sugá.

Morisco. V. Moriego. * Ang moros ng̃a nahabílin sa España ug napabúñag, sa tiempo sa pagdáug caníla sa mg̃a cristianos.

Morisma. = Pagtóo sa mg̃a moros. * Cadaghánan sa mg̃a moros.

Morisqueta. = Calaláng, pagcalímbong ng̃a ang̃ay sa mg̃a moros. * Ang bogás sa humáy, maís, daoa, &c., ng̃a linóto sa lonlon ng̃a tubig, ng̃a mao ang tinápay sa mg̃a indio.

Morlaco. = Ang magapacahóng̃og.

Moro. = Moros, ang moápas ug mahasácop sa Pagtóo ug religion ni Mahoma. * Ang bino ng̃a oalá simbógan sa tubig.

Moron. = Oloógdo, bolobóngtor sa yota.

Morondonga. = Sacót sa mg̃a botang ng̃a oaláy polós.

Morondo. = Cahoy, tanóm ng̃a guicoháan sa mg̃a dahon. * Ang guialótan ug guiguntíng̃an sa bohóc.

Morosamente. = Sa pagcadúgay, sa pagcaláng̃an, sa pagcaláng̃ay lang̃ay.

Morosidad. = Pagcadúgay, pagcaláng̃an, pagcaláng̃ay lang̃ay.

Moroso. = Tigdúgay, madugáyon, mahináyon, malang̃ánon, maláng̃ay lang̃áyon.

Morra. = Bagol bagol sa olo.

Morrada. V. Mochada.

Morral. = Poyo poyo, puntél sa pagsolód ug pagdála sa bisan onsa.

Morralla. = Cadaghánan sa mg̃a botang ng̃a oaláy polós.

Morrillo. = Bató ng̃a malíng̃in, mahínlo ug magáhi.

Morriña. = Saquét ng̃a matacód sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayúpan. * Casobó, camíng̃ao sa buot.

Morrion. = Calo calo sa mg̃a soldados.

Morro. = Iring ng̃a magabánha con pagaógay ugáyon sia. * Bisan onsa ng̃a malíng̃in maíng̃on ing̃on sa usá ca olo. * Ang mg̃a ng̃abil ng̃a dagcó, mabága.

Morrudo. = Ang molomalíng̃in. * Ang may ng̃abil ng̃a dagcó.

Mortaja. = Sapot, ang bisti ng̃a guibísti sa mg̃a minatáy.

Mortal. = Ang arang mamatáy, mamalátyon. * Ang macamatáy. * Ang may timáan sa minatáy. * Ang dagcóan caáyo sa isigcaíng̃on.

Mortalidad. = Pagcahímo sa pagdáoat sa camatáyon.

Mortalmente. = Sa camatáyon.

Mortandad. = Camatáy, cadaghánan sa mg̃a minatáy tong̃ód sa salot, sa saquét ng̃a matacód.

Mortecino. = Ang mananáp ng̃a namatáy sa oalá tuyóon, ug ang onód nia. * Malúya, sa oaláy cosóg ug gahóm. * Ang harúul mamatáy ug mapálong.

Mortero. = Docdócan. * Losóng. * Capandáyan sa mg̃a pang̃obátan sa pagsalibáy sa mg̃a granada ug mg̃a bomba.

Mortífero. = Ang macamatáy ug ang may gahóm sa pagpatáy.

Mortificacion. = Pagcasáquet sa laoas. * Cayógot, calisód, cabórlay, casáquet sa húna húna, sa buot.

Mortificar. = Pagpasáquet sa laoas, pagpogóng sa mg̃a cailíbgon. * Pagyógot pagpalisód, pagcóha sa cosóg, sa gahóm sa laoas.

Mortuorio. = Paglobóng, pagámdam sa paglobóng sa mg̃a minatáy.

Moruno. = Ang nahatong̃ód sa yota sa mg̃a moros.

Mosáico. = Ang nahatong̃ód cang Moisés. * Bohat ng̃a pagaboháton sa mg̃a papán con sa mg̃a bató ng̃a nagacaláin lain ug color.

Mosca. = Lang̃ao. * Táuo ng̃a cuti cutíhan ng̃a magacasámoc, magabórlay ug magaaling̃ása. * Ang aligáto con biti ng̃a guican sa caláyo.

Moscarda. = Lang̃ao ng̃a dagcó. * Mg̃a oloítlog sa mg̃a putiócan.

Moscardon. = Lang̃ao ng̃a dagcó. * V. Avispon. * Táuo ng̃a macasámoc, magabórlay, magaaling̃ása.

Moscareta. = Langgam.

Moscatel. = Calaínan sa mg̃a ubas, sa mg̃a paras. * V. El anterior desde táuo.

Moscon. = Lang̃ao ng̃a dagcó. * Táuo ng̃a macacóha ug macadáng̃at sa iang guitúyo tong̃ód sa iang pagcamalaláng̃on ug pagcasamócan.

Mosqueado. = Ang nalócop sa mg̃a pintal ng̃a tolotagídyot.

Mosqueador. = Paypay con bisan onsa sa pagbúgao sa mg̃a lang̃ao. * Ang icog sa mg̃a mananáp.

Mosquear. = Pagbúgao sa mg̃a lang̃ao. * Pagtúbag tubag sa bisan cansa con barlóng̃on sia ug saoáyon. * Pagtolód, pagírog sa mg̃a casámoc, sa mg̃a cabilínggan, sa mg̃a caoláng̃an. * Paghanólsol tong̃ód sa polong sa isigcatáuo.

Mosqueo. = Pagcabúgao, pagbógao sa mg̃a lang̃ao.

Mosquero. = Sang̃á sa cahoy con pinónpon sa tinábas ng̃a papel ng̃a pagabitáyon, arón moánha dihá ang mg̃a lang̃ao.

Mosqueta. = Calaínan sa pusil ng̃a dolodagcó sa guing̃álan ug escopeta.

Mosquetería. = Mg̃a soldados ng̃a sangcap sa mg̃a pusil ng̃a mosquete.

Mosquetero. = Soldado ng̃a sangcap sa mosquete.

Mosquil. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a lang̃ao.

Mosquitero. = Pabeyon, tabil ng̃a pagabitáyon sa guibotáng̃an sa catre con sa mg̃a higdáan, arón díli manolód ang mg̃a namóc.

Mosquito. = Namóc, tagnoc.

Mostacho. = Bong̃ot sa ng̃abil sa itáas. * Aláp-ap, olat sa nauong.

Mostajo. = Tanóm.

Mostaza. = Mostasa, ang binhi sa tanóm sa maong ng̃alan.

Mostazo. = Tanóm sa mostasa.

Mostear. = Pagtólo, pagágui sa dugá sa mg̃a paras, sa mg̃a ubas.

Mostillo. = Calán-on ng̃a pagaboháton sa dogá sa mg̃a paras ug sa obán ng̃a mg̃a panácot. * Sacót, salsa, sabáo sa dugá sa paras ug sa mostaza.

Mosto. = Ang dugá sa mg̃a paras, sa mg̃a ubas, sa oalá pa magbócal.

Mostrable. = Ang arang ipaháyag, ipadayág.

Mostrado. = Ang naanád sa bisan onsa, ang hingcaándam na, ang may batásan sa bisan onsa.

Mostrador. = Ang nagapaháyag, ang magapadayág.

Mostrar. = Hayág, dayág, quita.

Mostrenco. = Puhónan, hias, ng̃a oaláy tagía ng̃a guiíla: busa nahatong̃ód sa hari con sa mg̃a caparían. * Táuo ng̃a oaláy pinuyánan ug agálon. * Ang matámboc ug mabóg-at caáyo. * Ang oaláy quinaárman, ang díli macasábot ug macatóon.

Mota. = Bolobalígtos ng̃a magáma sa panápton sa dihá pa sa haláblan. * Pinótol ng̃a hilo, &c., ng̃a matápot sa mg̃a bisti.

Mote. = Dangga, bansag. * Tigmo.

Motejador. = Ang magalíbac sa isigcatáuo, ang magahing̃álan sa isigcaíng̃on sa mg̃a dangga.

Motejar. = Paghing̃álan sa isigcatáuo sa mg̃a dangga.

Motilar. = Pagálot, paggónting sa bohóc.

Motilon. = Ang guiguntíng̃an ug guialótan sa bohóc, ang religioso lego, oldog, ang díli magamisa.

Motin. = Pagcaálsa, pagcasócol sa cadaghánan sa ilang mg̃a ponóan.

Motivar. = Paghímo sa hingtóngdan, sa guinicánan sa bisan onsa. * Pagásoy sa hingtóngdan sa bisan onsa.

Motivo. = Tong̃ód, hingtúngdan, guinicánan.

Motolita. = Langgam.

Motolito ó Motolótico. = Ang masáyon pagalimbóng̃an ug pagaólo olóhan.

Moton. = Moton.

Motor. V. Movedor.

Motu proprio. = Polong ng̃a linatín: sa iang caogalíng̃on ng̃a pagbóot.

Movedizo. = Ang masáyon malíhoc, maoyóg. * Ang díli malíg-on sa iang húna húna, ang magaósob osob sa iang pagbóot. * Halin, balhin.

Movedor. = Ang magapalíhoc, magapaoyóg.

Mover. = Lihoc, oyóg. * Pagsámbag, pagtámbag, pagágda. * Pagsógot sa bisan onsa.

Movible. = Ang arang lihócon, balhínon.

Moviente. V. Movedor.

Móvil. V. Movible. * Sinógdan, guinicánan, hingtúngdan sa bisan onsa.

Movilidad. = Pagcahímo sa paglíhoc. * Pagcaoaláy calig-ónan sa bisan onsa.

Movimiento. = Pagcalíhoc. * Pagcaoyóg. * Cagobót. * Pagcaláin sa húna húna. * Paghanáyac sa táuo ng̃a napadáog sa cosóg sa mg̃a cailíbgon, sa capong̃ót, sa caligótgot, sa catáoa, &c.

Moyana. = Lothang ng̃a diótay. * Limbong, bacac.

Moza. = Babáyeng sologóon. * Dalága.

Mozallon. = Olitáo ug supang, matámboc, sa maáyong laoas.

Mozárabe. = Ang cristianos ng̃a nagapuyó sa canhing tiempo ng̃a sacót sa mg̃a moros, sa España. * Ang misa ug mg̃a tulumánon sa Singbahán sa canhing tiempo, sa tiempo ng̃a nanagpuyó ang mg̃a moros sa España.

Mozo. = Laláquing sologóon. * Olitáuo.

MU

Mu. = Católog. * Ang ting̃ug sa baca.

Muceta. = Bisti ng̃a guibísti ug guisáb-ong sa abága sa mg̃a Obispo, sa mg̃a doctor ug sa ubán pang mg̃a Padre, sa mg̃a canónigo, &c.

Mucílago. = Ilímnon ng̃a tambal ng̃a mahágcot caáyo, ng̃a pagaboháton sa mg̃a botica, sa mg̃a gamót, mg̃a binhi, mg̃a bong̃a, &c., ng̃a dinócdoc ug linóto sa tubig.

Mucosidad. V. Moco.

Muchachada. = Buhat ng̃a ang̃ay sa mg̃a báta, binátang buhat.

Muchachear. = Pagbúhat sa mg̃a buhat ng̃a bináta, ng̃a ang̃ay sa mg̃a báta.

Muchachería. V. Muchachada. * Cadaghánan sa mg̃a báta ng̃a nang̃óndat ug nanagbánha.

Muchachez. = Pagcabótang sa mg̃a báta, pagcabáta sa mg̃a táuo.

Muchacho. = Báta.

Muchedumbre. = Pagcadághan, cadaghánan.

Muchísimo. = Daghánan uyámot.

Mucho. = Daghán, daghánan.

Muda. = Pagcabálhin sa bisan onsa. * Pagcaílis, pagcabáilo, pagcatagílis. * Ilísan, inilísan.

Mudable. = Ang masáyon mabálhin.

Mudamente. = Sa hilom, sa oaláy ting̃og, sa pagcamináma.

Mudanza. = Pagcabálhin. * Pagcasádsad sa mg̃a pagsayáo.

Mudar. = Balhin, ilis, lalin, halin.

Mudez. = Pagcamáma.

Mudo. = Mama. * Ang mahilómon caáyo.

Mueble. = Casangcápan.

Mueca. = Pagcaculíot, pagláin lain sa nauong ug sa laoas.

Muela de moler. = Ligsánan, lilígsan. * De amolar. = Baídan, baílan. * De la boca. = Bag-ang.

Mueblaje ó moblaje. = Cadaghánan sa mg̃a casangcápan sa usá ca baláy.

Muelle. = Mahómoc, mahínlo. * Capandáyan sa puthao con sa asero ng̃a pagagamíton sa mg̃a máquina. * Mg̃a pothao ng̃a pagatongtóng̃an sa mg̃a coche, arón mahómoc ang ilang paglíhoc, ug pagóg og.

Muellemente. = Sa pagcahómoc, sa pagcahínay.

Muérdago. = Tanóm.

Muermo. = Saquét ng̃a pagabatíon sa mg̃a cabayo, &c.

Muerte. = Camatáyon, pagcamatáy. * Catapúsan sa quinabúhi sa mg̃a táuo, sa mg̃a mananáp, sa mg̃a tanóm ug mg̃a cahoy. * Pagcatibáoas sa bisan onsa.

Muerto. = Minatáy, patáy. * Táuo ng̃a mahináyon, ng̃a oaláy cosóg ug gahóm.

Muesca. = Totho, si-si, sing̃it, loblob.

Muestra. = Panigíngnan, pananglétan. * Nauong, atobáng̃an ng̃a malíng̃in sa mg̃a horásan, ng̃a guibarlísan ug guipintálan sa mg̃a números sa mg̃a horas. * Horásan ng̃a oaláy campana, ling̃ánay.

Mujido. = Ang ting̃og sa baca.

Mujir. = Pagtíng̃og sa mg̃a baca.

Mugre. = Hugao, boling.

Mugriento. = Hugáoan, bolíng̃on.

Mugron. = Balágon sa ponóan ng̃a paras ng̃a ilobóng sa yota arón gomamót, sa díli ibúlag sa maong ponóan.

Muharra. = Pothao ng̃a ibótang sa mg̃a bandela, sa dapit sa itáas.

Mujer. = Babáye. * Asáoa.

Mujercilla. = Babáye ng̃a talamáyon. * Bigáon sa maláo-ay ng̃a batásan.

Mujeriego. = Ang nahatong̃ód sa babáye. * Laláqui ng̃a maquigbabáye, ng̃a mahagúgma sa mg̃a babáye. * Cadaghánan sa mg̃a babáye. * Cababayéhan, cababayénan.

Mujeril. = Ang ang̃ay ug oyon sa mg̃a babáye.

Mujerilmente. = Sa pagcabinabáye.

Mujerona. = Babáyeng sopang, matámboc. * Babáyeng maámbong, talahóron.

Mujol. = Isda.

Mula. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa cabayo, ng̃a anac, lioat sa cabayo ug sa borricong baye.

Muladar. = Tapoc sa hugao, ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a cahogáoan. * Ang macahúgao, ang macabóling.

Mular. = Ang nahatong̃ód sa mula.

Mulatero. = Ang magabántay ug magaalíma sa mg̃a mula.

Mulato. = Táuo ng̃a lioat sa mg̃a tigúlang ng̃a maítom ug maputí. * Ang may color ng̃a molamaítom.

Mulero. V. Mulatero.

Muleta. = Sogcod, cahoy ng̃a guibalabágan sa lain ng̃a cahoy ng̃a hamóbo, sa tomóy ng̃a dapit sa itáas, sa pagsándig dihá sa mg̃a bacól ug sa díli macalacát caáyo. * Bisan onsa ng̃a magaságang ug macalíg-on sa lain ng̃a botang.

Muletilla. = Cahoy, sogcod.

Muleto. = Mulo ng̃a nati, diótay pa.

Mulo. = Ang laqui sa mula. * V. Mula.

Multa. = Silot.

Multar. = Pagsílot.

Multiforme. = Ang may daghánan ng̃a mg̃a dagoay.

Multilátero. = Bisan onsa ng̃a capínan sa opát ca nauong.

Multiplicable. = Ang arang pagdaghánon.

Multiplicacion. = Pagcatóbo, pagcadághan sa bisan onsa.

Multiplicador. = Ang macapadághan sa isip sa bisan onsa.

Multiplicar. = Pagpadághan sa isip sa bisan onsa.

Multiplicidad. = Pagcadághan, cadaghánan.

Multitud. = Idem.

Mullidor. = Ang magapahómoc, ang magabósog, ang magadótdot, ang magabóscag.

Mullir. = Pagpahómoc, pagbósog, pagdótdot, pagbóscag.

Mundano. = Ang nahatong̃ód sa calibótan, calibutánon.

Mundificante. V. Mondador.

Mundificar. V. Mondar.

Mundificativo. V. Mondador.

Mundo. = Calibútan. * Pagcadághan, cadaghánan. * Ang yota.

Municion. = Mg̃a calán-on ng̃a quinahánglan sa mang̃a soldados. * Ang mg̃a bala, &c., ng̃a icalárga sa mg̃a luthang.

Municionar. = Pagsángcap sa mg̃a soldados sa mg̃a calán-on ug sa mg̃a pólvora, bala, &c., ng̃a icasócol sa mg̃a caáoay.

Municipal. = Ang nahatong̃ód sa municipio.

Munícipe. = Taguilóngsod.

Municipio. = Ciudad. * Longsod ng̃a dagcóan ng̃a may iang caogalíng̃on ng̃a batásan, mg̃a leyes.

Munificencia. = Pagcalólot.

Munífico. = Malólot.

Muñeca. = Popólan sa camót. * Táuo táuo sa pagcadágoay sa babáye, ng̃a duláan sa mg̃a báta ng̃a babáye opód.

Muñeco. = Táuo táuo sa pagcadágoay sa laláqui. * Táuo táuo ng̃a babayénon. * Ang diótay caáyo, ang oaláy polós.

Muñequería. = Pagcadáyan dayan ng̃a guilabíhan sa mg̃a bisti ng̃a babayénon.

Muñidor. = Sologóon sa mg̃a cofradía, ng̃a magapahibaló sa mg̃a cofrade sa mg̃a piesta, &c.

Muñir. = Pagtáoag, pagpaníng̃ob sa mg̃a táuo arón managcabildo sila.

Murajes. = Tanóm ng̃a italámbal.

Mural. = Ang nahatong̃ód sa cota.

Muralla. = Cota.

Murar. = Paglibót, pagsácop, paglícos sa cota sa bisang onsang longsod, baluarte, &c.

Murciélago. = Cabóg, colábyao, colang colang.

Murcigallero. = Caoatán ng̃a mang̃áoat sa bag-ong gabíy.

Murciglero. = Caoatán ng̃a mang̃áoat sa nang̃atólog.

Murcio. = Caoatán.

Múrice. = Calaínan sa mg̃a quinháson.

Murmullo. = Dahógong, gahob.

Murmuracion. = Pagcalíbac libac.

Murmurador. = Tiglíbac libac, malíbac libácon, ang magalíbac libac.

Murmurante. = Idem.

Murmurar. = Paglíbac libac. * Pagbagólbol, pagbagótbot.

Murmurio. = Banha, hagánas, dagáhay sa mg̃a tubig ng̃a managbahá, ug sa mg̃a dahon sa mg̃a cahoy. * V. Murmullo y Murmuracion.

Muro. V. Muralla.

Murria. = Pagcabórong, pagcabóng̃og sa olo. * Camíng̃ao, casubó.

Murrio. = Masolóbon, ming̃áuon.

Murtilla. = Cahoy cahoy ug ang iang bong̃a.

Mus. = Sugál sa baraja.

Musa. = Dios dios ng̃a babáye sa mg̃a dioatáhan sa canhing tiempo.

Musaraña. = Mananáp sa opát ca tiil. * Mananáp ng̃a diótay caáyo. * Bolog bolog sa mg̃a matá.

Muscaria. = Langgam, (calaínan.)

Muscipaca. = Langgam, (calaínan.)

Musco. = Catsóli. * Color ng̃a molomaítom.

Músculo. = Bahin sa laoas, cosóg ng̃a guinicánan sa mg̃a paglíhoc sa maong laoas. * Isda ng̃a dagcóan caáyo, (calaínan.)

Muselina. = Panápton sa gapas ng̃a mahínag ug manípis.

Museo. = Lugar sa cadaigánan ng̃a guitagána sa pagtóon sa quinaárman. * Lugar ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a botang ng̃a maníndot caáyo.

Musgaño. = Mananáp sa opat ca tiil, (calaínan.)

Musgo. = Calaínan sa mg̃a tanóm ng̃a diótay caáyo ng̃a manoróc sa mg̃a bató, sa mg̃a panit sa mg̃a cahoy, sa mg̃a cota, &c.

Música. = Música. * Pagcaáng̃ay, caang̃áyan sa mang̃a tolónggon ug sa mg̃a ting̃og sa mg̃a táuo.

Músico. = Ang magatáihop ug magacáblit sa bisan onsang tolónggon. * Ang nahatong̃ód sa música.

Musitar. = Pagbagólbol, pagbagótbot, paghónghong.

Muslo. = Paa, payod.

Mustelo. = Isda ng̃a oaláy himbis, (calaínan.)

Mustí. = Quinaarmánon, Padre sa mg̃a moros.

Mustiamente. = Sa pagcasobó, sa camíng̃ao, sa pagcalúya.

Mustio. = Laya. * Malúya, mamíng̃ao, ming̃áuon, masolóbon.

Musulman. = Moros.

Mutabilidad. = Pagcahímo sa pagcabálhin.

Mutacion. = Pagcabálhin.

Mutilacion. = Pagcapótol sa bisan onsa, ug labí pa sa mg̃a balhin sa laoas.

Mutilar. = Pagpótol sa bisan onsang bahin sa lauas, sa bisan diin ug sa bisan onsa.

Mutuamente. = Sa pagcabalúsay, sa pagcabinálus balus.

Mútuo. = Bisan onsa ng̃a pagabuháton sa duhá ca táuo con capin ba. * Pagcaólus, pagcabáilo.

Muy. = Oyámot, caáyo.

N

NA

Naba. = Gamót sa usá ca tanóm ug ang maong tanóm.

Nabal. = Bisan onsa ng̃a pagabuháton ng̃a pagasáctan sa nabos. * Ang yota ng̃a guitámnan sa nabos.

Navería. = Cadaghánan sa nabos. * Guinisál sa nabos.

Nabina. = Ang binhi sa tanóm ng̃a guing̃álan ug nabo.

Nabla. = Tolónggon ng̃a may coldas.

Nabo. = Tanóm ug ang iang gamót ng̃a macáon. * Bisan onsang gamót sa obán ng̃a mg̃a tanóm sa dagcó ng̃a lintong̃ánay.

Naboria. = Indio ng̃a sologóon, apan díli bihag.

Nácar. = Tooay, tipay, quinháson ng̃a inahán sa mg̃a mutia. * Bisan onsa ng̃a may color sa quinháson, ng̃a nácar ug ang color sa maong tooay, tipay.

Nacarado. = Ang guidáyan dayánan ug ang may color sa nácar.

Nacer. = Pagtáuo, pagágui, paggóa sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp sa tian sa ilang mg̃a inahán. * Pagbóng̃a sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm. * Pagguítib, pagtoróc, paggóa sa yota sa mg̃a tanóm. * Paguícan sa bisan onsang guinicánan, banay con guinlioátan. * Pagtoróc sa balahíbo, sa bohóc ug sa bong̃ot. * Pagsílang sa adlao, sa bulan ug sa mg̃a bitóon. * Pagtóbod, pagólbo sa mg̃a sobá ug sa mg̃a tobóran. * Pagsógod sa mg̃a batásan. * Pagsógod sa bisan onsa sa iang sinógdan ug guinicánan.

Nacido. = Ang onay sa bisan onsa. * Ang maáyo ug ang̃ay sa bisan onsa. * Hobág. * Bisan quinsa sa mg̃a táuo ng̃a natáuo sa calibútan.

Naciente. = Ang nagtáuo. * Ang mituróc, migóa, miguítib.

Nacimiento. = Pagtáuo, pagcatáuo. * Pagcaguícan, pagcasonód. * Pagcasílang sa adlao, sa bulan ug sa mg̃a bitóon. * Pagtoróc sa bohóc, sa mg̃a balahíbo ug sa mg̃a bong̃ot. * Pagcagóa sa yota, pagcaguítib sa mg̃a cahoy. * Guinicánan sa bisan cansang táuo ug sa bisan onsa. * Tong̃ód, hingtóngdan sa mg̃a butang.

Nacion. = Pagcatáuo. * Cadaghánan sa mg̃a molópio sa mg̃a Guinharían con sa mg̃a provincia.

Nacional. = Ang nahatong̃ód sa bisan onsang Guinharían.

Nacionalmente. = Ing̃on sa batásan sa Guinharían.

Nada. = Oalá. * Diótay caáyo. * Macadíot da. * Díli gayód, oalá ng̃a tuod.

Nadadera. = Calabasa, tabáyag, pantog, &c., ng̃a pagamíton sa boot magtóon sa paglang̃óy.

Nadadero. = Lugar, sobá, dagat, &c., ng̃a maáyo ng̃a pagalang̃óyan.

Nadador. = Ang maálam maglang̃óy.

Nadante. = Ang molotáo, ang magalang̃óy.

Nadar. = Lang̃óy, lotáo. * Pagdághan sa bisan onsa, sa nuca, sa salapí, &c. * Oy oy.

Nadie. = Oalá, oaláy táuo.

Nadir. = Ang hingtóngdan ng̃a otobáng̃an sa mang̃a tiil sa mg̃a táuo, sa luyo sa calibútan.

Nado (á). = Sa pagcalang̃óy, sa pagcalutáo. * Sa dagcóng cahágo ug cabórlay, sa macúli uyámot.

Nafta. = Bolit ng̃a molamatín-ao, sa color sa abó ug masíhag, ng̃a molotáo lotáo sa obán ng̃a mang̃a cadagátan.

Naife. = Diamante, batóng mahál ng̃a baol pa.

Naipe. = Dahon sa baraja, baraja.

Nalga. = Ililíngcod, sampot. * Payod.

Nalgada. V. Pernil.

Nalgatorio. V. Nalga.

Nalgudo. = Ang may dagcóng sampot, dagcóng payod.

Nalguear. = Paglíhoc caáyo sa mg̃a payod sa paglacát.

Nansa. = Danao ng̃a diótay ng̃a pagabohían sa mang̃a isda.

Naranja. = Ocban. * Bala sa mg̃a lothang.

Naranjada. = Matám-is ng̃a ilímnon ng̃a sináctan sa dogá sa ocban.

Naranjado. = Ang may color sa ocban.

Naranjal. = Lugar ng̃a guitobóan sa mg̃a cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a ocban.

Naranjero. = Lothang ng̃a pagasórlan sa mg̃a bala ing̃on sa pagcadagcó sa mg̃a ocban. * Ang cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a ocban. * Ang mobalígya sa mang̃a ocban.

Naranjo. = Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a ocban. * Táuo ng̃a borong, ng̃a oaláy quinaárman.

Narciso. = Tanóm ug ang bulac nia ng̃a mahomót caáyo.

Narcótico. = Ang may gahóm sa pagpatólog ug sa paglánag.

Nardo. = Tanóm ng̃a mobólac sa mg̃a bolac ng̃a putíon ug mahomót.

Nares. = Ilong.

Narigon. = Ang ilóng̃an caáyo, ang may dagcóng ilong.

Narigudo. = Idem.

Nariz. = Ilong. * Isilínghot. * Esquina, tomóy sa mg̃a cota.

Narracion. = Suguílon, solte, cagóla. * Pagcasáyor, pagcaásoy sa bisan onsa.

Narrar. = Suguir, suguílon, pagásoy, pagsáyod.

Narrativa. V. Narracion. * Quinaárman, caálam sa pagsóguid sa bisan onsa.

Narval. = Isdang dagcó, (calaínan.)

Nasa. = Bobo, panggal. * Bocág ng̃a guidála sa mg̃a mananágat ng̃a sorlánan sa mg̃a isda. * Bocág ng̃a dagcó sa dagoay sa taryao, ng̃a pagasórlan sa tinápay.

Nata. = Laoot, lanoc, lantap, ang gatas, tubig, bino, &c., ng̃a natolotibúoc ug ng̃a nagalutáo sa ibábao. * Ang labíng mahál sa bisan onsa.

Natal. = Ang nahatong̃ód sa pagcatáuo. * Arlao ug guicatauóhan sa bisan cansa.

Natalicio. = Ang nahatong̃ód sa adlao ng̃a guicatauóhan sa bisan cansa. * Ang mg̃a piesta, mg̃a combida, &c., ng̃a pagaboháton sa adlao ng̃a guitauóhan sa bisan cansa.

Natátil. = Ang molotáo sa ibábao sa tubig.

Natatorio. = Caligóan, lugar ng̃a guitagána sa paglang̃óy.

Natilla. V. Nata. * Sacót ng̃a pagalotóan hasta ng̃a mahágcot ug maespeso, sa gatas, itlog ug asúcar.

Natío. V. Nacimiento. * Quinaía.