Part 44

Medianía. = Casaráng̃an sa pagbúhat sa bisan onsa. * Pagcabótang sa táuo ng̃a arang arang, ng̃a díli sa pagcaarunáhan ug díli usáb sa pagcapobres, sa pagcaháng̃ul.

Mediano. = Ang díli dagcó ug díli opód ug diótay.

Mediante. = Ang anáa sa talioála. * Sa tong̃ód niána, busa ng̃ani.

Mediar. = Pagábot sa talioála, sa tong̃á tong̃á sa bisan onsa ug sa bisan diin. * Paglában, pagtábang sa bisan cansa. * Pagámpo, pagháng̃io, pagpang̃amúyo sa tong̃ód sa bisan cansa. * Paghúsay sa mg̃a tauo ng̃a nanagáoay. * Pagpuyó ug bisan onsa sa talioála, sa tong̃á tong̃á sa lain ng̃a mg̃a botang.

Medidor. = Ang magatácos sa bisan onsa.

Mediera. = Ang babáye ng̃a magabóhat ug magabalígya sa mg̃a medias.

Mediero. = Laláque ng̃a magaáyo, magabóhat ug magabalígya sa mg̃a medias. * Ang magapatigáyon, magapálit ug magabalígya ng̃a ubán sa lain, sa pagcaáng̃ay nila sa mg̃a capildíhon ug sa mg̃a tobo.

Medio. = Tong̃á. * Talioála. * Cacógui, alaguían sa pagdáng̃at sa guipanghináot. * Ang oalá pa mahóman, mahíngpit.

Mediocre. V. Mediano.

Mediocridad. = Pagcabótang sa bisan onsa ng̃a díli dagcó ug díli opód ug diótay, díli maáyo ug díli usab ng̃a daótan.

Mediodia. = Odto, caodtóhan. * Hang̃in ng̃a guícan ca caodtóhan, sa habagátan.

Medir. = Tacos. * Socod. * Pagtándig sa cosóg, sa húna hóna, sa quinaárman, &c. * Pagpogóng sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan onsa.

Meditacion. = Pagcalándong, paghúna hóna, pagíno ino.

Meditar. = Idem.

Mediterráneo. = Ang nahatalioála sa duhá ca yota. * Ang dagat sa talioála sa África, Asia ug Europa.

Medra. = Pagcatóbo, pagcadagcó sa mahínay hinay.

Medras. = Pagtóbo sa mg̃a táuo, sa mg̃a mananáp ug sa mg̃a tanóm.

Medrosamente. = Sa cahárloc, sa pagcahárloc, sa catáhap.

Medros. V. Medra.

Medroso. = Maharlócon, taláoan. * Ang macahahárloc, macalilísang.

Médula. = Otoc, natoc sa mg̃a cahoy, sa sacsac, &c. * Ang labing mahál ug piníli sa bisan onsa.

Medular. = Ang nahatong̃ód sa otoc, sa natoc.

Meduloso. = Ang otócan, ang may otoc, ang may natoc.

Mefítico. = Hang̃ín ng̃a daótan, malágsot.

Mego. = Aghop, sa maáyong boot, sa mahúsay ng̃a gaui.

Mejido. = Poghac sa itlog ng̃a sináctan sa asúcar.

Mejilla. = Aping, apapáng̃ig.

Mejillon. = Quinháson.

Mejor. = Ang maáyao sa isigcaíng̃on, labing maáyo, maáyo pa.

Mejora. V. Medra. * Ang bahin ng̃a labing maáyo sa cabílin.

Mejoramiento. = Pagcaáyo, pagcatóbo.

Mejorana. = Tanóm ng̃a italámbal.

Mejorar. = Pagáyo, pagtóbo, pagdagcó sa bisan onsa. * Pagbílin sa labíng maáyong bahin sa cabílin sa obán ng̃a mg̃a manononód.

Mejoría. V. Medra. * Pagcaárang arang, pagcaáyo sa masaquít. * Pagcaáyo sa bisan onsa ng̃a itándig sa lain ng̃a botang.

Melada. = Inádlip sa tinápay ng̃a guidíhog sa dogós.

Melado. = Ang may color sa dogós.

Melancolía. = Laoay ng̃a mahágcot ug maítom. * Casobó, camíng̃ao.

Melancólico. = Ang nagatong̃ód sa casobó, sa camíng̃ao.

Melancolizar. = Pagpasobó, pagpamíng̃ao.

Melaza. = Lalog ta dogós.

Melcolcha. = Minása sa binócboc, sa dogós ug sa mg̃a panácot.

Melena. = Ang bohóc ng̃a nabítay sa nauong ug dapit sa mg̃a matá. * Bohócan, ang bohóc ng̃a sináblay. * Ang balahíbo sa liog sa leon. * Saquít sa suca ng̃a maítom ug calíbang.

Meleno. = Táuo ng̃a magabóhat sa yuta.

Melenudo. = Bochan, bochánon, ang may daghan ng̃a bohóc, bohócan.

Melero. = Ang magabalígya sa dogós.

Melgacho. = Isda.

Melífero. = Ang may dugús.

Melificado. = Idem.

Melificar. = Pagbúhat sa mg̃a puticócan sa dugús.

Melífluamente. = Sa pagcatám-is, sa pagcahómoc. * Sa pagcalómo.

Melifluidad. = Pagcatám-is, pagcahómoc, pagcalómo.

Melífluo. = Ang may dugús. * Matám is, mahómoc. * Táuo ng̃a aghop, sa maáyong gaui.

Meliloto. = Tanóm. * Táuo ng̃a coliró, boang boang, hong̃og.

Melindre. = Calán-on mg̃a pagaboháton sa binóchoc, sa dogós ug sa itlog. * Pagcacúti cuti, pagcalígdong ng̃a guilabíhan. * Pagcadóga doga.

Melindroso. = Cuti cutíhan, ang magapacalígdong sa díli macaígo, magadúga dugang táuo.

Melocoton. = Cahoy ug ang bong̃a nia, sa España.

Melodía. = Pagcaáng̃ay, pagcamíng̃ao sa mg̃a ting̃og sa mg̃a táuo, sa mg̃a langgam ug sa mg̃a tolónggon.

Melodioso. = Matám-is ng̃a patalinghógon.

Meloja. = Hinúgas sa dugús.

Melon. = Melon, tibór, balogcóson, boyóg, bolása.

Melonar. = Yota ng̃a guitámnan sa mg̃a melon.

Meloncillo. = Mananáp ng̃a diótay, sa opát ca tiil.

Melonero. = Ang magatanóm, magatípig ug magabalígya sa mg̃a melon.

Melosidad. = Pagcatám-is ng̃a guican sa dogós, sa asúcar, &c. * Pagcahómoc.

Meloso. = Ang matám-is maíng̃on sa dugús. * Mahómoc, maáyo, malómo.

Melote. = Matám-is ng̃a magáhi gahi sa dugús. * Lalog sa asúcar.

Melsa. = Pagcadúgay, pagcahínay sa pagbúgat sa bisan onsa.

Mella. = Guibang.

Mellado. = Sioang.

Mellar. = Pagguíbang. * Pagtípic, pagtípac sa mg̃a pinggan, sa panácsan, &c. * Pagdáot sa dong̃og sa isigcatáuo.

Melliza. = Soriso ng̃a sináctan sa dagús.

Mellizo. = Calóha.

Mellon. = Soló sa dagámi.

Membrana. = Panit ng̃a manípis.

Membrete. = Solat ng̃a lactor ug sa diótay ng̃a polong, sa pagtimáan sa bisan onsa, arón isólat oña sa hatáas ng̃a pagásoy.

Membrillo. = Cahoy ug ang iang bong̃a, sa España.

Membrudamente. = Sa pagcacósog.

Membrudo. = Cosógon, cosgon, sopang, sa dagcóng hosog.

Mementos. = Mg̃a bahin sa misa ng̃a pagadumdúman sa mg̃a Padre ng̃a nanagmisa sa mg̃a buhi ug sa mg̃a minatáy.

Memo. = Boang. * Mahadlócon, taláoan.

Memorable. = Ang tacós ng̃a pagadomdómon ug timaánan.

Memorando. = Idem.

Memorar. = Pagdómdom, paghámdom.

Memoria. = Panomdóman, idolómdom: ang usá sa totólo ca galámhan sa calág. * Maáyong dong̃og, pagcabántog, pagcabánsag. * Pagcomostá, pagpang̃omostá.

Memorial. = Libro, papel ng̃a pagasolátan sa bisan onsa ng̃a tacós ng̃a timaánan ug pagdodómon. * Papel ng̃a sinolátan sa pagpang̃áyo sa mg̃a ponóan sa bisan onsang pagtógot, tong̃ód sa mg̃a pahanóngdan sa táuo ng̃a nang̃áyo.

Memorialista. = Ang may opicio sa pagsúlat sa guisógo.

Memorioso. = Ang may maáyong panomdóman, ang malisód mahacalimót.

Mena. = Isda.

Menaje. = Mg̃a casangcápan sa usá ca baláy.

Mencion. = Pagcahísgot, pagcahándom. * Paghing̃álan sa bisan cansa ug sa bisan onsa.

Mencionar. = Pagsuguílon, paghísgot, paghándom. * Paghing̃álan sa bisan onsa ug sa bisan cansa.

Mendicante. = Ang naquiglímos, ang hang̃ol. * Ang Padre sa mg̃a caparían ng̃a nanagquiglímos sila.

Mendicidad. V. Mendiguez.

Mendiganta. = Babáye ng̃a nagapaquiglímos.

Mendiguez. = Pagcaháng̃ol, pagpaquiglímos.

Mendigo. = Maquililímos.

Mendosamente. = Sa bacac, sa pagcasayóp.

Mendoso. = Bacácon, ang may sayóp.

Mendrugo. = Tipac ng̃a tinápay ng̃a ipanghátag sa mg̃a hang̃ol.

Meneador. = Ang magapalíhoc.

Menear. = Lihoc. * Pagbóhat sa madalí, sa masingcámot, sa maáyong pagágui, sa bisan onsa.

Meneo. = Pagcalíhoc sa laoas, pagcahayón hayón.

Menester. = Quinahánglan. * Pagcalíbang, pagcaólo.

Menesteroso. = Ang coláng̃an sa mg̃a quinahánglan con sa bisan onsa.

Menestra. = Guinisál sa mg̃a otan.

Menestral. = Ang táuo ng̃a pasóhol sa bisan onsang opicio, ang mamomóo.

Mengano. = Coan.

Mengua. = Pagcacopós. * Pagcacólang sa pagcatúman, sa pagcahíngpit sa bisan onsa. * Caólao ng̃a guican sa catálao.

Menguadamente. = Sa pagcaoaláy caúlao, sa pagcaoaláy dong̃og ng̃a maáyo.

Menguado. = Taláoan, maharlócon. * Sa diótay ng̃a cásing cásing. * Boang, culiró, coláng̃an sa boot. * Hicáoan, daguinótan.

Menguante. = Pagcahunás sa dagat, pagcacopós sa tubig sa mg̃a sobá, sa mg̃a tobóran, sa mg̃a danao, &c. * Pagcacupús sa bulan ug sa bisan onsa.

Menguar. = Copós. * Pagcólang.

Meñique. = Comaíngquing.

Menjurje. = Pagcasácot sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a mg̃a botang.

Menor. = Bisan onsang botang ng̃a diótay sa lain. * Ang táuo ng̃a oalá pa omábot sa edad arón magabóot sa iang caogalíng̃on ng̃a cabobót-on.

Menoría. = Pagcasácop sa lain, pagcadiótay.

Menos. = Diótay, culang.

Menoscabador. = Ang magadáot sa bisan onsa.

Menoscabar. = Pagcopós sa bisan onsa, pagcóha sa usá ca bahin sa bisan onsa. * Pagdáot sa bisan onsa. * Pagcóbot.

Menospreciablemente. = Sa pagpasipála, sa pagcatámay.

Menospreciador. = Ang magapasipála, ang magatámay, ang díli magatagád sa bisan onsa.

Menospreciar. = Pasipála, tamay. * Díli pagtagád.

Menosprecio. = Pasipála, pagtámay, pagcatámay.

Mensaje. = Polong ng̃a guipasábot sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo, sa alaguían sa sinógo.

Mensajero. = Sinógo, ang guisúgo sa pagpahibaló sa lain sa bisan onsa, sa pagdála sa mg̃a balíta, &c.

Menstruacion. = Batásan, saquét, bulan sa mg̃a babáye.

Menstrualmente. = Sa saquét sa mg̃a babáye, sa batásan, sa bulan.

Menstruante. = Ang guibatasánan, ang guibolánan sa saquét sa mg̃a babáye, ang mibáti ug tian.

Menstruo. V. Menstruacion.

Menstruosa. V. Menstruante.

Mensual. = Ang sa bulan bulan ng̃atanán.

Mensualmente. = Sa tagbólan, sa bulan bulan ng̃atanán.

Mensura. = Socod.

Mensural. = Ang icasócod.

Mensurar. = Pagsócod.

Menta. = Tanóm, yerbabuena.

Mentado. = Donggánon, bantógon, banságon, sa maáyong ng̃alan.

Mental. = Ang nahatong̃ód sa húna húna.

Mentalmente. = Sa húna húna lamang.

Mentar. V. Mencionar.

Mente. = Ihibaló, boot.

Mentecatería. = Pagcabóang, pagcahóng̃og, pagcaoaláy boot, pagcabóng̃og.

Mentecatez. = Idem.

Mentecato. = Boang, hong̃og, coláng̃an sa boot, coliró, bong̃og.

Mentidero. = Lugar ng̃a pagatambóng̃an sa mg̃a táuo ng̃a oaláy buhat, sa pagsoguílon.

Mentir. = Pagbácac, pagsayóp, paglímbong.

Mentira. = Bacac, limbong.

Metirosamente. = Sa bacac, sa limbong, sa salingcápao sa pagcalaláng.

Mentiroso. = Bacácon, malilímbong, limbóng̃an. * Ang macalímbong, bisan onsa sa salingcápao lamang, malimbóng̃on.

Mentís. = Polong ng̃a ipadóng̃og sa lain sa paghing̃álan canía ug bacácon.

Menudamente. = Sa pagcatinágsa tagsa, sa pagcaánam anam.

Menudear. = Pagsóbsob, pagsócot, pagbóhat sa bisan onsa sa macadágham. * Pagsóguil sa bisan onsa sa pagcatinágsa tagsa, sa macúti ng̃a pagásoy. * Pagsóguid sa bisan onsa ng̃a oaláy polós ug hingtóngdan. * Pagsábog.

Menudencia. = Pagcadiótay sa bisan onsa. * Pagcahíling, pagcasósi sa bisan onsa sa pagcacúti caáyo, sa dagcóng cacúgui. * Mg̃a tolotagídyot sa solód sa tian sa mg̃a hayópan, sa human na ang paglápa caníla: ang dogó, ang mg̃a tináe, ng̃a baga, &c.

Menudeo. = Pagcasóbsob, pagcasócot, sa macadághan. * Pagbalígya sa bisan onsa sa pagcatinágsa tagsa. * Pagcasábog.

Menudillo. = Ang solód sa guinháoa, sa tian sa mg̃a langgam: ang dogó, cásing cásing, &c.

Menudo. = Diótay, hamóbo, magamáy. * Bisan onsa ng̃a oaláy bale, ng̃a oaláy polós, talamáyon. * Ang salapí ng̃a dogmoc. * Ang magahíling ug magasúsi sa bisan onsa sa mahínay hinay, sa dagcóng cacógui. * Ang solód sa tian, sa guinháoa sa mg̃a mananáp, ang mg̃a tináe, ang atáe, ang cásing cásing, &c.

Meollo. V. Médula. * Boot, ihibaló.

Meon. = Maihíon, ang moígi caáyo.

Mequetrefes. = Laláqui ng̃a mahilábot sa díli onta iang quinahánglan ug catungdánan. * Ang macasámoc sa oaláy polós.

Meramente. = Sa oaláy sacót.

Merar. = Pagsimbóg, pagsambóg, pagsácot.

Mercadear. = Pagpatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya sa bisan onsa.

Mercader. = Ang magapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya sa mg̃a manggad ug sa bisan onsa. * Magbalilígya.

Mercadería. = Bisan onsa ng̃a manggála ng̃a arang palíton ug ibalígya. * Opicio sa pagcacomerciante.

Mercado. = Pagcatámbong, catilíngban, cadaghánan sa mg̃a táuo sa usá ca lugar, ng̃a managátang sila sa pagbalígya ug sa pagpálit sa mg̃a manggad. * Ang lugar sa cadaigánan ng̃a pagabaligyáan, pagapalítan ug pagatagilísan sa mg̃a manggad, sa mg̃a adlao ng̃a tinórlo ug hingtúngdan. * Mercado.

Mercaduría. V. Mercadería.

Mercancía. V. Mercadear y Mercadería.

Mercante. V. Mercader y Mercantil. * Sacayán ng̃a pagalulánan sa mg̃a manggar ng̃a ibalalígya.

Mercantil. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a manggad ug sa mg̃a comerciante.

Mercantilmente. = Ing̃on sa mg̃a tolománon sa mg̃a comerciante.

Mercar. = Pagpálit.

Merced. = Sohol. * Hatag, gasa. * Bisan onsa ng̃a pagtógot ug calóoy sa mg̃a ponóan sa ilang mg̃a guinsacópan. * Ang caparían ni S. Pedro Nolasco.

Mercenario. = Mamomóo, ang táuo ng̃a magabóhat sa yota tong̃ód sa hingtúngdan ng̃a sohol. * Padre sa caparían sa Merced.

Mercería. = Pagpatigáyon, pagpálit ug pagbalígya sa mg̃a tolotagídyot ng̃a oaláy bale caáyo.

Mercero. = Ang magapatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya sa mg̃a tolotagídyot ng̃a oaláy bale caáyo.

Mercurial. = Tanóm.

Mercurio. = Bitóon, planeta ng̃a labíng harúul sa arlao. * Asogue.

Merchante. = Ang magapatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya sa obán ng̃a mg̃a manggad, sa oaláy tiendáhan ug pinoyánan ng̃a malíg-on.

Merdellon. = Polong ng̃a icasáoay sa sologóon ng̃a hugáoan, bolíng̃on.

Merdoso. = Hugáoan, mahámos, ponó sa hogao.

Merecedor. = Ang tacús sa castigo con sa maáyong balus.

Merecer. = Pagbóhat sa bisan onsa, arón tomacós ang magabóhat sa maáyong balus con sa castigo, pagpahanong̃ód.

Merecidamente. = Sa pagcatacós, sa pagcaígo.

Merecido. = Casáquet, castígo ng̃a tacús ihátag sa bisan cansa. * Pahanóngdan.

Mereciente. V. Merecedor.

Merecimiento. V. Mérito.

Merendar. = Pagpamáhao.

Merendona. = Pamáhao ng̃a mahál, sa daghánan ng̃a mg̃a calán-on.

Merengue. = Matám-is sa dagoay sa usá ca itlog ng̃a lopiac, ng̃a pagaboháton sa mg̃a itlog ng̃a sináctan sa asúcar ng̃a putíon.

Meretricio. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a babáyeng bigáon, sa maláo-ay ng̃a batásan, sa mg̃a sandil.

Meretriz. = Babáyeng daótan, bigáon, sandil.

Merganzar. = Langgam.

Mergo. = Langgam.

Meridiano. = Ang nahatong̃ód sa odto, sa caodtóhon sa tung̃á sa adlao.

Merienda. = Pamáhao.

Merino. = Calaínan sa mg̃a carnero, ug ang ilang balahíbo ng̃a guing̃álan ug marina. * Bohóc ng̃a colóng̃on ug mabános.

Méritamente. V. Merecidamente.

Meritísimo. = Táuo ng̃a tacós uyámot sa bisan onsa.

Mérito. = Pahanóngdan.

Meritoriamente. V. Merecidamente.

Meritorio. = Ang may pahanóngdan ng̃a maáyo, ang tacós sa maáyong balos. * Ang magabóhat sa oaláy sohol, arón muángcon sia sa mg̃a pahanóngdan ng̃a maáyo.

Merlo. = Isda, (calaínan.)

Merluza. = Isda, (calaínan.)

Merma. = Pagcacopós, pagcacobós.

Mermar. = Copós, cobós.

Mermelada. = Matám-is sa membrillo ng̃a sináctan sa dogós con sa asúcar.

Mero. = Olay, sa oaláy sacót sa bisan onsa. * Isda, (calaínan.)

Merodear. = Pagbólag sa obán ng̃a mg̃a soldados sa tapoc ng̃a guitaláyan nila, sa pagpang̃áoat sa mg̃a cabaláyan ng̃a paghiaguían.

Mes. = Bulan. * Batásan, saquét sa mg̃a babáye. * Sohol sa mg̃a sologóon ng̃a baláydon sa bulan bulan ng̃atanán.

Mesa. = Lamesáhan, lamesa. * Ang calán-on ng̃a ibótang sa lamesa. * Ang mahál ng̃a laoas sa atong Guinóong Jesucristo ng̃a pagcalaoáton sa mg̃a táuo. * Latoc.

Mesada. = Ang salapí con bisan onsa ng̃a ihalátag con baláiron tagbúlan, sa bulan bulan ng̃atanán.

Mesana. = Ang talároc sa mg̃a sacayán ng̃a labíng harúul sa olín.

Mesar. = Pagíbot sa mg̃a bohóc ug sa mg̃a bong̃ot.

Mesentorio. = Bahin sa sulód sa guinháoa, sa tian, ing̃on sa usá ca panit ng̃a ponó sa mg̃a caogátan ug sa tamboc, ng̃a guitapótan sa tináe ng̃a alaguían sa mg̃a quináon.

Meseraica. = Ogat ng̃a guican sa atáy ug moábot sa mesenterio ng̃a guiíng̃on carón.

Mesero. = Táuo ng̃a pasóhol sa bulan bulan ng̃atanán sa baláy sa maestro ng̃a nagatóon canía sa opicio, sa obos na sia mahibaló ug maáyo.

Mesías. = Ang sinógo. * Si Jesucristo.

Mesillo. = Ang saquét ng̃a nahaóna ng̃a moábot sa mg̃a babáye sa human na ang pagánac nila.

Meson. = Halapítan. * Alabótan.

Mesonaje. = Lugar con dalan ng̃a guibotáng̃an sa daghánan ng̃a mg̃a halapítan.

Mesonero. = Ang tagía sa mg̃a halapítan.

Mesquino. V. Mezquino.

Mesta. = Cadaghánan sa mg̃a taguía sa mg̃a hayópan, mg̃a canding, mg̃a carnero, &c., ng̃a nanagbáton niána ug nanagbalígya sa longsod. * Cabildo, catilíngban sa mg̃a tagía sa mg̃a hayópan sa pagsábot sa bisan onsa ng̃a tacús ng̃a pagaboháton nila, sa pagbáton ug paghópot sa maong mg̃a hayópan.

Mestizo. = Táuo con mananáp ng̃a natáuo sa amahán ug inahán ng̃a nagacaláin lain sila sa pagcalíoat. * Anac sa táuo ng̃a Español ug sa táuo ng̃a indio, sa indio ug sa insic, &c.

Mesto. = Cahoy cahoy.

Mesura. = Pagcalígdong, pagcaámbong. * Pagtáhod, catahóran, catahá. * Pagcahínay hinay.

Mesuradamente. = Sa mahínay hinay. * Sa pagcaámbong, sa pagcalígdong. * Sa catahóran, sa catahá.

Mesurado. = Malígdong, maámbong. * Tigtáhor, ang may catahóran, catahá. * Táuo ng̃a díli molabí sa casaráng̃an.

Mesurar. = Pagpalígdong, pagpaámbong. * Pagtáhor, pagtahá.

Metafísica. = Quinaárman ng̃a nahilábot sa mg̃a espíritu, sa mg̃a calág, ug sa mang̃a sinógdan ug guinicánan sa mg̃a húna húna.

Metafísicamente. = Sa pagcabátir caáyo, sa pagcahalálom.

Metafísico. = Ang nahatong̃ód sa metafísica. * Ang halálom ug malisód ng̃a pagatoquíbon ug pagasabóton.

Metáfora. = Sambíng̃ay, baláybay.

Metafóricamente. = Sa pagcasambíng̃ay, pagcabaláybay.

Metafórico. = Ang may sambíng̃ay, ang musambíng̃ay.

Metaforizar. = Pagsambíng̃ay, pagbaláybay.

Metal. = Tombága. * Ang tonóg sa ting̃og. * Calaínan, cahímtang sa bisan onsa.

Metalario. = Ang magabóhat sa mg̃a buhat sa tombága.

Metálico. = Bisan onsang buhat sa tumbága. * Ang salapíng túod, sa boláoan sa tumbága con sa salapí.

Metalífero. = Ang guisáctan sa tombága. * Lugar ng̃a guitobóan sa tombága.

Metalista. V. Metalario.

Metalúrgia. = Quinaárman ng̃a nagaásoy sa pagbóhat sa mg̃a tombága.

Metamorfosis. = Pagcabálhin sa usá ca butang sa lain ng̃a botang.

Metedor. = Manonolód, ang magasolód. * Ang magasolód sa mg̃a calongsódan sa mg̃a manggad ng̃a guinadilí sa hari, sa mg̃a ponóan.

Meteduría. = Pagcasolód sa mg̃a calongsódan sa mg̃a manggad ng̃a guidilí sa mg̃a ponóan.

Metemuertos. = Táuo ng̃a mahilabtánon, ng̃a talamáyon. * Tabían.

Metéoro. = Ang magáma sa cahang̃ínan. * Ang olan, ang mg̃a linti, &c., ug bisan onsa ng̃a masónog sa mg̃a dag-om sa tiempo sa mg̃a onós ug mg̃a bagyo.

Meter. = Solód, locloc, socsoc. * Pagsolód sa tinágo sa mg̃a calongsóran sa mg̃a manggad, arón díli onta baydan ang mg̃a derechos ng̃a hingtóngdan.

Metódicamente. = Sa pagcahúsay, sa masóhay. * Sa pagcataláy.

Metódico. = Bisan onsa ng̃a guibúhat sa pagcahúsay sa mahósay, sa quinaárman. * Táuo ng̃a maganonót sa casaráng̃an sa iang mg̃a buhat, ug sa iang batásan.

Método. = Caogalíng̃on ng̃a pagbóhat ug pagpamólong sa bisan onsa. * Cagaoían, batásan sa tagsa tagsa.

Metralla. = Mg̃a balang diótay ug sa bisan onsa ng̃a magamáy, dogmoc ug magáhi ng̃a isolód, icalárga sa mg̃a luthang.

Métrica. = Quinaárman ng̃a magatórlo sa pagbóhat sa mg̃a berso, mg̃a garay.

Metro. = Berso, garay, balac.

Metrópoli. = Ciudad, longsod ng̃a dagcó, cabesera sa probinsia con sa Guinharían. * Singbahán ng̃a guibotáng̃an sa Arzobispo, ng̃a magasácop sa obán ng̃a mg̃a Singbahán.

Metropolitano. = Ang Arzobispo ng̃a magasácop sa obán ng̃a mg̃a Obispo. * Ang nahatong̃ód sa cabesera sa probinsia con sa Guinharían ug sa Arzobispo.

Meya. = Caság, alimáng̃o sa dagat.

Mezcla. = Pagcasácot. * Pagcasimbóg, pagcasambóg. * Mg̃a boloc sa mg̃a hablon. * Sacót sa apog, balás ug tubig.

Mezcladamente. = Sa pagcasácot, sa pagcahiósa.

Mezclador. = Ang magasácot, ang magapahiósa sa mg̃a botang.

Mezcladura. V. Mezcla.

Mezclamiento. = Idem.

Mezclar. = Sacót, paghiósa. * Simbóg, sambóg.

Mezcolanza. = Pagcasácot ng̃a lain caáyo ng̃a díli macaígo.

Mezquinamente. = Sa pagcahícao, sa cahícao. * Sa pagcaháng̃ol. * Sa pagcadaguínot.

Mezquindad. = Caháng̃ol. * Cahícao, pagcadaguínot ng̃a guilabíhan. * Pagcacáguis.

Mezquino. = Hang̃ol, pobres, ang coláng̃an sa quinahánglan. * Hicáoan, daguinótan. * Diótay uyámot. * Caguísan.

Mezquita. = Singbahán, lugar ng̃a pagaampóan sa mg̃a moros.

MI

Miaja. = Momhó. * Bisan onsa ng̃a dogmoc, magágmay caáyo, diótay oyámot.

Miar. V. Maullar.

Miasma. = Tolotagídyot uyámot ng̃a guican sa mang̃a laoas sa mg̃a masaquéton, sa mg̃a tubig, &c., ng̃a nalán-og ug ng̃a nadonót, ng̃a magadáot sa moatóbang. * Ang saquít ng̃a moalísng̃ao sa laoas.

Miau. = Tonóg sa ting̃og sa iríng.

Mico. = Amó, alíoas.

Micrómetro. = Salamín, anteojo ng̃a pagagamíton sa pagsócod sa cadagcóon sa mg̃a bitóon, sa arlao ug sa búlan, ug sa cahalayóon nila.

Microscopio. = Salamín, anteojo, capandáyan ng̃a magapacadagcó caáyo sa mg̃a botang ng̃a diótay ug magamáy uyámot.

Micho. = Polong ng̃a icahing̃álan sa iríng.

Miedo. = Cahárloc. * Catáhap.

Miedoso. V. Medroso.

Miel. = Dogós.

Mielga. = Tanóm ng̃a maáyo sa pagpacáon sa mg̃a cabayo, &c. * Isda, (calaínan.)

Mielgo. V. Mellizo.

Miembro. = Bahin sa laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp, ang bahin sa bisan onsa.

Miente. = Húna húna. * Ihibaló, boot.

Miera. = Ang lana ng̃a guican sa cahoy ng̃a guing̃álan ug enebro.

Miércoles. = Miércoles, ang icaópat ca adlao sa semana, apil ang domingo.

Mierda. = Tae sa mg̃a táuo ug sa ubán ng̃a mang̃a mananáp. * Boling, hugao ng̃a natápot sa mang̃a bisti ug sa bisan diin. * De aves. = Iti.

Mierdacruz. = Tanóm.

Miés. = Ang oháy, ang liso ug ang dagámi sa trigo, sa humáy, &c. * Panúig, panuígan. * Cadaghánan sa mg̃a cristianos, ug sa boot pabóñag.

Miga. = Ang bahin ng̃a mahómoc sa solód sa panit sa tinápay. * Bisan onsa ng̃a diótay, dogmoc ug magamáy caáyo.

Migaja. = Momhó sa tinápay, tipac, tipic ng̃a diótay caáyo sa bisan onsa.

Migajada. = Ang bahin ng̃a diótay sa bisan onsa ng̃a arang bahínon.

Migajon. = Ang bahin sa tinápay ng̃a mahómoc ug sa solód sa panit. * Ang labíng mahál sa bisan onsa.

Migar. = Pagárlip, pagdógmoc, pagtípac, pagtípic sa tinápay, sa pagbúhat ug sopas ug sa bisan onsa.

Migratorio. = Ang malálin, ang mabálhin.

Mijo. = Daoa.

Mil. = Libo, usá ca libo. * Isip ng̃a díli maíhap.

Milagrero. = Ang magapacamilagros sa díli milagros ng̃a tuod.

Milagro. = Buhat ng̃a cating̃aláhan ng̃a guican sa cosóg ug gahóm sa grasia sa Dios ug sa iang santos ng̃a pagtábang, ng̃a díli mahímo ng̃a boháton sa mang̃a táuo sa ilang lamang ng̃a caogalíng̃on ng̃a gahóm.

Milagrosamente. = Sa pagcating̃ála, sa pagcamilagros gayúd, sa pagcahibólong.

Milagroso. V. Milagro. * Ang may gahóm sa pagmilagros. * Bisan onsang cating̃aláhan, hibólng̃an.

Milano. = Banóg. * Isda, (calaínan.)

Milenario. = Cadogáyan sa usá ca libo ca túig.

Milerama. = Tanóm, (calaínan.)

Milésimo. = Ang macahíngpit sa isip sa usá ca libo.

Milhojas. = Tanóm, (calaínan.)

Miljar. = Saquét ng̃a mahamótang sa daghánan ng̃a mg̃a hobág ng̃a molomagamáy. * Calaínan sa hilánat.

Milicia. = Quinaárman ng̃a magatórlo sa pagáoay, sa pagpang̃óbat sa mg̃a soldados, ug ang maong mang̃a soldado. * Polong ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a capónong ponóng̃an sa mg̃a Ángeles.

Miliciano. = Ang nahatong̃ód sa milicia, sa mg̃a soldados.

Militante. = Soldados, ang magasílbi sa pagcasoldados. * Ang Iglesia sa calibútan ng̃a mao ang catilíngban sa mg̃a binuñágan ug ang ilang pang̃ólo ng̃a ang Santos ng̃a Papa.

Militar. V. Miliciano, y Militante hasta ang Iglesia.

Militarmente. = Ing̃on sa mg̃a tolománon sa mg̃a soldados. * Sa pagcasinoldado.

Milla. = Ang icatólo ca bahin sa usá ca legua ng̃a pagalácuon.

Millar. = Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a macagáma sa isip sa usá ca libo.

Millarada. = Cadaghánan sa mg̃a libo.

Millon. = Napólo ca gatús ca libo.

Millonario. = Arunáhan, salapían caáyo, dato sa mang̃a salapiánon.

Mimar. = Pagógay ogay, paghátag sa paráyeg, pagálam alam. * Pagpalángga caáyo.

Mimbre. = Tanóm.

Mimbrear. V. Cimbrar.

Mimbrera. = Tanóm.

Mimo. = Táuo ng̃a magalípat sa mg̃a táuo ng̃a nanagsolóng sa mg̃a dula, sa iang pagtístis ug mg̃a buhat ng̃a nagacaláin lain. * Pagcaógay ogay, pagparáyeg, pagcaálam alam. * Pagcapaságar ng̃a guilabi sa mang̃a pagbóot sa mg̃a báta.

Mimoso. = Parayégon.

Mina. = Alaguían sa mg̃a tubig sa ilálom sa yota. * Lang̃ob, bohó ng̃a pagacalíon sa ilálom sa yota ng̃a pagasórlan sa pólvora, sa pagbóncag ug pagpalupád sa mg̃a cota, sa mg̃a baluarte, &c. * Lugar ng̃a pagacalían sa ilálom sa yota, sa pagcúha sa buláoan, sa salapí, &c. * Ang sinógdan ug guinicánan sa mg̃a tobóran. * Ang opicio sa dagcóng polós sa oaláy dagcóng cabórlay.

Minador. = Ang magabúhat, magacále ug magapacále sa mg̃a mina.

Minal. = Ang nahatong̃ód sa mina.