Part 79
Tronchar. = Pagpónggot, paglóbag, pagtías, pagtóis, paglúgsi, pagbonggó.
Tronchazo. = Pocpoc, pagcabonó sa troncho, sa ponóan sa coles, sa lechuga, &c.
Troncho. = Pono, ponóan sa mg̃a coles ug obán pang mg̃a otan.
Tronchudo. = Coles, &c., ng̃a may dagcó ug hatáas ng̃a ponóan.
Tronera. = Bohó, talambóan ng̃a pagabuháton sa mg̃a cota sa pagbúhi sa mg̃a luthang. * Talambóan ng̃a diótay ug haíctin ng̃a pagasúrlan sa sugá. * Ang tagsa ca bohó ng̃a guibohó paglibót sa mg̃a lamesa sa billar. * Táuo sa magáan ng̃a buot, boang boang, ng̃a mamólong sa oaláy cahosáyan ug cahológan.
Tronga. = Babáyeng camaáyo.
Tronitoso. = Ang magapadalógdog, ang magatonóg, magabánha.
Trono. = Lingcoránan sa mg̃a hari. * Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa bisan onsang santos con laráoan. * Cahímtang sa pagcahári. * Ángeles sa icatólong ponong ponóng̃an.
Tronquista. = Ang cochero ng̃a magahúpot sa mg̃a caballo, &c., ng̃a labíng harúul sa coche, &c., sa paggóyor sa maong coche.
Tronzar. = Pagbóong, pagbalí, pagtípac, pagtípic. * Pagconót sa mg̃a saya sa mg̃a babáye.
Tronzo. = Cabayo ng̃a guipalóng̃an sa mg̃a dalónggan, arón hibalóan ng̃a oalá nay polós.
Tropa. = Táuo con mg̃a táuo ng̃a soldados, ng̃a nagasílbi sa hari sa mg̃a pang̃obátan. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanaghiósa sila sa pagbúhat sa bisan onsa.
Tropel. = Pagcalíhoc ng̃a dinalían ug nabánha sa daghan ng̃a mg̃a táuo con mg̃a butang ng̃a nanaglíhoc sila sa pagcabóloc ug sa oaláy pagcahúsay. * Pagcadalí, pagcalágmit ng̃a mabóloc. * Pagcaípon sa bisan onsa ng̃a díli mahúsay, ng̃a nagobót. * Bilanggóan.
Tropelero. = Caoatán ng̃a nagasugát sa mg̃a táuo sa mg̃a cadalánan sa pagpang̃áoat caníla.
Tropelía. = Pagcadalí, pagcalágmit ng̃a mabóloc ug magobót. * Buhat ng̃a daútan ng̃a batoc ug contra sa batásan. * Pagapangdólan.
Tropezadero. = Lugar ng̃a pagapangdólan.
Tropezador. = Tigpángdol, ang nagapángdol.
Tropezadura. = Pagcapángdol.
Tropezar. = Pagpángdol. * Pagólang. * Pagcáplag sa cabilínggan sa pagbúhat sa bisan onsa. * Paghólog sa bisan onsang salá con sayóp. * Pagáoay. * Pagbátoc sa pagbúot ug sa húna húna sa lain. * Pagmátng̃on sa casaoáyan sa bisan onsa, con sa caculían sa pagtúman ug pagbúhat sa bisan onsang buhat. * Pagtágbo. * Pagsúgat sa usá ca táuo sa lain, sa oalá tuyóon ang pagbólong canía.
Tropezon. = Ang magapángdol caáyo. * Pagcapángdol.
Tropezoso. = Ang díli magparáyon, ang moárang sa pagbúhat sa bisan onsa, tung̃ód sa mg̃a caoláng̃an ug sa mg̃a cabilínggan.
Tropiezo. = Pagcapángdol. * Caoláng̃an, cabilínggan sa pagbúhat sa bisan onsa. * Salá, sayúp. * Pagcaáoay. * Pagcabátoc sa mg̃a húna húna.
Tropo. = Pagcahátag sa mg̃a polong sa mg̃a casayóran ng̃a díli caugalíng̃on.
Tropología. = Pagcasácot sa mg̃a casayóran ng̃a espirituhánon ug calágnon sa mg̃a suguílon.
Tropológico. = Suguílon ng̃a may hingtúngdan sa pagsáoay sa batásan ng̃a daótan, ug sa pagnonót sa maáyong quinabúhi.
Troque. = Pagcabalígtos, pagcabinágnan, pagcaquinoláhod sa mg̃a panápton ng̃a pagatináon, arón díli tomacód ang tina sa bahin sa panápton ng̃a guibaligtúsan.
Troquel. = Pinótol sa asero, sa puthao, sa tumbága, &c., ng̃a pagalilócan sa bisan onsang timáan sa pagmarca sa bisan onsa, sa bisan diin.
Trotador. = Ang magasinong̃áyan, ang magaómpac caáyo.
Trotar. = Pagsinong̃áyan, pagómpac sa mg̃a cabayo, &c. * Paglacát sa madalí caáyo.
Trote. = Pagcasinong̃áyan, pagcaómpac.
Trote (á). = Sa madalí caáyo, sa pagcalágmit uyámot.
Troton. V. Trotador.
Trotonería. V. Trote.
Trova. = Balac.
Trovador. = Ang poeta, ang magabúhat sa mg̃a balac.
Trovar. = Pagbúhat, pagsúlat sa mg̃a balac. * Pagsábot sa bisan onsa ng̃a suguílon sa díli ang̃ay sa cahológan sa mg̃a polong.
Trovista. V. Trovador.
Trox. V. Troj.
Troya (aquí fué). = Polong ng̃a magaásoy sa bisan onsa ng̃a nasoríl ng̃a cating̃aláhan, sa lugar ng̃a guisuguilánan. * Arda. = Polong ng̃a pagagamíton sa táuo ng̃a boot omíng̃on: paráyon ang samoc, ang banha, ang dula, &c.
Troza. = Ponóan sa cahoy ng̃a tinalíban sa isigcatomóy, sa paggábas ug sa pagbúhat sa mg̃a papán.
Trozo. = Pinótol, bahin sa bisan onsa.
TRU
Truco. = Sugál sa guing̃álan ug billar.
Truculento. = Maísog, mabáng̃is.
Trucha. = Isda sa mg̃a subá ug sa dagat. * Táuo ng̃a batid caáyo, malaláng̃on.
Truchero. = Ang manágat ug ang magabalígya sa mg̃a trucha.
Truchiman. = Táuo ng̃a batid, ng̃a maálam pagpatigáyon sa mg̃a hulusáyon.
Truchuela. = Talaóng̃an ng̃a inasín, ng̃a labíng manípis.
Trué. = Calaínan sa panápton.
Trueco. V. Trueque.
Trueno. = Dalógdog. * Botó, tonóg sa mg̃a luthang.
Trueque. = Pagcatagílis, pagcatagáilo, pagcabáilo.
Trufa. = Bacac, limbong.
Trufador. = Ang magasuguílon sa mg̃a bacac.
Truhan. = Ang magalípat sa isigcaíng̃on sa iang mg̃a suguílon ng̃a bacácon.
Truhanada. V. Truhanería.
Truhanamente. = Ing̃on sa ang̃ay sa mg̃a truhan.
Truhanear. = Pagsuguílon sa mg̃a bacac, sa paglípat sa mg̃a táuo.
Truhanería. = Pagcatístis, pagcabácac ng̃a ang̃ay sa mg̃a táuo ng̃a truhan.
Truhanesco. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a táuo ng̃a truhan.
Truhanía. V. Truhanería.
Truja. = Lugar ng̃a pagatipígan sa mg̃a aseitunas.
Trujal. = Pigsánan sa pagpíga sa mg̃a ubas. * Taryao ng̃a pagaandáman sa lejía ng̃a igabúhat sa sabón.
Trujaleta. = Surlánan ng̃a pagabotáng̃an sa dugá sa ubas.
Trujaman. = Maghuhúbar sa mg̃a pinamólong. * Ang maálam sa pagbúhat sa bisan onsa, tong̃ód sa pagcabátid ug pagcaánad nia.
Trujamanear. = Paghúbar sa mg̃a polong sa usá ca pinamólong sa lain ng̃a pinamólong. * Pagbolobáilo, pagpatigáyon sa mg̃a pagpálit ug sa mg̃a pagbalígya.
Trujamanía. = Ang opicio sa táuo ng̃a mahilábot sa mg̃a pagbolobalígya sa mg̃a manggar, sa mg̃a pagpálit ug mg̃a pagbalígya.
Trujiman. V. Trujaman.
Trulla. = Banha sa daghan ng̃a mg̃a táuo. * Cadaghánan sa mg̃a táuo.
Trullo. = Langgam.
Truncadamente. = Sa pagcainóndang sa pagsúguil. * Sa pagcacólang sa polong sa mg̃a suguílon.
Truncamiento. = Pagcacólang.
Truncar. V. Troncar. * Paghílom, pagsáilo, pagcólang sa mg̃a suguílon.
Truque. = Sugál sa baraja.
Truquero. = Ang magabáton sa iang baláy sa sugál sa billar.
Truquiflor. = Sagál sa baraja.
TU
Tú. = Icao.
Tuáutem. = Táuo ng̃a magapacamahál ug ang nacaíng̃on ng̃a quinahánglan sia gayúd.
Tuberosidad. = Hubág, pagcahubág.
Tubo. = Hopot hopot.
Tuciorista. = Táuo ng̃a maganonót sa pagtolón-an ng̃a labíng malíg-on.
Tudel. = Hopot hopot sa mg̃a tolónggon ng̃a tumbága, ng̃a isolosóp-ot, sop-ot.
Tueco. = Bohó sa mg̃a ponóan sa mg̃a cahoy guican sa bocboc.
Tuera. = Calabasa ng̃a mapáit.
Tuerca. = Bohó ng̃a pagsórlan sa mg̃a torniyo.
Tuerce. V. Torcedura.
Tuero. = Cahoy ng̃a mamalá caáyo, sológnod.
Tuerto. = Butá sa usá ca matá, sa luyong matá.
Tuétano. = Otoc sa mg̃a bocóg.
Tufarada. = Bahóng maísog caáyo.
Tufo. = Pagcaalísng̃ao, pagcaalísbo. * V. El anterior. * Pagcapalábi labi.
Tugurio. = Baláy baláy sa mg̃a baquero, balong balong, payág.
Tuicion. = Pagcalában.
Tuitivo. = Ang magalában.
Tulipan. = Tanóm sa mg̃a bulac sa maníndot ng̃a mg̃a color.
Tullidura. = Iti sa mg̃a langgam ng̃a manáguit.
Tullimiento. = Pagcabacól.
Tullir. = Pagíti sa mg̃a langgam. * Pagbacól.
Tumba. = Tinócod ng̃a nagacaláin lain ug dagoay ug malíng̃in dapit sa itáas, ng̃a tinabónan sa panápton ng̃a maítom, ug ibútang sa Singbahán sa pagtúman sa mg̃a tolománon tong̃ód sa mg̃a minatáy. * Lobng̃ánan, lobóng, lobóng̃an.
Tumbado. = Ang may dagoay sa tumba.
Tumbaga. = Tumbága ng̃a sináctan sa boláoan, sa salapí ug sa tumbágang tuod, sa pagcasáma.
Tumbagon. = Bucála sa tumbága.
Tumbar. = Pagpahólog, pagpúcan. * Pagpaúlao sa isigcatáuo, sa mg̃a pagtíao ng̃a mabóg-at. * Paglánag sa bisan onsang maísog. * Paglígad, paghígda.
Tumbilla. = Tinócod ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a habol, &c., sa higdáan sa pagínit caníla, sa pagbútang sa ilálom sa bagáhan ng̃a sinúrlan sa caláyo.
Tumbo. = Pagcapúcan sa pagcatúyoc. * Pagcalintóad, pagcalintóbao.
Tumbon. = Calaínan sa coche ng̃a may atóp atóp ing̃on sa dagoay sa tumba. * Táuo ng̃a malaláng̃on.
Túmido. V. Hinchado.
Tumor. = Hubág.
Túmulo. = Lobóng, lolóbng̃an ng̃a binúhat sa cota. * V. Tumba.
Tumulto. = Pagcaálsa sa mg̃a táuo, pagcagobót, pagcagóboc, pagcasócol sa mg̃a ponóan.
Tumultuante. = Ang nagapaálsa sa mg̃a táuo.
Tumultuar. = Paghópo, pagágda, pagsámbag sa mg̃a táuo, arón manócol sa mg̃a ponóan.
Tumultuariamente. = Sa pagcabóloc, sa pagcagobót.
Tumultuario. V. Tumultuante.
Tumultuosamente. V. Tumultuariamente.
Tumultuoso. V. Tumultuante.
Tunante. = Ang magasóroy soroy sa oaláy tuyo ng̃a maáyo. * Tampalásan.
Tunar. = Pagsóroy soroy sa oaláy tuyo.
Tunda. = Pagcagúnting sa mg̃a bolobalahíbo sa mg̃a panápton ng̃a guican sa haláblan. * Pagcabúnal, pagcahámpac, pagcacastígo ng̃a dagcó.
Tundente. = Ang magadáot ug magalisá sa bocton, sa paa, &c., sa isigcatáuo.
Tundicion. V. Tunda hasta pagcabónal.
Tundidor. = Ang magagúnting sa balahíbo sa mg̃a panápton.
Tundidura. = Pagcagúnting sa balahíbo sa mg̃a panápton.
Tundir. = Paggúnting sa mg̃a bocobalahíbo sa mang̃a panápton ng̃a guican sa haláblan. * Pagáer, pagbúnal, paghámpac.
Túnica. = Sinína sa panápton sa balahíbo sa mg̃a carnero, ng̃a guibísti sa ubán ng̃a mg̃a Padreng religioso. * Panit panit ng̃a manípis ng̃a anáa sa ilálom sa pacpac sa ubán ng̃a mg̃a bung̃a. * Panit panit ng̃a magamáy ng̃a magatábon sa mg̃a matá, sa mg̃a ugat, &c. * Bisti ng̃a hatáas.
Tunicela. = Bisti ng̃a guibisti sa mg̃a Sres. Obispo sa ilálom sa casulla, sa pagtúman nila sa catungdánan sa ilang pagcaobispo, sa Singbahán.
Tuno. V. Tunante.
Tupé. = Bohóc ng̃a hatáas dapit sa agtang.
Tupir. = Pagsónson, pagbános sa bisan onsa. * Pagsóngsong sa mg̃a bohó bohóng diótay. * Pagbósog, pagcáon ug pagínom ng̃a labí sa casaráng̃an.
Turba. = Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanagbóloc, nanang̃obót.
Turbacion. = Pagcabórong, pagcabóng̃og sa olo. * Pagcabóloc, pagcagobót.
Turbadamente. = Sa cahárloc, sa calísang. * Sa pagcagobót.
Turbador. = Ang magabóloc, ang magapagobót. * V. Tumultuante.
Turbamulta. = Pagcabóloc, pagcagobót sa mg̃a táuo ug sa bisan onsa. * Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a oaláy cahusáyan, ng̃a nagobót.
Turbante. V. Turbador. * Panápton ng̃a ibúrbor sa olo sa mg̃a moros.
Turbar. = Pagbóloc, paggobót. * V. Tumultuar. * Pagláin sa húna húna sa bisan cansa. * Pagcúlba, paglísang. * Pagpacacúlba. * Paglobóg sa bino, sa tubig, &c.
Turbativo. V. Turbador.
Turbiamente. = Sa pagcadíli madayág. * Sa pagcalobóg.
Turbiante. V. Turbador.
Túrbido. V. Turbio.
Turbiedad. = Pagcalobóg.
Turbio. = Ang nabóloc. * Ang nagadúha duha. * Ang nalobóg.
Turbion. = Pagcabahá ng̃a mabáscog ng̃a magacáncan sa yota ng̃a pagaaguían. * Pagcadághan sa bisan onsa ng̃a magagóyor sa guiaguían.
Turbito. = Cahoy ng̃a dagcó ug maníndot, sa Perú.
Turbonada. = Onós ng̃a calit sa dagcóng ulan ug sa muhurús ng̃a hang̃in.
Turbulencia. = Pagcabóloc. * Pagcalobóg. * Pagcagobót.
Turbulentamente. V. Turbadamente.
Turbulento. V. Turbio. * Ang nagobót, ang oaláy cahusáyan.
Turgencia. = Hubág, pagcahubág.
Turgente. = Dugang daútan ng̃a magapahobág sa lauas. * Ang nagagántong, ang nagaógdo.
Túrgido. = Idem.
Turlerin. = Caoatán.
Turma. = Itlog.
Turmar. = Pagpúli, pagólos.
Turnio. = Pagcalibót sa mg̃a matá.
Turno. = Pagcapóli, pagcaólos.
Turon. = Mananáp ng̃a ihálas.
Turquesa. = Hormáhan sa pagbúhat sa bisan onsa. * Batóng mahál ng̃a magáma sa mg̃a bocóg ug sa mg̃a ng̃ipon sa mg̃a mananáp ng̃a nanagdúgay caáyo sa ilálom sa yota.
Turquí. = Color ng̃a asul caáyo.
Turrar. = Pagíhao, pagdángdang, paggánggang.
Turron. = Minása, matám-is, ng̃a magáma sa mg̃a almendras, sa mg̃a abellanas, &c., ng̃a sináctan sa dogós con sa asúcar, ng̃a pagalotóon sa pagcagáhi caáyo.
Turronada. = Pagcabonó sa bató.
Turronero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa turron.
Turulés. = Calaínan sa ubas.
Turumbon. V. Tolondron.
Tús. = Polong ng̃a igatáuag sa mg̃a iró.
Tusílago. = Tanóm, dagámi.
Tuso. = Polong ng̃a igabúgao sa mg̃a iró. * V. Tús.
Tuson. = Ang panit ng̃a balahibóan ug ang balahíbo sa carnero. * Cabayo ng̃a oalá pa omábot sa totólo ca túig. * Babáyeng camaáyo, bigáon.
Tutear. = Pagtáoag sa bisan cansa sa pagcaicáo lamang.
Tutela. = Cahímtang sa pagcatutor, sa pagcamaghohópot. * Dalángpan. * Pagcatábang, pagcalában.
Tutelar. = Ang magatábang, ang magalában, ang magapadang̃óp.
Tutor. = Ang magahópot, magaalíma ug magabántay sa táuo ng̃a ilo, ng̃a guicamátyan sa iang amahán, ug ang magaalíma ug magabántay sa ng̃atanán ng̃a nahatong̃ód canía. * Manlalában, ang magatábang.
Tutería. V. Tutela.
Tutriz. = Ang babáye ng̃a magahópot, &c. * V. Tutor hasta manlalában.
Tuyo. = Imo.
U
UB
Ubérrimo. = Ang guidaghánan. * V. Feraz.
Ubre. = Soso sa mg̃a mananáp.
Ubrera. = Saoan, samar, mg̃a hubág hubág sa bába sa mg̃a bátang diótay ng̃a managsóso pa.
UC
Ucencia. V. Vuecelencia.
UE
Uesnorueste. V. Oesnorueste.
Uessudueste. V. Oessudueste.
Ueste. V. Oeste.
UF
Ufanamente. = Sa pagcabántog caáyo, sa dagcóng pagpadáyeg.
Ufanarse. = Pagpadagcó, pagparáyeg. * Pagándac.
Ufanía. = Pagcaándac, pagcaparáyeg. * Pagcalípay. * Pagcaálam sa pagbúhat sa bisan onsa.
Ufano. = Parayégon. * Maandácon. * Malipáyon, ang malípay.
Ufo (á). = Ang muádto sa mg̃a combida sa oalá dapíton.
UJ
Ujier ó Hujier. = Portero sa baláy ng̃a hariánon.
UL
Úlcera. = Samad ng̃a halálom.
Ulceracion. = Pagcasámar.
Ulcerar. = Pagsámad.
Ulcerativo. = Ang macagáma sa mg̃a samad.
Ulceroso. = Ang guisámdan, ang may daghan ng̃a mg̃a samad.
Ulterior. = Ang anáa sa dapit ng̃ádto. * Ang mabóhat ng̃a sonód sa lain ng̃a buhat.
Últimamente. = Sa catapúsan, sa pagcatápus, sa pagcatagolá.
Ultimar. = Pagtápus, pagtibáoas, paghúman sa bisan onsa.
Ultimatum. = Catapúsan ng̃a pagbúot ug paghócom.
Ultimidad. = Pagcatápus.
Último. = Catapúsan, ang oláhi sa ng̃atanán. * Ang labíng halayó. * Ang labíng dagcó ug mahál.
Ultra. = Labot pa.
Ultrajador. = Ang magapasipála.
Ultrajar. = Pagpasipála.
Ultraje. = Pagpasipála sa polong con sa buhat.
Ultrajoso. = Ang igapasipála. * V. Ultrajador.
Ultramar. = Sa dapit ng̃adto sa dagat. * Color ng̃a asúl ng̃a labíng pino ug maáyo.
Ultramarino. = Ang anáa sa dapit ng̃adto sa dagat. * V. El anterior desde color.
Ultramaro. V. Ultramar desde color.
Ultramontano. V. Tramontano.
Ultrapuertos. = Idem.
Ulula. = Langgam.
UM
Umbilicado. = Ang may dagoay sa posod.
Umbilical. = Ang nahatong̃ód sa posod.
Umbral. = Tugcálan, lugsúng̃an, ganháan. * Ang cahoy ng̃a nabalábag sa dapit sa itáas sa mg̃a bohó sa mg̃a pultahán ug sa mg̃a talambóan. * Sinógdan sa bisan onsa.
Umbralar. = Pagpahaáng̃ay sa usá ca cahoy ng̃a dagcó sa mg̃a bohó sa mg̃a cota, ng̃a boboháton ug mg̃a pultáhan ug mg̃a talambóan.
Umbrático. = Ang magalándong, ang nahatong̃ód sa landong.
Umbría. = Lugar ng̃a pagalandóng̃an guihápon.
Umbrío. = Idem.
Umbroso. = Ang may landong, ang magalándong.
UN
Un. V. Uno.
Unánime. = Ang muáng̃ay, ang muóyon sa pagbúot sa lain.
Unánimemente. = Sa pagcaáng̃ay, sa pagcaóyon.
Unanimidad. = Pagcaáng̃ay, pagcaóyon.
Uncion. = Pagcadíhog, pagcahílog. * V. Extremauncion. * Grasia ng̃a guipaámbit sa Dios sa mg̃a calág. * Calaínan sa tambal.
Uncionario. = Ang táuo ng̃a guitambálan sa tambal ng̃a guing̃álan ug uncion, ug ang sulúd ng̃a pagapúy-an sa masaquét.
Uncir. = Paghocót sa duhá ca baca, duhá ca calabáo, &c., sa usá ca yugo, sa usá ca liógan.
Undante. V. Undoso.
Undecágono. = Ang may napólo ug usá ca nauong.
Undécimo. = Ang icapólo ug usá.
Undécuplo. = Ang isip ng̃a dagcó sa macapólo ug usá sa lain ng̃a isip ng̃a pagatandígan.
Undívago. = Ang magabálod balod.
Undísono. = Ang tubig ng̃a magadagóoc tong̃ód sa mg̃a balod.
Undoso. = Ang guibárlan, ang may mg̃a balod.
Undulacion. = Pagcacáya caya, pagcacáyab cayab. * Pagcabálod.
Undular. = Pagcáya caya, pagcáyab cayab.
Ungido. = Ang táuo ng̃a guipíli sa pagcahári, arón magahári. * Si Jesucristo ng̃a Guinóo ta.
Ungimiento. V. Uncion hasta pagcahílog.
Ungir. = Pagdíhog, paghílog sa lana. * Pagdíhog sa santos ng̃a lana, sa nadáoat na ang ubán ng̃a mg̃a sacramento.
Ungüentario. = Ang magabúhat sa mg̃a mahomót ug sa bisan onsa ng̃a silbi sa pagdíhog, ang nahatong̃ód niána, ug ang baláy ng̃a pagabuhátan ug pagatipígan.
Ungüento. = Cahomót. * Bisan onsa ng̃a may silbi sa pagdíhog. * Bisan onsa ng̃a magapahínay sa buot, sa húna húna.
Unible. = Ang masáyon mahiósa sa lain.
Únicamente. = Lamang, lang.
Unicaule. = Tanóm sa usá lamang ca balágon.
Único. = Usá da, usá lamang. * Ulusáhon. * Mahál uyámot, ang labíng maáyo sa isigcaíng̃on.
Unicornio. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa cabayo, sa usá lamang ca song̃áy.
Unidad. = Pagcaúsa sa bisan onsa. * Pagcaáng̃ay, pagcaóyon. * Pagcahiósa.
Unidamente. = Sa ináng̃ay, sa pagcaóyon. * Sa pagcahiósa, sa pagcalang̃áquil.
Unificar. = Paghiósa sa daghan ng̃a mg̃a butang.
Uniformar. = Pagpaáng̃ay, pagpaíng̃on, pagpaóyon.
Uniforme. = Ang muáng̃ay, ang muóyon, ang maíng̃on sa lain. * Ang bisti ng̃a magsáma sa mg̃a soldados, &c.
Uniformemente. = Sa pagcaáng̃ay, sa pagcaóyon.
Uniformidad. = Pagcaíng̃on, pagcaáng̃ay, pagcaóyon.
Unigénito. = Bogtong. * Ang Anac sa Dios.
Union. = Pagcahiósa, pagcalang̃áquit. * Pagcaáng̃ay, pagcaóyon sa mg̃a cabobót-on. * Pagcamíño, magtiáyon. * Pagcapílot sa mg̃a samad. * Pagcabótang ng̃a hatáas sa mg̃a táuo ng̃a maampóon, sa pagcaamígos nila sa Dios. * Pagcaábian, pagcahigála. * Pagcadúul sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.
Unir. = Paghiósa, paglang̃áquit. * Pagsácot. * Pagsimbóg, pagsambóg. * Pagdúul sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Pagpílot, pagpícot sa mg̃a samad. * Pagábian, paghigála. * Pagsábot sa pila ca táuo sa bisan onsa ng̃a pagabuháton. * Pagmíño, pagtiáyon.
Unison. = Pagcaáng̃ay sa mg̃a ting̃og.
Unisonancia. = Pagcaáng̃ay sa mg̃a tolónggon.
Unísono. = Ang ang̃ay sa tonóg, sa ting̃og sa lain.
Unitivo. = Ang may gahóm sa paghiósa sa paglang̃áquit.
Univalvo. = Quinháson sa usá lamang ca baláyan.
Universal. = Ang magasácop sa ng̃atanán ng̃a isigcaíng̃on. * Táuo ng̃a mang̃ialáman sa daghán ng̃a mg̃a quinaárman.
Universalmente. = Sa pagcasácop sa ng̃atanán ng̃a guihisgótan.
Universidad. = Pagcaípon sa bisan onsa, sa mg̃a táuo ug sa mg̃a butang ng̃atanán. * Bisan onsa ng̃a magasácop sa ng̃atanán. * Cadaghánan sa mg̃a caálam. * Pagcadághan sa mg̃a binúhat ng̃atanán. * Catilíngban sa mg̃a magtotóon sa mg̃a quinaárman ng̃a nagacaláin lain, ug ang baláy ng̃a pagatón-an nila. * Escolahán. * Catilíngban sa mg̃a táuo sa pagbúhat sa bisan onsa.
Univocacion. = Pagcaáng̃ay sa mg̃a butang ng̃a nagacaláin lain.
Univocamente. = Sa pagcaíng̃on ing̃on. * Sa pagcaáng̃ay.
Univocarse. = Pagóyon, pagáng̃ay.
Unívoco. = Bisan onsa ng̃a mg̃a cahológan ng̃a nagacaláin lain, sa usá lamang ca polong. * Ang maíng̃on caáyo sa lain.
Uno. = Usá. * Ang maíng̃on ug magsáma caáyo. * Ulusáhon. * Ang nahiósa sa lain.
Untador. = Ang magadíhog, ang magahílog.
Untadura. = Pagcahílog, pagcadíhog.
Untamiento. = Idem.
Untar. = Pagdíbog, paghílog.
Unto. V. Ungüento. * Tamboc sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.
Untuosidad. = Pagcatámboc, pagcahágcot sa bisan onsa ng̃a icadíhog.
Untuoso. = Ang may pagcatámboc, pagcahágcot, ang may tamboc.
Untura. V. Uncion hasta sa pagcahílog. * Ang igadíhog, igahílog.
UÑ
Uña. = Cocó.
Uñada. = Pagcacárlit, pagcacárlis, pagcacáoras, pagcacómos, pagcagómos sa cocó.
Uñarada. = Ang samar ng̃a guibúhat sa cocó. * V. El anterior.
Uñete. = Pagcacóha sa cocó sa bisan onsa. * V. Uñada.
Uñero. = Basol.
Uñeta. = Dula sa mg̃a báta.
Uñidura. = Pagcalang̃áquit.
Uñoso. = Ang guitaásan sa mg̃a cocó, ang may cocó ng̃a hatáas.
UP
Upispa. = Langgam.
Upupa. = Idem.
UR
Uracho. = Alaguían sa ihi.
Urbanamente. = Sa pagcaábi abi.
Urbanidad. = Ang nahatong̃ód sa longsod. * Ang maábi abíhon, pagcaábi abi.
Urca. = Sacayán.
Urce. = Tanóm.
Urchilla. = Color ng̃a morado, ng̃a magáma sa mg̃a dahon sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm ng̃a nagacaláin lain.
Urdidera. = Capandáyan sa pagándam sa lindog sa mg̃a hablon, sa paghán-ay. * V. Urdidura.
Urdidor. = Ang magaándam sa mg̃a lindog sa mg̃a hablon, ang magahán-ay.
Urdidura. = Pagcahán-ay.
Urdimbre. = Lindog sa mg̃a hablon.
Urdir. = Paghán-ay, pagámdam sa mg̃a lindog sa mg̃a hablon.
Urétere. = Tagsa ca alaguían sa ihi ng̃a muábot sa pantog.
Urético. = Ang nahatong̃ód sa uretra.
Uretra. = Liog, capopóngtan sa pantog.
Urgencia. = Pagcadalí, pagcalágmit sa pagbúhat sa bisan onsa. * Pagcaoalá sa mg̃a quinahánglan. * Catungdánan sa pagtúman sa bisan onsa.
Urgente. = Dinalían.
Urgentemente. = Sa pagcadalí gayód.
Urgir. = Pagpógos sa pagbúhat sa bisan onsa sa madalí caáyo.
Urinario. = Ang nahatong̃ód sa ihi.
Urna. = Caban caban sa tumbága, sa salamín sa bató, &c.
Uro. = Toro, bacang laqui ng̃a ihálas.
Urogallo. = Langgam ng̃a maíng̃on ing̃on sa manóc ng̃a laqui.
Urraca. V. Marica.
Ursa. V. Osa.
US
Usadamente. = Ing̃on sa batásan.
Usado. = Daan na.
Usagre. = Ponó.
Usaje. = Batásan.
Usanza. = Idem.
Usar. = Paggámit sa bisan onsa. * Paghaágom sa bisan onsa. * Pagbatásan. * Pagbúhat sa bisan onsa tong̃ód lamang sa batásan.
Usencia. = Polong ng̃a pagagamíton sa mg̃a Padreng religioso, ng̃a igasigtáoag nila ug icatáhod caníla.
Useñoría ó Usía. = Polong ng̃a igatáoag ug igatáhod sa obán ng̃a mg̃a dagcóng táuo.
Usier. V. Ujier.
Uso. = Pagcagámit. * Polós, caposlánan sa bisan onsa. * Pagcahaágom sa bisan onsa. * Batásan.
Ustaga. = Moton ng̃a pagagamíton sa mg̃a sacayán.
Usted. = Icáo.
Ustion. = Pagcasónog sa bisan onsa.
Usual. = Ang magámit ug mabúhat sa masóbsob. * Táuo sa malómo ug sa maáyong gaoi.
Usualmente. = Ing̃on sa batásan sa cadaghánan.
Usuario. = Ang may gahóm sa paggámit sa bisan onsa ng̃a díli ia, cutub sa adlao ng̃a guitagál.
Usucapion. = Pagcaángcon sa bisan onsa sa bisan cansa, bisan ng̃a díli ia, tong̃ód cay miágui na ang tiempo sa paghiágon niána, ng̃a guitagál sa mg̃a leyes.
Usucapir. = Pagía sa bisan cansa sa bisan onsa, bisan ng̃a díli ia, tong̃ód cay miágui na ang tiempo ng̃a guitagál sa mg̃a leyes, ug oalá baoíon sa tagía.
Usufructo. = Gahóm sa paghiágom sa bisan onsa sa isigcatáuo, ug sa pagángcon sa iang mg̃a caposlánan ng̃atanán.
Usufructuar. = Pagángcon, paghiágom sa caposlánan sa bisan onsa.
Usufructuario. = Ang nagahiágom sa caposlánan sa bisan onsa sa isigcatáuo.
Usura. = Tobo ng̃a guican sa pagpaólos sa salapí. * Polós, caposlánan sa bisan onsa.
Usurar. V. Usurear.
Usurariamente. = Sa pagcatóbo.
Usurario. = Pagsábot ng̃a guibotáng̃an sa tobo.
Usurear. = Pagpolós, pagpaólos sa salapí ng̃a pagabotáng̃an sa tobo. * Pagpolós, pagcóha sa polós sa bisan onsa.
Usurero. = Ang magapaólos sa salapí tong̃ód sa tobo.
Usurpacion. = Pagcóha sa bisan onsa sa isigcatáuo.
Usurpador. = Ang magacóha sa díli ia. * Caoatán, maninicás, mang̃ang̃áhas.
Usurpar. = Pagcóha, pagía, pagáncon sa bisan onsa sa isigcatáuo.
UT
Utensilios. = Mg̃a casangcápan. * Mg̃a capandáyan.
Uterino. = Ang nahatong̃ód sa pagoáncan. * Magsóon sa inahán apan díli sa amahán.
Útero. = Pagoáncan.
Útil. = Ang macapalós.
Utilidad. = Polós, caposlánan. * Pagcapolós.
Utilizar. = Pagpolós.
Utilmente. = Sa polós.
Utrero. = Baca cutub sa icadúha ca túig hasta sa pagtúman sa icatólo.
Ut supra. = Mg̃a polong ng̃a linatín: ing̃on sa guiíng̃on sa itáas.
UV
Uva. = Ubas, paras. * Hobág ng̃a motoróc sa tiláoc sa tutúnlan, ng̃a maíng̃on sa dagoay sa usá ca ubas. * Alom ng̃a motoróc sa mg̃a tabon tabon sa mg̃a matá.
Uvada. = Cadaghánan sa mg̃a ubas.
Uval. = Ang maíng̃on ing̃on sa ubas.
Uvate. = Matám-is sa ubas.
Uvayema. = Tanóm sa ubas, paras ng̃a ihálas.
Úvea. = Ang icatólo ca panit panit sa mg̃a matá, ng̃a maíng̃on ing̃on sa dagoay sa panit sa ubas.
Uvero. = Ang magabalígya sa ubas.
V
VA
Vaca. = Baca. * Ang onór sa baca ng̃a ibalígya. * Pagcacorámbos sa sugál. * Ang salapí ng̃a guiípon sa duhá ca táuo sa pagsugál nila. * Ang panit sa baca.
Vacacion. = Pagcaárang, pagcaóndang sa mg̃a buhat sa pila ca adlao, pagcalíng̃ao ling̃ao.
Vacada. = Panón sa mg̃a baca.
Vacante. = Ang miaráng, ang mióndang. * V. Vacacion.
Vacar. = Pagóndang, pagárang. * Pagbúhat sa bisan onsang buhat.