Part 48
Nuncupativo. = Testamento ng̃a pagaboháton sa paghing̃álan sa mg̃a manononód sa atubáng̃an sa limá ca testigos, sa oaláy solat solat.
Nupcial. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a pagcasál.
Nupcias. = Pagcasál.
Nutria. = Mananáp sa opát ca tiil ng̃a mobóhi sa tubig ug sa yota.
Nutricion. = Pagcatámboc guican sa mg̃a calán-on ng̃a guipang̃áon. * Pagcabóhat sa mg̃a tambal.
Nutrimento. = Ang gahóm sa mg̃a calán-on ng̃a macatámboc sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp. * Ang dugá sa yota ng̃a macatámboc sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm. * Ang guinicánan, ang hingtúngdan sa cosóg, sa gahóm sa bisan onsa.
Nutrir. = Pagtámboc, pagdáoat sa cosóg sa mang̃a táuo ug sa mg̃a mananáp, guican sa gahóm sa mg̃a calán-on.
Nutritivo. = Ang may gahóm sa pagpatámboc, sa pagpadagcó ug sa pagdógang.
Ñ
ÑA
Ñaque. = Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a oaláy polós.
ÑI
Ñiquiñaque. = Bisan quinsa ug bisan onsa ng̃a talamáyon.
ÑO
Ñoclo. = Calán-on ng̃a magáma sa binócboc ng̃a pagasáctan sa asúcar, sa tamboc sa baca, sa itlog, sa bino ug sa anís.
Ñoño. = Tigúlang, ang̃o ang̃óhon, hing̃olíon.
O
OB
Obcecacion. = Pagcabóta sa húna húna. * Pagpadáyon sa bisan onsang bohat sa oaláy tagád sa mang̃a cabilínggan.
Obcecar. = Pagbóta sa húna húna. * V. el anterior desde pagpárayon.
Obduracion. = Pagcagáhi sa cásing cásing. * Paglális lalis. * Pagtúyo sa bisan onsa sa minatúod ug sa cagáhi sa olo, sa húna húna.
Obedecedor. = Masinógton, ang mosógot.
Obedecer. = Sogot.
Obedecimiento. = Pagcasógot.
Obediencia. = Idem. * Pagsógot.
Obediencial. = Ang nahatong̃ód sa pagsógot.
Obediente. V. Obedecedor.
Obedientemente. = Sa pagsógot.
Obelisco. = Columna, cahoy, cota ng̃a hatáas caáyo, ng̃a dayág sa bisan onsang lugar. * Timáan ng̃a ibútang sa mg̃a daplin sa mg̃a libro, sa bisan onsang tuyo.
Obenque. = Tagsa ca pisi ng̃a dagcó ng̃a itóhog sa mg̃a tomóy sa mg̃a talároc sa mg̃a sacayán, ug guilíg-on sa guing̃álan ug mesa de guarnicion.
Obesidad. = Pagcatámboc, catámboc sa bisan quinsang táuo con mananáp.
Obeso. = Matámboc.
Óbice. = Caculían, caoláng̃an, cabilínggan.
Obispado. = Pagcahímtang, pagcaponóan sa pagcaobispo.
Obispalía. = Baláy, pinuyánan sa Obispo, ng̃a harúul sa catedral. * Cahímtang ug ang yota ng̃a nahatong̃ód sa gahúm sa Obispo.
Obispar. = Pagángcon, pagdáoat sa pagcaobispo.
Obispo. = Obispo, ponóan sa Singbahán.
Óbito. = Pagcamatáy, camatáyon.
Objecion. = Pagcasócol sa polong, pagcalális lalís, pagcabátoc.
Objetar. = Paglális lalis, pagsócol sa mg̃a polong, pagbátoc, pagíndig indig.
Objeto. = Bisan onsa ng̃a masácop sa mg̃a balatían sa mg̃a laoas sa mg̃a táuo. * Catapúsan sa bisan onsa. * Catapúsan sa guitúyo sa mg̃a galámhan sa mg̃a calág.
Oblacion. = Pagcahálad, paghálad.
Oblada. = Ang limos ng̃a guihálad sa Singbahán, tong̃ód sa mg̃a minatáy.
Oblata. = Ang salapí ng̃a ihátag sa cristan sa mg̃a Singbahán sa gasto sa bino sa hostias, sa mang̃a candela ug sa mg̃a bisti sa pagmisa. * Ang hostias ug ang bino ng̃a guihálad na sa Padre ng̃a nagamisa sa oalá pa dalang̃ínan ug consagráhan.
Oblea. = Dahon ng̃a manípis caáyo ng̃a magáma sa binócboc ug sa tubig ug pagalotóon sa caláyo maíng̃on sa hostias, ng̃a ipilílit sa mg̃a sulat.
Obleera. = Sorlánan sa mg̃a oblea.
Oblicuamente. = Sa pagcataquílid, sa tinaquílid, sa pagcadáplis, sa pagcadolíbsay, sa pagcahinolíbis.
Oblicuo. = Tinaquílid, hinolíbis, ang nadáplis, ang nadolíbsay.
Obligacion. = Catongdánan, tong̃ód. * Escritura. = Camatoóran.
Obligante. = Ang magapogós, ang magalógos, ang magapigós.
Obligar. = Logos, pogós, pigós, pagbótang sa bisan onsang catongdánan.
Obligatorio. V. Obligante.
Oblongo. = Ang hatáas ug haíctin.
Obra. = Buhat. * Laláng. * Cosóg, gahóm.
Obrada. = Ang buhat sa pagdáro sa yota ng̃a arang baháton sa dohá ca buoc ng̃a baca, calábao, &c.
Obrador. = Magbobóhat. * Magagáma, maghihímo, ang magabóhat, ang macagáma, ang macahímo. * Lugar ng̃a pagabohátan.
Obraje. = Bohat, pagcabóhat. * Lugar ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a hablon.
Obrajero. = Magbabántay sa mg̃a magbobóhat, sa mg̃a mamomóo.
Obrar. = Bohat, gama, himo. * Paglíbang, pagcaólo.
Obrepcion. = Pagsúguid sa bisan onsa sa bacac, sa ponóan, arón madáng̃at ug macóha ang opicio con bisan onsa ng̃a guitúyo ug guipanghináot.
Obrepticio. = Ang nacóha tong̃ód sa soguílon, sa pagásoy ng̃a bacácon, sa atobáng̃an sa ponóan.
Obrero. = Magbobóhat, mamomóo.
Obrizo. = Buláoan ng̃a maáyo oyámot.
Obscenamente. = Sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay.
Obscenidad. = Caólag, caláo-ay, cang̃íl-ad.
Obsecuente. = Masinógton, mapaobsánon, sacop.
Obsequiante. = Ang magaálam alam, ang magaábi abi, ang boot magsílbi ug magalágad.
Obsequiar. = Alam alam, abi abi. * Pagsógot, pagtúman sa sogo.
Obsequio. = Bohat ng̃a maáyo sa pagálam alam ug pagalágad sa bisan cansa, pagcatáhod, pagcaamóma.
Obsequiosamente. = Sa maáyong pagalágad, sa dagcóng pagtáhod.
Observacion. = Pagcamátng̃on, pagcalí-li, pagcasolóng ug maáyo. * Pagcatóman.
Observador. = Ang nagapamátng̃on, ang magasolóng sa dagcóng cacógui, ang magalí-li ug maáyo, ang magatóman sa catongdánan. * Ang magasolóng sa mg̃a paglíhoc sa mg̃a bitóon, sa mg̃a capandáyan ng̃a icasolóng niána.
Observancia. = Pagcatáhod, pagcatahá. * Pagcatúman sa catongdánan.
Observante. = Matinománon.
Observantemente. = Sa pagcatúman.
Observar. = Solóng, matng̃on, tan-ao, quita. * Tuman.
Observatorio. = Ilíhan. * Lantáoan, lugar ng̃a hatáas ng̃a pagasólng̃an ug pagatan-áoan sa bisan onsa, ug labí pa sa mg̃a bitóon.
Obsesion. = Pagcaátang, pagcalibót sa mg̃a yaoa sa bisan cansang táuo.
Obseso. = Ang guidoólan ug guilibótan sa mg̃a yaoa.
Obsidional. = Ang nahatong̃ód sa pagpang̃óbat sa mang̃a cota, mg̃a longsod, &c.
Obstáculo. = Caculían, cabilínggan, caoláng̃an.
Obstante. = Ang magacóli, ang macaólang, cabilínggan.
Obstar. = Pagólang, pagcóli, pagbótang sa cabilínggan.
Obstinacion. = Sa tinóyo sa boot.
Obstinarse. = Pagdáyon sa bisan onsa ng̃a húna húna ng̃a daótan, sa tinúyo caáyo.
Obstruccion. = Pagcatóbol, pagcadíli icacalíbang, icaíhi ug icasíng̃ot.
Obstruir. = Pagpílot, pagsóngsong sa mg̃a alaguían sa tae, sa ihi ug sa sing̃ot. * Pagsóngsong sa bisan onsang bohóa. * Pagólang, pagsámoc.
Obtencion. = Pagcacóha, pagcadáng̃at.
Obtener. = Coha, dang̃at.
Obtestacion. = Pagholót, pagsámbag, pagágda sa bisan cansa, arón matóman ang guisógo canía.
Obtuso. = Ang guisongpóan, guisompóan, guidongpólan.
Obue. = Tolónggon ng̃a pagataihópon.
Obús. = Lothang sa dolodagcóng bohó.
Obvencion. = Polós, caposlánan. * Sohol.
Obviar. = Pagcóha, pagbólag sa bisan onsa sa talioála. * Paglícay. * Pagólang, pagsámoc, pagbótang sa cabilínggan.
Obvio. = Ang anáa sa atubáng̃an. * Ang maháyag, ang madayág caáyo, ang oaláy caculían ug cabilínggan.
OC
Oca. = Langgam.
Ocal. = Baláyan ng̃a guigáma sa doróha con sa totólo ca olod sa igagáma.
Ocasion. = Cahigayónan, ocasion. * Hingtóngdan sa pagbóhat sa bisan onsa. * Catáhap sa cadáot. * Tiempo, túig ng̃a igabúhat sa bisan onsa.
Ocasionado. = Ang magatúyo sa pagáoay, táuo sa daótan ng̃a gaoi. * Ang mahamótang sa mg̃a catahápan sa icadáot.
Ocasionador. = Ang hingtúngdan sa bisan onsa.
Ocasional. = Idem.
Ocasionar. = Pagbótang sa catahápan sa icadáot. * Paghímo sa hingtóngdan sa bisan onsa.
Ocaso. = Casobáng̃an.
Occidental. = Ang nahatong̃ód sa casobáng̃an, casobáng̃an.
Occidente. = Casobáng̃an.
Océano. = Dagcóng dagat, dagcóng lauod.
Ociar. = Pagárang, pagóndang sa mg̃a buhat. * Pagpahamórlay, paghóoay.
Ocio. = Pagcaárang, pagcaóndang sa mg̃a bohat, pagpahamórlay, paghóoay. * Pagtápol, paglícay sa pagbúhat.
Ociosamente. = Sa pagcaoaláy bohat, sa catápol, sa paglícay sa pagbúhat ug sa mg̃a cahágo.
Ociosidad. = Pagcatápol, pagcalícay sa pagbóhat ug sa cahágo.
Ocioso. = Tapólan. * Ang oaláy bohat. * Ang oaláy polós.
Ocozoal. = Saoa, halas, bitin sa Méjico.
Ocozol. = Cahoy.
Ocre. = Pothao ng̃a may daghan ng̃a tayá.
Octágono. = Dagoay ng̃a may oaló ca luyo con nauong.
Octante. = Capandáyan ng̃a igatán-ao sa cahitáas, sa pagcatáas sa adlao.
Octava. = Cadugáyan sa oaló ca adlao ng̃a pagasingbáhan sa obán ng̃a mg̃a adlao con piesta ng̃a mahál. * Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a pagámpo ug mg̃a pang̃ádye sa bisan onsang octava.
Octavario. = Piesta ng̃a pagaboháton sa oaló ca adlao.
Octavo. = Ang macatúman sa isip sa oaló, icaoálo.
Octogenario. = Ang may caoalóan ca túig.
Octogentésimo. = Ang macatúman sa isip sa oaló ca gatús.
Octogésimo. = Ang macatúman sa isip sa caoalóan.
Octubre. = Octubre, ang icapólo ca bulan sa túig.
Ocular. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a matá. * Ang salamín ng̃a labíng harúul sa matá sa nagasolóng sa mg̃a anteojo.
Ocularmente. = Sa pagsolóng, sa pagtán-ao gayúd.
Oculista. = Mananámbal ng̃a maálam magtámbal sa mg̃a matá.
Ocultacion. = Pagcatágo, pagcahóbong. * Pagcahílom sa tacós unta ng̃a itóg-an.
Ocultamente. = Sa hilom, sa pagcatinágo.
Ocultar. = Tago, hobong. * Paghílom sa tacós ng̃a itóg-an onta.
Oculto. = Tinágo, guitagóan, hinóbong. * Ang guihílom, ang oalá itóg-an.
Ocupacion. = Pagcacóha sa bisan onsa. * Bohat ng̃a macaólang sa lain ng̃a bohat. * Opicio, cahímtang.
Ocupado. = Ang may libang, buhat. * Ang guinasamócan sa daghan ng̃a mg̃a buhat.
Ocupador. = Ang magacóha sa bisan onsa.
Ocupar. = Pagcóha sa bisan onsa. * Pagdáoat sa bisan onsang opicio. * Pagponó sa bisan onsang lugar con sorlánan. * Pagpabóhat sa bisan cansa. * Pagsámoc, pagólang. * Paghúna húna, pagpalándong sa bisan onsa.
Ocurrencia. = Paghitábo. * Húna húna ng̃a ahat, ng̃a oalá tuyóon caáyo, ng̃a oalá paabóton. * Pagcasógat, pagcatágbo.
Ocurrente. = Bisan onsa ng̃a moábot.
Ocurrir. = Pagtágbo, pagsógat. * Paghúna húna sa bisan onsa sa pagcaáhat.
OCH
Ochava. = Ang icaoálo ca bahin sa bisan onsa.
Ochavado. = Ang may oaló ca loyo con nauong ng̃a topóng.
Ochavo. = Salapí, ng̃a tung̃á sa cuarta. * Bisan onsang dagoay sa oaló ca nauong con luyo.
Ochenta. = Caoalóan.
Ochenton. = Táuo ng̃a may caoalóan ca túig.
Ocho. = Oaló.
Ochocientos. = Oaló ca gatús.
OD
Oda. = Calaínan sa pagcanta.
Odiar. = Pagdomót, pagbótang sa daótan ng̃a boot sa isigcaíng̃on con sa lain.
Odio. = Domót, pagcadomót, cadomót.
Odiosamente. = Sa pagdomót, sa pagcadomót.
Odiosidad. V. Odio.
Odioso. = Dolómtan, tacós ng̃a pagadómtan, ng̃a botáng̃an sa daótan ng̃a boot.
Odorífero. = Ang mahomót, cahomót.
Odre. = Panit sa mananáp ng̃a guitahí ug maáyo, gaoas ang bába, ng̃a pagasórlan sa bino.
Odrería. = Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a odre.
Odrero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a odre.
Odrina. = Hobóg, hobgánon, ang nahobóg.
OE
Oesnorueste. = Hang̃in ng̃a mohóyop sa talioála sa canáoay ng̃a tuod ug sa canáoay sa habágat.
Oessudueste. = Hang̃in ng̃a mohóyop sa talioála sa habágat ug sa canáoay sa maong habágat.
Oeste. = Canáoay sa habágat.
OF
Ofender. = Pagdáot sa polong con sa bohat. * Pagpasocó, pagpapong̃ót. * Paggáoad, paghanólsol.
Ofensa. = Daot, cadáot sa polong con sa bohat. * Pagdámag sa caáoay.
Ofensiva. = Hing̃aníban sa pagsócol, sa pagdámag sa caáoay.
Ofensivamente. = Sa cadáot.
Ofensivo. = Ang macadáot ug ang arang magdáot.
Ofensor. = Idem.
Oferente. = Ang magahálad, ang magasáad.
Oferta. = Saad, pagsáad, paghálad.
Ofertorio. = Pagcahálad sa bisan onsa. * Ang bahin sa misa ng̃a pagahalálan sa Padre ng̃a magamisa sa hostia ug sa bino ng̃a guibótang sa cális, sa oalá pa dalang̃ínan ug consagráhan. * Ang pang̃ádye ng̃a guipang̃ádye sa Padre ng̃a nagamisa, sa oalá pa maghálad sa hostia ug sa cális.
Oficial. = Ang magabúhat sa bisan onsang buhat con opicio, magbubúhat, mamomóo. * Ponóan sa mg̃a soldados. * Ang táuo ng̃a sinohólan sa hari, ng̃a magabúhat sa mg̃a secretaría, sa mg̃a holosáyon sa Guinharían, sa ilálom sa paghópot sa iang caogalíng̃on ng̃a ponóan. * Ang berdugo, ang magapatáy sa mg̃a saláan ng̃a guihócman sa camatáyon. * Ang mg̃a alcalde, gobernadorcillo, &c.
Oficialazo. = Ang maálam caáyo sa bisan onsang opicio.
Oficialidad. = Cadaghánan sa mg̃a ponóan sa mang̃a soldados sa usá ca pang̃obátan.
Oficiar. = Pagtábang sa pagcanta sa mg̃a misa ug sa obán ng̃a mg̃a tolománon sa Singbahán. * Pagmisa ug pagtúman sa obán ng̃a mg̃a tulumánon sa coro ug sa Singbahán. * Pagsólat sa usá ca ponóan sa bisan cansang táuo sa sulat ng̃a guing̃álan ug oficio.
Oficina. = Lugar ng̃a pagabuhátan, ang secretaría, contaduría, &c., sa usá ca longsod. * Ang mg̃a solód ng̃a obos sa mg̃a baláy.
Oficinista. = Ang sinohólan sa hari ng̃a magabúhat sa mg̃a secretaría, &c.
Oficio. = Buhat, catongdánan sa tagsa tagsa. * Libang. * Pang̃ádye ng̃a may catungdánan ng̃a pang̃adyéon sa mg̃a Padre ug sa mg̃a táuo ng̃a guioldenáhan. * Sulat, papel ng̃a sinulátan sa mg̃a ponóan, ug ang guisólat sa bisan cansa sa mg̃a ponóan, sa tong̃ód sa bisan onsang hulusáyon con catongdánan. * Lugar ng̃a pagatumánan sa mg̃a secretario ug mg̃a escribano sa mg̃a longsod sa ilang mg̃a catungdánan, ug ng̃a pagasulátan sa mg̃a camatuódan, &c.
Ofrecedor. = Ang magahálad. * Ang magasáad.
Ofrecer. = Saar, paghálad sa bisan onsa sa Dios sa Vírgen, &c. * Pagháyag pagdayág sa bisan onsa. * Paglímos tong̃ód sa Dios. * Paghúna húna sa bisan onsa sa oalá tuyóon, pagábot sa bisan onsa sa oalá tuyóon, pagábot sa bisan onsa sa húna húna, sa ahat, sa calit. * Pagáng̃ay, pagóyon sa cabobót-on sa lain, arón matúman ang iang pagbóot.
Ofrecimiento. = Pagcasáad. * Pagcahálad. * Saad.
Ofrenda. = Halad, paghálad, hatag ng̃a ipanghálar ug ipahanong̃ód sa Dios. * Bisan onsa ng̃a guipanghálad tong̃ód sa mg̃a calág sa purgatorio.
Ofrendar. = Paghálad sa mg̃a hatag sa pagtáhod ug pagsíngba sa Dios tong̃ód sa mg̃a calóoy ng̃a guidáoat sa mg̃a táuo, sa maong Guinóo.
Oftalmía. = Saquét ng̃a mahamútang sa pagcahobág sa mg̃a matá.
Ofuscamiento. = Pagpolá sa pagpanolóng, solóng, pagsuláo. * Pagcaoalá sa boot.
Ofuscar. = Pagoalá sa pagpanolóng solóng, pagpasoláo. * Pagbóloc. * Pagng̃ít ng̃it, paglándong.
OH
Oh! = Aba!, Abáa!
OI
Oidas (de). = Bisan onsa ng̃a guinadóng̃og lamang, sa oalá quit-on.
Oido. = Idodóng̃og, idolóng̃og. * Ang bohó sa mg̃a lothang, ng̃a pagasebáhan sa pólvora ng̃a pagasilsílan sa caláyo.
Oidor. = Ang macadóng̃og, ang mamáti ug magapatalínghog. * Hocom sa mang̃a Audiencia.
Oidoría. = Opicio ug cahímtang sa pagcaoidor.
Oir. = Pagdóng̃og, pagpatalínghog. * Pagatóbang sa pagsíngba, sa mg̃a pagásoy sa mg̃a magtóon sa mg̃a quinaárman, sa oáli, &c.
OJ
Ojal. = Ojales: bohó ng̃a pagasódlan sa botones.
Ojalá! = Onta!, agád pa onta!, hináot pa!
Ojaladera. = Babáye ng̃a magabúhat sa mg̃a ojales.
Ojaladura. = Cadaghánan sa mg̃a ojales sa usá ca bisti.
Ojalar. = Pagbúhat sa mg̃a ojales.
Ojeada. = Pagsolóng, pagtán-ao sa ibábao, sa salingcápao lamang, pagtolotán-ao.
Ojeador. = Ang magabógao sa mg̃a mananáp arón dacpon con patyon sa mg̃a mang̃ang̃áyam.
Ojeo. = Pagcabógao sa mg̃a mananáp ng̃a guinabantáyan sa mg̃a mang̃ang̃áyam.
Ojera. = Pagcalágom sa mg̃a matá.
Ojeriza. = Casocó, capong̃ót, caligótgot, caáquig. * Pagcadomót, daótan ng̃a pagbóot.
Ojeroso. = Ang guilagóman sa mg̃a matá.
Ojerudo. = Ang guidagcóan sa mg̃a calágom sa matá, ang may dagcóng calágom sa matá.
Ojete. = Bohó ng̃a malíng̃in ng̃a pagaboháton sa mang̃a bisti con mg̃a panápton, ng̃a pagasórlan sa cordon, &c., ng̃a quinahánglan. * Lobot, alaguían sa tae.
Ojetear. = Pagbóhat sa mg̃a ojete.
Ojetera. = Ang bahín sa bisti ng̃a pagabohátan sa mg̃a ojete.
Ojialegre. = Ang may mg̃a matá ng̃a malipáyon, ng̃a timáan sa pagcacondátan.
Ojienjuto. = Táuo ng̃a malisód mohílac, ng̃a díli macahílac.
Ojimel ú Ojimiel. = Sacót sa suca ug sa dogós ng̃a pagalotóon hasta ng̃a mahágcot hagcot.
Ojimoreno. = Táuo ng̃a may mg̃a matá ng̃a molomaítom, ang guioloitóman sa mg̃a matá.
Ojinegro. = Táuo ng̃a guiitóman sa mg̃a matá, ang may mg̃a matá ng̃a maítom.
Ojizáino. = Ang magasolóng sa mg̃a balábag ng̃a matá, sa mg̃a masíga ng̃a matá: timáan sa daótan ng̃a cásing cásing ug sa pagcabórhi.
Ojizarco. = Táuo ng̃a bolhog ug matá, ng̃a may matá ng̃a asules.
Ojo. = Matá. * Bohó sa dagom, sa mg̃a cuentas, &c., sa mg̃a saról ug ubán pang mg̃a capandáyan. * Toborán ng̃a diótay. * Ang tagsa ca tolo sa manteca, sa lana, &c., ng̃a magalutáo sa bino, sa tubig, &c. * Ang tagsa ca arco con bohó sa mg̃a tuláy ng̃a pagabaháan ug pagaaguían sa tubig. * Timáan ng̃a ibútang sa daplin sa bisan onsang sulat con sa bisan onsa ng̃a inimprenta, sa pagmátng̃on sa bisan onsa. * Bohó sa tinápay.
OL
Ola. = Balod, bacat.
Olaje. = Pagcabálod, pagcabácat, balod ng̃a magacasómpay.
Oleada. = Balod ng̃a dagcó. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanagtápoc, nanaghagóot. * Pagcadámag sa mg̃a balod.
Oleaginosidad. = Pagcalána sa bisan onsa.
Oleaginoso. = Lanáhon.
Oleaje. V. Olaje.
Olear. = Pagódyo, paghílog, pagdíhog sa masaquét sa santos ng̃a lana.
Oleario. V. Oleoso.
Oledero. = Ang may bahó.
Oledor. = Ang manimahó, ang magasínghot.
Óleo. = Lana.
Óleo (santo). = Ang santos ng̃a lana ng̃a igahílog sa mg̃a masaquét. * Ang usá sa pipíto ca sacramento ng̃a guing̃álan ug Extremauncion.
Oleoso. = Lanáhon.
Oler. = Pagsínghot, pagpanimahó. * Pagpaquigsáyod, pagpaquigásoy, pagsósi sa bisan onsa sa dagcóng cacógui. * Paghomót.
Olfatear. = Pagsínghot, pagpanimahó sa masóbsob ug sa tinúyo gayód.
Olfato. = Isilínghot.
Olfatorio. = Ang nahatong̃ód sa isilínghot.
Oliente. = Ang mabahó. * Ang magasínghot, ang magapanimahó.
Oliera. = Lalánhan, lanáhan. * Ang sodlánan sa santos ng̃a lana.
Oligarquía. = Pagcabóot, pagcahópot sa píla ca táuo ng̃a nanaghiósa sila arón pagasácpan nila ng̃atanán.
Olimpiada. = Pagcadógay sa opát ca túig.
Olímpico. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a dula ng̃a guibóhat sa mg̃a caráan ng̃a táuo sa longsod sa Olimpia, sa tagsa ca icaópat ca túig.
Olimpo. = Ang Lang̃it.
Oliscar. V. Olfatear, y oler desde pagpaquigsáyod. * Pagsógod sa daótan ng̃a bahó sa bisan onsa.
Oliva. = Cáhoy ug ang iang bong̃a, ng̃a ang mg̃a aseitunas.
Olivar. = Lugar, yota ng̃a guitámnan sa mg̃a oliva.
Olivarda. = Langgam. * Tanóm, dagámi.
Olivarse. = Pagbótoy sa tinápay sa paglóto niána.
Olivera. = Cahoy, ang mobóng̃a sa mg̃a aseitunas.
Olivo. = Idem.
Olmo. = Cahoy.
Olor. = Bahó. * Cahomót. * Pagsáad. * Pagláom sa bisan onsa. * Ang guinicánan sa bisan onsang catáhap. * Dong̃og ng̃a maáyo, maáyong ng̃alan.
Oloroso. = Ang mahomót.
Olvidadizo. = Táuo ng̃a mang̃ilímtan, ang masáyon macahalimót sa bisan onsa.
Olvidar. = Paglimót, pagoalá sa panomdóman.
Olvido. = Pagcalimót. * Pagcaoalá, pagcaóndang sa paghigógma, sa boot ng̃a maáyo. * Pagcaoaláy cacúgui sa bisan onsa ng̃a tacós ng̃a pagcacuguíhan.
OLL
Olla. = Colon. * Ang can-on ng̃a magáma sa carne, sa baboy, sa garbansos, &c.
Ollao. = Tagsa ca bohó ng̃a pagaboháton sa mg̃a layág sa sacayán, sa pagsómpay sa lain ng̃a layág con may quinahánglan.
Ollería. = Baláy con lugar ng̃a pagabohátan sa mg̃a colon ug pagabaligyáan. * Cadaghánan sa mg̃a colon.
Ollero. = Ang mananálsal, ang magabóhat, magbobóhat sa mg̃a colon, magcocólon.
Ollica. = Ang bohó sa sinógdan sa doghan sa mg̃a táuo sa obus sa totónlan.
OM
Ombligada. = Ang bahin sa mg̃a panit ng̃a hingtúngdan sa posod sa mananáp.
Ombligo. = Posod. * Ang talioála sa bisan onsa. * Tanóm. * Quinháson.
Ombliguero. = Bacos ng̃a guibácos sa mg̃a bátang bag-ong guiánac, sa paglúgpit sa panápton ng̃a guibótang sa pagtábon sa posod.
Omental. = Ang nahatong̃ód sa guinábot.
Omento. = Guinábot.
Ominar. V. Agorar.
Ominoso. = Ang guicatahápan, ang may catáhap sa pagcadaótan.
Omision. = Pagcasálang, díli pagtúman sa catungdánan, pagcasayóp. * Pagcaoaláy cacógui, pagcatápol.
Omiso. = Ang díli macógui, ang díli macatóman sa catongdánan. * Tapólan.
Omitir. = Pagsálang, díli pagtúman. * Paghílom sa bisan onsa.
Omnímodamente. = Sa loyo ug sa loyo.
Omnímodo. = Ang macasácop sa ng̃atanán.
Omnipotencia. = Gahóm sa pagbóhat sa ng̃atanán: macaígo lamang sa Dios.
Omnipotente. = Ang Dios ng̃a magahímo sa ng̃atanán, macagagáhom sa ng̃atanán.
Omnipotentemente. = Sa gahóm ng̃a macahímo sa ng̃atanán.
Omniscio. = Ang Dios ng̃a maálam sa ng̃atanán.
Omoplato. = Bocó bocó.
ON
Onagra. = Tanóm ng̃a dagcó.
Onagro. = Borricong ihálas.
Once. = Napólo ug usá.
Oncear. = Pagtímbang sa pagcaonsas, paghátag sa tagsa tagsa ca onsa.
Oncejera. = Lit-ag sa pagdácop sa mg̃a langgam ng̃a diótay.
Onceno. = Ang nacatúman sa isip sa napúlo ug usá, ang icapólo ug usá.
Onda. V. Ola. * Bisan onsa ng̃a panápton, &c., ng̃a may dagoay sa balod, guican sa mg̃a pagpicó picó, con sa pagtábas ba ng̃a molomalíng̃in.
Ondeado. V. el anterior desde bisan.
Ondear. = Pagbálod. * Pagánod sa bisan onsa sa pagcalíhoc sa mg̃a balod. * Pagbálod balor sa bisan onsa, sa bisti, sa panápton, sa bohóc, &c.
Onerario. = Sacayán ng̃a pagalolánan.
Oneroso. = Ang mabóg-at. * Ang malisód, ang macasámoc. * Catongdánan ng̃a guican sa bisan onsang opicio, tong̃ód, &c.
Onfacino. = Lana sa aseitunas ng̃a oalá pa mahínog.
Onfacomeli. = Bino sa dogá sa ubas, sa paras, ng̃a oalá pa mahínog, ng̃a sináctan sa dogós.
Ónice. V. Ónix.
Óniche. = Idem.
Ónix ú Óniz. = Bató ng̃a pino, molomahál ug asul, ng̃a binórcan sa mg̃a barlis ng̃a maputí.
Onocrotalo. = Langgam.
Onomancía. = Quinaárman ng̃a bacácon, sa pagtágna sa palad ng̃a maáyo con daótan sa bisan cansang táuo, tong̃ód sa iang ng̃alan.
Onomástico. = Ang mahímo sa daghánan ng̃a mg̃a ng̃alan.
Onoquiles. = Tanóm.
Onosma. = Tanóm.
Ontina. = Tanóm ng̃a mahomót.
Ontología. = Quinaárman ng̃a nahatong̃ód sa ng̃atanán ng̃a may pagcamáo.
Onza. = Ang icapólo ug onóm ca bahin sa timbang ng̃a guing̃álan ug libra. * Mananáp sa opát ca tiil. * Doblon, salapíng boláoan ng̃a bale ug napólo ug unóm ca pisos.
Onzavo. = Ang icapólo ug usá ca bahin sa bisan onsang isip.
OP
Opacamente. = Sa pagcang̃ít ng̃it, sa pagcalándong, sa oaláy sugá.
Opacidad. = Pagcang̃ít ng̃it, pagcalándong. * Cang̃itng̃ítan.
Opaco. = Mang̃ít ng̃it, ang coláng̃an sa sugá, ang guilandóng̃an. * Ang mamíng̃ao, ang masolóbon.
Ópalo. = Batóng magáhi. * Batóng mahál.
Opcion. = Pagcabóot sa pagpíli. * Pagpacapíli.
Ópera. = Bisan onsang buhat ng̃a macóti ug madúgay. * Garay ng̃a pagacantáhon.
Operable. = Ang arang boháton, ang mabóhat.
Operacion. = Buhat, pagcabóhat, pagbóhat. * Pagcóha, pagbólag, pagpótol sa bisan onsang bahin sa laoas, sa camót, &c. * Caayóhan con cadaótan ng̃a guican sa mg̃a tambal. * Cesárea. = Pagcasí-si, pagcadácdac, pagcalí-li sa tian sa mg̃a babáye ng̃a mabdos, sa pagcóha sa báta. * En Cebú. = Yas yas.
Operante. = Ang magabóhat.
Operar. = Pagbóhat. * Pagáng̃ay sa mg̃a tambal.
Operario. = Ang magabóhat, magbobóhat, mamomóo.
Operativo. = Ang magabóhat. * Ang magapolós sa guitúyo.
Operoso. = Ang macóli caáyo, ang malisód, ang macabórlay uyámot.
Opieta. = Tambal ng̃a sináctan sa opio.
Opieto. = Idem.
Opilacion. = Bilbil, pagcasara sa mg̃a alaguían sa dogá ng̃a daótan sa laoas. * Pagcaóndang sa bolan, sa saquét sa mg̃a babáye.
Opilar. = Pagbílbil, pagsara sa alaguían sa mg̃a dogá ng̃a daótan sa laoas.
Opilativo. = Ang magapabílbil. * Ang macabílbil.
Opimo. = Ang guidaghánan sa bisan onsa.
Opinable. = Ang guidúha duháan, bisan onsa ng̃a arang húna hunáon sa pagcamáo ug sa pagcadíli mao.
Opinante. = Ang magahúna húna sa tong̃ód sa bisan onsa.
Opinar. = Paghúna húna sa tung̃ód sa bisan onsa, sa malíg-on ng̃a hingtóngdan.
Opinion. = Húna húna sa tong̃ód sa bisan onsa, labon ng̃a arang onta húna húnaon sa pagcabátoc. * Dong̃og.
Opio. = Ang dugá sa guing̃álan ug adormideras: V. Anfion.
Opíparo. = Conbida ng̃a mahál, sa daghánan ng̃a mg̃a calán-on ng̃a piníli.
Opitulacion. = Paglában, tabang.
Opobálsamo. = Bálsamo ng̃a mahomót caáyo, sa Meca.
Oponer. = Pagsámoc, pagólang, pagbótang sa cabilínggan. * Pagbátoc sa suguílon, sa mg̃a polong sa lain. * Pagatóbang. * Pagtúyo sa pagdáng̃at sa bisan onsa, tong̃ód sa caugalíng̃on ng̃a quinaárman, sa pagcamagtotóon, &c.
Opopónaca. = Tanóm ng̃a italámbal.
Opopónaco. = Tagoc sa opopónaca.
Oportunamente. = Sa pagcaígo, sa maáyong tiempo.
Oportunidad. = Pagcaígo.
Oportuno. = Ang guibóhat con guipamólong sa pagcaígo, sa maáyong horas.