Part 9

Ick kwam auck es vor'n half Stiige Jahren in 'n Buurenhuus, daar 'ne P'troontaske in 'r Upkaamern an 'n Knappe[63] hönk. Ick begierde den Öllsten, de bi de Brandrooen in'n Fuulstoole satt un sick de Plattfööte wiermede, he mogde mi dach 'n Äumerken[64] uut'r Asken fliggen[65], dat'k miine Piipen upsticken kiöne un fröög 'ne bito, of he vellichte Inquaterunge harre? De vertellde mi, dat'r Eene van de aulen Vetteraaners bi em leige un dat de Keerl, na siinen Begriepe ganz unwiise leegen konne. He harr 'em unner andern lest es vertellt, dat he bi Gibberalter Scheppe sehnen hewwe, de sau graut un nau wual grätter wiesen siien, as dat grättste Buurenhuus. Man dat konn 'n ichtens wiis Minske em dach nich recht to gläuwen un aparte he lööte't sick nich upbiinen; dann vor'n half Stiige Jahren, siä he, was'k es na Prüüsk-Minden, daar auck Scheppe up'n Waater gahet und daar heww' ick auck wual sehnen wat'n Schepp is. Dat Grättste was, ducht mi, nich grätter as 'ne Schäuperkaare. De Buur bat mi, ick scholl dach'n Käären letten[66], dann de Lüüghals scholl wual baule wier in kuomen un he mogte dach elennige geeren es wieten, wo't eegentlick met den Keerel siine Wäärde bewennt wööre. Wann'k mi dann man 'n bieten dumm anstellen woll, scholl ick wual baule mierken, dat he an der ersten Lüüge nich e bosten sii, dann he scholl'r wual faarts _met'r breen Biilen inhacken_ un mi den Hals auck wual wenner jüst sau vull leegen willen, as em un ann're ehrlicke Lüüe. As de Griisbaart 'r wier was, schmeit ick faarts saune Himphamperigge up de Bränne, dat he an't Vertellen kuomen moste. Met des kwam'r jüst na'n anner Buur up to, de den Praut met anlusterde un't Muul upspeerde as'n Schlächterrüüe; man as de Aule nu up de grauten Scheppe to küüren kwam un'r sick hauge un düür up verflokde, dat'r wecke manken wiesen siien, de na wual jeewe[67] sau graut wiesen wöören, as düt Huus, wüßte de Dummschnuute auck baule nich mehr, wat he seggen scholl un fröög an'tleste, »waviel Malt Saut Bou-Land un Wisk'grund daar dann wual eegentlick bi häärde.« -- Miin meeste Lachent most'k dann dach aparte es doonen, as mi Eene vertellde, eere Kumpenigge harr _vor Wasserloch_, as he't nöömde, de heele franske Armee alleine ümmßingelt; man dau wöören de Tuutertaaters auck faarts sau fläige[68] wooren, dat se an alle Knuaken ßittert un biiwet harren, as Iärften[69] in'n Potte un Gatt man danket harren, as't'n antleste glücket wööre, dat se Eenen van de Uusen unvermierket uut'r Siit e bägt un 'n Lack e wunnen harren, daar se sick alltohaupe uutschliiken konnt harren. Nu, wi lööten se vor de Keer loopen, vertellde he wiider, dann wat schollen wi'r lange met to hööen doonen; wi wollen jüst auck geeren bi uuse Gnawwels[70] un'n Schlucke Middag maaken un dann harren se us antleste auck na wual uuse aarmsielige Frieterigge deelen holpen, dann me konnt den geesigen[71] Keerls faarts wual ansehnen, dat se kortens wual nich to biister viele achter de Kuusen[72] kriegen harren, dann se säugen alltohaupe sau gierig un grimstrig uut, asse Schmachtrüüens[73] un keiken alle in eene hen sau barmhartig na uuse Frettbüüls un Brannewiensbuddels, daar aparte 't Meeste auck nich mehr inne was, dat'r Eene vor eesen mogte; un wi dachten auck, dat wi se, wann se us bett wier up't Fell kuomen schollen, na wual ens mööten of faste noog haulen wollen. Man Düüwelstüüg was't dann dach. As se de Hacken frii harren, gneeseden[74] se us to, as Aapen un rööpen us wisse auck wual sau wat nau, as wann't Schliipuut! Schliipuut! heeten scholl. Man dau mogten se sick vorwahr auck wual waaren, dat se us nich wier in de Füüste raakeden; dat harr 'ne dann dach suur upbölken schollt, dann sau baule harren wi se nich wier'n packet, dat wi se auck in'n Kietel driiwen harren, as de Driiwers 'n Bäär[75] up'r Schwiinejagd un dann, versiekere ick Eene[76] wollen wi 'ne wiiset hebben, dat wi auck ault Mass[77] up'n Tiänen harren un en[78] dat Gneesen un Uutschliipen vorwahr wual af e leert hebben. Loopen kiönet de Lichtschinken, as de Haasen; dann wat[79] van de Uusen sprüngen 'r 'n Schiöte Wieges achter in, man de konnen'r nich tiigen an, wat se de Hacken auck vor'n Ees schlaunen mogten. Se mosten abers auck wual begriepen hebben, dat se'r up 'n Besten anne dääen, wann se man faarts in eenen Tuage un sünner Wierkiiken na Pariis to jadackerden; dann se wöören aparte unglücks'k met us vergrelleden Keerels wiesen, wann wi se wier to packen kriegen harren.

Vertellen konn Eene dat aabele Volk auck nich es wat, af se gliiks den Bill nich'n Augenblick haulen konnen, dann wel kann de Tuutertaaterigge verstaunen; anners harren se us vellichte na wual aart begriiplick maaken konnt, waarümme se eegentlick wual sau dicke uut Frankriik uut e bosten wöören, un sick sau tiigen de Düütsken steggert harren, dat'r nin düütsk Junge in'n Huuse bliiwen doste[80], he mogte auck nau sau schell un scheewe un de Tidt mogte vor'n Buuren auck sau iilig[81] sienen as'r to[82]; man mi duchte dach, dat'k van den Eenen wual sauviel begreip, dat se un viele Ann're 'r alldach wual nich an e dacht hebben schollen, wann se to Huus man ichtens wat to frieten hatt harren un'n de Düütske Kost vor'n düssen nich sau elennige goot schmicket harre, dat se'r wual geeren na ens wier anne licken mogten. Man daar schiöle ji ju dach aparte wual 't Muul vor wisken un juue fiönigen Schnurrbäärde nich bett met düütske Stuutensappen beschlibbern.

Ick hebb'r allmangsens sau miine Gedachten[83] uäwer, dat't al goot si, wann de Jüügde söckes wat häärt un dat me de aulen S'ldauten man geeren allewisseweg vertellen un se'r met geweeren lauten müüge, wann't auck Alle sau jüst nich uutkümmt un düt un dat 'r wual wier in moste[84]; dann wann'r auck hen un wier 'n Käären Upschüddesel un Upschniesel manken löppt, sau gift't den jungen Volke dach up Stiien 'n anhaalenden Begriepe van'n S'ldautenliewen un brinkt'n bi Tiien Lussen un Moot to düssen Stande bi, daar, aparte in Tiidt der Naut, sau baule nich Eene vor hier n kümmt; un wel mag wieten, af't nich uäwer kort un lank na es wier saune Bäärbiiterigge[85] met een of annern gluursken[86] Landes- of Minskenfiinde setten kiöne. Ick hewwe friilick wual faaken seggt, dat sint de Schlachtschweerter in Staulfieren verwandelt weeret, wual nich mehr an Krieg to denken sienen schiöle; dann daar hebb't se sint dessen al to viele weltlicke Himphamperiggen met uut'n Eene klegget. Man tüs, tüs ... de Glauwe, de Glauwe! Daar is hüüt to Daage 'n Spookgeest manken, de, as't schint, sau naugiiwsk nich is, as de weltlicken Tiänewiisers. Scholl't de Fall sienen, dat wi us uäwer kort of lank toleste auck na vor uusen leewen Herrngatt kloppen mosten, dann sau hewwe ick na 'n half Stiige Keisemester liggen un schwiere't auck nich af, dat'k'r nich sülwest na eene van in de Hand nieme un'r to Gattes Ehre met tüsken fiege; dann weere ick dereinstens gintebauwen auck na wual es gewahr, welker 't eene't Meeste Dank weet un't up'n Besten launet; of de weltlicken of de eewige Regente.

Man nu auck wier up de Iisenbahnen un Dampwaagens. Up söcke flüchske Reesen günnet se Eenen auck nich dat allerminnste Verhaal un lautet Eene knapp sauviel Tiidt, dat me met Leiwe[87] wat iäten un drinken kann. An Schlaupen is gaar nich to denken, dann de Waagens trillet alle wisse weg fuörwets, dat'r nine Schwalwe tiigen an _schniien_[H] kann, un de Füürbööter[88] up'n vörnsten Waagen stuaket all in enne hen sau'n unwiis Füür in 'n Uawen, dat et _huulet un suuset as de Jooljägger met siiner hellsken Jagd_.

_Haulet Ju dach nich mehr up bi dat wat krüpt, weenet Ju vielmehr to dat wat flügt._

»Alles p'r Dampf,« siä 'k eersten; man womehr me den Ümmestand in't Auge packet, mot me'r dach antleste baule grüwwelsk bi weeren, un me scholl seggen, dat aule Vertellsel van der Aulenwiiwermiölen kiöne alldach na wual es wahr weeren, wann't auck in ümmekehrder Wiise de Fall wööre, dat me de Wickelkinner man in de Maschienen to stiecken böft un se'r met'n Ümmesehns as graute gelehrde Lüüe wier uutkruupen kuomet; to'm Minnsten schall't mi nich wünnern, wann'k uäwer kort of lank beliewe, dat se'n Schaupbuck met Huut un Haar in de Maschienen stoppet un he sick sünner Wierkiiken[89] un met'n Schnappe van sülwenst sau verwandelt, dat de Wulle farwet, spunnen, wuörket, to schniien un in'n ferrigen Rock na'r niggesten Moode met Knäupen un Allens vernegget -- un dat Fleesk'r bito, de Bostkarren up Röstern un de Bollen[90] an'n Spette braaet un de Knuacken to Beenschwart verbrennet, wier vor'n Dag kuomet. Wel mag afsehnen, wo wiit dat gaunen will un waar't na wual bestaunen blift. De Damp is na lange nich heel uutstudeert un uutprobeert un't geht van Daage to Daage wiider met den Wunnerwierken de he to doonen beroopen is; dann in der Saake werd alle in eene weg sauviel simmeleert un studeert, dat se't antleste na wual ree[91] kriiget, dat'r gaar nin Minske 'n Daglaun mehr verdeenen kann un dat, wann uuse Herrgatt man Waater un Damp lät, Allens wat süß Minskenhände behoofde sick ganz van sülwenst torechte haspelt.

He Ji t. B. wual es wat van _Viggeliinpapier_ häärt? Dat werd, as hüütiges Daages baule Allens, auck met Dampmaschienen maaket un is sau glatt, dat me'r wual uppe glisken konn. Wann me söckes Nigges man sau buawen hen bekickt, blenket't in't Auge as K'rfunkel in'n Schattsteene, man wann me't aart nowwer betrachtet, kann me em auck faarts wual ansehnen, dat p'r Dampf, de in uuser jetzigen Tiidt leider saviel Spook in der Welt maaket, dat'r ick mag wual seggen baule dat ganze Liewen met bedriiwen werd, zwaarens Allens wual glatter un fiiner, man in'n Grunde dach nich bieter toreet[92] werd.

Gawwe, gawwe! is dat Luatelwaart der Tiidt; gawwe leeren, gawwe aarbeeden, gawwe winnen wat me kann, gawwe reesen, gawwe liewen un stierwen.

De düüwelsken Dampmaschiinen bringet, bi mann'gen Gooen, dat me nich wegstritten kann, auck vull Unheil to Wiege un't is, as ick buawen al seggt hewwe, aftosehnen, dat se't'r antleste na wual sau wiet met driiwet, dat wi aarmen Minskenkinner alltohaupe de Hänne gemäckel'k in 'n Schaut leggen un up 'ne komoode Wiise met Liiggaunen verschmachten kiönet; daar se in wat Lännern auck reefaarts al nett anto sind. Man wann me de Maschienenaarbeit -- met Uutnahme allenfalls van Metallsaaken, daar van Natuur al faarts mehr Kunfertanßigge[93] inne sitt, -- man aart nowwer beäugelt un unnersocht, heft me't auck baule wiege, dat't alldach Alle man up't Ansehn berieket is, wat se up de Maschienen bereet; dann't is Allens sau licht un dünne, dat me faarts begript, dat'r nine ehrdaagske Düügte[94] inne sitten kiöne. Ick pliege wual es to seggen: »p'r Dampf!« dat het up goot Düütsk: »_buawen glatt un bunt un unner nicks as Strunt_.«

Wo will't us aarmen Kinners na wual es gaunen met'r Gaaren un Linnentucht? -- Daar kümmt't auck wual nich wier met up'n aulen Foot un de gooe Winnst, de Riikdoom uuser leewen Landslüüe is stump verschüttket[95]. -- Mi ducht de Landmann schiöle sick man bi Tiien up wat Anners verleggen; to'm Bispell up de Hoppen-, Kiömel-, Karden-, Immen- un Siiden-Tucht, Strauflechten, und andre Saaken, daar siine Laage sick to regeert un daar he de Tiidt nützlick met verschliiten un wat met uut'r Pütten haalen kann. Vor allen Dingen mogde abers wual mehr up 'n Holtwas, man nau mehr up de Vehtucht toschlagen weeren, dann de schmit uapenbaar den meesten un siekersten Winnst vor den Landmann af. Man wann wi us daarto giiwen willt, miöte wi eerst uuse Wisken un Weeden un uäwerall uuse Ackergründe, den'n wi in'n Allgemeenen vull mehr afwinnen kiönet, as wi sinthier e daunen hebbet, bieter inrichten un nutzbaarer to maaken sööken. Hewwe wi man eerst gooe Weeden, dann woll't dach met'n Düüwel togaunen, dat wi bi us nich jüst sau goot Ossen, Schwiine, Schaupe u. s. w. fett kriigen konnen, as in annern Giigenden un Lännern, daar wi to'm Deele dat viele düüre Geld vor uuse Schlachtelwierk hendriäget. 'T moste dach Schaae sienen, wann wi nich baule sülwent saviel Veh mästen konnen, as wi vor us sülwent van doon'n hebbet[96], abers ick huape't met Gatt na to beliewen, dat den Buuren de Augen recht uapen gaaet un dat se'r allen Fliit bi ansettet, dat uuse vielen vernaulässigeden Gresbrinke un Weedegründe in den Tostand kuomet, dat wi jüst sau goot as Ann're de fetten Ossens driftswiise to Markede schicket un bito sülwent auck'n bieter Stücke Schlachtelwierk in 'n Pott to doonen kriiget, as wi't bes daarto harren. Jungens, Jungens! wat wi' wi us dann in't Schmier leggen! Ick lickmüülke'r vorwahr nu al nau un't Waater löpt mi'r al bi ümme de Tiäne, wannk'r man an denke, wat wi dann vor Schmullen in de Schötteln kriigen weeret. _Lachet Ju dat nich an, as Fierkenschnüütkes in'n Suurkaul?_

_'t Eene folget uut'n Annern, as't Kalw uut'r Koh_, pleggt me wual to seggen. He-ji mehr Veh, he-ji mehr Mielke, Battern un Kaise un Meß, un he-ji mehr Dünger, he-ji auck mehr un bieter Käären, un heft me wat, dat Minskenkinner dagdäglicks begiehret un bruuket, dann -- sau is't auck allümmer an'n Mann to bringen un to Gelde to maaken, aparte in uuser hüütigen Tiidt, waar Allens, 't sie auck wat't si, vull lichtferriger un geschwinder p'r Dampf na allen Kanten der Welt bracht werd.

Wi liewet nu eenmal in der Damptiidt, deswiegen werd't us auck wual met e daunen, dat wi'r us, 'n Jedder in siiner Wiise, auck to angiewet, dat wi nich an'n Wiege liggen bliiwet un dat schall sick auck wual riigen[97], dann't is wual 'n glöönig Miöten. -- De Weltgeschichte wiiset't van allen Tiien hier nau, dat de Weltloop un Kunstereegnisse met den allgemeenen Hanteerungen un Bedriiwe Hand in Hand gaaet; dat het met annern Wäärden, dat wi _in 'n Kleenen_ sawual as Annere in 'n Grauten simmeleeren miötet, dat wi Söckes winnet, wat de Damp up't leeweste schluckt. De aule Trant hält us den Kopp vorwahr nich mehr uut'r Waake. Met'n Dampe mot Jeddermann vuörwes; _de aulen Iisels genööget nich mehr_ ....

Triäet deswiegen der Saake es 'n bieten neiger, dooet ju in 'n Buurskuppen tohaupe, stieket de Köppe bi eene, legget Liäsezirkels an un vergaadert ju's Sönndaages Uänerns to Bespriekungen uäwer dat wat ji häärt of liäsen hewwet. Gooe Bööker gift't in allen Deelen in Uäwerfloot un se kostet auck graut's nin Geld mehr, dann de weeret reefaarts auck al met Damp e maaket un Liäsen leert je hüüte Gattlaf! auck de minnste Schwiine-Junge. De hüütiges Daages wat beschicken un met vuörwes will, draf vorwahr nich mehr vor sick alleine hen drawweln un mot allerweggens herümme lunkahren; wat de Eene nig 'n weet, weet de Annre; deswiegen stiftet landwirthschaftlicke Vereine un uäwerlegget un belehret ju unner'n anner, bi'n Piip vull Taback, wo ji't intorichten hebbet, dat ji in uuser striiwsken[98] Tiidt met buawen bliiwet. De Tiidt un Ümmestände sind ju sau günstig as'r to. De Marken sind e delt, 'n Jedder heft't Siine vor sick un kann 'r met doonen un lauten wat he will; de Gootsheere deelet nich mehr met ju un is ju auck süß nich mehr to'r Last un in'n Wiege met Fohren un Denste; wat ji winnet, winne ji vor ju sülwenst; deswiegen kann de Buur, wann he nich heel in 'n Schlaupe geht un sick man ichtens räugen un met'r Tiidt vuörwes will, vorwahr lichtferriger haups häuger kuomen as vor 'n Düssen. Dat, ducht mi, kann 'n Kiind begriipen un 't moste dann dach Schaae sienen, wann miine van Aulens hier al vor upkläärt un striiwsam haulenen Landslüüe 't nich auck insehnen un'r sick met aller Macht an to giewen schiölen un mosten se'r auck 't Wammes bi aftrecken un af un an in de Füüste spiggen un He! seggen, dat se eeren Eegendoome afwinnet, wat'n uuse leewe Herrgatt sau geeren un riikelk günnet. Wen woll wual vor'n Handtast Aarbeet grüwweln, wann he den Laun sick alle Daage vermehren süht. -- 'n ault Jeddewaart seggt: _De na'n Waagen ringet, krigt to'm minnsten eenen Lüns af._

»Baw'r zeuch voraus die Strassen, »Zeige uns den Wegk etc.«

steht in 'n aulen S'ldautenleede. Dat ist hier auck to bruuken; dann geht de Buur man met gooen Inrichtungen un Verbieterungen voran, staaet de Hüürlüüe achter 'n Gluurbuske[99] un kiönet eer Spiiten wual nich lauten, man antleste folget se em sachte nau un uäwerlegget vor sick, dat se de aulen Schlüürtuffeln[100] dach auck wual an de Kante schmiiten miöten ... Nau is't Tiidt, deswiegen spigge es reselute in de Füüste, Michel! un räuge di, woll 'k di man seggen, dann is'n alltohaupe holpen.

To düt Capittel heww 'k auck sa'n lütk Leedken maaket, dat liäset es wann Ji düt alle hebbet, un segget mi es bi Geliegenheet, wo Ju dat gefallen heft un wat'r Ju van ducht, af't nich hen un wier todrept. Schlaaet man 'n Stiige Bliär vuörwes, dann schiöl Ji 't wual siinen; 't het »_de Vorgänger_.«

Dat 't met'r _Siidentucht_ hier to Lanne auck wual gaunen scholl, wann wi'r us man recht to giewen wollen, heww'k in Niggenkierken bi Melle sehnen. Daar winnet un wuörket se reefaarts al half- und ganz siiden Tüüg, dat sick vorwahr wual sehnen lauten mag un daar Börgermesters un Domheerens wual 'n Kamsöölken van e driägen konnen, daar eere Schmier-Pänskes verentig wual inne glemmen un'r 'n Ansehnen van kriigen schollen. Un wat is de Siidentucht nich vor 'ne nüdl'ke, rentl'ke, bedierwe Hanteerunge, daar söcke Rackerigge un Unseligheit gaaruut nich bi vorfällt, as bi 'n Flässen[101] un bi'r Linnentucht: Linnendrücksel willt de Fruuslüüe je alldach nich recht mehr driägen un dat dünne, engelske, kattuunene Spinnewiewentüüg is 't Neggen baule nich es werth; deswiegen haule ick vor't Beste, dat wi us man faarts siiden Schliitelwierk[102] toreet[I].

Lautet Ju de Saake es recht düür de Koppe gaunen un uäwerlegget 't es met wualerfahrenen Lüüen; dann, rieke ick, schiölen Ji 'r wual Sinnigheet an e kriigen. De Bedriif is miiner Seele sau undoonelk nich, dat he sick bi us to Lanne nich jüst sau goot leeren un düürsetten lööte, as in annern Lännern, daar wi dat viele Geld vor de düüren Siidenwaaren henbringet. Kinner kiönet'r't meeste Wierk alleine bi doonen un'r is vorwahr 'n netten Daaler Geld anne to winnen.

* * * * *

Düsser Daage kwam 'r wier 'n ganzen Tropp Uutwanderers düür de Stadt, de na eere Dracht to rieken, uut'n Wielinkholsesken un daar herümme hier sien n mosten. Je nu! de miötet 't sülwenst up'n Besten wieten, wat se dooet.

Adjüüs kann me lichtferrig un baule seggen, aparte wann me sick 'n annerweggens wat Gooes in te Mööte süht. Man daar is alldach mehr bi to bedenken, dann wann 't ju nich Allens sau toschleit, as ji 't ju wual in e bell't harren, un ji al geeren an 't Wierümmekuomen dachten, is Holland in Naut; dann to Foote kann me upstunds na nich uäwer't wilde Waater loopen un de Scheppers willt 'ne Gäpsvull Daalers wieten, süß lautet se ju an 'n Ööwer staunen, as de Aanteküüken de Brööehennen, de se uut e sieten hebbet.

Van Niggelaut un Wiälmoot alleine, scholl me seggen, unnerneime 'n wiis Minske wual sau baule sau'ne wiitlöftige un unsiekere Reese nich. -- Ick wünske en alltohaupe viel Glücke un Siegen, dat se dräuge un wualtofriäe gintsiits Waaters to Lanne schlaun un baule 'ne schmööe, gemäckelke Sitterigge winnen müügen; dann met'n Wierkehren heft 't gooe Wiege. De eenmal in dat fruömde Land vertrocken sind, miöt't 'n leewen Gatt anheem stellen, up wat Wiise He se daar verschliiten[103] will. Me scholl e ment hewwen, dat dat Uutwanderungsfeewer na de vielen leigen Breewe, de 'r sint 'n paar Jahren un aparte in der lesten Tiidt uut Amerika kuomet, allnhand dach wual 'n Knitzken[104] naulööte, un dat de Schwollst'r[105] to'm Minnsten baule uute sii; man ick hebbe wual häärt, dat 'r uut'n Kaspel Bistruppe[106] auck na 'n Ittelke[107] wier weg willen. De heft sieker de Bruns'm[108] wier begäusket, un 't scholl mi elennige leid doonen, wann de sick auck bedaart harren, as leider Gattes sau viele Annere, de'r al vor 'n düssen hen aarbeitet sind.

Heft de däärlicke Upstiäkerske[109], de verlieen Jahr met weggönk, al wual es schriewen, wo 't eer gintsiits 's Waaters geht? Dat Lüüt harr na miiner Meenunge auck man hier bliiwen schollt, dann 't harr't hier wisse na sau leige nich toliggen. _Wel_ hüütiges Daages _man sau ichtens sitt, de laute siin Rücken_.

Ick denke 'r na allmanngsens anne, wat de aule Jösting, dautomaulen siä: »Söcken sittsamen[110] Fruuslüüen _bastet antleste 't Genöögen_, dat se nich mehr bedenket, wo gemäcklick se 't up'r Welt hebbet; man achter der Nauteln verfallet se faaken up allerhande Däärlickheeden un simmeleert 'r sick allmanngsens wat bi 'n eene un düür 'n eene, dat 'r nich n dogt. De wat meenet auck wual, wann se hier ninen witten Mann to kriigen sehet, dann si daar vellichte na wual 'n Schwarten sau däärlick, dat he se neime, man dat sind ju dann de Rechten, den 't 'r liike nau is, van wat vor Klööre de Uuthelper si. Wann sick dat Lüüt man nich auck versehnen heft. Mi ducht, et harr nich bruuket wegtogaunen, dann 't harr na nin Beschweer un konn vorwahr met siiner Maschienen[111] hier in 'n Duarpe alleine wual met Gemack saviel Geld verdeenen, as em van doonen was, wann 't de Neggenauteln auck siin Liewe nich wier an e kieken harr. Man _sittsame Eese hebbt Viel to bedenken un wann se sick to warm brööet, kiönet se eer Wiepsen[112] nich e lauten_.«

Sau mag 't leider wual al Vielen begiignet sienen, de 't goot e noog harren un 't dach wual geeren nau na bieter hebben wollen; _man söcke geht 't auck wual es as Kösters Koh, de dree Daage vor'n Riegen uutgönk un dach meßnatt wörd_. As me häärt, kuomet se'r nagraae alle unner uäwer eene, dat'n in Amerika de braaeden Duuwen auck nich man sau baats in 'n Hals fleeget un dat 'r Mannigeene, de sick tüsken twe Stööle daal settet heft, al geeren wier na Moorspotte kweime, wann he'r man ichtens den Verwank to to kriigen säuge; dann gläuwet man driisten, dat'r in Amerika manig aarm düütsk Kiind met'n Biedelsacke herümme dwaalt un vor Naut verschmachten mot, dat 't to Huus wual bieter hatt harre. Dann in Amerika suarget in 't Allgemeene 'n Jedder man alleine vor sick un knippäugelt 'r nich es na wier, wann siin neigeste Nauber auck in 'n bittersten Elende verkuomen un verrecken mot.

De meesten Breewe de me hüüte[113] daarhier to liäsen krigt, kuomet daarin uäwereene, dat de, de daar wat doonen willt, jüst nich to verschmachten bruuket; man dat kümmt in der ganzen Welt auck up Eens uut un wann aparte de ganze Anlaut[114] faarts nich bieter is, dann seh 'k vorwahr nich in, waarümme Eene nich leewer bliiwen scholl daar he is un waar he reefarts wat to biiten heft. Tostäuners[115] un Fuulwämmse bliiwet allerweggens Quiälers un Biedelhänse.

Gatt helpe Ju un us! 'n stillen Gooensdaage[J], of to Pausk' Auwend rieke ick wier to schriiwen; man dann hewwe ick auck 'n Anliggen, daar Ji mi met to'r Hand gaunen miötet, saviel Ji ichtens kiönet.

Lautet mi dach düt mal froo e noog wieten, wannehr Ji dat Bisselschillingstiär[116] hebbet, dat 'k'r nich wier sau lästerlick ümme bedruagen weere, as verlieen Jahr; dann 'k woll'r miin Deel dach auck wual es geeren van af hebben.

[1] _Riie_: kleiner Bach.

[2] _Klapptuffeln_: Pantoffeln mit Holzsohlen.

[3] _mutziger_: schneller.

[4] _Jiöcke_: Jucken.

[5] _met 'n Kleie_: mit der Krätze.

[6] _deftiger_: kräftiger, nachdrucksvoller.

[7] _elennige aardig_: überaus fein, zart, manierlich.

[8] _Griiwelingsschmalt_: Dachsfett.

[9] _Schnüüsterigge_: Kleinigkeit, Allerlei ohne Werth.

[10] _alldach_: demohngeachtet, unterdessen.

[11] _sau biister leige nicht_: so gar übel nicht.

[12] _Raarigheeden_: Eigenthümlichkeiten, Besonderheiten.

[13] _Verdwiin_: Verschwinden.

[14] _henkuomen Lüüe_: betagte Leute.

[15] _Excessers_: Assessoren.

[16] _Landströöfeln_: kurze, leinene Gamaschen.

[17] _saardookene_: zarttuchene, feine.

[18] _spialterne_: zinkene.

[19] _'ne wandelbaare Stiie_: eine veränderte Stelle.

[20] _drepannen_: dreipfandig, aus drei Theilen zusammengefügt.

[21] _Stüütspangen_: Messingblechstreifen zum Zusamnmenhalten der Haarnesteln.

[22] _Püntnauteln_: Brustnadeln.

[23] _met willigen Schrääerläckern_: mit geräumigen, gefälligen Seitenschlitzen.