Part 47

Gyt synd syx praepositiones: di, dis, re, se, am, con: þâs sind gehâtene loquelares. loquela is sprǣc, and loquelares synd gesprǣcelîce, forðan ðe ðâs six praepositiones ne bêoð nâhwâr âna, ac bêoð ǣfre tô sumum ôðrum worde gefêgede. di: diuido ic tôdǣle, dimitto ic forlǣte, disertus getinge. dis: discurro ic geondyrne, discutio ic tôsceace, disiungo ic ungeocige oððe tôtwǣme, distraho ic âspende yfele. re: reuertor ic ongeân cyrre, respicio ic besêo under bæc. se: seduco ic bepǣce oðþe forlǣde, separo ic âscirige, securus orsorh. am: amputo ic of âceorfe, amplector ic beclyppe. con stent gehwǣr for cum, swâswâ wê ǣr sǣdon, ac hê forlŷst þone n, gyf ǣnig uocalis him cymð tô: coaequo ic emnette, coarto ic genyrwige et cetera. þâs synd gehâtene praepositiones, forþan ðe hî bêoð ǣfre foresette ôðrum wordum, swâ hwǣr swâ hî bêoð gefêgede.

INCIPIT INTERIECTIO.

Interiectio est pars orationis significans mentis affectum uoce incondita, interiectio is ân dǣl lêdensprǣce getâcnjende þæs môdes gewilnunge mid ungesceapenre stemne. interiectio mæg bêon gecweden betwuxâlegednys on englisc, forþan ðe hê lîð betwux wordum and geopenað þæs môdes styrunge mid behŷddre stemne. ân þing hê hæfþ: significatio, þæt is getâcnung, forðan ðe hê getâcnað hwîlon ðæs môdes blîsse, hwîlon sârnysse, hwîlon wundrunge and gehwæt. heu getâcnað þæs môdes sârnysse: heu mihi, domine, quia peccaui nimis in uita mea wâ is mê, drihten, forþan þe ic syngode swîðe on mînum lîfe. þes heu and ei getâcnjað wânunge. hui man cweþ on lêden and ealswâ on englisc: huig, hû færst ðû. uae getâcnað hwîlon wânunge, hwîlon ðêowracan, hwîlon wyrigunge. uae mihi, quia tacui wâ is mê, þæt ic sûwode. crîst cwæð be judan: uae illi wâ him. hê cwæð be þâm ungelêaffullum judeiscum: uae uobis wâ êow. on wyrigunge: uae tibi sit wâ þê sî. eft hê getâcnað wâwan, swâswâ se wîtega ezechiel cwæð be þǣre bêc, þe him wæs gebrôht fram gode: et scriptae erant in eo lamentationes et carmen et uae and on ðǣre wǣron âwritene hêofunga and lêoð and wâwa (ðâ hêofunga getâcnodon þǣra manna wôp, ðe heora synna behrêowsjað and mid sôðre dǣdbôte gebêtað. þæt lêoð getâcnode godes þêowena sang and ðǣra manna, þe god herjað mid gâstlîcum lofsangum. se wâwa getâcnað þone êcan wâwan, ðe ðâ habbað on hellewîte, þe nû god forsêoð and his beboda). þes uae sceal bêon âwriten mid þrîm stafum, and se sceorta ue, ðe is coniunctio, hæfð twegen stafas: quid est stultius quidue turpius? hwæt is stuntlîcor oðþe hwæt fracedlîcor?

Þes dǣl interiectio hæfð wordes fremminge, þêah ðe hê fǣrlîce geclypod bêo, and hê hæfð swâ fela stemna, swâ hê hæfð getâcnunga, and hî ne magon ealle bêon on englisc âwende. haha and hehe getâcnjað hlehter on lêden and on englisc, forðan ðe hî bêoð hlichende geclypode. uah getâcnað gebŷsmrunge, and racha getâcnað ǣbylignysse oððe yrre. uah and racha sind ebreisce interiectiones, and ǣlc þêod hæfð synderlîce interiectiones, ac hî ne magon nâht êaðe tô ôðrum gereorde bêon âwende. la getâcnað yrsunge. e gebîcnað forsewennysse. euge gebîcnað blîsse and bŷsmrunge. o getâcnað ǣbilignysse and sârnysse and wundrunge and is aduerbium uocandi: o magister êalâ ðû lârêow, and hê is êac ân stæf. a and e sindon interiectiones and praepositiones and êac stafas. pro is praepositio and interiectio: pro, si remeasset in urbem êalâ, gif hê gecyrde in tô ðǣre byrig. hwîlon hî bêoð êac of ôðrum partum gefêgede. pro dolor wâlâ and gehwylce ôðre, þe gebîcnjað þæs môdes styrunge ðurh clypunge. ealle hî sind interiectiones, ac heora swêg byð hwîlon gescyrt and hwîlon gelencged be ðæs môdes styrunge. âfæstlâ and hîlâhî and wellâwell and ðyllîce ôðre sindon englisce interiectiones.

FINIVNT PARTES ANGLICE.

DE NOMINIBVS NVMERORVM.

Ic wylle êac âwrîtan on englisc þâ naman, ðe getâcnjað getel and þâ ðe him of cumað. unus (i) ân gebyrað tô werlîcum hâde, una tô wîflîcum, unum tô neutrum. duo (ii) twegen gebyrjað tô masculinum and tô neutrum, duae twâ tô femininum. tres (iii) ðrŷ gebyrjað tô masculinum and femininum, tria þrêo tô neutrum. quattuor (iiii) fêower gebyrjað tô eallum þâm þrîm cynnum and swâ forð ôð hundtêontig. quinque (u) uiri fîf ceorlas. sex (ui) litterae six stafas. septem (uii) uerba seofan word. octo (uiii) eahta tô ǣlcum cynne and tô ǣlcum casu and swâ forð. nouem (uiiii) nigon. decem (x) tŷn. undecim (xi) endleofan. duodecim (xii) twelf. tredecim (xiii) þreottŷne. quattuordecim (xiiii) fêowertŷne. quindecim (xu) fîftŷne. sedecim (xui) syxtŷne. decem et septem (xuii) seofantŷne. decem et octo (xuiii) eahtatŷne. decem et nouem (xuiiii) nigontŷne. uiginti (xx) twentig. uiginti unum (xxi) ân and twentig and swâ forð. triginta (xxx) þrittig. quadraginta (xl) fêowertig. quinquaginta (l) fîftig. sexaginta (lx) syxtig. septuaginta (lxx) hundseofontig. octoginta (lxxx) hundeahtatig. nonaginta (xc) hundnigontig. centum (c) hundtêontig. þâ ôðre heonon forð sindon mobilia. ducenti (cc) uiri twâ hund wera, ducentae feminae twâ hund wîfa, ducenta uerba twâ hund worda and swâ forð tô ǣlcum cynne and tô ǣlcum case: ducentorum, ducentarum; ducentis; ducentos, ducentas, ducenta; et cetera. ealswâ trecenti (ccc), -tae, -ta þrêo hund. quadringenti (cccc), -tae, -ta fêower hund. quingenti (d), -tae, -ta fîf hund. sexcenti (dc), -tae, -ta syx hund. septingenti (dcc), -tae, -ta seofon hund. octingenti (dccc), -tae, -ta eahta hund. noningenti (dcccc), -tae, -ta nigon hund et per sincopam and þurh wanunge nongenti and nongentae and nongenta. mille þûsend is þrêora cynna. ân getitelod ī getâcnað ân þûsend, and twegen îas getitelode, ī ī getâcnjað twâ þûsend and swâ forð tô ǣlcum getele.

Of ðisum bêoð âcennede ordinalia nomina, þæt synd endebyrdlîce naman. primus se forma, prima, primum and swâ forð on ðrêo wîsan. secundus se ôðer. tertius se ðridda. quartus se fêorða. quintus se fîfta. sextus se sixta. septimus se seofoða. octauus se eahteoða. nonus se nigoða. decimus se têoða. undecimus se endleofta. duodecimus se twelfta. þâ ôðre wendað on ǣgþerne ende. tertius decimus se þreottêoða, tertia decima and tertium decimum and swâ forð tô ðrŷm cynnum. quartus decimus sê fêowertêoða. quintus decimus se fîftêoða. sextus decimus se syxtêoða. septimus decimus se seofontêoða. octauus decimus se eahtatêoða. nonus decimus se nigontêoða. uicesimus se twenteogoða. uicesimus primus se ân and twenteogoða et cetera. genôh bið, þæt wê âwrîton þâ cardinales numeros, þæt synd þâ hêafodgetel, tŷn and twentig and swâ fram tŷn tô tŷnum. tricesimus se þrittigoða. quadragesimus se fêowerteogoða. quinquagesimus se fîfteogoða. sexagesimus se sixteogoða. septuagesimus se hundseofontigoða. octogesimus se hundeahtatigoða. nonagesimus se hundnigontigoða. centesimus se hundtêontigoða and swâ forð; ducentesimus sê ðe byð on ðâm twâm hundredum æftemyst, þonne hî man rîmð; trecentesimus, quadringentesimus, quingentesimus, sexcentesimus, septingentesimus, octingentesimus, nongentesimus, millesimus sê ðe bið æftemyst on ðûsendgetele.

Sum getel bið ǣfre menigfeald: singuli homines ǣnlîpige men, bini getwynne oððe twâm and twâm, terni þrîm and þrîm, quaterni fêower and fêower. ealswâ quini, seni, septeni, octoni, noueni, deni, undeni, duodeni, terni deni, quaterni deni, quindeni, seni deni, septeni deni, octoni deni, noueni deni, uiceni, uiceni singuli, uiceni bini, uiceni terni; similiter ceteri; trigeni, quadrageni, quinquageni, sexageni, septuageni, octogeni, nonageni, centeni, ducenteni, tricenteni, quadringenteni, quingenteni, sexcenteni, septingenteni, octingenteni, nongenteni, milleni þûsendfealde oðþe ðûsendum and þûsendum.

Gyt ðǣr is ôðer getel æfter ðisum: singularis ânfeald, dualis twŷfeald, ternarius numerus ðrŷfeald getel, quaternarius fêowerfeald. quinarius fîffeald, senarius syxfeald, septenarius seofonfeald, octonarius eahtafeald, nouenarius nigonfeald, denarius tŷnfeald (denarius is êac se dinor, þe âwehð decem nummos, þæt sind tŷn penegas), uicenarius twentigfeald getel, tricenarius þrîtigfeald, quadragenarius fêowertigfeald, quinquagenarius fîftigfeald, sexagenarius syxtigfeald getel oðþe syxtig geâra eald man, septuagenarius, octogenarius, nonagenarius, centenarius, ducentenarius, tricentenarius, quadringentenarius, quingentenarius, sexcentenarius, septingentenarius, octingentenarius, nongentenarius, millenarius þûsendfeald getel oððe sê ðe leofað þûsend geâra, swâswâ dyde matusalam bûton ân and þrittig geâra.

Aduerbia cumað êac of ǣlcum getele: semel legi ǣne ic rǣdde, bis legi tuwa ic rǣdde, ter þriwa, quater fêower sîðon. þâ ôðre geendjað ealle on langne es: quinquies fîf sîðon, sexies syx sîþon, septies seofon sîðon, octies eahta sîðon, nouies nigon sîðon, decies tŷn sîðon, uicies twentigon sîðon, tricies þrîtigon sîðon, quadragies fêowertigon sîðon, quinquagies fîftigon sîðon, sexagies syxtigon sîðon, septuagies hundseofontigon sîþon, octuagies hundeahtatigon sîðon, nonagies hundnigontigon sîðon, centies mentitur uersipellis hund sîðon lŷhð se lêas brêdenda, ducenties twâ hund sîðon, tricenties þrêo hund sîþon, quadringenties fêower hund sîðon, quingenties fîf hund sîðon, sexcenties syx hund sîðon, septingenties seofon hund sîðon, octingenties eahta hund sîðon, nongenties nigon hund sîðon, milies ðûsend sîðon. þâm ungeendodum getelum man set n betwux: quotiens legisti? hû oft rǣddest ðû? eft quotiens uolui! lâ, hû oft ic wolde! totiens swâ oft, multotiens forwel oft, aliquotiens on sumne sǣl.

Gyt synd manega getel on mislîcum getâcnungum: simplum be ânfealdum ic forgylde, duplum be twŷfealdum, triplum be þrîmfealdum, quadruplum be fêowerfealdum, centuplum be hundfealdum. simplex ânfeald, duplex twŷfeald, triplex þrŷfeald, multiplex menigfeald and word of ðisum: duplico ic twŷfylde, triplico ic ðrŷfylde, multiplico ic menigfylde.

Man cweð êac undeuiginti ân læs twentig, duodeuiginti twâm læs twentig, duodetriginta twâm læs þrittig et cetera.

Vniformis ânes hiwes, biformis twŷhiwede, triformis ðrŷhiwede et cetera.

Anniculus ânes geâres cild oððe lamb. annuus geârlîc, annua festiuitas geârlîc frêolsdæg, annuum tempus geârlîc tîd. biennis twŷwintre, triennis þrŷwintre, quadriennis fêowerwintre, quinquennis fîfwintre. biennium for twâm geârum oððe twegra geâra fyrst, triennium þrêora geâra fyrst, quadriennium fêower geâra fæc, quinquennium fîf geâra fæc et cetera. eft bimus twŷwintre, trimus þrŷwintre, quadrimus fêowerwintre.

Bipes twŷfête, tripes þrŷfête, quadrupes fyþerfête, decempes (lôc, hwæt hæbbe tŷn fêt).

Biduum twegra daga fæc, triduum þrêora daga fæc, quatriduum fêower daga fæc. biduanum ieiunium twegra daga fæsten, triduanum þrêora. binoctium twegra nihta fæc, trinoctium ðrêora nihta fæc, quadrinoctium fêower nihta fæc.

Eft bipatens twŷhlydede, tripatens ðrŷhlidede. bilinguis twŷsprǣce oððe sê ðe hæfð twâ tungan, trilinguis sê ðe hæfð þrêo.

Eft biuium twegra wega gelǣtu, triuium þrêora. bifidus twŷstrenge oððe twŷgǣrede, trifidus þrŷ-, quadrifidus fêower-. bisulcus twŷsnæcce oððe twŷfyrede, trisulcus: trisulcam linguam habet serpens þrŷsnece tungan hæfð sêo næddre. geminus getwysa, tergeminus þǣr ðǣr bêoð þrêo tôgædere. unimanus ânhynde. unicus âncenned. unitas ânnyss. uniuersus populus eal folc. ealswâ cunctus exercitus eall se here oððe fyrd, procinctus fyrding. unio (unis) oðþe uno (unas) ic geânlǣce. biiugus on twâ geiht, triiugus on ðrêo geiht, quadriiugus on fêower. triangulus þrŷhyrnede, quadrangulus fyþerscŷte, quinquangulus fîfecgede, sexangulus sixecgede. þâs synd mobilia: triangula, triangulum, and fela ðǣr beforan.

TRIGINTA DIVISIONES GRAMMATICAE ARTIS.

Gramma on grêcisc is littera on lêden and on englisc stæf, and grammatica is stæfcræft. se cræft geopenað and gehylt lêdensprǣce, and nân man næfð lêdenbôca andgit befullon, bûton hê þone cræft cunne. se cræft is ealra bôclîcra cræfta ordfruma and grundweall. grammaticus is, sê ðe can ðone cræft grammatican befullan. and se cræft hæfð þrîtig tôdâl.

(I) Þæt forme tôdâl is uox stemn, (ii) þæt ôðer littera stæf, (iii) þæt þridde is sillaba stæfgefêg. be þisum ðrîm tôdâlum wê âwriton on forewerdre þyssere bêc. æfter ðisum wê tellað octo partes orationis, þæt synd þâ eahta dǣlas lêdensprǣce, be ðâm þe þêos bôc is geset, ac wê secgað hêr, þæt fêower ðǣra dǣla synd declinabilia, þæt is declinigendlîce. þâ ðrŷ man gebîgð on casum: nomen and pronomen and participium. uerbum bið gebîged in modis, þæt is on gemetum oððe on ðǣre sprǣce wîson. þâ ôðre fêower: aduerbium, coniunctio, praepositio, interiectio, sindon indeclinabilia, þæt is undeclinigendlîce. hêr synd nû geteald endlufan tôdâl.

(XII) Sume tôdâl sindon pedes, þæt synd fêt, and þǣra fôta is fela: mid ðâm setton poetae, þæt sind gelǣrede sceopas, heora lêoðcræft on bôcum.

(XIII) Sum tôdâl is accentus, þæt is swêg, on hwilcum stæfgefêge ǣlc word swêgan sceal.

(XIIII) Sume sind positurae, þâ sind on ôðre wîson gehâtene distinctiones, þæt sind tôdâl, hû man tôdǣlð þâ fers on rǣdinge. se forma prica on þâm ferse is gehâten media distinctio, þæt is on middan tôdâl. se ôðer hâtte subdistinctio, þæt is undertôdâl. se þridda hâtte distinctio oððe periodos, sê belŷcð þæt fers. distinctio is tôdâl, and periodos is clŷsing oððe geendung þæs ferses.

(XV) Sum ðǣra dǣla is gehâten nota, þæt is mearcung. þǣra mearcunga sind manega and mislîce gesceapene ǣgðer gê on sangbôcum gê on lêoðcræfte gê on gehwylcum gesceâde. scêawige, sê ðe wylle.

(XVI) Sum is gecweden ortographia on grêcisc, þæt is on lêden recta scriptura and on englisc riht gewrit. ic cweðe nû gewislîcor. sê þe wrît ad, gif hê byð praepositio, þonne sceal hê settan d æfter þâm a, and, gif hit bið at coniunctio, wrîte hê t tô ðâm a. eft apud praepositio sceal habban d on æfteweardan, and caput hêafod sceal habban t. haud aduerbium, þæt is on englisc nâtes hwôn, sceal habban h on forewerdan and d on æfteweardan, and aut coniunctio nimð t on æfteweardan and nânne h ætforan. fedus fûllîc næfð nǣnne o, and foedus wedd nimð o ætforan þâm e and ealswâ poena wîte and foenum gærs and moenia weallas. pene forneân aduerbium næfð nǣnne o. hora tîd hæfð h, and ora læppa oððe ende næfð nǣnne. ealswâ honor wurðmynt nimð h, and onus byrðen gebyrað bûtan h. quid hwæt hæfð d, and of ðâm worde queo ic mæg (quis ðû miht) quit hê mæg scel geendjan on t. sed coniunctio geendað on d, and word geendjað on t: cum esset ðâ þâ hê wæs, cum amasset ðâ ðâ hê lufode et cetera.

(XVII) Sum ðǣra dǣla hâtte analogia on grêcisc, þæt is on lêden similium rerum comparatio and on englisc gelîccra ðinga wiðmetenys. gif ðû nâst sumne lêdennaman, hwilces cynnes hê sŷ on ðâm cræfte, þonne scêawa þû be sumum ôðrum, ðe him gelîc sŷ, and þû wâst þonne, gyf ðû smêast þonne, hwylces cynnes hê sŷ. funis râp, þonne bið panis hlâf him gelîc on declinunge, and hî begen synd masculini generis and swâ gehwylce ôðre.

(XVIII) Sum þǣra hâtte ethimologia, þæt is namena ordfruma and gesceâd, hwî hî swâ gehâtene sind. rex cyning is gecweden a regendo, þæt is fram recendôme, forðan ðe se cyning sceal mid micelum wîsdôme his lêode wissjan and bewerjan mid cræfte. homo mann is gecweden fram humo, þæt is fram moldan, forþan ðe sêo eorðe wæs þæs mannes antimber; and swâ gehwylce ôðre.

(XVIIII) Sum ðǣra is glossa, þæt is glêsing, þonne man glêsð þâ earfoðan word mid êðran lêdene. faustus is on ôðrum lêdene beatus, ðæt is êadig. fatuus is on ôðrum lêdene stultus, þæt is stunt; and swâ gehwylce ôðre.

(XX) Sum ðǣra is differentia, þæt is tôdâl betwux twâm þingum. ic cweþe nû rex cyning, þæt is sê ðe gemetfæstlîce his folc gewissað. gif hê þonne mid his rîccetere hî ofsit, þonne bið hê tyrannus, þæt is rêðe oððe wælhrêow.

(XXI) Sum ðǣra is barbarismus, þæt is ânes wordes gewemmednyss, gif hit byð miswriten oððe miscweden of þâm rihtan cræfte.

(XXII) Sum ðǣra is solocismus, þæt is miscweden word on endebyrdnysse þǣre rǣdinge of ðâm rihtan cræfte. barbarismus bið on ânum worde, and solocismus bið sum lêas word on ðâm ferse. swâ ðêah ne gebyrjað þâs twegen dǣlas tô ðâm cræfte, ac hî becumað of þâm sâmlǣredum lêaslîce geclypode oððe âwritene.

(XXIII) Sume sind gecwedene uitia, þæt synd leahtras on lêdensprǣce on manegum wîsum miswritene oððe miscwedene. þâm eallum wê sceolon wiðcweðan, gyf wê cunnon þæt gesceâd.

(XXIIII) Sum þǣra dǣla is metaplasmus, þæt is âwend sprǣc tô ôðrum hiwe hwîlon for fægernysse, hwîlon for nêode, swâswâ is audacter dyrstelîce: hit sceolde bêon audaciter, gyf hit môste; and swâ gehwilce ôðre.

(XXV) Sume sind gehâtene scemata, þæt sind mislîce hiw and fægernyssa on lêdensprǣce, hû hêo betst gelôgod bêo.

(XXVI) Sume sind gehâtene tropi, þæt sind mislîce getâcnunga oððe wîsan on lêdensprǣce âbrodene of heora âgenre getâcnunge tô ôðre gelîcnysse, swâswâ is gecweden fluctuare segetes, gemmare uites, þæt æceras ŷðjað and wîntrêowa gimmjað, forðan ðe æceras farað on sumera, swâswâ sǣ ŷðigende, and wîntrêowa blôstman bêoð gimmum gelîce. ealswâ floridam iuuentutem et lacteam caniciem ðâ blôstmbǣran juguðe and þâ meolchwîtan hârunge.

(XXVII) Sum ðǣra is prosa, þæt is forðriht lêden bûton lêoðcræfte gelencged and gelôgod.

(XXVIII) Sume sind gehâtene metra on grêcisc, ðæt is on lêden mensurae and on englisc gemetu. ðâ gemetu gebyrjað tô lêdenum lêoðcræfte. se cræft is swâ âmeten, þæt ðǣr ne môt bêon furðon ân stæf ofer getel, ac bêoð ealle þâ fers geemnytte be ânum getele, gif hit âht bêon sceal.

(XXIX) Sume synd gehâtene fabulae, þæt synd îdele spellunga. fabulae synd þâ saga, þe menn secgað ongeân gecynde, þæt ðe nǣfre ne gewearð nê gewurðan ne mæg.

(XXX) Sum ðǣra is gehâten historia, þæt is gerecednyss. mid þǣre man âwrît and gerehð þâ ðing and þâ dǣda, þe wǣron gedône on ealdum dagum and ûs dyrne wǣron.

SY ÞEOS BOC ÐVS HER GEENDOD.

On lêdensprǣce synd menigfealde getel, ac on englisc nis nân ðǣra gewunelîc bûtan þrîm ânum. libra on lêden is pund on englisc. fîf penegas gemacjað ǣnne scylling and þrittig penega ǣnne mancus.

INCIPIVNT NOMINA MVLTARVM RERVM ANGLICE.

NOMINA.

Deus omnipotens, þæt is god ælmihtig, sê wæs ǣfre unbegunnen and ǣfre bið ungeendod. caelum heofen. angelus engel. archangelus hêahengel. stella steorra. sol sunne. luna môna. firmamentum roder. cursus ryne. mundus ł cosmus middaneard. tellus ł terra eorðe. humus molde. mare ł aequor sǣ. pelagus wîdsǣ. oceanum gârsecg. homo mann. mas ł masculus werhâdes mann. femina wîfhâdes mann. sexus werhâd oððe wîfhâd.

NOMINA MEMBRORVM.

Membrum ân lim, membra mâ lima. caput hêafod, capita mâ. uertex hnoll. cerebrum brægen. ceruix hnecca. collum swura. frons foreweard hêafod. nasus ł naris nosu. capillus hǣr, capilli mâ. caessaries fex. coma locc. auris êare, aures mâ. timpus þunwenge, timpora mâ. maxilla hlêor. facies ansŷn. supercilium oferbrûwa. palpebrae brǣwas. oculus êage, oculi mâ. pupilla sêo. os mûð. os bân. medulla mearh. labium weler, labia mâ. dens tôð, dentes mâ. lingua tunge. palatum gôma. guttur þrotu. mentum cinn. barba beard. pectus brêost. cor heorte. pulmones lungena. iecur lifer. fel gealla. stomachus maga. splen milte. adeps rysel. aruina ungel. uiscus innoð, uiscera mâ. exta þearmas. sanguis blôd. caro flǣsc. cutis hŷd. pellis fell. scapula sculdra. dorsum hrycg. uenter wamb. brachium earm, brachia mâ. ulna elboga. manus hand. digitus finger, digiti mâ. unguis nægel, ungues mâ. pollex ðûma. index scytefinger. medius middelfinger. medicus lǣcefinger. auricularis êarfinger. palma handbred. artus lið. latus sîde, latera mâ. costa ribb, costae ł costas mâ. renes lendena. neruus sinu, nerui mâ. uena ǣddre, uenae mâ. femur þêoh, femora mâ. coxa þêoh. clunis hype. poples hamm, poplites mâ. genu cnêow, genua mâ. pulpa lira. sura spærlira. crus sceanca, crura mâ. tibia scina oððe scinbân. talus anclêow. pes fôt, pedes mâ. planta fôtwylm, plantae ł plantas mâ. allox tâ, alloces mâ. ungula hôf oððe clawu.

Patriarcha hêahfæder. propheta wîtega. apostolus apostol. archiepiscopus ercebisceop. episcopus lêodbisceop. diocesis ł parochia bisceoprîce. regnum rîce. abbas abbod oððe fæder. presbiter mæsseprêost. sacerdos sacerd. clericus prêost oððe cleric. diaconus ł leuita diacon. subdiaconus underdiacon. archidiaconus ercediacon. monachus munuc oððe ân standende. monacha ł monialis mynecynu. anachorita ancra. eremita wêstensetla. nonna ârwyrþe wydewe oððe nunne. cantor sangere. cantrix sangestre. lector rǣdere. lectrix rǣdestre. laicus lǣwede mann. coniunx gemæcca. coniuges ł coniugales gesinhîwan. coniugium ł matrimonium sinscipe. castus clǣne. incestus unclǣne. pulcher homo fæger mann. formosus wel gewlitegod. deformis hiwlêas. speciosus ł decorus wlitig.

Pater fæder. mater môdor. auus ealda fæder. abauus ðridda fæder. proauus fêorða fæder. atauus fîfta fæder. filius sunu. filia dohtor. liberi mâ bearna. soboles bearn. familia hîwrǣden oððe hîrêd. frater brôðer. soror swyster. uitricus stêopfæder. nouerca stêopmôdor. priuignus stêopsunu. filiaster stêopdohtor. nepos neua, neptis be wîmmen. altor ł nutritor fôsterfæder. altrix ł nutrix fôstermôder. alumnus fôstercild. patruus fædera. matertera môdrige. auunculus êam. amita faðu. osculum coss. propinquus mǣg. affinis ł consanguineus siblingc. amicus frêond. progenies ł tribus mǣgð. generatio cynryn. gener âðum. socer swêor. socrus sweger. nurus snoru.

Rex kyning. sceptrum cynegyrd. regina cwên. imperator ł caesar ł augustus câsere. imperatrix ł augusta ðæs câseres cwên. princeps ealdormann. dux heretoga oððe lâttêow. comes ealdormann oððe gerêfa. clito æþeling. obses gŷsel. primas hêafodmann. satrapa þegen. iudex dêma. praepositus gerêfa oððe prâuost. miles ł athleta cempa. exercitus here. populus folc. procinctus fyrdingc. edictum geban. uulgus ceorlfolc. congregatio ł contio gegaderung. conuentus ł conuentio gemêting. sinodus sinoð. dominus ł herus hlâford. matrona forðwîf. domina hlǣfdige. cliens ł clientulus incniht. emticius geboht ðêowa. uernaculus inbyrdling. seruus ðêowa. ancilla ł serua ł abra wyln. custos ł pastor hyrde. puer cnapa. puella mǣden oððe geong wîfmann. uirgo mǣdenmann. procus wôgere. sponsus brŷdguma. sponsa brŷd. infans unsprecende cild. uir wer oððe wǣpmann. mulier wîf. maritus ceorl, ðe wîf hæfð. uxor wîf, þe wer hæfð. uidua wydewe. senex eald mann. anus eald wîf. adolescens geong mann. iuuenis jungling. pater fæder. paterfamilias hîrêdes hlâford. materfamilias hîredes môdor oððe hlǣfdige. consiliarius rǣdbora. consilium rǣd. contionator gemôtmann. operarius wyrhta. faber ł cudo smið. officina smiððe. ferrarius îsenwyrhta. lignarius trêowwyrhta. aurifex goldsmið. argentarius seolforsmið. aerarius mæstlingsmið. rusticus æcerceorl. arator yrðling. ars cræft. artifex cræftca. opus weorc. opifex cræftca. architectus yldest wyrhtena. piscator fiscere. rete net. hamus angel. uenator hunta. uenabulum bârspere. auceps fuglere. laqueus grin. trapezeta ł numularius mynetere. numisma mynet. sollers menigtŷwe. iners cræftlêas. potens mihtig. gigas ent. nanus dweorh. fidis streng. citharista ł citharoedus hearpere. plectrum hearpnægel. lira ł cithara hearpe. tubicen bŷmere. tuba bŷme. tibicen pîpere. musa pîpe oððe hwistle. fidicen fiðelere. fidicina fiðelestre. cornicen hornblâwere. cornu horn. fistula hwistle. liticen trûð. lituus trûðhorn oððe sarga. poeta sceop oððe lêoðwyrhta. mimus ł scurra gligmann. saltator hlêapere. saltatrix hlêapestre. mercator ł negotiator mangere. merx waru. pirata wîcing oððe flotman. classis sciphere. nauis scip. remus rôðor. remex ł nauta rêðra. gubernator ł nauclerus stêormann. proreta ancermann. prora þâr se ancerman sitt. puppis stêorsetl. anchora ancra. antemna segelgyrd. uelum segel oððe wâhreft. clauus stêorsceofol oððe nægel. medicus lǣce. medicina lǣcedôm. arsura ł ustulatio bærnet. potio drenc. unguentum smyrels oððe sealf. malagma cliða. salinator sealtere. sutor sûtere. sartor sêamere. sartrix sêamestre. dispensator dihtnere. diuisor dǣlere. pincerna byrle. caupo tæppere.