Part 46

Deponentia nymað sume genitiuum and datiuum. misereor tui and tibi and te ic miltsige þê, miserens tui and miserens illius miltsigende ðîn and miltsigende his. wê cweðað miserere nostri, domine and miserere nobis, domine miltsa ûs, drihten. obliuiscor tui and tibi and te ic forgyte ðê, obliuiscens tui and tibi and te. recordor tui ic gemune ðê oððe ic eom ðîn gemyndig, recordans tui. sume gâð elles. loquor uerbum ic sprece word and loquor ad te ic sprece tô ðê, loquens ad te oððe loquutus, and loquor tibi. precor deum ic bidde god, precans and precatus deum. dignor te illa re ic gemedemige ðê tô ðâm ðinge and dignans te illa re and medemigende ðê tô ðâm ðinge. careo mea pecunia ic ðolige mînes fêos, carens sua re ðoligende his þinges.

Ealle naman mǣst têoð genitiuum: amicus illius his frêond, arator illius his yrðling, faber regis þæs cyninges smið, reus mortis dêaðes scyldig, ignarus doli nytende fâcn, securus armorum orsorh wǣpna. hî magon êac sume bêon geðêodde datiuo gehiwodlîce: amicus illi est hê is him frêond, scriptor illi est hê is him wrîtere, þæt is ðâm men, þe hê wrît. sume nimað accussatiuum gehiwodlîce: exosus bella onscunjende gefeoht, praescius futura forewitig tôweardra ðinga. sume têoð ablatiuum: dignus est bono hê is wyrðe gôdes, dignus est morte hê is wyrðe dêaðes, mactus uirtute geþogen on mægne. and eallswâ hî gâð menigfealdlîce and tô ǣlcum cynne.

Ðæt word, þe wê cweðað sum ic eom, es þû eart, est hê is; et pluraliter sumus wê sind, estis gê synd, sunt hî synd--of þissum worde cwǣdon þâ ealdan bôceras participium andwerdre tîde ens, ac hit nis nû nâ gewunelîc. of ðâm is swâ ðêah gefêged potens mihtig. of ðâm worde cymð praeteritum fui ic wæs, and his tôweardra participium is futurus, ðæt wê cweðað ǣfre tôwerd.

Þæt word eo ic fare (is ðû færst, it hê færð) macað participium iens farende, euntis farendes. eallswâ of queo ic mæg quiens magende, queuntis, queunti and swâ forð, and ealle, þâ ðe of him gefêgede bêoð, habbað e and u on ðâm fîf gebîgedum casum. heora tôweardan participia synd ðâs: iturus sê ðe wyle oððe sceal faran; quiturus, ac wê ne cunnon nân englisc þǣr tô.

Sume gâð of þâm regole, forðan ðe se gewuna is strengra. eruo ic generje, erutus generod: nû wolde se regol þæs cræftes habban of ðâm eruturus, ac se gewuna hylt eruiturus sê ðe wyle oððe sceal nerjan. orior ic ûp âspringe, ortus ûp âsprungen, oriturus sê ðe wyle oððe sceal ûp âspringan. pario ic cenne (þis gebyrað tô wîmmannum), partus âcenned, pariturus sê ðe cennan sceal. fruor ic brûce, fructus gebrocen, fruiturus sê ðe brûcan sceal. fungor ic brûce macað functus gebrocen and functurus sê ðe brûcan sceal; of ðâm bið defunctus forðfaren, sê ðe his tîman brêac.

Gyf þâ word âteorjað, þonne âteorjað êac þâ participia, ðe him of cuman sceoldon.

DE NVMERO.

Numerus is getel: on ðisum dǣle singularis ânfeald currens yrnende et pluralis and menigfeald currentes yrnende; and hî nǣfre ne âteorjað on nâðrum getele þê mâ, þe on casum.

DE FIGVRA.

Ne bið nân participium gefêged, bûton þæt word, þe hê of cymð, bêo ǣr gefêged. facio ic wyrce is ânfeald word, and of ðâm is ânfeald participium faciens wyrcende. of ðâm is gefêged perficio ic gefremme, and of ðâm is gefêged participium perficiens gefremmende; and swâ fela ôðre. gif ðonne se participium bið gefêged þurh hine sylfne and þæt word ne bið nâ gefêged, þonne wyrð se participium tô naman. noceo ic derige and of þâm nocens derjende ǣgðer gê participium gê nama: innocens unsceððig is ǣfre nama, forðan ðe hê is gefêged bûton þâm worde: innoceo ne bið nâ gewunelîc word. sapio ic wât, and of ðâm sapiens wîs is participium and nama: insipiens unwîs oððe unsnotor is ǣfre nama, forðan ðe hê is swâ gefêged, swâ þæt word ne mæg bêon, þe hê of côm; and swâ fela ôðre. eft, gif hî bêoð wiðmetene, þæt is, gif hî bêoð comparatiua, ðonne bêoð hî êac naman. indulgens miltsigende, indulgentior mildre; acceptus andfencge, acceptior andfengra; and fela ôðre. sume synd ǣgðer gê participia gê naman. passus geþrôwod is participium of ðâm worde patior ic þrôwige, and eft passus stæpe is nama. lapsus âsliden of þâm worde labor ic ætslîde, and lapsus slide is nama. monitus gemyngod of þâm worde moneo ic mynegige, and monitus mynegung is nama; and swâ gehwylce ôðre. ac, gif hî bêoð participia, þonne bêoð hî ðǣre ôðre declinunge and mobilia. gif hî bêoð naman, þonne bêoð hî ðǣre fêorðan declinunge and fixa, þæt is unâwendendlîce. eallswâ eft uisus gesewen is participium, and uisus gesihð is nama. auditus gehŷrd is participium, and auditus hlist is nama. ictus gecnysed and ictus sweng oððe cnyssung. tactus gehrepod and tactus hrepung. habitus gehæfd and habitus gyrla. usus gebrocen and usus brŷce and ôðre þyllîce. eft natus âcenned is participium, and meus natus mîn bearn is nama oððe natus illius his sunu. eft amans deum lufigende god is participium, and amans dei is nama, þæt is amator dei, godes lufigend; and amans uirtutis mihte lufigend. factum geworht participium and factum dǣd. dictum gecweden and dictum cwyde. audiendus sê ðe sceal bêon gehŷred and audiendus est hê is tô gehŷrenne nama. habendus sê ðe sceal bêon gehæfd and habendus est hê is tô hæbbenne. scriptura is femininum participium of scripturus, and scriptura is gewrit (nama). ealswâ pictura sêo ðe mêtan sceal and pictura mêting. statura sêo ðe standan sceal and statura mannes leng. usura sêo ðe brûcan sceal and usura gafol. litura sêo ðe clǣman sceal and litura clǣming. diligentia is menigfeald neutrum of diligens, and haec diligentia þêos geornfulnys is nama. abstinentia is menigfeald participium and abstinentia forhæfednys. ealswâ sapientia participium and wîsdôm; and swâ fela ôðre.

Sume bêoð ǣfre naman, forðan ðe hî ne cumað nâ of wordum: capillatus sîdfexede; comatus sê ðe loccas hæfð: coma is loc; auris is êare, and of ðâm is auritus sê ðe hæfð mycele êaran; nasus nosu, nasatus sê ðe hæfð mycele nosu; dens tôð, dentatus sê ðe hæfð mycele têð; barba beard, barbatus gebyrd; galea helm, galeatus gehelmod; lorica byrne, loricatus gebyrnod; scutum scyld, scutatus gescyldod; gladius swurd, gladiatus geswurdod; asta sceaft oððe spere, astatus gesperod; purpura purpur, purpuratus mid purpuran gescrŷd; pallium pæl, palliatus mid pælle gescrŷd; tonica tunece, tonicatus mid tunecan gescrŷd; arma wǣpnu, armatus gewǣpnod; gemma gimstân, gemmatus gegymmod; littera stæf, litteratus sê ðe can stæfcræft; cornu horn, cornutus gehyrned; astu præt, astutus pætig.

Ðâs and þyllîce sindon mobilia nomina, ðæt is âwendendlîce naman, forðan þe hî nabbað word on gewunan, bûton armatus is ǣgðer gê nama gê participium: armo ic wǣpnige sumne man is dǣdlîc word, and armor ic eom gewǣpnod is ðrôwigendlîc, and of ðâm is armatus, þonne hit bið participium and tîde getâcnað.

DE CONIVNCTIONE.

Coniunctio est pars orationis indeclinabilis adnectens ordinansque sententiam. coniunctio mæg bêon gecweden geþêodnys. sê is ân dǣl lêdensprǣce undeclinigendlîc gefæstnjende and endebyrdigende ǣlcne cwyde. swâswâ lîm gefæstnað fel tô sumum brede, swâ getîgð sêo coniunctio þâ word tôgædere. þes dǣl gefæstnað and gefrætwað lêdensprǣce and hwîlon tôscǣt and hwîlon geendebyrt. pius et fortis fuit dauid rex ârfæst and strang wæs dauid cyning: se et is coniunctio, þæt is on englisc and. ego et tu ic and ðû, nos et uos wê and gê wyllað ân. nû þû miht gehŷran, hû þes dǣl tîgð þâ word tôgædere. næfð þes dǣl nâne mihte nê nân andgit, gif hê âna stent, ac on endebyrdnysse lêdensprǣce hê gelîmað þâ word, nê hê ne bið nâht on englisc âwend bûtan ôðrum wordum.

Tria accidunt coniunctioni þrêo ðing gelimpað þisum dǣle: ân is potestas miht, ôðer is figura gefêgednys, þridda ordo endebyrdnys. potestas is miht, and sêo geswutelað, hwæt þes dǣl mæge fremman, forðan ðe hê hwîlon geþêot ôðre dǣlas and hwîlon tôscǣt. sume sindon gehâtene copulatiuae, þæt sind geðêodendlîce, forðan ðe hî geðêodað ôðre dǣlas on ðǣre sprǣce endebyrdnysse, ac hî nabbað nân andgit, gif hî âna standað. þâs sind geþêodendlîce: et, que, ac, ast, at, atque. uir et mulier wer and wîf. stetitque and hê stôd. cantauitque and hê sang. omnis populus uirorum ac mulierum eall folc wera and wîfa. ast alii adfirmant and ôðre sêþað. at is ongeânweardlîc: at iesus ait and se hǣlend cwæð him tôgeânes; at illi tacuerunt and hî sûwodon tôgeânes þæs hǣlendes wordum. atque aliis est largus and ôþrum hê is cystig. ealle ðâs habbað ân englisc, þêah ðe hî for fægernysse fela synd on lêdensprǣce.

Sume synd gehâtene disiunctiuae, þæt synd âscyrigendlîce, forðan ðe hî tôtwǣmað þæt andgyt and þâ word geðêodað. hêr synd ðâ: aut, ue, uel, ne, nec, an, neque. lege aut scribe rǣd oððe wrît. aut aliquis latet error oððe sum gedwyld lûtað þǣr. ne lingua nec manus oculiue peccent nê tunge nê handa oððe êagan syngjon. sentisne? understentst þû lâ? uisne? wylt þû lâ? uel dies est uel nox oððe hit is dæg oððe niht. tota die uel legit iste uel cogitat eallne dæg oððe þes man rǣt oððe hê þencð. nec laudo nec uitupero nê ic ne herige nê ic ne tǣle. eft ongeânwerdlîce: nec una hora auarus neglegit lucrum neque pius iustitiam nê forgyt se gŷtsere his gestrêon âne tîd nê se ârfæsta his rihtwîsnysse. siue and seu syndon êac disiunctiuae: siue errore uiae seu tempestatibus acti hî synd genêadode oððe mid gedwylde þæs weges oððe mid stormum þæs unwederes. siue uir siue mulier swâ hwæþer swâ hit sŷ, swâ wer, swâ wîf. an is interrogatiua, þæt is âxjendlîc: tu es, qui uenturus es, an alium expectamus? eart þû, sê ðe tôweard is, oððe wê ôðres anbîdjan sceolon? hê is êac dubitatiua, þæt is twŷnjendlîc: eloquor an sileam? hwæðer ic sprece oððe swŷgje?

Sume syndon gehâtene expletiuae oððe completiuae gecwedene, þæt synd gefyllendlîce: þâ gefyllað and gefægerjað þâ lêdensprǣce, and, þêah ðe hîg forlǣtene bêon, ne byð swâ ðêah þǣre sprǣce andgit forlǣten. hêr synd ðâ: autem, enim, uero, quidem, equidem, quoque, nam, namque, uidelicet. tu autem, domine, miserere mei et resuscita me ðû, sôðlîce, drihten, miltsa mê and ârǣr mê. ego enim sum dominus, deus tuus ic, sôðlîce, eom drihten, ðîn god. tu uero odisti disciplinam þû, sôðlîce, hatedest godes stêore. ego quidem facio ic, witodlîce, dô. equidem merui ic, witodlîce, þæt geearnode. tu quoque þû êac swylce. doctus sum; nam legi ic eom gelǣred; sôðlîce, ic rǣdde. erat namque in sermone uerax hê wæs, sôðlîce, on sprǣce sôðfæst. hominem uidelicet iustum laudo rihtwîsne mannan, gewislîce, ic herige. eallswâ regnum scilicet illud þæt rîce, gewislîce.

Sume sindon causales gehâtene. causa is intinga, and þâs bêoð for sumon intingan gecwedene: si, etsi, etiamsi, siquidem. si uis gif ðû wylt; si possum gif ic mæg. etsi uoluero gloriari, non ero insipiens þêah ðe ic wylle wuldrjan, ne bêo ic nâ unsnoter. etiamsi mortuus fuerit, uiuet þêah ðe hê bêo dêad, hê leofað. donatus telð gyt mâ tô ðisum: ni, nisi, sed. ni and nisi habbað ân andgyt. ni uelles, non uenisses bûton þû woldest, ne côme ðû. ni fallor bûton ic bêo mid lêasunge bepǣht. nisi dominus custodierit ciuitatem bûton drihten gehealde þâ burh. non ego, sed tu nâ ic, ac ðû. non bos est, sed equus nis hit nâ oxa, ac is hors. gyt synd mâ ðyssera æfter priscianes tǣcinge: quoniam, quia, quam ob rem. confitemini domino, quoniam bonus andettað drihtne, forðan ðe hê is gôd. quia fecisti rem hanc forðan ðe þû dydest þys þing. eft quia tu es petrus þæt þû eart petrus. quam ob rem uenisti? for hwî côme ðû? quam ob rem uolui for þî ic wolde. þis is êac aduerbium and bið menigfealdlîce quas ob res? for hwilcum ðingum? naman bêoð êac tô ðisum genumene: qua causa? for hwilcum intingan? qua gratia? for hwilcum gesceâde?; and praepositio: quapropter for ðî þonne; and pronomen: ideo for þî, idcirco for ðî, propterea for þî et similia.

Sume sind gecwedene rationales. ratio is gesceâd, and þâs sind for sumon gesceâde gesette on endebyrdnysse lêdensprǣce: ergo, igitur, ita, itaque, utique. tulit ergo dominus hominem eornostlîce, drihten genam þone mann. igitur perfecti sunt caeli et terrae eornostlîce, heofenas and eorðan wǣron fulfremedlîce geworhte. sicut domino placuit, ita factum est swâswâ hit drihtne gelîcode, swâ hit is gedôn. itaque epulemur in domino witodlîce, uton wistfulljan on drihtne. utique uolo witodlîce, ic wylle. utique uolumus witodlîce, wê wyllað.

Priscianus cwæð, þæt sume sind aduersatiuae, þæt sind wiþerrǣdlîce. quamuis, quamquam, licet, etsi, etiamsi, tamen. quamuis clames, non audiat surdus ðêah ðe ðû clypige, hit ne gehŷrð se dêafa. quamquam stultus moneatur, non emendetur ðêah ðe se stunta bêo gemynegod, hê ne byð gerihtlǣht. licet petieris dimidium regni mei ðêah ðe ðû bidde healfne dǣl mînes rîces. licet is âlŷfed is word: mihi licet ic môt, nobis licet wê môton; tibi licuit ðû môstest; licitus sermo âlŷfed sprǣc, licita res âlŷfed ðingc, licitum uerbum âlŷfed word; inlicitum unâlŷfed; and participium licens âlŷfende and aduerbium licenter âlŷfedlîce, swâswâ of libet mê lyst libens lustbǣre and libenter lustlîce. se ôðer licet næfð nâht ðyses. quamuis non roget, tamen uult habere ðêah ðe hê ne bidde, þêah hê wyle habban. tamen uult ðêah hê wyle. be ðâm ôðrum wê sǣdon. saltim getâcnað wanunge: saltim, si haberem unum denarium hûru, gif ic hæfde ǣnne pening; si non uis legere, saltim audi gif ðû nelt rǣdan, hlyst hûru.

Sume synd gehâtene encleticae on grêcisc, þæt is on lêden inclinatiuae and on englisc âhyldendlîce, forðan ðe hî âhyldað and gebîgað heora swêg tô ðâm stæfgefêge, þe him ætforan stent. þæt sind ðrêo: que, ne, ue. arma uirumque þâ wǣpnu and þone wer. oculiue oððe êagan. satisne est oððe estne satis? is ðǣr genôh lâ? on eallum þisum and þyllecum gǣð se swêg tô ðâm stæfgefêge, þe him ætforan stent. þes que is sceort mid þrŷm stafum gewriten oððe getitelod, and se langa quae, þe is femininum of quis, sceal bêon mid fêower stafum q, u, a, e âwriten.

Sume syndon ǣgðer gê coniunctiones gê aduerbia. gif ic cweðe uolo, ut legas ic wylle, ðæt ðû rǣde, þonne byð se ut coniunctio; eft rogo, ut facias ic bidde, þæt ðû dô. gif ic cweðe feci, ut potui ic dyde, swâ ic mihte, þonne bið se ut aduerbium and getâcnað gelîcnysse. ealswâ feci, ut homo ic dyde, swâswâ mann. hwîlon hê getâcnað êac tîde: ut uidit beatus sebastianus þâ ðâ se êadiga sebastianus geseah; on þissere stôwe hê is temporale aduerbium, þæt is tîdlîc, forðan þe hê getâcnað tîde hêr, swâswâ hê dêþ gehwǣr. dum and cum sindon ǣgðer gê aduerbia gê coniunctiones. gif hî bêoð geðêodde þâm gemete, ðe is gehâten indicatiuus, þonne bêoð hî aduerbia; and eft, ðonne hi bêoð geþêodde þâm gemete, þe is gecweden coniunctiuus, þonne bêoð hî coniunctiones. manega synd gyt coniunctiones, þe wê ne magon nû secgan on ðissere sceortnysse.

DE FIGVRA.

Fêawa coniunctiones bêoð gefêgede. si and que and ne underfôð fêginge ðus: si quis swâ hwâ, si quando gif ǣfre oþðe âhwænne; ne quis: ne quis furetur þæt nân ne stele, ne quando obdormiam in morte þæt ic nǣfre on dêaðe ne slâpe; and þâs sind mobilia. quisque gehwâ, ubique gehwǣr, undique ǣghwanon. on þisum æftemystan nis nâ se que encletica, forðan ðe hê ne âhylt ðone swêg him tô, swâswâ his gewuna is. nam is ânfeald coniunctio, and namque is gefêged and swâ gehwylce.

DE ORDINE.

Ordo is endebyrdnys, and sume coniunctiones æfter gecynde standað ǣfre on foreweardan on ǣlcere lêdensprǣce, swâswâ dôð þâs: at, ast, si and gehwylce ôðre. þâs and þillîce synd gehâtene praepositiuae, þæt sind foresettendlîce. sume sind gehâtene subiunctiuae, þæt sind underþêodendlîce, forþan ðe hî bêoð ǣfre underþêodde on ðǣre lêdensprǣce endebyrdnysse, swâswâ is que and autem and gehwylce ôðre. sume sind communes, þæt is gemǣnre endebyrdnysse, forðan ðe hî magon hwîlon ætforan standan, hwîlon bæftan, swâswâ dêð ergo and igitur and gehwylce ôðre.

INCIPIT PRAEPOSITIO.

Praepositio est pars orationis indeclinabilis. praepositio mæg bêon gecweden on englisc foresetnys, forðan ðe hê stent ǣfre on foreweardan, swâ hwǣr swâ hê byð, bêo hê gefêged tô ôðrum worde, ne bêo hê. hwîlon hê geêacnað and gefylð þǣra worda andgit, ðe hê tô cymð, and hwîlon hê âwent heora getâcnunge and hwîlon wanað. celsus is hêalîc. dô ðǣr tô praepositio ex, þonne byð hit excelsus swŷðe hêalîc: hêr hê gefylð þæt andgit. iustus is rihtwîs. dô ðǣr tô praepositio in, þonne byð hit iniustus unrihtwîs: hêr hê âwent þæt andgit. rideo ic hliche. dô ðǣr tô praepositio sub, þonne byð hit subrideo ic smercige: hêr hê gewanað þæt andgit and swâ gehwǣr.

Ân þing gelimpð þisum dǣle, þæt is casus. twegen casus hê tŷhð him tô, accusatiuum and ablatiuum. wê wyllað nû ǣrest âwrîtan þâ praepositiones, þe belimpað tô accussatiuum, ac hî nabbað nâ full andgyt, gyf hî âna standað bûtan ôðrum wordum. hêr synd ðâ: ad, apud, ante, aduersum, cis, citra, circum, circa, contra, erga, extra, inter, intra, infra, iuxta, ob, pone, per, prope, propter, secundum, post, trans, ultra, praeter, supra, circiter, usque, secus, penes. wê cweðað ad patrem tô fæder, ad deum tô gode, ad regem equito tô cyninge ic rîde. apud homines sum mid mannum ic eom, apud episcopum manet mid ðâm biscope hê wunað. ante hostium stat ætforan ðǣre dura hê stent, ante regem stat ætforan ðâm cyninge hê stent. aduersum inimicum pergit tôgeânes his fŷnd hê gǣð. cis romam beheonan rôme, cis alpes beheonan muntan. citra plateam beheonan þǣre strǣt. circum montem ymbe ðâ dûne. circa forum wið ðâ cêpstrǣt. contra ignem ongeân þæt fŷr. erga propinquos curo embe mîne mâgas ic hogige. extra terminum ofer landgemǣru, extra legem dei facit ofer godes ǣ hê dêð. inter amicos sum betwux frêondum ic eom. intra moenia binnon weallum. infra tectum under hrôfe. iuxta uiam wið þone weg. ob meritum for geearnunge. pone tribunal sedeo wið þæt dômsetl ic sitte. per loca geond stôwa, per dies geond dagas, per hostium intramus ðurh þâ duru wê gâð in. prope fenestram scribo gehende þâm êhþyrle ic wrîte, prope est dies domini gehende is godes dæg. propter fidem passus est for gelêafan hê ðrôwode. secundum regulam uiuo æfter regole ic lybbe, secundum apostolicam doctrinam be þǣre apostolican lâre, secundum mathaeum æfter mathees gesetnysse. post tres annos æfter þrîm geârum, post multum tempus æfter mycelre tîde. trans uadum ofer þone ford, trans mare ofer sǣ. ultra mare est begeondan sǣ hê is, ultra te begeondan ðê. praeter illa tôforan ðâm oððe bûtan þâm; eft spem in alium numquam habui, praeter in te, deus israel næfde ic nǣnne hiht on ôðerne nǣfre, bûton on ðê, israhela god. supra pectus domini bufan drihtnes brêoste. circiter tria milia forneân þrêo þûsend, circiter triginta annos forneân þrittig geâra, circiter kalendas wið ðâm mônðe (kalendae synd clypunga, forðan ðe ðâ ealdan men clypodon symle on niwum mônan). usque nimð oftost ôðerne praepositio him tô: usque ad faeces biberunt hî druncon ôð ðâ drosna, usque ad uesperum ôð ǣfen. secus uiam wið þone weg, secus uadum sedet wið ðone ford hê sit. penes uos est mid êow hê is, penes iudices mid dêmum. þâs praepositiones sume magon bêon aduerbia, gif hî bêoð bæftan gesette. ego supra aspicio, tu infra ic hâwige bufan and ðû beneoðan: hêr is se infra aduerbium. ego in hac parte sto, tu contra ic stande on þâs healfe and ðû ongeân: hêr is se contra aduerbium; and swâ gehwylce ôðre.

Ðâs ôðre bêoð geðêodde tô ablatiuum: a, ab, abs, cum, coram, clam, de, e, ex, pro, prae, palam, sine, absque, tenus. wê cweðað on lêdensprǣce a domo of hûse oððe fram hûse. ab homine fram men, ab illo fram him. abs quolibet iussu bûtan ǣnigre hǣse. cum exercitu pergit mid here hê færð. cum rege est mid cynincge hê is. coram uobis stat ætforan êow hê stent. clam is swîðor aduerbium, þonne praepositio: bona aperte facit, mala clam gôd hê dêð openlîce and yfel dîgellîce; hêr is clam aduerbium, ac hê bið swâ þêah praepositio, þonne hê bið foreset: clam custodibus surgo nytendum ðâm weardmannum ic ârîse, clam te est dîgele ðê is. de loco fram stôwe oððe be stôwe, de domo dei of godes hûse, de illo homine loquor be ðâm men ic sprece, de rege loquitur episcopus be ðâm cyncge sprecð se bisceop. e terra of eorðan, fons ascendebat e terra se wyll âstâh ûp of ðǣre eorðan. ex illo loco of ðǣre stôwe. pro hominibus oro for mannum ic gebidde. prae timore non audeo for ege ic ne dear. palam omnibus dico openlîce ic secge him eallum. sine labore hic sedeo bûtan geswince ic sitte hêr, sine crimine bûtan leahtre. absque terrore quiescit bûtan ôgan hê hine gerest, absque ambiguitate bûtan twŷnunge. tenus is aduerbium mid grêcum, ac hê is mid lêdenwarum geteald tô praepositio, forðan ðe hê ne mæg ân standende ǣnige mihte habban, and byð oftost swâ ðêah geendebyrd bæftan: capulotenus abdidit ensem ôð ðâ hylta hê behŷdde þæt swurd. ealswâ pubetenus ôð cnihthâde and finetenus ôð ende, mortetenus ôð dêað, collotenus ôð ðone swuran, uerbotenus be worde, talotenus ôð ðâ andclêow. hê bið êac geþêod genitiuo æfter grêciscum gewunan: crurumtenus ôð ðâ sceancan (hoc crus þes scanca, horum crurum ðyssera sceancena). hê âwent êac tô aduerbium: actenus ôð ðæt and ôð þis. sume of ðisum bêoð aduerbia, swâswâ wê ǣr sǣdon.

Gyt synd fêower praepositiones, þe magon bêon geþêodde ǣgðer gê accussatiuo gê ablatiuo: in, sub, super, subter. in and sub bêoð geþêodde accussatiuo, þonne hî getâcnjað ad locum, þæt is færeld tô sumere stôwe. in urbem uado ic gange in tô ðǣre byrig. introibo in domum tuam, domine ic gange in tô ðînum hûse, drihten. in ciuitatem equitauit rex in tô ðǣre ceastre râd se cyning. sub ipsos postes under ðâm sylfum postum. gallina congregat pullos suos sub alas henn gegaderað hire cicenu under fiðerum. eft, ðonne hî getâcnjað in loco, þæt is on ðǣre stôwe, þonne bêoð hî geðêodde ablatiuo. in aula sedeo on healle ic sitte. in lectulo iacet on bedde hê lîð. sub arbore sto under trêowe ic stande. sub diem and sub die under dæge. sub iustitiam and sub iustitia under rihtwîsnysse. super and subter, þonne hî getâcnjað styrunge, þonne bêoð hî geþêodde accusatiuo. qui ascendit super caelos sê þe âstâh ofer heofenas. super montem excelsum ascende tu ofer hêalîce dûne âstîh ðû. subter aquam mersus est under wætere hê is besenced. eft, ðonne hî getâcnjað in loco, þæt is on stôwe, þonne genimað hî ablatiuum. fronde super uiridi sunt nobis mitia poma ûs synd lîðe æppla ofer grênum bôge. super arbore sedent ofer trêowe hî sittað. hê getâcnað êac gemynd, swâswâ de. super hac re and de hac re be ðysum þinge. super bið êac aduerbium. subter densa testudine under ðiccum scyldtruman oððe randbêage; and swâ gehwǣr.

Hî bêoð êac ealle mǣst gefêgede oððe tô wordum oðþe tô namum. obsto ic ongeân stande, obuius ongeân cumende. posthabeo ic forsêo, posterus æftergenga, posthumus æfterboren (sê þe bið geboren æfter bebyrgedum fæder). circumfero ic ferje onbûtan. contradico ic wiðcweðe, contrarius wiþerrǣde, contrarietas and contrauersio wiðerrǣdnys. intercapedo fyrst, interuallum lytel fæc. amendo ic betǣce fram mê, amens gewitlêas. ebibo ic of âdrince, educo (educas) ic fêde. abduco ic of âlǣde. aufero ic ætbrêde: hêr is se b âwend on u. asporto ic aweg bere: hêr is se b âwend on s. arripio ic gelæcce: b on r. abscondo ic behŷde. detraho ic tǣle bæftan, desperatus georwêned, demens gemyndlêas. procliuus forðheald, prostratus âstreht, pro sua uita uult be his lîfe he wyle, pro uiribus suis be his mægnum. praedico ic bodige oððe foresecge, praedicator prydecere (praeco bydel is ânfeald), prae me tôforan mê, prae omnibus tôforan eallum. cum bið âwend tô con on gefêgednysse: coniungo ic geðêode, conspiro ic gerêonige, conculco ic fortrede. exhibeo ic gearcige, excludo ic ût âlûce, expers orhlyte, exlex bûtan ǣ oððe ûtlaga. inspiro ic on orðige, infirmo ic untrumige, insanus gewitlêas, infirmus untrum. subpono ic underlecge. supersideo ic ofersitte, superuolo ic oferflêo, superuacuus unnyt oððe îdel, superficies sumes ðinges brâdnyss; and swâ gehwylce ôðre, ac swâ þêah ne bêoð hî ealle gefêgede.