Part 41

Gyt syndon sume naman, þe wǣron unrihtlîce getealde betwux naman speljendum, forðan ðe naman speljend ne mæg habban þâ getâcnunga, ðe hî habbað. ân þâra ys qualis and quale hwylc, þæt getâcnað þrêo ðingc: interrogationem, þæt is, âxunge and infinitionem endelêasnysse et relationem and edlesunge. gif ic cweðe: qualis est rex? hwylc ys se cyning?, þonne byð hê interrogatiuum, þæt is, âxjendlîc. gif ic cweðe: nescio, qualis est rex nât ic, hwylc se cyning is, þonne byð se qualis infinitiuum, þæt is, ungeendigendlîc. gif ic cweðe: tu scis bene, qualis est þû wâst wel, hwylc hê is, ðonne byð hit relatiuum, þæt ys, edlesendlîc. talis and tale swylc andwyrd þâm ôðrum. þû cwyst: qualis est ille? hwylc ys hê? ic cweþe: talis est swylc hê is. þâs twegen naman gâð æfter ðǣre ðriddan declinunge, þe macjað heora ablatiuum on i. eft quantus hû micel getâcnað þrêo ðing: âxunge and endelêasnesse and edlesunge. him andwyrt tantus swâ mycel; and hî begen synd mobilia æfter þǣre ôðre declinunge. eft quot hû fela getâcnað ðrêo ðing. him andwyrt tot swâ fela. ðâs twegen naman synd ðrêora cynna. wê cweþað: quot homines? hû fela manna? quot litterae? hû fela stafa? quot uerba? hû fela worda? tot libri swâ fela bôca; tot paginae swâ fela trameta; tot folia swâ fela lêafa; and hî synd undeclinjendlîce, ac hî andwyrdað swâ ðêah eallum casum: hi quot, horum quot; hi tot, horum tot. of ðisum bêoð gefêgede quotus and totus, þâ gebyrjað swŷðost tô endebyrdnysse. quotus es in ordine monachorum? hwylcere endebyrdnysse eart ðû betwux munecum? ic cweþe secundus se ôþer uel tertius oððe se ðridda. him geandwyrt totus: totus sum swylcere endebyrdnysse ic eom. hî syndon mobilia æfter þǣre ôðre declinunge.

Of ðâm naman quis cumað ðrêo genitiui æfter ealdre sprǣce: cuius masculinum, cuia femininum, cuium neutrum. ac wê ne gŷmað nâ swîðe on ðisum dagum þissera genitiuo, ac brûcað þæs ânes on ǣlcum cynne. cuius hominis hwylces mannes oððe ðæs mannes, cuius feminae, cuius animalis. êac bûton þison cwǣdon ðâ ealdan: hic et haec cuias et hoc cuiate, huius cuiatis. þæt byð þus on lêdensprǣce: cuias es? hwylcere þêode eart þû? uestras sum êowre þêode ic eom oþþe êower landes man; swâswâ cwæþ se ealda plautus: quid est? cuiates estis aut quo ex oppido? hwæt is lâ? hwylcere þêode sind gê oððe of hwylcum fæstene?

Is êac tô witenne, þæt ullus and nullus, nemo and ambo nê nân þǣra namena, þe andwerd ne byð on sprǣce, næfð nânne uocatiuum. eft alter and uter nê nân þǣra, þe gǣð on twâ, næfð nǣnne uocatiuum, forðan ðe se uocatiuus, þæt ys, sêo clypjendlîce gebîgednys, wyle bêon ǣfre tô andweardum menn geclypod and tô ânum hâde.

INCIPIT DE VERBO.

Verbum est pars orationis cum tempore et persona sine casu aut agere aliquid aut pati aut neutrum significans, uerbum ys word, ân dǣl lêdensprǣce mid tîde and hâde bûtan case getâcnjende oððe sum ðing tô dônne oððe sum ðing tô þrôwigenne oððe nâðor. uerbum habet septem accidentia word hæfð seofon gelimplîce ðing. him gelimpð significatio, þæt ys, getâcnung, hwæt þæt word getâcnige, dǣde oððe þrôwunge oððe nâðor; tempus tîd, modus gemet, species hiw, figura gefêgednyss, coniugatio geþêodnyss, persona hâd, numerus getel. wê wyllað nû secgan endebyrdlîce and gewislîce be eallum þisum.

Significatio ys getâcnung, hwæt þæt word getâcnige. ǣlc fulfremed word geendað on o oððe on or. on o geendjað actiua uerba, þæt synd dǣdlîce word, þâ ðe geswuteljað, hwæt men dôð. amo ic lufige geswutelað mîn weorc; ealswâ doceo ic tǣce, lego ic rǣde, audio ic gehŷre: on eallum þisum wordum ys mîn weorc geswutelod. þâs and ðyllîce synd actiua gehâtene, þæt synd dǣdlîce, forðan ðe hî geswuteljað dǣda: dô ǣnne r tô ðisum wordum, þonne bêoð hî passiua, þæt synd ðrôwjendlîce; nâ swylce hî ǣfre pînunge getâcnjon, ac, þonne ôðres mannes dǣd befylð on mê oððe on ðê, þonne byþ þæt on lêdensprǣce passiuum uerbum. ic cweðe nû: amo ic lufige, þonne cwyst ðû: quem amas? hwæne lufast ðû? ic cweþe: te amo þê ic lufige; þonne befylð mîn lufu on ðê, and ðû miht cweðan: amor a te ic eom gelufod fram ðê. doceo te ic tǣce ðê, and ðû cwyst: doceor a te ic eom gelǣred fram ðê; et cetera. nû synd þâ word gehâtene actiua, þæt synd dǣdlîce, þâ ðe geendjað on o and macjað of him sylfum passiua uerba, þæt synd þrôwjendlîce word, gif se r byþ þǣrtô genumen, swâswâ wê nû sǣdon. þâ word, þe geendjað on o and ne magon æfter andgyte bêon passiua, þâ synd neutra gehâtene, þæt is nâðres cynnes: uiuo ic lybbe, spiro ic orðige, sto ic stande, ambulo ic gange, sedeo ic sitte. ne mæg hêr bêon nân passiuum on ðisum wordum, forðan ðe heora getâcnung ne befylð on nânum ôðrum menn, bûton on ðâm, ðe hit cwyð. swâ ðêah sume of ðisum neutrum macjað passiuum on ðâm ðriddan hâde, nâ tô mannum, ac tô ôðrum ðingum. aro ic erige, aras þû erast, arat hê erað. ne cweð nân mann: ic eom geerod, ac on ðâm ðriddan hâde ys gecweden: aratur terra þæt land ys geerod; bibo ic drince, bibitur uinum þæt wîn ys gedruncen; manduco ic ete, manducatur panis se hlâf is geeten; laboro ic swince, laboratur uestis þæt hrægl is beswuncen; et cetera. þâ word, þe geendjað on or, habbaþ ðrêo getâcnunga. ân ys ðrôwjendlîc, swâswâ wê ǣr sǣdon. ôþer ys commune, þæt ys, gemǣne twegra getâcnunga, forþan þe on ðâm worde byð ǣgðer gê dǣd gê ðrôwung: osculor te ic cysse ðê et osculor a te and ic eom fram ðê cyssed; complector te ic ymbclyppe þê et complector a te and ic eom fram ðê ymbclypped. þâs word and ðyllîce ne bêoð nâ lêdenword, gif se r byð aweg gedôn. þâ ðriddan getâcnunge hæfð deponens uerbum, þæt is, âlecgende word, forðan ðe hê legð him fram ðâ âne getâcnunge and hylt ðâ ôþre. deponentia uerba significant actum þâ âlecgendlîcan word getâcnjað dǣde, swâswâ actiua, ac hî geendjað on or, swâswâ passiua. luctor ic wraxlige, loquor ic sprece: hêr is dǣd on ðissere getâcnunge. hî ne bêoð nâ lêdenword, gif se r byð awege. ðâ word, þe synd passiua, bêoð actiua, gif se r byþ aweg gedôn: armor ic eom gewǣpnod, armo te ic wǣpnige ðê et cetera. twâ dǣdlîce word synd, ðe habbað þwyrlîce getâcnunge: þæt ðe geendað on o, getâcnað þrôwunge and, þæt ðe geendað on or, getâcnað dǣde. timeo ic mê ondrǣde, metuo ic mê ondrǣde. sê ðe him ondrǣt, sumes ðinges hê him ondrǣt. timeo deum ic mê ondrǣde god. timeor ic eom ondrǣd, þæt is, þæt sumum men stent ege fram mê. metuor a pueris nostris, þæt is on andgyte, ûrum cildum stent ege fram mê. ðâ word êac sume, þe synd neutra gecwedene, habbað þrôwjendlîce getâcnunge, swâswâ ys uapulo ic eom beswungen, ueneo ic eom geseald; ac hî ne geendjað nǣfre on or, swâ hwæðer swâ hî getâcnjað.

DE TEMPORE.

Tempus accidit uerbo tîd gelimpð worde for getâcnunge mislîcra dǣda. æfter gecynde synd þrêo tîda on ǣlcum worde, þe fulfremed byð: praesens tempus ys andwerd tîd: sto ic stande; praeteritum tempus ys forðgewiten tîd: steti ic stôd; futurum tempus is tôwerd tîd: stabo ic stande nû rihte oððe on sumne tîman. ac swâ ðêah wîse lârêowas tôdǣldon þone praeteritum tempus, þæt is, ðone forðgewitenan tîman, on þrêo: on praeteritum inperfectum, þæt is unfulfremed forðgewiten, swilce þæt ðing bêo ongunnen and ne bêo fuldôn: stabam ic stôd. praeteritum perfectum ys forðgewiten fulfremed: steti ic stôd fullîce. praeteritum plusquamperfectum is forðgewiten mâre, þonne fulfremed, forðan ðe hit wæs gefyrn gedôn: steteram ic stôd gefyrn. forðî is se forðgewitena tîma on ðrêo tôdǣled, forðan ðe nâht ne byð swâ gemyndelîc on gecynde, swâ þæt ys, þæt gedôn byð.

DE MODIS.

Modus ys gemet oððe þǣre sprǣce wîse, and ðǣra synd fîf. indicatiuus ys gebîcnjendlîc: mid ðâm wê geswuteljað, hwæt wê dôð oððe ôðre menn. ic cweðe nû: lego ic rǣde; þǣr bið mîn dǣd geswutelod. and ðis modus ys fulfremed on eallum tîdum and on eallum hâdum and ys forðî fyrmest. þæt ôðer modus ys imperatiuus, þæt ys, bebêodendlîc: mid þâm gemete wê hâtað ôðre menn dôn sum ðing oððe sum ðing þrôwjan. lege rǣd ðû; legat rǣde hê; flagella istum puerum beswing ðis cild; flagelletur sŷ hê beswungen. þis gemet sprecð forðwerd and næfð nânne praeteritum, forþan ðe nân man ne hǣt dôn, þæt ðe gedôn byð. hê sprecð tô ôðrum and nâ tô him sylfum: forþan ðe gehwâ hǣt ôðerne, nâ hyne sylfne. þæt ðridde gemet ys optatiuus, þæt ys, gewîscendlîc, and hit hæfð forðgewitenne tîman and behôfað ôðres wordes him tô fultume, þæt hê fulfremednysse hæbbe. utinam amarem deum êalâ gif ic lufode god, swylce ðû cweðe: forgeâfe god, þæt ic hine lufode. utinam legerem nunc êalâ gif ic rǣdde nû. utinam legerem heri êalâ gif ic rǣdde gyrstan dæg, þonne cûðe ic nû âgyfan. utinam legissem in iuuentute êalâ gif ic rǣdde on jugoðe, þonne cûðe ic nû sum gôd. utinam ys aduerbium, þæt ys, wordes gefêra, and hê fylst þisum gemete ðus. þæt fêorðe gemet ys subiunctiuus oþþe coniunctiuus, þæt ys, underðêodendlîc, forðâm ðe hyt is under þâm foresǣdum gemetum and behôfað ôþres wordes him tô fultume. cum legam ðonne ic rǣde. cum legam, ueni ad me ðonne ic rǣde, cum tô me. cum doceam, discas þonne ic tǣce, þû leornast et cetera. þæt fîfte gemet ys infinitiuus, þæt is, ungeendigendlîc, forðan ðe þǣr ne byð nân sprǣc geendod, bûton man ðâr dô tô þrêo ðing, þæt is, hâd and tîd and getel. amare lufjan: nys ðǣr nân gewis on ðǣre sprǣce, bûton ðû cweþe amare uolo ic wylle lufjan. on ðâm uolo ys se forma hâd and andweard tîd and ânfeald getel. þis gemet gǣð geond ealle tîda and ealle hâdas and ealle getel. legere uis þû wylt rǣdan ys se ôðer hâd and andweard tîd and ânfeald getel. legere uolui ic wolde rǣdan, legere uoluistis gê woldon rǣdan sint forðgewitene tîda; et cetera. gyt ys ân gemet gehâten inpersonale, þæt gǣð ofer ealle ðâ ôþre fîf on ðâm ðriddan hâde passiuum: amatur; amatur a me ic lufige; legitur a me ic rǣde. ac wê nellað nâ mâre be ðisum hêr sprecan.

DE PERSONIS.

Sunt igitur personae uerborum tres þrŷ hâdas synt worda. se forma hâd ys, þe sprecð be him sylfum âna ðus: dico ic secge, oððe mid ôþrum mannum on menigfealdum getele: dicimus wê secgað. se ôðer hâd is, þe se forma sprecð tô: dicis þû segst, oþþe menigfealdlîce dicitis gê secgað. se þridda hâd ys, be þâm ðe se forma hâd sprecð tô ðâm ôðrum hâde: dicit hê segð, oððe menigfealdlîce dicunt hî secgaþ. se forma hâd and se ôðer sprecað him betwŷnan and synd andwerde and geendode, sôþlîce se þridda hâd nys nâ andweard nê geendod, and forðî hê nymð him hwîlon tô fultume pronomen naman speljend: ille dicit. ealle ðrŷ hî magon êac him tô genyman naman speljende: ego lego ic rǣde, tu legis þû rǣtst, ille legit hê rǣt. naman sôðlîce bêoð ǣfre on ðâm ðriddan hâde: rex equitat se cyningc rît, episcopus docet se bisceop lǣrþ, and swâ on eallum casum, bûton uocatiuus, sê ðe byð ǣfre on ðâm ôðrum hâde: o puer, lege êalâ ðû cild, rǣd. êac se nominatiuus mæg bêon on ðâm ôðrum hâde, gyf ðǣr byð pronomen betwux: lego ego priscianus ic priscianus rǣde; legis tu puer þû cild rǣdst. nama mæg bêon êac on ðâm forman hâde on ðâm worde, ðe getâcnað edwiste: priscianus sum ic eom priscianus, and ealswâ on ðâm wordum, ðe clypunge getâcnjað: priscianus uocor ic eom gecîged priscianus, priscianus nominor ic eom genemned priscianus, priscianus nuncupor ic eom gehâten priscianus. manega word synd, þe ne magon habban þâ twegen forman hâdas, ac habbað þone þriddan: tinnit swêgð, pluit hit rînþ, tonat hit ðunrað, fulminat hit lîht, ningit hit snîwð, grandinat hit hagelað, gelat hit frŷst. ealswâ be nŷtenum: canis latrat hund byrcð, lupus ululat wulf ðŷtt, equus hinnit hors hnǣgð, bos mugit oxa hlêwð, ouis balat scêp blǣt, sus grunnit swîn grunað et similia. þâs word and ðyllîce man mæg cweðan, gif man wyle, ongeân gecynde on eallum þrîm hâdum, ac hit byð swîðe dyslîc, þæt se man beorce oððe blǣte.

DE NVMERO.

Numerus accidit uerbis uterque, singularis et pluralis getel gelimpð wordum ǣgðer gê ânfeald gê menigfeald. ânfeald getel byð on ânum: lego ic rǣde, and menigfeald tô manegum: legimus wê rǣdað, et cetera.

DE CONIVGATIONIBVS.

Coniugationes uerborum quattuor sunt secundum priscianum. coniugatio uerborum ys worda geðêodnys, and þǣra sind fêower æfter priscianes tǣcinge. naman habbað fîf declinationes, and word habbað fêower coniugationes. declinatio mæg bêon gecweden gebîgednys, forðan ðe on ðǣre bêoð ðâ naman gebîgede fram case tô case. coniugatio mæg bêon gecweden geðêodnys, forðan ðe on ðǣre bêoð manega word geðêodde on ânre declinunge.

Sêo forme coniugatio ys, þe macað ðone ôðerne hâd on langne as: amo ic lufige, amas ðû lufast, amat hê lufaþ; et pluraliter amamus wê lufjað, amatis gê lufjað, amant hî lufjað. eodem modo, id est, indicatiuo on ðâm ylcan gemete, þæt ys, gebîcnigendlîcum praeterito tempore inperfecto forðgewitenre tîde unfulfremedre amabam ic lufode, amabas ðû lufodest, amabat hê lufode; et pluraliter amabamus wê lufodon, amabatis gê lufodon, amabant hî lufodon. eodem modo tempore praeterito perfecto amaui ic lufode fulfremedlîce, amauisti þû lufodest, amauit hê lufode; et pluraliter amauimus wê lufodon, amauistis gê lufedon, amauerunt uel amauere hî lufodon. eodem modo tempore praeterito plusquamperfecto amaueram ic lufode gefyrn, amaueras ðû lufodest, amauerat hê lufode; et pluraliter amaueramus wê lufodon, amaueratis gê lufodon, amauerant hî lufedon. eodem modo on ðâm ylcan gemete futuro tempore on tôweardre tîde amabo ic lufige gyt tô dæg oððe tô merjen, amabis þû lufast, amabit hê lufað; et pluraliter amabimus wê lufjað, amabitis gê lufjað, amabunt hî lufjað. imperatiuo modo on bebêodendlîcum gemete tempore praesenti on andwerdre tîde ad secundam et tertiam personam tô ðâm ôðrum hâde and tô ðâm ðriddan ama lufa ðû, amet lufige hê; et pluraliter amemus lufjon wê, amate lufige gê, ament lufjon hî. eodem modo tempore futuro amato tu lufa ðû gyt, amato ille lufige hê; et pluraliter amemus lufige wê, amatote lufige gê, amanto lufjon hî. optatiuo modo gewîscendlîcum gemete praesenti tempore et praeterito inperfecto utinam amarem êalâ gif ic lufode nû oððe ǣr, utinam amares êalâ gif ðû lufodest, utinam amaret êalâ gif hê lufode; et pluraliter utinam amaremus êalâ gif wê lufodon, utinam amaretis êalâ gif gê lufedon, utinam amarent êalâ gif hî lufodon. eodem modo tempore praeterito perfecto et plusquamperfecto utinam amauissem êalâ gif ic lufode fulfremedlîce oððe gefyrn, utinam amauisses êalâ gif ðû lufodest, utinam amauisset êalâ gif hê lufode; et pluraliter utinam amauissemus êalâ gif wê lufodon; utinam amauissetis êalâ gif gê lufodon, utinam amauissent êalâ gif hî lufodon. eodem modo tempore futuro utinam amem forgife god, þæt ic lufige gyt, utinam ames þæt ðû lufige, amet þæt hê lufige; et pluraliter utinam amemus forgyfe god, þæt wê lufjon gyt, ametis þæt gê lufjon, ament þæt hî lufjon. subiunctiuo modo underðêodendlîcum gemete tempore praesenti cum amem þonne ic nû lufige, cum ames þonne ðû lufast, cum amet þonne hê lufað; et pluraliter cum amemus ðonne wê nû lufjað, cum ametis þonne gê lufjað, cum ament þonne hî lufjað. eodem modo tempore praeterito inperfecto cum amarem þâ ðâ ic lufode hwæt hwega, cum amares ðâ ðâ ðû lufodest, cum amaret þâ ðâ hê lufode; et pluraliter cum amaremus þâ ðâ wê lufodon, cum amaretis þâ þâ gê lufodon, cum amarent þâ ðâ hî lufodon. eodem modo tempore praeterito perfecto cum amauerim þâ ðâ ic lufode fulfremedlîce, amaueris þâ ðâ ðû lufodest, amauerit þâ ðâ hê lufode; et pluraliter cum amauerimus þâ ðâ wê lufodon, amaueritis þâ ðâ gê lufodon, amauerint ðâ ðâ hî lufodon. eodem modo tempore praeterito plusquamperfecto cum amauissem þâ ðâ ic lufode gefyrn, amauisses þâ ðâ ðû lufodest, amauisset þâ ðâ hê lufode; et pluraliter cum amauissemus þâ ðâ wê lufodon, amauissetis þâ ðâ gê lufedon, amauissent þâ ðâ hî lufedon. eodem modo tempore futuro cum amauero þonne ic lufige gyt, cum amaueris þonne þû lufast gyt, cum amauerit ðonne hê lufað gyt; et pluraliter cum amauerimus þonne wê lufjað gyt, amaueritis ðonne gê lufjað gyt, amauerint þonne hî lufjað gyt. infinitiuo modo ungeendigendlîcum gemete numeris et personis on getelum and on hâdum tempore praesenti et praeterito inperfecto amare lufjan, praeterito perfecto et plusquamperfecto amasse uel amauisse lufjan. infinitiuus ys ungeendigendlîc, ac dô ðǣr tô getel and hâd and tîde, þonne byð hit geendod sprǣc: amare uolo ic wylle nû lufjan; amare uolebam ic wolde lufjan; sciui te aliquando amasse deum ic wiste, þæt ðû hwîlon lufodest god. futuro amatum ire uel amaturum esse lufjan; uis amatum ire wylt ðû faran lufjan; uenatum pergo ic fare huntjan; uis doctum ire wylt ðû gân leornjan; lectum pergit hê gǣð rǣdan; bibitum pergo ic gange drincan; et cetera. þæt syxte gemet gǣð ofer ealle þâ ôðre fîf gemetu and nimð ǣfre þone þriddan hâd of ðâm passiuum: amatur; amatur a me ic lufige, amabatur a me ic lufode and swâ forð, ac hit nis nâ swîðe gewunelîc on lêdensprǣce nê hûru on englisc. quinque participalia uerba ueniunt a uerbo actiuo fîf dǣlnymendlîce word cumað of ðâm dǣdlîcum worde: amandi tô lufigenne, amando lufigende, amandum tô lufigenne, amatum wê sǣdon ǣr, amatu mid lufe. wê secgað þâs word gewislîcor: tempus est arandi hit ys tîma tô erigenne, arando proficio erigende ic geðêo, legendo doceo rǣdende ic tǣce, arandum est mihi mê ys to erigenne, legendum est nobis ûs ys tô rǣdenne, habes agros ad arandum hæfst ðû æceras tô erigenne, commoda mihi librum ad legendum lǣne mê ðâ bôc tô rǣdenne. amatum wê sǣdon ǣr. amatu byð geset for naman for ablatiuum, swâswâ priscianus âwrât: nec uisu facilis nec dictu affabilis ulli nys hit nânum êaðe on gesihðe nê on cwyde âsecgendlîc. ðâs fîf word synd swîðe wunderlîce and âwendað hî tô eallum hâdum and tô eallum tîdum and tô ǣgðrum getele and tô eallum cynnum: amando patrem, amando matrem, amando fratres et cetera. ðâs fîf word synd gehâtene participalia, forðan ðe hî synd gelîce dǣl nymendum on gebîgedum casum. hî synd êac gecwedene gerundia of ðâm worde gero ic bere, forðan ðe hî berað manega andgytu. hî synd êac gehâtene sopina. sopinum ys ûpp âwend, and hî synd ûp âwende and brâde, forðan ðe hî underfôð fela andgytu, swâswâ wê hêr beforan sǣdon. duo participia ueniunt a uerbo actiuo twegen dǣl nymende cumað of ðâm dǣdlîcum worde, praesentis temporis, ut amans: andwerdre tîde ys amans lufigende; futuri temporis, ut amaturus: tôwerdre tîde ys amaturus. manducans est hê ys etende, legens est hê ys rǣdende; lecturus sum cras ic sceal rǣdan tô merigen, lecturus es þû scealt rǣdan, lecturus est hê sceal rǣdan, lecturi sunt hî sceolon rǣdan; et cetera.

Ǣlc ðâra worda, þe ðus gâð, bêo hit actiuum, bêo hit neutrum, ǣlc ðǣra ys ðǣre forman declinunge. þêos forme coniugatio macað hyre praeteritum perfectum on fêower wîsan.

Sume hî macjað on aui: amo ic lufige, amaui ic lufode, amatum gelufod, and byð ǣfre se a lang on lêdensprǣce. ealswâ gâð þâs: beo ic weligje, beaui ic welegode, beatum gewelgod; lanio ic tôtere; hio ic gynje; inchoo ic ongynne, inchoaui; uacuo ic æmtige; turbo ic gedrêfe; sudo ic swǣte; nauigo ic rôwe; triumpho ic sigerje; flo ic blâwe, flaui; armo ic gewǣpnige; orno ic gefrætwige; no ic swymme, naui; nato ic swymme; palpo ic grâpige; sedo ic gestylle; tenuo ic gewanige oððe ic dô sum ðing ðinre; laboro ic swince; aro ic erige; cribro ic syfte; quasso ic tôcwŷse; calco ic trede; ambulo ic gange; praecipito ic sceûfe; uexo ic drecce; euangelizo ic godspellige. ealle ðâs word and mâ macjað heora praeteritum on aui and sopinum on atum.

Se ôðer praeteritum is on twâm stafum, ui: frico ic gnîde, fricui ic gnâd, frictum gegniden; seco ic forceorfe, secui, sectum; mico ic scîmige, micui (nys hêr nân sopinum); domo ic temige, domui, domitum; sono ic swêge, sonui, sonitum; tono ic tonige, tonui, tonitum; ueto ic forbêode, uetui, uetitum; crepo ic tôberste, crepui, crepitum. sume macjað on twâ wîsan: plico ic fealde, plicui uel plicaui ic fêold, plicitum uel plicatum gefealden. ealswâ gǣð implico ic on befealde, replico ic ongeân fealde, complico ic samod fealde, explico ic fulfealde, applico ic tô fealde oððe ic gelende mid scipe. þâ ðe bêoð mid naman gefêgede, þâ macjað praeteritum on aui and sopinum on atum: duplico ic twŷfylde, duplicaui, -catum; triplico ic ðrŷfylde, -caui, -catum; multiplico ic menigfylde, -caui, -catum. cubo ic hlynige, cubui, cubitum. neco ic nǣce oððe ic âcwelle gǣð êac on twâ wîsan: necui uel necaui, nectum uel necatum.

Se ðridda praeteritum gǣð þus: iuuo ic fultumige, iuui ic fultumode, iutum gefultumod, and of ðâm gefêged adiuuo ic fultumige, adiuui, adiutum; lauo ic ðwêa, laui ic ðwôh, lautum âðwogen. sume cweðað lotum oððe lauatum.

Sêo fêorðe praeteritum gǣð þus: sto ic stande, steti ic stôd, statum gestanden; do ic gyfe, dedi ic geaf, datum forgyfen, and of ðisum gefêgede resto ic bêo tô lâfe oððe ic ætstande, restas, restiti, restitum; consto ic samod stande, constiti, constitum; praesto ic getîðige, praestiti, praestitum. ealswâ persto ic ðurhwunige; adsto ic æt stande; absto ic fram stande: circumdo ic embedô oððe ic ymbgange, circumdedi, circumdatum. þâ ôðre synd ðǣre ðriddan geðêodnysse.

DE VERBO PASSIVO.