Part 40

Wê habbað nû gesǣd be ðâm fîf ðingum, þe ðâm namum gelimpað, þæt is species hiw, primitiua frumcenned and diriuatiua, þæt is, ofgangendlîc. ôðer ys genus kynn; þridde numerus, þæt is, getel; fêorðe figura hiw, þæt is, hwæðer hit bêo simplex ânfeald aut composita oððe gefêged: fîfte ys casus, þæt is, fyll oððe gebîgednys. nû wylle wê ongynnan pronomen.

INCIPIT PRONOMEN.

Pronomen est pars orationis, quae pro nomine proprio uniuscuiusque accipitur personasque finitas recipit. pronomen ys naman speljend, ân dǣl lêdensprǣce, sê byð underfangen for âgenum naman, and hê underfêhð hâdas mid fulre gewissunge. ðes dǣl, þæt is pronomen, hæfð syx accidentia, þæt synd syx gelimp. him gelimpþ species, þæt is, hiw; persona, þæt is, hâd; and genus, þæt is, cynn; and figura, þæt is, ânfeald hiw oððe gefêged; and numerus, þæt is, getel; and casus gebîgednyss. wê secgað nû gewislîcor be ðison.

Species pronominum bipertita est þâra naman speljendra hiw ys on twâ tôdǣled, forðan ðe hî synd sume primitiua, þæt synd frumcennede, sume diriuatiua, þæt sind ofgangende. eahta þǣr synd frumcennede and seofan ofcumende. se forma hâd is frumcenned: ego ic; ealswâ se ôðer: tu ðû; and êac se ðridda: ille hê. se forma hâd and se ôðer hâd habbað ǣnlîpige stemna, forðan ðe hî bêoð ǣfre ætgædere and him betwŷnan sprecað. þonne ic cweþe ego ic and ðû cwest tô mê tu ðû, þonne bêo wyt ætgædere and for ðî ne behôfað nâðor þissera pronomina nâ mâ stemna, bûton twegra. se ðridda hâd hæfð syx clypunga, forðan ðe hê ys hwîlon mid hwîlon on ôðre stôwe. iste þes ys ætêowjendlîc and ðâr bið, þâr man swâ bîcnað be him. ille hê ne bið ðǣr ætforan andwerd, þâr man swâ be him clypað. se forma hâd hæfð ǣnne pronomen: ego ic, and se ôðer hâd hæfð ǣnne: tu ðû. se ðridda hæfð syx: ille hê, ipse hê sylf, iste ðes, hic ðes, is se ylca, sui his. þâs eahta synd primitiua pronomina and ðâ ôðre seofan syndon diriuatiua, þæt is, þæt hî cumað of þâm ôðrum. hêr synd þâ seofon diriuatiua: meus mîn, noster ûre and nostras ûrelendisc; tuus ðîn, uester êower and uestras êowerlendisc, suus his. ne synd nâ mâ naman speljende, bûton þâs fîftŷne, beðan ðe priscianus tǣcð, sê ðe ys ealre lêdensprǣce wlite gehâten.

Genera pronominum sunt quinque fîf cynn synd þâra naman speljendra: masculinum hic ðes; femininum haec ðêos; neutrum hoc ðis; commune gemǣne nostras ûres landes man, uestras êowres landes mann; trium generum ðrêora cynna ego ic, tu ðû. on lêdensprǣce cweð ǣgðer gê wer gê wîf gê ðêowman ego et tu and on englisc ic and ðû; for ðî hî synd þrêora cynna nâ on stemne, ac on andgite. ðâ ôðre ealle mǣst synd mobilia, þæt is, âwendedlîce fram cynne tô cynne, swâswâ wê nû rihte cûðlîcor secgað.

Pronomina habbað fêower declinunga. sêo forme is ego ic, mei uel mis mîn, mihi mê, me mê, a me fram mê; et pluraliter nos wê, nostrum uel nostri ûre, nobis ûs, nos ûs, a nobis fram ûs. git swutelîcor: ego loquor ic sprece, mei locutio mîn sprǣc, mihi respondes mê þû andswarast, me diligis mê ðû lufast (nys hêr nân uocatiuus), a me audisti sapientiam fram mê þû gehŷrdest wîsdôm; et pluraliter nos loquimur wê sprecaþ, nostri sermo ûre sprǣc, nobis respondetis ûs gê andswarjað, nos diligitis ûs gê lufjaþ, a nobis ambulasti fram ûs ðû eodest. ealswâ tu ðû, tui uel tis þîn, tibi ðê, te ðê, o tu êalâ ðû, a te fram ðê; et pluraliter uos gê, uestrum uel uestri êower, uobis êow, uos êow, o uos êalâ gê, a uobis fram êow. næfð nân frumcenned pronomen uocatiuum bûton ðisum: o tu, o uos. tu doces me ðû tǣcst mê, tui doctrina bona est þîn lâr is gôd, tibi reddo gratias þê ic sylle þancunga; te laudo, ut sapientem þê ic herige, swâswâ wîsne man; o tu doctor, loquere ad me êalâ ðû lârêow, sprec tô mê; a te audiui multa utilia fram ðê ic gehŷrde fela nytwurðe ðing; et pluraliter uos sedetis gê sittað, uestri sedes êower setl, uobis ministro êow ic ðênige, uos moneo êow ic myngje; o uos, audite monitionem meam êalâ gê, gehŷrað mîne myngunge; a uobis ambulauerunt fram êow hî eodon, et cetera. sui his næfð nǣnne nominatiuum nâðor nê mid grêcum nê mid lêdenwarum for ðâm gesceâde, þæt hit nǣre ôðrum wordum gelîc. fêower casus hê hæfð, and þâ belûcað twŷfeald getel and tô ǣlcum cynne hî belimpað: sui equus his hors, sui homines his men, sui uilla his tûn, sibi congregat pecuniam him hê gaderað feoh, sibi placet him hê gelîcað; petit, ut sibi concedas he bit, þæt ðû him geunne ðæs; se custodit bene hine hê hylt wel, se defendit armis hine hê bewerað mid wǣpnum, christus se dedit pro nobis crîst sealde hyne sylfne for ûs, a se expulit malos fram him hê âdrǣfde þâ yfelan, et cetera.

Sêo ôðer declinung gǣð þus: ille hê, illius his. ac hit bið gewislîcor, gif þâr man cwyð sum word tô: ille me amat hê mê lufað, illius amor his lufu, illi scribo unum librum him ic wrîte âne bôc, illum accuso hine ic wrêge, ab illo ueni fram him ic côm; et pluraliter illi equitant hî rîdað, illorum congregatio heora gegaderung, illis respondeo him ic andswarige, illos audio hîg ic gehŷre, ab illis uenimus fram him wê cômon. generis feminini illa hêo, illius hyre; illa suit hêo siwað. illius opus hyre weorc, illi do aliquid hire ic forgife sum ðingc, illam odi hîg ic hatige, ab illa discessi fram hyre ic gewât; et pluraliter illae nent lanam hîg spinnað wulle, illarum uestis est heora hrægl hit is, illas uitupero hîg ic tǣle, ab illis uenit nobis bonum fram him ûs côm gôd. generis neutri illud caput þæt hêafod, illius capitis þæs hêafdes, illi capiti þâm hêafde, illud caput þæt hêafod, ab illo capite fram ðâm hêafde; et pluraliter illa capita þâ hêafdu, illorum capitum þǣra hêafda, illis capitibus ðâm hêafdum, illa capita þâ hêafdu, ab illis capitibus fram ðâm hêafdum.

Ealswâ gǣð iste ðes: iste homo þes man, istius hominis þises mannes, isti homini ðisum menn, istum hominem þisne man, ab isto homine fram ðisum menn; et pluraliter isti homines þâs menn, istorum hominum þissera manna, istis hominibus þisum mannum, istos homines þâs men, ab istis hominibus fram þisum mannum. generis feminini ista mulier þis wîf, istius mulieris þises wîfes, isti mulieri þisum wîfe, istam mulierem arguo ðis wîf ic ðrêage, ab ista muliere fram ðisum wîfe; et pluraliter istae mulieres þâs wîf, istarum mulierum þissera wîfa, istis mulieribus þisum wîfum, istas mulieres laudo þâs wîf ic herige, ab istis mulieribus audiuimus sermonem fram ðisum wîfum wê gehŷrdon sprǣce. generis neutri istud animal ðis nŷten, istius animalis þises nŷtenes, isti animali þisum nŷtene, istud animal occido þis nŷten ic ofslêa, ab isto animali fram þisum nŷtene; et pluraliter ista animalia huc adducta sunt þâs nŷtenu synd hider brôht, istorum animalium þissera nŷtena, istis animalibus þisum nŷtenum, ista animalia custodio þâs nŷtenu ic healde, ab istis animalibus fram ðisum nŷtenum.

Hic ðes, haec ðêos, hoc þis. heora ealra genitiuus huius þises oððe ðissere; huic ðisum; hunc þisne, hanc þâs, hoc ðis; ab hoc fram ðisum, ab hac fram ðissere; et pluraliter hi þâs tô masculinum, hae tô femininum, haec tô neutrum.

Is sê ys subiunctiuum, þæt ys, underðêodendlîc, oþðe relatiuum, þæt ys, edlesendlîc, forðan ðe hê ne mæg bêon æfter rihte gecweden, bûton þæt andgyt bêo ǣrfore sǣd; swâ êac on engliscre sprǣce ne cweð nân man sê, bûton hê ǣr sum ðingc be ðâm men sprǣce. aeneas fuit filius ueneris; is est, qui uicit turnum eneas wæs ueneres sunu; sê oferswîðde turnum. is sê, eius þæs, ei þâm, eum ðone, ab eo fram ðâm; et pluraliter ei ðâ, eorum ðâra, eis þâm, eos accuso þâ ic wrêge, ab eis fram him. generis feminini ea sêo, eius þǣre, ei ðǣre, eam þâ, ab ea fram þǣre; et pluraliter eae mulieres þâ wîf, earum þǣra, eis þâm, eas mulieres uidi þâ wîf ic geseah, ab eis fram ðâm. generis neutri id þæt, eius þæs, ei þâm, id uerbum audiui þæt word ic gehŷrde, ab eo fram ðâm; et pluraliter ea uerba þâ word, eorum þǣra, eis þâm, ea uerba audiui þâ word ic gehŷrde, ab eis fram ðâm.

Ipse hê sylf oþþe se ylca, ipsius, ipsi, ipsum, ab ipso; et pluraliter ipsi hî sylfe oððe ðâ ylcan, ipsorum, ipsis, ipsos, ab ipsis. generis feminini ipsa hêo sylf oþþe sêo ylce, ipsius, ipsi, ipsam, ab ipsa; et pluraliter ipsae, ipsarum, ipsis, ipsas, ab ipsis. generis neutri ipsum, ipsius, ipsi, ipsum, ab ipso; et pluraliter ipsa, ipsorum, ipsis, ipsa, ab ipsis. ipse, gif hê stent âna, þonne byð hit hê sylf oððe se ylca. eft ego ipse ic sylf, tu ipse ðû sylf, ille ipse hê sylf et cetera.

Wê habbað nû declinod þâ eahta frumcennedan pronomina: nû wylle wê secgan þâ seofon diriuatiua. of ðâm forman hâde ego of ðâm genitiuo mei cymð meus mîn. ðes pronomen and ðyllîce synd possessiua, þæt synd geâgnigendlîce. meus seruus mîn þêowa, mei serui mînes ðêowan, meo seruo mînum ðêowan, meum seruum flagello mînne þêowan ic swinge; o mi serue, ara bene êalâ mîn ðêowa, era wel; a meo seruo monitus sum fram mînum þêowan ic eom gemyngod; et pluraliter mei serui laborant mîne þêowan swincað, meorum seruorum labor mînra ðêowna geswinc, meis seruis cibos do mînum þêowum ic sylle mettas, meos seruos diligo mîne þêowan ic lufige, a meis seruis ditatus sum fram mînum ðêowum ic eom gewelgod. generis feminini mea ancilla hoc fecit mîn wyln dyde ðis, meae ancillae ars mînre wylne cræft, meae ancillae do alimenta mînre wylne ic sylle fôdan, meam ancillam arguo mîne wylne ic ðrêage; o mea ancilla, esto utilis êalâ ðû mîn wyln, bêo nytwyrðe; a mea ancilla uestitus sum fram mînre wylne ic eom gescrŷd; et pluraliter meae ancillae bene operantur mîne wylna wyrcað wel, mearum ancillarum domus mînra wylna hûs, meis ancillis uictum tribuo mînum wylnum ic forgife bîgleofan, meas ancillas moneo mîne wylna ic myngje; o meae ancillae, operamini melius êalâ gê mîne wylna, wyrceað bet; a meis ancillis talia uerba audiui fram mînum wylnum ic gehŷrde swylce word. generis neutri meum mancipium loquitur mîn weal sprecð, mei mancipii filius mînes weales sunu, meo mancipio fabrico domus mînum weale ic timbrige hûs, meum mancipium excuso mînne weal ic belâdige; o meum mancipium, sere bene êalâ ðû mîn weal, sâw wel; a meo mancipio multa bona accepi fram mînum weale ic underfêng fela gôd; et pluraliter mea mancipia arant mîne wealas erjað, meorum mancipiorum segetes mînra þêowra manna æceras, meis mancipiis diuido denarios mînum ðêowum mannum ic dǣle penegas, mea mancipia arguo mîne þêowan men ic ðrêage; o mea mancipia, estote fideles êalâ gê mîne ðêowan, bêoð getrêowe; a meis mancipiis adiutus sum fram mînum þêowum mannum ic eom gefultumod.

Se forma hâd ego ic macað his menigfealde getel nos wê, and of his genitiuum nostri cumað twâ diriuatiua: noster and nostras. noster frater ûre brôðer, nostri fratris ûres brôðor, nostro fratri ûrum brêðer, nostrum fratrem ûrne brôðor, o noster frater êalâ ðû ûre brôðor, a nostro fratre fram ûrum brêðer; et pluraliter nostri fratres ûre gebrôðra, nostrorum fratrum obedientia ûre gebrôðra gehŷrsumnys, nostris fratribus ministro ûrum gebrôðrum ic þênige, nostros fratres amo ûre gebrôþra ic lufige, a nostris fratribus fram ûrum gebrôðrum. generis feminini nostra soror ûre swuster, nostrae sororis and swâ forð, swâ wê ǣr declinodon mea ancilla. generis neutri nostrum consilium ûre rǣd, nostri consilii ûres rǣdes and swâ forð æfter neutri generis. hic et haec nostras et hoc nostrate ûres landes mann oððe elles hwæt, nostratis and swâ forð æfter ðǣre þriddan declinunge. ealswâ gǣð hic et haec uestras et hoc uestrate êowres landes mann.

Se ôðer hâd ys tu ðû, and his genitiuus byð tui þîn. þonne cymð of ðâm diriuatiuum tuus þîn: tuus equus ðîn hors, tui equi þînes horses and swâ forð æfter ðǣre ôðre declinunge. generis feminini tua uilla þîn tûn, tuae uillae ðînes tûnes and swâ forð æfter ðǣre forman declinunge. generis neutri tuum uerbum þîn word, tui uerbi ðînes wordes and swâ forð æfter neutri generis.

Se frumcenneda tu macað his menigfealde getel uos. þonne cumað of his genitiuo uestri twâ diriuatiua: uester êower and uestras êower landes mann. uester bos êower oxa, uestri bouis êowres oxan and swâ forþ, swâswâ noster. feminini uestra uestis êower rêaf and swâ forð, swâswâ nostra. generis neutri uestrum iudicium êower dôm, uestri iudicii êowres dômes and swâ forð æfter neutri generis.

Of þâm frumcennedan sui cymð ân diriuatiuum suus his: suus ager his æcer, sui agri his æceres and swâ forð, swâswâ ðâ ôðre. femininum sua uxor his wîf, suae uxoris his wîfes and swâ forð, swâswâ ðâ ôðre. neutrum suum rus his land, sui ruris his landes and swâ forð æfter neutri generis.

Wê wyllaþ secgan, hwæt sŷ betwux þâm genitiuum þǣra frumcennedra pronomina and ðǣra ofgangendra. mei, tui, sui, nostri, uestri, gyf hîg bêoð frumcennede genitiui, þonne magon hîg bêon gefêrlǣhte eallum casum and ǣgðrum getele. mei ager est mîn æcer hyt ys, mei terra mîn land, mei agros aro mîne æceras ic erige, mei uerba audisti mîne word þû gehŷrdest. ealswâ tui seruus arat ðîn ðêowa man erað, tui ancilla texit ðîn wyln wefð, tui agros metis þû rîpst þîne æceras. ealswâ sui: sui equus est his hors hit is, sui homines pergunt his men gâð, sui animalia sunt his nŷtenu hit synt, sui ancilla laborat his wyln swincð. nostri hominis equus est ûres mannes hors hit is, nostri seruum arguo ûrne þêowan man ic ðrêage, nostri agros depastas þû etst ûre æceras. uestri sermo êower sprǣc, uestri congregatio êower gegaderung, uestri iudicia laudo êower dômas ic herige.

Gif ðâs casus bêoð of ðâm diriuatiuum, þonne sceolon hîg habban him gelîce casus and gelîc getel: meus ager mîn æcer, mei agri semen mînes æceres sǣd, meo agro et cetera; tuus seruus þîn ðêowa mann, tua ancilla ðîn wyln, tuae ancillae filius þînre wylne sunu, tui hominis equus ðînes mannes hors, tuum iudicium laudo þînne dôm ic herige; suus faber est his smið hê is, sui fabri opus his smiþes weorc, suum fabrum diligit his smiþ hê lufað; noster piscator est ûre fiscere hê is, nostri piscatoris rete ûres fisceres nett, nostro piscatori do nauem ûrum fiscere ic gyfe scip; uester sutor est êower sûtere hê is, uestri sutoris instrumenta êower sûteres tôl, uestra locutio mihi placet êowor sprǣc mê lîcað, uestrum uerbum audiui êower word ic gehŷrde, uestri uerbi êowres wordes et cetera.

DE FIGVRA.

Figura is gecweden on englisc hiw oððe gefêgednyss. þâra synt twâ: simplex ânfeald et composita and gefêged. þâs pronomina bêoð gefêgede ðus þurh sume casus: iste and hic bêoþ tôgædere gefêgede on þrîm casum ðus: istic þes, istunc þisne, ab istoc fram ðisum. femininum istaec ðêos, istanc þâs, ab istac fram þissere. nis hêr nân menigfeald getel. neutrum istoc iudicium þes dôm, istoc ðisne, ab istoc fram ðisum. hêr is menigfeald getel: istaec iudicia ðâs dômas, istaec accussatiuus, istaec uocatiuus. aduerbium hic hêr; ôðre gefêgede aduerbia: adhuc gyt (lege adhuc rǣd gyt), abhinc heonon.

Is sê byð gefêged tô ðâm aduerbio demum æt nêxtan ðus: idem se ylca, eiusdem þæs ylcan, eidem þâm ylcan, eundem þone ylcan, ab eodem fram ðâm ylcan; et pluraliter idem uel eidem þâ ylcan, eorundem ðǣra ylcra, eisdem þâm ylcum, eosdem þâ ylcan, ab eisdem fram ðâm ylcum. generis feminini eadem sêo ylce, eiusdem þǣre ylcan, eidem, eandem, ab eadem; et pluraliter eaedem þâ ylcan, earundem et cetera. generis neutri idem þæt ylce, eiusdem ðæs ylcan, eidem, idem, ab eodem; et pluraliter eadem þâ ylcan, eorundem, eisdem et cetera.

Þrŷ êacan synd met, pte, ce, þe man êacnað on lêdensprǣce tô sumum casum þises partes for gesceâde oððe fægernysse. egomet ic sylf, meimet mînes sylfes, mihimet mê sylfum, memet mê sylfne. on ðâm ôðrum hâde on genitiuo tuimet þînes sylfes (forþan ðe tumet ys word: tumeo ic tôðinde, tumes þû tôðindst, tumet hê tôðint), tibimet þê sylfum, temet ðê sylfne. ðâm nominatiuo hê mæg bêon êac geðêod, gif ðû setst ânne scortne te betwux: tutemet þû sylf; êac tute getâcnað þæt ylce. et pluraliter nosmet wê sylfe, nobismet ûs sylfum, uosmet gê sylfe, uobismet êow sylfum: nys hêr nâ mâ. on ðâm þriddan hâde suimet his sylfes, sibimet him sylfum, semet hyne sylfne.

Se ôðer êaca bið fîf ablatiuum wîflîces cynnes gefêrlǣht: meapte on mîne wîsan, tuapte on ðîne wîsan, suapte on his wîsan, nostrapte on ûre wîsan, uestrapte on êower wîsan.

Se þridda êaca gǣð þus: huiusce þises, hisce þisum, hosce þâs; hasce þâs.

Sume hîg bêoð gefêgede þus: eccum, þæt is on andgyte, lôca efne, þû gesihst hine; eccos lôca efne, þû gesihst hîg; eft ellum for illum hine. ad femininum tô wîflîcum hâde ealswâ ellam for illam; eccam lôca efne, ðû gesihst hîg and menigfealdlîce eccas.

Eft mecum mid mê, tecum mid ðê, secum mid him, nobiscum mid ûs, uobiscum mid êow.

Hic is ǣgðer gê pronomen gê aduerbium: hic þes and hic hêr. tantundem is nama, þæt is eft swâ mycel. his genitiuus is tantidem eft swâ myceles oððe ealswâ myceles. næfð hê nâ mâ casa. totidem ealswâ fela ys êac nama and næfð nâ mâ casa.

DE NVMERO.

Numerus is getel, singularis ânfeald et pluralis and menigfeald. ânfeald getel byð on ðisum parte ego ic, tu ðû, ille hê, and menigfeald getel bið nos wê, uos gê, illi hîg. sume hîg bêoð ǣgþres geteles: idem homo se ylca man and idem homines þâ ylcan men. sume bêoð ǣgðres cynnes: haec ancilla þêos wyln and menigfealdlîce haec mancipia þâs wealas. þâ seofon diriuatiua pronomina, þæt synd ofgangendlîce naman speligendan, habbað twŷfeald getel, ân wiðinnan, ôðer wiðûtan. gif ðû âxast: cuius sunt hi libri? hwæs synd ðâs bêc? and ic cweðe on lêden: mei sunt mîne hîg synd, þonne byð on þâm forman stæfgefêge me ânfeald getel, and on ðâm ôðrum stæfgefêge i bið menigfeald getel. ealswâ tua uerba sunt ðîne word hit synd: on ðâm tu byð ânfeald getel and on ðâm a menigfeald. hîg habbað êac ealle twegen hâdas and twâ cynn: ân hâd and ân cynn byð on þâm hlâforde, þe cweð meus mîn, and ôðer hâd and ôðer cynn byð on ðâm ǣhte, þe hê embe sprecð, forðan ðe þæt forme stæfgefêg ys ðrêora cynna: masculinum and femininum and neutrum, and þæt ôðer stæfgefêg ys âwendendlîc fram cynne tô cynne: meus ager mîn æcer, mea terra mîn land, meum aratrum mîn sul. hî synd êac gecwedene possessiua, þæt synd geâgnigendlîce, forðan ðe hî getâcnjað oftost ǣhta, ac nâ swâ ðêah symle: gif ic cweðe meus dominus mîn hlâford oððe meus pater mîn fæder, ne byð ðǣr nân ǣht geswutelod. suus his is ǣgðres geteles gê ânfealdes gê menigfealdes, bûton priscianus luge, forðan ðe his frumcenneda sui is ǣgðres geteles: sui causa facit for his intingan hê hit dêð et sui causa faciunt and for heora intingan hî hit dôð; sibi prodest him sylfum hê fremað et sibi prosunt and him sylfum hî fremjað; se custodit hine sylfne hê hylt et se custodiunt and hîg healdað hî sylfe; a se expulit hostem fram him hê âdrǣfð þone fêond, a se expellunt hostes hî âdrǣfað heora fŷnd him fram et similia.

DE CASV.

Ðâ pronomina, þe habbað uocatiuum, þâ habbað syx casus and ðâ ôðre ealle nabbað, bûton fîf gebîgednyssa. on ðâm ôðrum hâde tu ðû and uos gê, þǣr ðǣr byð tôsprǣc, þǣr mæg bêon uocatiuus. eft on þâm ânum diriuatiuum, þæt ys ofgangende, meus mîn hæfð uocatiuus nâ þæs âgneres, ac ðæs ôðres hâdes, þe hê tô sprecð: o pater mi, doce filium tuum êalâ ðû fæder mîn, lǣr þînne sunu; o mater mea, uesti filium tuum êalâ ðû mîn môdor, scrŷd ðînne sunu; êac menigfealdlîce o noster amice êalâ ðû ûre frêond, o nostra soror êalâ ðû ûre swuster [o nostra soror, da nobis bibere êalâ ðû ûre swuster, syle us drincan] et cetera. nostras ûres landes man, uestras êowres landes mann habbað gelîce nominatiuum and uocatiuum, and nys nâ mâ pronomina, þe hæbbe syx casus.

Âne nigon naman synt, ðe habbað þâ ylcan declinunga, þe pronomina habbað, and for ðî wǣron sume bôceras swâ bepǣhte, þæt hî tealdon ðâ nigon naman tô ðisum dǣle, þe wê hâtað pronomen, ac se lârêow priscianus segð, þæt man sceal tôcnâwan ǣlces dǣles mihte and getâcnunge and swâ undergytan, hwæt hê sŷ, nâ be þǣre declinunge. gif sêo declinatio, þæt is, declinung, sceal tôsceâdan, hwæt gehwylc dǣl sî, þonne bêoð ealle ðâ seofon pronomina, þe wê nû embe sprǣcon, and êac participia, þæt synd dǣl nymende, getealde betwux namum; ac þæt ne byð nân gesceâd. þâs nigon naman, þe wê embe sprecað, sind appellatiua, þæt sind gecîgendlîce. proprium nomen is âgen nama and appellatiuum byð ǣlc ôþer nama. hêr synd ðâ naman: quis hwâ, unus ân, ullus ǣnig, nullus nân, solus âna, totus eall, alius ôðer oððe sum, alter ôðer, uter heora ôðer. þâs naman synd mobilia per tria genera, þâs naman synd âwendendlîce geond þrêo cynn. quis hwâ is werlîc hâd; quae hwylc is wîflîc; quod hwylc nys nâþres cynnes. heora ealra genitiuus byð cuius hwæs oððe hwylces and heora ealra datiuus cui hwâm oððe hwylcum, quem uirum laudas? hwylcne wer herast ðû? a quo uel a qui fram hwylcum oððe fram hwâm; et pluraliter qui hwilce oððe ðâ, quorum hwylcera oððe ðǣra, quis uel quibus hwylcum oððe ðâm, quos laudas? hwylce herast ðû? oððe ðâ, a quis uel a quibus fram hwylcum oððe fram þâm. þes nama hæfð twŷfealdne nominatiuum: quis and qui. se qui byð ânfealdes geteles and menigfealdes: qui uir sê wer, qui uiri þâ weras, and hî habbað twŷfealdne ablatiuum, swâswâ wê ǣr sǣdon. generis feminini quae hwylc, cuius hwylcere, cui, quam, a qua uel a qui; et pluraliter quae hwylce, quarum hwylcera, quis uel quibus, quas, a quis uel a quibus, ac se quibus ys gewunelîcor, forðan ðe quis is ðâm ôðrum gelîc. generis neutri quod uel quid hwylc oððe þæt, cuius ðæs oððe hwylces, cui, quod, a quo uel a qui; et pluraliter quae hwylce oððe ðâ, quorum, quis uel quibus, quae, a quis uel a quibus. hit is tô witenne, þæt ðâs naman habbað mislîc andgyt, be ðâm ðe hî gesette bêoð. gif ic cweðe: quis hoc fecit? hwâ dyde ðis?, þonne byð se quis interrogatiuum, þæt is, âxigendlîc. gif ic cweðe: nescio, quis hoc fecit nât ic, hwâ ðis dyde, þonne byð se quis infinitiuum, þæt is, ungeendigendlîc. gif ic cweðe: tu scis, quis hoc fecit þû wâst, hwâ ðis dyde, þonne byð se quis relatiuum, þæt ys, edlesendlîc. of ðisum bêoð gefêgede quisque gehwâ, quaeque, quodque gehwylc. heora ealra genitiuus ys cuiusque; cuique and swâ forð, swâ þâ ôðre. ealswâ on ðrêo wîsan quispiam, quaepiam, quodpiam ǣnig and heora ealra genitiuus cuiuspiam ǣniges and swâ forð. eft quisquam, quaequam, quodquam ǣnig. heora ealra genitiuus cuiusquam and swâ forð. eft quisquis swâ hwâ, quaequae swâ hwylc, quodquod swâ hwylc. heora ealra genitiuus cuiuscuius; cuicui et cetera. eft quidam, quaedam, quoddam sum and heora ealra genitiuus cuiusdam et cetera. eft quicumque swâ hwâ, quaecumque swâ hwylc, quodcumque and heora ealra genitiuus cuiuscumque et cetera. eft aliquis sum, aliqua sum, aliquod sum and heora ealra genitiuus alicuius sumes et cetera.

Vnus ân, una ân, unum ân and heora ealra unius ânes; uni ânum; et cetera.

Vllus, ulla, ullum ǣnig and heora ealra ullius ǣniges; ulli ǣnigum; et cetera.

Nullus, nulla, nullum nân; nullius nânes; nulli nânum; et cetera.

Solus, sola, solum âna and heora ealra solius ânes; soli ânum; et cetera.

Totus, tota, totum eal; totius ealles; toti eallum; et pluraliter toti ealle; totorum ealra; totis; et cetera.

Alius, alia, aliud ôðer and heora ealra genitiuus alius ôðres; alii ôþrum; et cetera.

Vter, utra, utrum heora ôðer oððe uncer ôðer; heora ealra genitiuus utrius heora ôðres; utri heora ôðrum. ealswâ gǣð of ðisum gefêged uterque heora ǣgðer, utraque, utrumque heora ǣgðer and heora ealra utriusque heora ǣgðres; utrique heora ǣgðrum; et cetera. neuter nâðor of ðisum gefêged ne gǣþ nâ swâ, ac gǣð æfter þǣre ôðre declinunge. neuter nâðor, neutri nâðres, neutro nâðrum; femininum neutra nâðor ðǣre forman declinunge: neutrae et cetera; neutrum nâðor, neutri nâðres et cetera. and ealle þâs habbað langne i on genitiuo, ac hê byð swâ ðêah on lêoþcræfte ǣgðer gê lang gê scort, bûton alius: sê byð ǣfre lang.

Alter, altera, alterum ôðer and heora ealra alterius ôðres: on ðisum byð se i ǣfre scort; alteri ôðrum; et cetera. of ðisum ys gefêged alteruter, alterutra, alterutrum heora ǣgðer. heora ealra genitiuus alterutrius and datiuus alterutri et cetera.