Part 39

XXXVIII. In ens. on ens geendjað þâs naman: hic ufens âgen nama, huius ufentis; hic dens þes tôð, huius dentis; generis feminini: haec gens ðêos mǣgð oððe þêod, huius gentis; haec mens þis môd, huius mentis; generis communis: hic et haec parens, huius parentis, fæder and môdor (gyf hit bið participium of ðâm worde pareo ic gehŷrsumge, þonne bið hit þrêora cynna); hic et haec et hoc sapiens wîs, huius sapientis. sapiens is ǣgðer gê nama gê participium, and insipiens unsnotor of ðâm gefêged is ǣfre nama. nocens derigende is nama and participium and innocens underigende of ðâm gefêged ys ǣfre nama; forðâm ðe ǣlc participium, þe byð gefêged þurh hine sylfne, byð âwend tô naman. on ðissere geendunge gâð ealle participia andwerdre tîde þǣra þrêora geðêodnyssa: of ðâm worde doceo ic tǣce bið hic et haec et hoc docens tǣcende, huius docentis; of lego ic rǣde hic et haec et hoc legens rǣdende, huius legentis; of þâm worde audio ic gehŷre cymð hic et haec et hoc audiens gehŷrende, huius audientis; and ôðre ungerîme.

XXXVIIII. In ons. eft on ons geendjað þâs naman: generis masculini hic mons þêos dûn, huius montis; hic fons þes wyll, huius fontis; hic pons þêos bricg, huius pontis; generis feminini haec frons þis forewearde hêafod, huius frontis (frons, frondis, bið bôh on trêowe); generis omnis hic et haec et hoc sons scyldig oððe scæððig, huius sontis; ealswâ of ðâm gefêged insons unscyldig, insontis et cetera.

XL. In uns. on uns geendjað âgene naman: hic aruns, huius aruntis et cetera.

XLI. In yns. on yns geendað ân grêcisc nama generis feminini: haec tyryns, huius tyrynthis.

XLII. In ars. on ars geendjað þâs naman: hic mars âgen nama, huius martis; haec ars þes cræft, huius artis; haec pars þes dǣl, huius partis et cetera.

XLIII. In ers. on ers geendjað þâs naman: hic et haec et hoc iners cræftlêas, huius inertis; hic et haec et hoc sollers menigtŷwe, huius sollertis; hic et haec et hoc expers orhlyte oððe bedǣled, huius expertis.

XLIIII. In ors. on ors geendjað þâs naman: hic mauors âgen nama, huius mauortis; generis feminini: haec choors ðes ðrêat, þæt is, lytel wered, huius choortis; haec sors þis hlot oððe hlyt, huius sortis; haec mors þes dêað, huius mortis; trium generum: hic et haec et hoc concors geðwǣre, huius concordis; hic et haec et hoc discors ungeðwǣre, huius discordis; hic et haec et hoc consors efenhlytta, huius consortis et cetera.

XLV. In urs. ân nama geendað on urs trium generum, þæt is ðrêora cynna: hic et haec et hoc tiburs, huius tiburtis, gentile nomen ðêodlîc nama.

XLVI. In uls. ân nama befylð on uls generis feminini: haec puls ðes brîw, huius pultis.

XLVII. In ems. ân nama geendað on ems generis feminini: haec hiems ðes winter, huius hiemis.

XLVIII. In abs geendjað twegen naman, ân communis generis: hic et haec arabs arabisc man (of þâm lande arabia), huius arabis; ôðor femininum: haec trabs þes bêam, huius trabis.

XLVIIII. In ebs correptam. ân nama geendað on scortne ebs omnis generis, þæt is, ǣlces cynnes: hic et haec et hoc caelebs clǣne oððe heofonlîc, huius caelibis.

L. In ebs productam. on langne ebs geendað ân nama feminini generis: haec plebs ðis folc, huius plebis. is êac gecweden haec plebes, huius plebei on ðǣre fîftan declinunge.

LI. In obs. on obs geendað haec scrobs, huius scrobis. scrobs ys pytt oððe dîc.

LII. In ybs. on ybs geendað ân nama masculini generis: hic calybs ðis îsen, huius calybis.

LIII. In urbs. on urbs geendað ân nama generis feminini: haec urbs ðêos burh, huius urbis.

LIIII. In aps. on aps geendað ân nama generis feminini: haec daps þêos sand oððe êstmete, huius dapis.

LV. In eps. on eps geendjað þâs naman generis masculini: hic manceps þes ðêowa mann, huius mancipis; forceps tang, forcipis; auceps fugelere, aucipis uel aucupis; adeps rysel oððe adipes. þâs ôðre synd communis generis: hic et haec princeps þes and ðêos ealdor, huius principis; hic et haec municeps burhealdor, huius municipis; hic et haec particeps þes and ðêos dǣl nymend, huius participis; hic et haec anceps twŷnigend oððe twŷhêafdede oððe twŷecgede, huius ancipitis. ealswâ biceps twŷecgede oððe twŷhêafdede; triceps þrŷhêafdede, tricipitis; praeceps forðheald oððe rêdelêas. þâs gefêgedan naman macjað ablatiuum on scortne e and on langne i: ab ancipite uel ancipiti, and menigfealdne genitiuum on ium: ancipitium; a bicipite uel bicipiti, horum et harum bicipitium et cetera.

LVI. In ops. on ops geendað ân nama generis feminini: haec ops ðêos spêd, huius opis, and ðrêora cynna of ðâm gefêged hic et haec et hoc inops ðes and ðêos and þis unspêdige, huius inopis. þâ ôðre synd grêcisce: hic ydrops þêos wætersêocnys, huius ydropis: ydropicus byð se wætersêoca and ydor wæter, ydria wæterfæt et cetera.

LVII. In yps geendað hic cynyps þes stânbucca, huius cynyphis.

LVIII. In irps. on irps geendað ân nama masculini generis: hic stirps ðes stybb, huius stirpis. se ylca nama is êac generis feminini, þonne hê getâcnað ofspringc.

LVIIII. In ax correptam. on scortne ax geendað haec fax þes blysa, huius facis. ǣlc nama, þe geendað on x oððe on twâm consonantem, byð lang on nominatiuo, ac se uocalis byð gescyrt on ðâm ôðrum casum.

LX. In ax productam. on langne ax geendjað þâs naman: haec pax þêos sybb, huius pacis; trium generum hic et haec et hoc audax þes and ðêos and þis dyrstige, huius audacis. ealswâ gâð þâs: capax numol oððe gefyndig, rapax rêafigende, contumax tôðunden oððe môdig, fallax lêas, uerax sôðfæst, ferax wæstmbǣre, sagax glêaw, fugax flugol oððe earh, tenax fæsthafol, edax etol, loquax sprecol, minax þêowigende et cetera. and ealle þâs habbað langne a on eallum casum and macjað ablatiuum on e and i: ab hoc et ab hac et ab hoc audace uel audaci et cetera.

LXI. In ex correptam. on scortne ex geendjað þâs naman: hic grex þêos êowd, huius gregis; hic remex ðes rêðra, huius remigis; hic uel haec silex ðes flint, huius silicis; hic uel haec cortex rind, huius corticis; haec ilex æcerspranca oððe âc, huius ilicis; haec carex þis secg, huius caricis; hic et haec et hoc supplex êadmôd, supplicis; hic et haec et hoc simplex ânfeald, duplex twŷfeald, triplex ðrŷfeald et cetera.

LXII. In ex productam. on langne ex geendjað þâs: hic rex þes cyningc, huius regis; haec lex þêos ǣ, huius legis; hic et haec et hoc exlex ûtlaga oððe bûtan ǣ, huius exlegis et cetera.

LXIII. In ix correptam. on scortne ix geendjað þâs naman: hic calix þes calic, huius calicis; haec nix þes snâw, huius niuis; haec pix ðis pic, huius picis; haec salix þes wîþig, huius salicis et cetera.

LXIIII. In ix productam. on langne ix geendjað þâs naman: hic fenix (swâ hâtte ân fugel on arabiscre ðêode, sê leofað fîf hund geâra and æfter dêaðe eft ârîst geedcucod: and se fugel getâcnað ûrne ǣrist on ðâm endenêxtan dæge), huius fenicis; generis feminini: haec cornix þêos ceô; haec ceruix þes hnecca, huius ceruicis; hic uel haec radix ðes wyrtruma, huius radicis; trium generum: hic et haec et hoc felix gesǣlig, huius felicis; hic et haec et hoc pernix swyft, huius pernicis; haec nutrix þêos fôstormôdor, huius nutricis; haec uictrix þêos sigefæste, huius uictricis and ealle ôðre þyllîce, þe cumað of werlîcum namum: hic cantor þes sangere, haec cantrix þêos sangystre; lector rǣdere, lectrix rǣdestre; doctor lârêow, doctrix lǣrestre et similia. þâs bêoð geðêodde tô neutrum on gebîgedum casum, swâswâ ys gecweden uictricia tollite signa nymað þâ sigefæstan mearca: nis swâ ðêah gewunelic hoc uictrix, ac on ðâm gebîgedum casum.

LXV. In ox correptam. on scortne ox geendað ân nama feminini generis: haec nox ðêos niht, huius noctis and ân of ðâm gefêged þrêora cynna: hic et haec et hoc pernox þurhwacol, huius pernoctis. on ðisum twâm namum ys se o scort on gecynde, ac ðâ twegen consonantes c and t hine ðôð langne.

LXVI. In ox productam. on langne ox geendjað þâs naman: generis feminini haec uox ðêos stemn, huius uocis; omnis generis ǣlces cynnes hic et haec et hoc uelox swyft, huius uelocis; hic et haec et hoc atrox wælhrêow, huius atrocis; hic et haec et hoc ferox rêðe, huius ferocis et cetera.

LXVII. In ux correptam. on scortne ux geendjaþ þâs naman: hic uolux âgen nama, huius uolucis; haec nux þêos hnutu, huius nucis; haec crux þêos rôd, huius crucis; hic et haec dux þes and ðêos lâttêow oððe heretoga, huius ducis; hic et haec et hoc trux wælhrêow oððe rêþe, huius trucis.

LXVIII. In ux productam. on langne ux geendjað ðâs naman: hic pollux âgen nama, huius pollucis; haec lux þis lêoht, huius lucis.

LXVIIII. In yx. on yx geendjað þâs naman: hic sandyx þis wâd, huius sandycis; haec styx hellemere, huius stygis.

LXX. In aex. on aex geendað ân nama: haec faex þâs drosna, huius faecis.

LXXI. In aux geendað ân nama: haec faux þes gôma, huius faucis.

LXXII. In alx. on alx geendjað twegen naman: haec falx þes sicol, huius falcis; haec calx ðes cealcstân, huius calcis: mid ðâm naman bið êac getâcnod hô oððe ende.

LXXIII. In anx. on anx geendað ân nama: haec lanx þêos wǣge oððe scalu, huius lancis.

LXXIIII. In unx. on unx geendað ân nama: hic et haec coniunx þes and ðêos gemaca, huius coniugis.

LXXV. In arx. on arx geendað ân nama: haec arx þis wîghûs, huius arcis.

LXXVI. In ac. on ac geendað ân nama neutri generis: hoc lac þêos meoloc, huius lactis.

LXXVII. In ec. on ec geendað ân nama neutri generis: hoc allec ânes cynnes fisc, huius allecis.

LXXVIII. In ut. on ut geendað ân nama neutri generis: hoc caput þis hêafod, huius capitis and of ðâm gefêgede hoc sinciput healf hêafod, huius sincipitis; hoc occiput se æftra dǣl ðæs hêafdes, huius occipitis.

Gyt syndon sume geendunga tô êacan þisum getele: huiusmodi þus gerâd, huiusmodi homo ðus gerâd man, huiusmodi homines ðus gerâde men; ealswâ tô femininum and tô neutrum. swâ gǣð istiusmodi swâ gerâd and eiusmodi tô ǣlcum cynne and tô ǣlcum case. ealswâ frugi uncystig oþþe spærhynde; frugi homo uncystig man, frugi hominis uncystiges mannes; frugi mulier uncystig wîf, frugi mulieris et cetera. ealswâ nequam mânful oððe forcûð: hic et haec et hoc nequam, huius nequam. þâs and ðyllîce synd indeclinabilia, þæt synd undeclinjendlîce.

Ys êac tô witenne, þæt lêdene lârêowas macjað on sumum namum accussatiuum on im: haec uis þêos miht, hanc uim; haec tussis ðes hwôsta, hanc tussim; haec caribdis ân stânclûd on sǣ, hanc caribdim; haec syrtis þes sandhricg, hanc syrtim; tiberis hâtte sêo êa, þe yrnð be rôme, hanc tiberim; tigris ys ân êa and ânes cynnes dêor, hanc tigrim. þâs naman and heora gelîcan macjað ablatiuum on i. sume naman macjað heora accussatiuum ǣgðer gê on im gê on em: puppis stêorsetl, hanc puppim uel puppem; nauis scip, hanc nauim uel nauem; clauis cǣg, hanc clauim uel clauem; securis æx, hanc securim uel securem; peluis wætermêle, hanc peluim uel peluem; turris stŷpel, hanc turrim uel turrem; and ðâs macjað heora ablatiuum on e and i: ab hac puppe uel puppi et cetera.

DE PLVRALI GENITIVO.

Gif hwâm twŷnað be ðâm menigfealdan genitiuo, þonne secge wê hêr scortlîce be þâm earfoðostan. supplex êadmôd oððe âloten ys þrêora cynna: horum et harum et horum supplicum; supplicium ys wîte. artifex cræftica, horum artificum þissera cræftycena; artificium is cræft. iudex dêma, horum iudicum ðissera dêmena; iudicium is dôm. parens fæder oððe môdor, horum parentum. uigil wacol, horum uigilum. memor gemyndig, horum memorum gemyndigra. fons wyll, fontium. mons dûn, montium. frons foreweard hêafod, frontium. pars dǣl, partium. ars cræft, artium. arx wîghûs, arcium. urbs burh, urbium. hiems winter, hiemum. princeps ealdorman, principum; principium is angyn. municeps burhealdor, municipum; municipium ys burhscipe. collis hyll oððe beorh, collium. follis bylig, follium. caedes sliht oððe slege, caedium. aedes botl, aedium. iuuenis junglingc, iuuenum. panis hlâf, panum. canis hund, canum. uates wîtega oððe sceop, uatum. ciuitas ceaster, ciuitatium; probitas gôdnyss, probitatium; bûton sêo sincopa, þæt ys, sêo wanung, þone i oftêo, þæt sŷ gecweden ciuitatum, probitatum, sanctitatum et cetera. hae uires þâs mægnu, harum uirium. hi et hae tres et haec tria, horum et harum et horum trium ðissera þrêora. hi et hae plures mâ et haec pluria, horum et harum et horum plurium. lis geflit, litium geflita. hic et haec dis welig, ditium. nox niht, noctium. uox stemn, uocum. consul dêma, consulum. dux heretoga, ducum. nux hnutu, nucum. caput hêafod, capitum. pes fôt, pedum. ales fugel, alitum. bos oxa, boum. þurh ðâs ðû miht þâra ôðra genitiuum understandan.

DE QVARTA DECLINATIONE.

Quarta declinatio habet terminationes duas sêo fêorðe declinung hæfð twâ geendunga, us and u. on us geendjað masculina nomina, and on u befeallað neutra. þêos declinung gǣð þus: nominatiuo hic sensus þis andgyt, genitiuo huius sensus ðises andgytes, datiuo huic sensui þisum andgyte, accusatiuo hunc sensum þis andgyt, uocatiuo o sensus êalâ ðû andgyt, ablatiuo ab hoc sensu fram ðisum andgyte; et pluraliter nominatiuo hi sensus ðâs andgytu, genitiuo horum sensuum ðissera andgyta, datiuo his sensibus þisum andgytum, accusatiuo hos sensus þâs andgytu, uocatiuo o sensus êalâ gê andgytu, ablatiuo ab his sensibus fram ðisum andgytum. ealswâ gâð ðâs: hic casus hryre oþþe declinung, huius casus; risus hlehter, cursus ryne, sexus werhâd oððe wîfhâd, nexus cnotta, luxus lust oððe gǣlsa, fluxus tôflôwednyss, ritus gewuna, metus ôga, impetus onrǣs, fluctus flôd oððe ŷð, actus dǣd, fructus wæstm, uictus bîgleofa, uestitus scrûd, habitus gyrla, saltus hlŷp and holt, exercitus werod oððe here, uersus fers, uisus gesihð, auditus hlyst, gustus swæcc, odoratus stenc, tactus hrepung, ictus sweng, motus styrung, affectus gewilnung, effectus fremmingc, monitus mynegung, passus stæpe, gradus hâd oððe stæpe, lapsus slide, usus brîce oððe gewuna, potus drenc, portus hŷð, artus liþ, arcus boga, lacus sêað, acus nǣdl, sinus bôsm, currus cræt, uultus andwlite, cultus bîgeng et cetera.

Ðâs ôðre synd feminini generis: haec manus þêos hand, huius manus, huic manui, hanc manum, o manus, ab hac manu; et pluraliter hae manus, harum manuum, his manibus, has manus, o manus, ab his manibus. ealswâ gâð þâs: haec anus ðis ealde wîf, porticus portic, socrus sweger, nurus snoru, tribus mǣgð, domus hûs.

Þâs ôðre synd neutri generis and indeclinabilia, þæt is, undeclinjendlîce: hoc cornu þes horn, hoc tonitru þes ðunor. nabbað þâs naman nâ ôðre gebîgednysse on ânfealdum getele, ac þes ân casus bið gecweden for eallum ðâm ôðrum ðus: hoc cornu, huius cornu, huic cornu, hoc cornu, o cornu, ab hoc cornu; on menigfealdum getele hîg habbað sume casus: haec cornua, horum cornuum, his cornibus, haec cornua, o cornua, ab his cornibus. ealswâ gǣð hoc genu þis cnêow et pluraliter haec genua; hoc gelu þes forst, ueru spitu, specu scræf, pecu nŷten, testu crocscerd, penu hêddern et cetera, ac hî âteorjað sume on menigfealdum getele. syndon êac gecwedene hic cornus þes horn, hic tonitrus masculini generis on ðissere declinunge. pecu gǣþ êac on ôðre wîsan on ðǣre þriddan declinunge: hoc pecus, huius pecoris and haec pecus, huius pecudis; and hoc testu þissere declinunge and haec testa þǣre forman declinunge. ealswâ specu and penu gâð on manega wîsan and on mislîcum kynne.

Arcus boga and artus lið and partus geêacnung healdaþ þone u fæste on menigfealdum datiuo and ablatiuo: arcubus bogum, artubus liðum, partubus geêacnungum, for ðâm gesceâde, þæt hîg nǣron gelîce arcibus wîghûsum, artibus cræftum, partibus dǣlum. êac sume ôðre healdað þone u on ðâm foresǣdum casum bûtan intingan: portubus hŷðum, tribubus mǣgðum, lacubus sêaðum et cetera.

DE QVINTA DECLINATIONE.

Quinta declinatio habet unam terminationem in es productam sêo fîfte declinung hæfð âne geendunge on langne es, and synd ealle feminini generis bûton ânum, þe ys ǣgðres cynnes on ânfealdum getele and on menigfealdum getele ys masculini generis: hic uel haec dies ðes dæg, and ân of ðâm gefêged ys masculini generis: hic meridies þes middæg. þêos declinung gǣð þus: nominatiuo hic uel haec dies þes dæg, genitiuo huius diei þises dæges, datiuo huic diei ðisum dæge, accusatiuo hunc uel hanc diem þisne dæg, uocatiuo o dies êalâ ðû dæg, ablatiuo ab hoc uel ab hac die fram ðisum dæge; et pluraliter nominatiuo hi dies þâs dagas, genitiuo horum dierum þissera daga, datiuo his diebus ðisum dagum, accusatiuo hos dies þâs dagas, uocatiuo o dies êalâ gê dagas, ablatiuo ab his diebus fram ðisum dagum.

Ealle ôðre naman þissere declinunge syndon feminini generis; haec facies ðêos ansŷn, haec species þêos wlitu, acies egc oððe scearpnys, requies rest, progenies ofspringc, series endebyrdnyss, pernicies cwelmbǣrnyss, rabies wôdnys, glacies îs, canicies hârung, effigies hiw oððe anlîcnys, esuries hungor, macies hlǣnnys, ingluuies oferǣt, caessaries feax. þrŷ naman of ðisum gâð on twâ wîsan: duricies and duritia heardnys, mollicies and mollitia hnescnys, materies and materia antimber. fides gelêafa; res þing; spes hiht et cetera. ac hî âteorjað sume on menigfealdum getele.

DE NVMERO.

Numerus is getel, singularis et pluralis ânfeald oððe menigfeald. ânfeald getel ys on ânum: homo ân mann. menigfeald getel ys homines menn. and ealle ðâ eahta partes habbað þâs twâ getel: witodlîce âgene naman habbað ânfeald getel and nabbað menigfeald. êac sunne and môna sindon ânfealdes geteles. sindon êac manega ôðre naman, þe æfter lêdensprǣce nabbað menigfeald getel: masculini generis þâs: sanguis blôd (ac swâ ðêah on hâlgum bôcum wê rǣdað uirum sanguinum), puluis dûst, fumus smîc, fimus scern, limus lâm; generis feminini: pax sybb, lux lêoht, pix pic, fames hungor, sitis ðurst, labes âwyrdnyss, tabes wyrms, humus molde; generis neutri: coenum meox, foenum strêw, lutum fenn, aeuum êcnys, penum hêddern, uulgus ceorlfolc, pelagus wîdsǣ, uirus wyrms. and ǣlc þǣra ðinga, þe man wihð on wǣgan oððe met on fate, næfð heora nân menigfeald getel, ðêah ðe sume menn be heora âgenum dôme hî âwendað menigfealdlîce þus cweðende: frumenta hwǣtas, ordea beras, fabae bêana, pisae pisan, uina fela wîn, mella fela hunig et cetera.

Sume naman synd êac, þe nabbað ânfeald getel, ac bêoð ǣfre menigfealdlîce gecwedene, swâswâ bêoð twâ ðǣra twelf tâcna, gemini getwysan and pisces fixas, and manega ôðre tô êacan þison: generis masculini hi manes þâs helwaran, primores hêafodmenn, liberi bearn, cani hwîte hǣr on ealdum menn, sentes ðornas, uepres brêmlas; generis feminini insidiae syrwan, induciae fyrst, deliciae êstas, diuitiae welan, excubiae weardan, manubiae hererêaf, primitiae frumwæstmas, exequiae lîcðênunga, blanditiae geswǣnyssa oððe ôlæcunga, bigae twegra horsa cræt, trigae þrêora horsa cræt; quadrigae fêower horsa cræt, reliquiae sumes ðinges lâfe, kalendae clypunga, forðan ðe ðâ ealdan men clypodon symle on niwum mônan. ealswâ nonae ân getel on gerîmcræfte, idus tôdǣlednyssa þæs mônðes; nundinae cŷpinga, latebrae dimhofan, tenebrae þêostru, nuptiae giftu, quisquiliae ǣfyrmðe; generis neutri: arma wǣpnu, moenia weallas, crepundia swurbêagas, cunabula cildcradulas, spolia hererêaf, exta þearmas, extales bæcðearmas, serta cynehelmas, pascua læsa, sponsalia brŷdgyfa, praecordia forebrêost.

Sume naman synd ôðres cynnes on ânfealdum getele and ôðres cynnes on menigfealdum getele: hic locus ðêos stôw masculini generis and on menigfealdum getele haec loca neutri generis. ealswâ hic iocus þes plega et pluraliter haec ioca þâs plegan; hic sibilus þêos hwistlung, haec sibila þâs hwistlunga; hic carbasus þes segl, haec carbasa þâs seglu; hic tartarus þêos hellîce sûsl, haec tartara mænigfealdlîce. þâs ôðre synd generis neutri on ânfealdum getele and generis feminini on menigfealdum getele: hoc epulum þêos wist and menigfealdlîce hae epulae; hoc balneum þis bæð and menigfealdlîce hae balneae; hoc caepe þis lêc undeclinjendlîc and menigfealdlîce hae caepae declinjendlîc. þâs ôðre synd neutri generis on ânfealdum getele and masculini on menigfealdum: hoc caelum þêos heofen and menigfealdlîce hi caeli; hoc porrum þis lêac and eft hi porri; hoc frenum þes brîdel and menigfealdlîce hi freni uel haec frena; hoc filum þes ðrǣd and menigfealdlîce hi fili uel haec fila et cetera.

Sume naman habbað ôðre declinunge on ânfealdum getele and ôðre on menigfealdum, swâswâ ys hoc iugerum þes æcer: se nama ys þǣre ôðre declinunge on ânfealdum getele and ðǣre ðriddan declinunge on menigfealdum getele; hoc uas þis fæt ys ðǣre þriddan declinunge on ânfealdum getele and ðǣre ôðre on menigfealdum.

DE FIGVRA.

Figura is hiw on namum and on ôðrum dǣlum and æfter donatum, þâm lârêowe, synd twâ figura: simplex, þæt is, ânfeald et composita, þæt is, gefêged. ânfeald hiw is decens geðæslîc oððe ârwurðe, potens mihtig. gefêged hiw byð, þæt ðe byð of twâm dǣlum oððe of mâ gefêged: indecens unðæslîc oððe ungedafenlîc, inpotens unmihtig; and hî bêoþ gefêgede on fêower wîsan: ǣrest of twâm ansundum dǣlum: iniustus unrihtwîs; in is praepositio and iustus is nama. eft byð gefêged of twâm tôbrocenum dǣlum beniuolus wel willende; eft of ansundum dǣle and tôbrocenum inimicus fêond, insipiens unwîs; eft of tôbrocenum dǣle and ansundum impius ârlêas, efferus rêðe.

Ealle ðâ eahta dǣlas underfôð fêginge, bûton interiectio âna, and, gif se nama bið gefêged of twâm ansundum dǣlum, þonne mæg man on ǣgðrum ende hine declinjan: hoc ius iurandum þes âðswara, huius iuris iurandi, huic iuri iurando et cetera. gyf se nama byð gefêged of nominatiuo casu and of ôðrum gebîgedum case, þonne bið se nama declinjendlîc on ðâ healfe, þe se nominatiuus byð: hic praefectus urbis ðes portgerêfa oððe burhealdor, huius praefecti urbis, huic praefecto urbis, hunc praefectum urbis, o praefecte urbis, ab hoc praefecto urbis et cetera. gif se nama byð gefêged of twâm gebîgedum casum, þonne byð hê indeclinabile, þæt is, undeclinjendlîc, ac gǣð se ân casus for eallum ðâm ôðrum casum, swâswâ ys huius modi: huius modi homo þus gerâd man, huius modi hominis þus gerâdes mannes, huius modi homini; huius modi mulier þus gerâd wîf; huius modi mancipium þus gerâd þêowman. ealswâ gâð illius modi swâ gerâd et cetera.

Be þâm syx casum wê habbað gesǣd, ac sume naman synd gehâtene monoptota. þæt sind ânre gebîgednysse, and se ân casus gǣð for ealle ðâ ôðre: nequam mânful and ealra stafa naman: hoc a, huius a; hoc b, huius b and swâ forð. ealswâ quattuor fêower, quattuor homines, quattuor hominum and swâ tô ǣlcum case and tô ǣlcum cynne: quinque feminae fîf wîf, quinque uerba fîf word; sex syx and swâ forð ôð centum hundtêontig. mille þûsend gæð ealswâ.

Sume naman syndon diptota gecwedene, þâ habbað twegen mislîce casus and nâ mâ on gewunan: ueru spitu, ueribus spitum; tabi wyrms and tabo: nys ðǣr nâ mâ casu on gewunan.

Sume synd gecwedene triptota, þâ habbað þrŷ ungelîce casus, swâswâ bêoð ealle naman neutri generis þǣre ôðre declinunge on ânfealdum getele: hoc templum ðis templ, huius templi, huic templo; nys ðǣr nâ mâ mislîcra casa. ealswâ byð on menigfealdum getele on eallum neutrum: haec turibula þâs stôrcyllan, horum turibulorum, his turibulis; haec sidera þâs tunglan, horum siderum, his sideribus; cornua hornas, cornuum, cornibus.

Sume naman syndon gehâtene tetraptota, þâ ðe habbað fêower ungelîce casus, swâswâ synd ealle, þâ þe geendjað on er on þǣre ôþre declinunge: hic presbiter þes mæsseprêost, huius presbiteri, huic presbitero, hunc presbiterum et similia.

Sume synd gecwedene pentaptota, þâ ðe habbað fîf ungelîce casas. swâswâ synd ealle, þâ ðe geendjað on us, ðǣre ôðre declinunge: iustus rihtwîs, iusti, -to, -tum, o iuste and manega ôðre þǣre ðriddan declinunge.

Sume naman synd gecwedene exaptota, þæt synd, þâ ðe habbað syx casus, nân ôðrum gelîc, ac wê ne findað nâne naman bûton ðrîm ðus gerâde: unus ân, unius ânes, uni ânum, unum ǣnne, o une êalâ ðû âna, ab uno fram ânum. ealswâ gǣð solus âna and totus eall.

Sit hoc satis de sex casualibus formis bêo ðis ðus genôh be ðâm syx gebîgendlîcum hiwum gesǣd.