Part 9

Rechts, dóar hei’j’t!—Tal van boeren en boerinnen, jong en oud, Griffermierd en Rooms, veul ’r van ien’t spiksplinternei, allemoal ien’t kastentuug, ze loopen en hokselen deur mekoare; veul kieken ’r noar de hugt; naar ’en poal;—niet noar de poal van ’t uiversnest, woar boven op ’t jonge uiverke ’t vliegen prebiert: woeps! fladdereflats! met de spillebeentjes noar boven en zoo weer noar onder; nee, noar ’en andere poal; boven zit ’r ’en zakkroonje ien; oan ’t kroonje hangen ’en heele boel dinger: ’en ham, ’en piep, ’en neusdoek, ’en zulveren tabaksdeus, ’en boek—’t is verrechtig ’en biebel, met zulveren slotjes,—en drie halve fleskes, ze zeggen: janever.

Hoerah! Zie, doar hèt ’r een al klimmend den neusdoek gegrepen. Wat loater het Kees, bijgenuumd „groanjepik”, den biebel gevat. Den biebel tussen borst en kin geknepen duut ie nog ’en greep. Doar het ie ’en fleske! „Hoera!” roept Kees, en—met twee kumt ie onder.

Op zied!—Kom mee!—Veuruut!....

„Hei! ’t was ien de Mei zoo blij; Hei! ’t was ien de Mei!”

Zoo geet ’et, ’en kring van vieftig ien de rondte. En de jongens kniepen de hand’ van de dernjes zoo vast, en de dernjes kussen dat ’et klapt as ’t oan de moat van kussen kumt, en de ouwen hebben geen begriep dat ze zoo gek kwiemen um mee te doen:

„Hei! ’t was ien de Mei zoo blij; Hei! ’t was ien de Mei!”

Zoo geet ’et, ze springen en drêjen en jolen en kussen, en—moar weinige van de oudsten en wraksten zien ’et oan, sommigen rookend uut lange piep’, anderen roerende ien’t rood met sukker, en proaten: dat ’r ien ’t darp nog nooit zoo’n deun is op de veiool gespeuld.

Een ander tooneel:

De lange deel der schoone hoeve is kwistig met groen en vlaggen versierd. Een lange tafel, drie voet breed en op schragen, staat aangerecht. De feestgenooten zitten aan; de mastklimmers zijn afgetrokken.—De muzikanten, die zich reeds buiten lieten hooren, zitten op een toestel van planken—boven de pomp.

Op de tafel, zie—zes rundstukken van twoalf Neerlandsche pond’. „Mins, mins!” zes hammen. „Loat ze ielk is twientig pond wêgen!”—Vieftien tulband’. „Krek één veur z’n vieren!” Mikken bij de stoapels! Keezen en eiers. Wien? „Ielk man ’en heele fles noast zien bord, en gunds bij de deur, nog vier ankermandes!”

Om de tafel, zie—knappe jongens; óók lillikkers. Mooie dernjes, verdrêjd mooie snuutjes! óók misdeilde. Oan ’t bovenst einde zit ’en dikke jonge kerl, met mooi blauw’ oogen; noast ’em ’en mooi dernje, achttien joarkes umtrent, met ’en kleurke veul roojer as anders. Noast heur, oan d’andere kant, ’en schroalig zwart menneke op de punt van zien stoel. Die dikke kerl is Harmen Homan; dat dernje.... moar ge ziet ’et al.

„Alles op z’n tied, bidden en karmishouen, placht voader te zeggen,” roept de gastheer: „Vrinden! de oogen dicht asteblieft; en gelluu boven de pomp, helder op, as we met stilzitte gedoan hebben.”

En—’t stilzitten is gedoan, en ge ziet en heurt niks anders as dat ’r wordt gegêten en gedronken, en nog ens opgeloajen en nog ens lêggeklokt; dat ’r gegons en gelach en gegoechel is, veul niet genogt, en dat de meziek krek speult of ze’t muu wordt, maar ielkreis weer moed kriegt. ’t Mooie dernje noast den Homan mot arg werm wêzen; ze gluujt as ’en kooltje; ze lacht ielkreis zoo hard as ze kan, maar ook, ze kiekt zoo af en toe naar de hugt, en—dan is ’t krek precies of ze troan’ ien de eugskes het.

„Dat ze zich verslokte misschien?” Best meuglik!

’t Begint te schemeren in de boerenfeestzaal. Een groot gedeelte van ’t jongvolk heeft reeds den disch verlaten. Op de hofstee ’t Wilderveld zijn—achter-afkes en opziedjes genogt um poar oan poar is te kuieren, en ’en bietje meer verliefd as anders te proaten van: „Och, wat bi’j toch oarig!” en: „Och, wat he’k ou toch lief!”

Met een flesch onder den arm staat Homan tegenover een soort van heerenboer met ’en heufd as ’en oliebol.

„Kom Limp, blief nog ’en bietje.”

„Nee zeker Homan, ik kan niet; ze spannen al in,” zegt de man die te R. Homans zaken—alsof ’t voor z’n eigen was geweest—had behandeld, en hij waggelt naar buiten.

„Nou, wel thuus!” roept Homan. „Hei oome Sander, woar zit Franske?”

„Franske! hê!” klinkt het een weinig verschrikt uit Bikkers mond: „’k weet niet; ’k zie ze niet;” en hij frommelt in zijn jaszak.... doar had ie krek ’en stuk tulband ien gemoffeld, ’en oarig stuk, zie, veur moeder Grade, die ’r niet bij had kunne—misschien niet bij had wille wêzen, veur moeder, went joa ’t was zund van al wat ’r overbleef.

Limps karretje, dat hem naar zijn woonplaats—de voormalige woonplaats van Homan—zal terugbrengen, staat voor de schuurdeur. Limp heeft zich nog even opgehouden.

Sander Bikkers staat bij ’t kerreke ’t spul te bekieken.

„Hier vrindschap,” zegt Limp, en—Sanders vuult twee kwartjes in zien hand.... Zou’k....? Za’k ze....? „Hê Hê, ik dank oe.”

Limp rijdt het erf af. Wijn maakt dorstig. Bij moeder Grompel aan De Lindeboom, ’en klein bietje kloare!

Zie, ’t zonlicht verdwijnt, maar, de feestvreugde niet! Een groote pekton wordt op het Molenstuk ontstoken.

’t Molenstuk waar Reuske graast? Reuske! nee, Reuske loopt op ’t Molenstuk niemeer: Kwoaje droes. Eergiester kreeg ze ’t genoadeschot!

Kiek.... harrejennig! sjie sjoe....! doar is ’en vuurslang de locht iengegoan. Bluumkes noar onder. Wat ze gauw uut zin! Nog ’en vuurslang. Nooit op ’t darp zoo belêfd!

„Gevoarlik! met die heujbargen en ’t rieten dak. Moar zie, alweer een! Heere minsen nog toe!”

En de pekton brandt helder en fel, en de „rojoale boer en ’t mooie dernje” en al de jonkheid van ’t feest, ’t draait rondom de pekton, alweer in een kring, en wilder dan ’s middags klinkt het luide

„Hei! ’t was ien de Mei zoo blij; Hei! ’t was ien de Mei!”

De laatste sintels der pekton knappen en verdooven. Den boer van ’t Wilderveld zien wij niet meer; ’t mooie dernje ook niet.

’t Laatste karretje rijdt huiswaarts, onder den eereboog door; en ’t lichtje in de monsterpompoen flikkert in ’t laatste vet, da’j nog flauw de woorden kunt lêzen:

„Harmen Homan, Franske Schouw; Hun ter eer, as man en vrouw.”

En—met de hand krampachtig op de borst gedrukt, heeft Kobus—de knecht bij vrouw Grompel aan De Lindeboom—de gelagkamer, waar hij werkte, verlaten. Dat ook de hoop om bij den bloedverwant hulp te vinden zou worden teleurgesteld, dát heeft hij ondervonden. Dat het veerhuis te R. wel spoedig verhuurd zal wezen, dát kan hij verwachten. Dat Franske, ’t lieve Franske, bij zijn vervlogen vooruitzichten, den geldduivel moede, der weelde, en—óm die weelde—een ander in de armen zou snellen, dát heeft hij.... gezien.... gevoeld.... helaas! in ’t einde.... begrepen. Dat Franske met den vreemde, den luchthartigen vreemde, in grootheid en eere gelukkig zou wezen, dát heeft hij van God gesmeekt met hart en met tranen. Dat ze heden feest zouden vieren.... trouwfeest van Franske.... met.... met dien ander.... Ja! ja! dát heeft hij geweten. „Geweten! Groote God! joa,” zucht Kobus: „moar geweten he’k niet wat den Limp zich ien dranksoes al lachend verproatte. Geweten he’k niet, dat den Homan ien lucht en ien damp bouwt; dat ie schuld moakt op schuld, en vortteert op geld, dat zien erste vrouws voader hum nooit zal doen urven. God het ’et geweten,” denkt Kobus voort: „en toch laat Ie toe dat de lichtzin ’en schoap met glimpglans bekoort en bliend mee ien’t wee trekt. God het ’et geweten, en Hij verstoat dat geldzucht zien bloed verkupt en liefde smoort en liefde brêkt. En nou.... ’t is te loat! Groote God, ’t is te loat!!”

Daar vloeiden heete tranen over de bruine wangen van den armen Kobus, en—heel in de verte klonk het van een huiswaarts keerend troepje:

„Hei! ’t was ien de Mei zoo blij; Hei! ’t was ien de Mei.”

„Was’t nog maar Mei gewêst!—Ze schreven ’et letst van Augustus! De graanoogst was binnen.”

De mist hangt dik en zwaar. ’t Is zoo’n donker Decemberdagje. Wij betreden De Kniehorst.

Wat ziet er alles naargeestig uit. Naargeestig niet alleen, ook vervallen. Zie huis en hof en bergen maar. Ginds, vijf verschrompelde kippen, die op de mestvaalt harken en krabben, en elkaar om ’t zeerst ter zijde stooten——alsof de andere het had!—Die varkens, arme rammelkasten! zij wroeten in de modder en knoepen het bemoste hout van hun doorluchtig zomer- en winterverblijf.

Kent gij Waks nog. Waks, den speelmakker van Grades kleindochter. Waks is waakzaam: Waks mocht niet mee naar ’t Wilderveld, en—vet worden mag hij ook niet. Vet moakt vadsig, en met den winterdag dient Waks veural wel waks te wêzen.

Wij gaan de deeldeur binnen. Vijftien stuks rundvee ontwaart ge tusschen de posten.

„Die zien er toch beter uit!” Hebt ge verstand van vee....? Kom maar verder.

Wij bevinden ons binnen de keukenkamer. Slechts één persoon ontdekken wij er; ’t is moeder Grade.

Moeder Grade! Zie, zij zit gehurkt bij de vuurplaat waarop een helder vuurke brandt.—een helder vuurke!—En boven dat vuurke hangt een ijzeren potje met een houten deksel er op. En moeder Grade heeft een kleinen pollepel in de hand, en tuurt op het deksel, waar bezijden—bloaskes brutsen en proetsen, jong, zoo kokt ie!

Stil! Sander is met ’en kool of wat noar de merkt toe; eerst t’ oavend kumt ie weerum. Mieke—de tienjarige hulp der oude—is noar de kortegesoazie. Mieke het ien den veurmiddag wat beenvleis bij den slachter gehoald. „’t Zal ’en bovenst suupke wêzen! Bruts, proets! hê wat kokt ie! Of ’t ook lekker zal smoaken!—Sust! Waks sleet oan; dat duut ie ook as ’t Sander is. AS ’t Sander ens was!!”

De oude vrouw richt zich haastig op. Ai! ’t spit ien de rug; oud en wrak; ze kan niet meer zoo as vroeger.—Woar zal ze ’t soeppötje laten.... AS ie ’t zag....!

Daar wordt de klink der keukendeur gelicht. „Si! Heere bezwieke! Kobus, bin gij ’et?”

’t Is Kobus. Sedert den avond dat wij hem voor de eerste maal zagen, zijn er zeven maanden voorbijgegaan. Die zeven maanden van smart staan hem wel duidelijk voor ’t aangezicht gedrukt; de laatsten er van, zij griefden en groefden wel ’t diepst.

Oude vrouw! ook uw gelaat, nu naar de lichtzijde gekeerd, vertoont ons wreede sporen van zielesmart.... misschien nog van iets anders:.... van ontbering toch niet....?

„Nee, ’t letste niet,” zal ze u antwoorden: „nee, Sander is best; ’en oud mins het weinig behoeftes; ’t vleis is duur tegenswoordig; sukkerei smoakt al hoast krek as koffie;—Sander het geliek dat kruuzemunt nog wel zoo gezond as tee is. Sander is best. Dat ie zuinig is dat strekt ’em tot eer, dat he’k ’em geleerd toen ie kiend was—DAT HE’K! Of ie ’t wat overdrieft....!!”

Ziet ge, zóó zal ze spreken, maar denken, helaas! ze zucht in haar ziel: „Sander! Sander! al te zuinig moakt gierig. Sander mien ouwen dag is ’r niet bêter um. Moar arger dan dat! ha’j noar road geluusterd, ha’j ’en eerlikke jong geholpen; had de glans van ’t geld oe niet veur Homans lichtzin verbliend! Sander! ha’j noar road geluusterd, dan zou’j nou niet grommen as oe ouwe moeder greint; as ze schreit um Franske, ’t kiend van hoar kiend! um Franske, die te jong was om ’t rechte spoor te kiezen, woar gij ’t hekke veur sloot. Sander, sprêken durf ik niet, doar bin’k te oud, te bang—nee, doar he’k oe te zwakkelik lief veur, moar anders zou’k oe zeggen: Sander, Franske boet, boet gij met heur mee. Verstoot heur niet uut angst dat ze ou veur Homans schulden zulle oanspreken. Z’is ou bloed, Sander! En—wi’j dát niet, ku’j dien angst niet verwinnen, help dan ien stilte; sprêk heur niet, moar steun heur dat ze van den oalmoes niet lêven hoeft.”

Zóó zucht de oude moeder in haar eenzaamheid, elken dag, ieder uur, en, dan tuurt ze met tranen in haar oogen noar de hugt, noar den zolder; en dan heurt ze.... niks as ’t lillik geknets van den houtwurm; en dan ziet ze dien balk die gevoarlik veur ’t huus wordt; en bij tijen ziet ze ook de koekkoek, die maar altied op één steet.... op Één!

„Kobus sprêk, ge hebt wat slechts,” heeft vrouw Grade gezegd, terwijl de schrik van haar zoon te zullen zien binnentreden, voor een andere vrees heeft plaats gemaakt: „Kobus sprêk, ’en oud mins kan veul verdroagen.”

„Goa zitten vrouw Bikkers; ge bêft ’en bietje,” zegt Kobus en hij schuift haar den stoel naderbij—den oude, dien van Homan het Sander niet langer kunne zien; acht guldes het ie ien stad d’r veur weergehad,—„goa zitten, ’t is zoo arg niet, zoo heel arg is ’t niet; en ook, al wás ’t arg, ’k heb alles van anderen geheurd; de minsen vergrooten zoo licht. D’r zin ’r ’en boel ien ’t darp, die toch meelie hebben; d’r is nog heel geen gebrek gewêst, moar—dat ie arg de koorts het, dát is zoo. Geen wonder, in vier moanden tieds van alles niks te worden; geen vim te kunnen ruuren; de eigenoar van ’t Wilderveld ien ’en koamer besteed! Vrouw Bikkers, de koorts mot wel arg wêzen, ze nuumen ’t zenuwkoorts; ze zeggen dat ie altied leit te zingen, en....” maar Kobus hokte, HAAR naam wilde hem niet van de lippen.

„Erme kiend! erme Franske!” zucht Grade; schudt het hoofd, en slaat heur handen samen.

Háár naam was genoemd!

„Ze past hum op as ’en engel,” valt Kobus haastig in: „ze woakt en ze bidt, noar ik heur. O Grade! dat ik nou de eenigste mot wêzen, die heur niet mag troosten en steunen. ’k Had willen woaken bij d’r man, dat ze rust had genomen.... Grade, dat kos niet. Ik, die Franskes geluk had beduuld zooas geen ander; heur geluk zelfs mét ’en ander.... Moeder Grade! gij weet ’et misschien, wa’k zou meugen en wa’k zou kunnen doen?”

Kobus heeft Grades hand gevat, en ziet haar aan. Zij zal hem steunen: ZIJ zal hem raden.

„Wat ge doen kunt Kobus.... gij....?” zegt de oude langzaam: „Heur is hier.... wat dichter.... zóó. Ziede, Sander is goed, moar wat straf. Mieke had mien ook gezeid dat ze ziek woaren; Homan of Franske, dat wiest ze niet. Goddank! dat ’et Franske niet is; en zieje, nou he’k ’en suupke gekokt. Sander het ’r niks mee van noode; niet dat ie.... moar ’t is niet neudig. ’k Docht dat Mieke as ze straks thuus kwiem, ’t weg kos brengen, moar nou, a’j vroagt wa’j doen kunt: ’t is bêter oan OU dan oan hoar vertrouwd; kienders proaten zoo licht....” en—de goede oude, die reeds sedert een paar dagen het grootsche plan gevormd en nu met zorg en moeite had ten uitvoer gebracht, om ’en suupke veur ’t erme kiend te koken, ze praatte nog voort, maar begreep niet dat Kobus iets anders voor de ongelukkige wenschte te zijn dan de overbrenger van een geringe verkwikking.

Geen steun, geen raad bij die oude! Hij hoort haar beuzelen over haar „suupke”; hij ziet haar strompelen en stumpelen om het kooksel—dat haar zelve ’t water op de lippen toovert—in de steenen kan zonder oor te gieten; hij ziet haar een papier op de opening leggen en een touwtje er omheen binden; hij heeft het gezien; en—niet gezien; hij zag slechts dat die vrouw te oud was om krachtig te wezen. Kind van háár kind, wat zou zij op dien zoon nog vermogen! IJdele hoop was ’t geweest. Geen steun van die oude! geen steun en geen raad!

„Joa Grade, joa, ’k zal ’t meenemen en ’t zal bezurgd worden”—niet door hem zelf—„’k zal ’t recht houen, joa—Nee, tegen Bikkers geen woord; ge kunt ’r op oan.”

„En groet ze van grootmoeder, en zeg heur, da’k wel ielken dag noar heur toe zou kommen, moar zie, Sander, en de vrede ien huus, en da’k ook zoo mizeroabel stroef ien de been’ bin; en zeg heur”—alsof hij het doen kon—„zeg heur, dat alles van God wordt beschikt; dat rampspoed veul kumt tot ons eeuwiglijk heil. Goa nou, goa, eer ’t suupke koud wordt; en zeg nog oan Franske dat ze moar bidden mot: Voader, zooas Gij wilt! zie, dan weet ze genogt. Vort nou jungske, vort!”

Kobus ziet de oude vrouw eenige oogenblikken stilzwijgend aan. Daar was kracht bij die zwakke. Op ’t Hoogste heeft zij gewezen. Ook hem! Steun hád ze, èn raad!

„Gods zêgen, vrouw Bikkers!” zegt Kobus met warmte, en snelt dan voort met de kan: „Joa, joa, veurzichtig, dàt zal ie wêzen.”

Nog maar weinige seconden heeft hij de keukenkamer verlaten, terwijl Grade, vermoeid van de buitengewone inspanning, met geslotene oogen in haar leuningstoel zit, toen Waks de hokhond het nare gejank doet hooren, dat vrouw Bikkers in den laatsten tijd zoo vaak deed ontstellen.

„Si! si! Zou’k hoast vergêten!” zegt ze halfluide, en, hoe stief ze mag wêzen—toch staat ze op, haalt het potje, waarin ze ’t soepje kookte, weder te voorschijn, en neemt er het soepbeen uit, dat zij voor Franskes viervoetigen vriend er in had gelaten.

Steeds voor de mogelijke tehuiskomst van haar zoon bevreesd, en met de versnapering voor Waks onder het voorschoot verborgen, strompelt Grade het huis uit naar buiten.

„Arg mistig.... arg griemelig....! Niemand kumt er....? Nee.... niemand.”

De oude hokhond jankt nog voort met den neus in de hoogte, doch, niet zoodra heeft hij de komst der vrouw bemerkt, of hij staakt zijn droef geklag; rekt zijn vermagerde leden; stapt langzaam, zoover zijn ketting reikt, op haar toe, en—’t kloppen met zijn staart getuigt van zijn blijdschap, dat hij de vrouw ziet, de eenige die hem nog liefde betoont. Daar glinsteren zijn oogen; hij snuift. Grade heeft het been te voorschijn gehaald. Zie den verrukten blik van het dier; dien blijden, wilden sprong!.... Daar heeft hij de kluif gevat. Met den rechterpoot er op gedrukt, kraakt en knoept hij. En Grade, voor een wijle vergeet ze heur leed. Franske zal óók zoo smullen! „Waks, och, ha’j zoo’n honger, menneke?” zegt ze goedig: „Moager bi’j; moager as brood! Zou den boas oe soms vergêten? Gauw moar ’en bietje, eer dat ie kumt.”

En Waks knapt voort; en vrouw Bikkers het plezier um ’t oan te zien, alschoon ze koud wier; en, ielkreis kiekt ze op of Sander ook oankwiem. Ze meint.... dat ze ’t hek bij den bongerd heurt klappen. Heere minsen! duut ze dan kwoad, zoo sleet heur ’t hart! „Koest Wakske, koest!.... as Sander ’et bot zag! Koest jungske, koest! Nou hei’j ’r genogt van. Hier dan menneke, hier!”—Waks gromt.—Grade buigt den strammen rug en streelt den bruine: „Stil jungske, stil!”—Waks heeft het afgekloven been met zijn pooten bedekt, en trekt de neuslip naar boven.—„Koest jungske, koest!” vleit Grade opnieuw. Haastig vat zij het voorwerp dat haar straks zal verraden; doch—een rauwe kreet trilt door de lucht: „Hond! hond! loat los!” gilt de oude verbijsterd; rukt haar hand uit den bek van het redelooze dier; kermt: „O Heere! O Heere!” en strompelt dan voort totdat ze, van schrik en van pijn gansch amechtig, de keuken bereikt, en daar in den leunstoel al kermende neervalt.

Wanneer gij mee wilt gaan, eerst het dorpje door, dan rechts de bladerlooze elzen langs, tot bij de groote kolk—of woai—die van de dijkbreuk in ’t jaar 19 spreekt, dan ziet gij een heerlijk tafreel:

De mist die ’r hong is schoonjes opgetrokken; ’t zunneke—zoo’n bietje bleu, half achter ’en fluurske—steet nog ’en duum of twee boven den rand uut; ge kunt ’r kloar in kieken, went, ’s weinters is ze lang zoo veul mans niet as ’s zomers, en—’en rood het ze um zich, ’en rood en ’en gêl, da’j „Heere! minsen!” mot zeggen.

’t Zou allinnig al mooi genogt wêzen, moar, nou mo’j lêger zien: De roam van ’t kleine huuske, schuuns oan d’overkant, ze gliensteren asof ’r brand binnen is: ’t heuge rietlies, dat al lang niet gruun meer was, zwiebelt van ’en klein bietje wiend asof ’t g’n oavend zeit; en doartussen lept ’et lies langs ’en platbooms-oakske, woar ze duk ien vissen op de diepe kolk—’en bietje gevoarlik!—’t Is mooi um te zien; en—ien de kolk he’j ’t eigenste weer: ’t bootje, en ’t lies, en ’t huuske, en alles; moar, ’t onderste boven, krek op de kop. Vlak van veuren liekt de hemel d’r zwart ien. Dat duut ie wel meer!

En—slechts op weinige schreden afstands van dat huisje bij de kolk, daar staat een jonge vrouw, een zeer jonge vrouw. Wij zien het al: ’t is Franske Schouw. Ja zij wás het, maar is het niet meer. Men noemde haar: vrouwe Homan, boerin van ’t Wilderveld. Ja, ze hebben waarheid gesproken, maar ach! zij was het zoo kort. Ze hebben haar gelukkig genoemd, gevierd en benijd; nu doen ze ’t niet langer. Zoo velen, zoo velen! hebben gejuicht met haar mee; geen enkele treurt er met haar. Geen enkele....? Neen, daar was wel raad, daar was zelfs steun geweest, maar ’t voelen! dat VOELEN!! zij deed het alleen.

Maar nu—in ’t bootje, verscholen achter ’t lies, daar staat een boerenknaap. Met de linkerhand op een roeispaan geleund, buigt hij met de rechter het lies ter zijde, om—noar gunder te kunne zien.... noar die vrouw.... die jonge, die erme vrouw.

Nog geen half uur geleden is het jongske, die het soepje, door Kobus meegenomen, naar ’t waaihuisje bracht, met de boodschap teruggekomen: dat vrouw Homan had gekeken asof ze niet wies was, en, dat ’en andere vrouw had gezeid: „Zet moar neer jungske, Homan is dood.”

Homan dood!—En Kobus tuurt noar ’t erme Franske, die steet te soezen bij de kolk, en dóár HEUR zwarten hemel in ziet.

Homan dood!!—Toen ie nog lêfde toen was Kobus wied weggebleven; geen verwijt wou ie doen, en niewoar, de minsen ze proaten zoo licht. Moar nou—Homan was dood; ’t erme Franske stond alleen, verloaten op de wereld, dat, dát kos, nee dát mocht niet!——noar gunder!

„Franske!”

Wat stem!?

„Franske!”

Zij beeft.

„Franske Homan!”

De jonge weduw heeft reeds omgezien, maar ze blijft roerloos; ze staat daar als een marmerbeeld, alleen in haar oogen staat de smart van verstooten, verloren, onherstelbaar verloren geluk, op ’t diepste geprent. En ’t suist haar in de ooren.... en, ’t stille landschap smelt met den zwarten hemel in de kolk en den hemel vol gloed daarboven inéén.

Kobus heeft heur hand gegrepen. Ze weet niet wie het is. Kobus heeft gezegd: „Franske, erme Franske, oe geluk kos ik zien, moar oe leed—doar wier ik gek van.” En zie.... een heete tranenstroom vloeit er over haar verbleekte wangen. Kobus spreekt van troosten en steunen; en zie, zie! de arme verlatene rust met haar kloppend hoofdje tegen de borst, die ze eertijds verstiet, tegen de borst van hem, die uit grootmoeders naam haar spreekt van berusting in ’t lijden en van opzien tot God!

Maar hoe! Franske nauw weduw, en nu reeds aan de borst van haar vroegeren minnaar! En Kobus, nog pas werd de doodsstrijd gestreden door hem die Franske hier weduwe liet, en reeds....?

Gij vraagt....?

Neen stedeling, gij doet het niet. Met ons beweegt ge u buiten, op ’t land, in de Betuwe! Vindt gij de zonden er grover, of minder verfijnd; de edele tochten van ’t hart, ook zij spreken er luider; zij kennen die banden van aangeleerde welvoeglijkheid niet. Gij ziet, gij verstaat het, en verheugt er u in.

Daar is slechts schuldgevoel bij ’t arme kind, en dank bij haar leed, innige dank dat de knaap dien zij heeft verstooten, zich harer nog wil erbarmen. Daar is slechts liefde bij Kobus, echt reine liefde, die vergeet en wil helpen.

Achter ’t lies is Kobus verdwenen.

Nog staat Franske aan den waai-oever.

Dáár in het peillooze diep der kolk glimt een star—’t is de weerschijn van de star die er fonkelt aan den hemel.

Een week is er verloopen. In den morgen trok Sander Bikkers als naar gewoonte ter markt. En nu, ofschoon de avond reeds valt, wacht men zijn tehuiskomst. ’t Werd laat in de stad, en bovendien de boer van De Kniehorst wordt opgehouden. Even voor het klaphek bij den nú wit berijpten kerseboomgaard, is een welbekende hem op zij getreden.

’t Is Kobus, en Kobus heeft hem bij ’t buis getrokken en zegt: „Boer Sander, ik bid oe, één woordje.”

„Kom, loop, wat mo’j weer?”

„Da’k ou nog ens wil smêken veur ’t erme kind,” zegt Kobus met nadruk.