Part 21

„Zooas de weerd is vertrouwt ie zien volk,” mompelt Lammert, terwijl hij zich bij het vuur zet. Zie, Gerr’t en Hannes ze hebben ook al, véúr dat ze opstingen, heur koarten en geld ien de zak gestoken, moar Evert—zie, Evert het ’t loate liggen: ’En heele hoop centen en kwartjes, en zien koarten d’r bij.—Die kwartjes....? ’t Zou Lammert te min wêzen um d’r ’en hand veur uut te stêken, aldat ie eiges moar vief cent’ op zak het.

Alêvel, doar kumt ’en ander vertelselje proaten: ’t Zeggen is dat Dries de mulder op één oavend oan Harm van ’t Blauwveld dartig gulden met pertoeten verspeulde. ’t Pertoetspel kent Lammert zoogoed as de beste. „Twee kwartjes, ’t zou genogt veur tweemoal den ienzet wêzen. As ie ’t nam, ien ielk geval kos ie ’t dan van de wienst of anders van ’t geld veur de koei weerum geven. Met dartig gulden ko’j heug ien de lotterij speulen. Krek, zoo’n lotterij da’s ’en oarige prakkezoasie; ko’j riek van worden met de rug ien ’en ermstoel.”

Zachtjes, heel zachtjes treedt hij nu op de tafel toe; bekijkt er de kaarten van Evert; vat met een snelle beweging twee vijfjes, die hij fluks in den zak steekt, en, als hij opziende zichzelf in den kleinen spiegel bemerkt, dan, dan schrikt hij alsof een ander hem aankeek, maar paait zich ook ras: „Joa, weergeven za’k ’et, verechtig dat za’k ’et!”

Een klein uur later zit Dries de molenaar met vier jonge boeren aan het straks genoemde tafeltje.

Voorgelicht door de lantaarn en met behulp van de mannen uit de herberg, heeft men de meelkar weldra uit de greppel, waarin zij geraakt was, weer op den weg geholpen, en, dewijl de molen geen tien minuten gaans voorbij de herberg naar de zij van het dorp was gelegen, zoo heeft men kar en paard eerst te zamen in veilige haven gebracht, waarna Dries, „rooje Dries” die traktieren zou, met zijn helpers naar „De reizende man” is wedergekeerd.

A’j ’et pertoeten niet kent dan bi’j nog niet kloar ien de Bêtuw. Pertoet zegt de Fransman, en pertoet beteikent zooveul, as da’j ien alle kroeg pertoet met de koart’ speult. Bij Jan Dulmers is ’t bijkant ielken oavond pertoet, en dukkels tot loat ien de nacht.

Nu zitten de vijf personen om het tafeltje: Rooje Dries, Gerr’t de schêper, Hannes de mêlmuus, Evert de lange, en Lammert—ge weet wel.

Buiten hangt nog altijd een ondoorzichtbare mist, doch terwijl ook binnen de gelagkamer een dikke nevel van tabaksdamp de spelende mannen in een valen nevel hult, vermengt zich daarmede al spoedig zulk een nare dranklucht, dat een langer toeven er ons onmogelijk wordt.

Hoor, zelfs buiten de deur wordt het gegons der stemmen, het geklop op de tafel, en somwijlen een luid gesproken woord zeer duidelijk vernomen. Dikwijls klinkt er tevens met vloek of gelach, een kreet bij winst of verlies; soms ook het rijm van Gerr’t de schêper: „D’r uut met den ruut! Wat doe’j met de vrouw ien de kou! ’t Oas is de boas! Klop, zei de schop!” en dergelijken, terwijl een sterke kneukelslag u steeds verwittigt, wanneer hij een der zwartbeduimelde kaarten op de ruwe speeltafel slaat.

Hoor—dat is dezelfde krijschende stem, die we straks reeds op den weg vernamen; ’t is de stem van Dries, en hij roept: „Allo, speul op luie....”

Het laatste woord verstaan wij niet, en evenmin het knetterend kruisvuur van woorden, dat volgt op den tweeden nog heviger uitval:

„Wat weerlich, zou’j Dries ien de koart zitte kieken!”

Een ontzettend gevloek en getier klinkt er al sterker. Hoor, daar rinkelt een glas dat, geworpen, waarschijnlijk zijn doel heeft gemist, en tegen den wand aan stukken vliegt.

„D’r uut den schavuut!” roept Gerr’t de schêper. Daar vliegt de kroegdeur open. Het rood en weifelend licht daar binnen werpt een rossen glimp op den donkeren sneeuwweg.

„Loat los! loat los!” schreeuwt Lammert met heesche stem. Twee personen stuiven naar buiten. Rooje Dries houdt Lammert bij zijn halsdoek in ijzeren vuist geklemd, en dringt er den bijna stikkenden vijand al verder den weg op:

„Vort! vort doe valsen luioard!” roept Dries met schrille stem: „Ko’j mien met de kar ien de snee loate zitten, dóar, biet ’em nou eiges!”

„Loat ’em! loat ’em!” roepen eenige stemmen in de deur der herberg.

Dries en Lammert zijn in den mist reeds onzichtbaar geworden.

„Vort! vort de brug op! vort noar oe huus!” schreeuwt Dries voor het laatst. Zie—dan snelt hij terug op het licht toe: de deur der herberg valt achter hem dicht, en hoor—een luid gelach weerklinkt nog daar binnen.

Maar ginder.... nabij de brug?

Lammert, nog duizelend en wankelend, tast naar de leuning; hij vat haar, doch—terwijl hij den binnenkant der leuning ter rechterzijde meent te vatten, is het de buitenkant der leuning ter linker. Een stap, en nóg een, daar zakt de sneeuw hem weg voor den voet, daar glijdt hij, en wankelt, en smakt naar beneden.

En, in de laagte, op den rand van het donkere wak onder het brugske, daar kraakt en daar knoept het; daar spant er de luiaard alle levenskracht saam om het leven te behouden. Maar ook, het stille riviertje ten straffenden rechter gewekt, het trilt en het beeft onder zijn witte laken. En de donkere brugboog smoort er den doffen kreet die klagend om hulp roept. En gedurig knoept en kraakt weer het dun-ijs; en ’t klotst in het water; en ’t schuifelt in ’t dorre lies; en ’t schuurt langs het paalwerk; maar eindelijk, eindelijk wordt het stil; alle geluid sterft er weg, en—ondoorzichtbaar blijft de mist, de koude verkleumende mist.

En nou—nou is ’t al vier moand gelêjen. De weinter met zien kille vuust het de Bêtuw weer losgeloaten. De oarige sneeklökskes—lieflikste bluumpkes—ze piepen ’t erst tussen de gressprietjes uut en lachen: Doar bin we!—Oan besstruuk en elshout doar kieken de weik-gruune bloadjes heur bölsterkes over, en proaten: Nou kumt ze.—Joa, krek, nou kumt ze. Giester was’t nog sturm en rêgen, moar nou schient ’et zunneke zoo lieflik en koestrend. Joa, zie moar, de leinte ze kumt. Al de boom’ ien ’t rond ze stêken ien rossigen woas; de weies ien malsgruunen tooi. De veugeljes vliegen af en oan, van ’t dak noar de boom’, van de boom’ noar de heujbargen, kwinkelierend en lochtig; en ze droagen ien’t kleine snavelje sprietjes van heuj of zachtblanke veerkes, en hebben ’t zoo druk, went, ze bouwen heur huuskes. Zie moar, de leinte ze kumt, alles lêft er en warkt. Zie ’et bij de hoeven; ziet ’et op den akker: de stortkar voart er de vetheid noar ’t land; ’t ploegt en spoait en poot en zoait; en de peerds ze hinniken ien ’t tuig; en de runders op stal ze loeien dat ze d’r uut willen; en de kiep’ ze koakelen den heelen dag—’t is ook um poastied—en ’t kleine revierke ge ziet ’et weer vlottende vortgoan, en ’t flonkert ien’t zonlicht, en ’t heurt noar Trienekes liedje, noar ’t lied van de Betuw:

„De lent’ roept den akker Ten lêven weer wakker, Dank God en wês blij!”

Heur Trieneke is zingen! As ze ’t lentelied het uutgezongen, dan zingt ze nog ’en heeleboel andere vroolikke deunjes, da’j schik kriegt a’j ’t oanheurt. Van:

„Veugeljes moakt er oe nesjes moar kloar, Goaikes en pöpkes ’et wordt mien zoo roar.”

Joa, ge begriept ’et al wel: as de zoaddors veurbij is, dan zal Leendert van ’t Lingeland zien neie getimmert’ óók kloar hebben, en dan:

„Veugeljes sprei moar oe nesjes van dons; Twee is ’en poar, krek van ou as van ons.”

Uit de deeldeur van ’t Putterserf treedt ook een paar naar buiten, maar ’t is een ander paar: een moeder met haar jongske. ’t Jongske zingt ook, doch op een geheel anderen toon dan zijn zuster.

Moeder Willems met den zwarten hoed op de plooimuts, en den zwart krippen doek om de breede schouders geslagen, ze trekt haar Dolfke met zich voort, en ’t jongske greint wel, en roept wel: „Ik wil niet!” maar moeder zegt: „Kom jungske kom, as meister mien zeit da’j vlijtig gewêst bint, dan zu’j met de karmis ’en harlozie hebben.”

„’En tik-harlozie....?” grient de jongen.

„Joa Dolfke joa; één dat altied geet, moar dat moeder veur oe zal opwienden totda’j eiges ’t begriep het.”

Goed zoo! moeder zal ’t harlozie opwienden totdat Dolfke eiges ’t begriep het.

Hoe of de moeder ’t begriep het gekregen....?

Zie, als zij zelve haar Dolfke naar ’t dorp ter schole gebracht, en in ’t voorbijgaan de plek heeft gegroet, waar heur altied nijvre Willems van zien wark ter ruste goeng, dan stapt zij langs den grindweg terug, „De reizende man” voorbij, en het Lingebrugske over, kiest vervolgens het bekende voetpaadje op den rechteroever van het stroompje, en treedt al spoedig de kleine woning binnen, die de oude Weijer van haar in pacht heeft, doch waarvan zij de pachtpenningen, al sedert vier maanden, op „de groote rêkening” schreef. ’t Was ook ’en oakelik geval gewêst. Drie doag’ answiet was ’t heele darp ien rep en roer, en liep ’et bij Weijer huus uut huus in. Geen wonder: Lammerts pet was onder ’t brugske gevonden, en, of den Lammert ien ’t woater gevallen, wied weg onder ’t ies geschoten en verdronken was, ze wiesten ’t niet, went wát ze ook deejen, hum weergevonden hadden ze niet.

Niewoar, a’j ien ’t ongeluk bint dan zie’j toch dat de minsen niet kwoad zin? Ouwe Weijer het er onderveind’, heel veul onderveind’ van; moar, de slag was te zwoar gewêst. ’t Was of ie kiends was. Hie at en hie dronk wel, moar—Geurtje zag ie bie tijen veur Lammerts moeder oan, zien lieve Anneke, die al dartig joar dood was, en alles noa venant.

Op den darden dag tegen den oavend, toen het ie gegreind. Och lieve Heer wat het ie gegreind! Heel uut de stad hebben ze Lammert op ’en kar bij ’em thuus gebrocht. Uit ’t woater gekropen het Lammert niet ien ’t darp durve blieven. Drie doag’ het ie van hier tot gunder ien’t natte pak deur snee en deur kou geloopen; moar, op dien darden oavond, toen, toen had den ouwe hum weer; en den ouwe het veur Lammerts bedstêj gezeuten en gezeid: dat de minsen zoo goed woaren; en dat Levie de koei niet gehoald had umdat de snee zoo hoog lei; en dat de voale nou nog op de dêl sting, went, dat de minsen niet wouwen dat Levie ’em hoalen kwiem, zie, umdat ie zoo best en zoo mooi was. En dan weer greinend: dat God toch goed was, en ’t minsdom ook!

„Gemergen boas Weijer. Zóó, geet ’et nog goed?” zegt de boerin van ’t Putterserf, en dan tot Geurtje: „Ik dank oe dernje,” went Geurtje gaf haar ’en stoel en ’en stoof.

’t Is den oude toch aan te zien wat slechts weinige dagen van angst en spanning kunnen uitwerken. Zijn oogen staan veel doffer, en het schijnt alsof zijn gehoor is verminderd, althans hij antwoordt op de vraag naar zijn welstand:

„Joa, joa, nog altied frisch en gezond, en as ’t weer zoo mooi blieft, dan zal ’t haast tied wêzen dat ze noar ’t land geet. ’t Was ien’t joar acht en zeuventig toen goengen de beesten....”

De oude vervolgt zijn verhaal, en als het ten einde is, en Geurtje der boerin heeft bericht, dat ’et met Lammerts pien ien erms en been’ arg veul bêter geet, en dat ie nou achter ’t huus ien den hof ’en bietje oan ’t kuieren is, dan zegt de oude Arie nog eens:

„’t Was toch mien schuld niet, niewoar, dat ’t koeibeest zou verkocht worden. ’k Had Lammert altied bij ’t wark gehouen, moar ien’t lest.... en, ’en oud mins is zwak.” Terwijl hij omziet naar de deeldeur: „Geurtje ik heur ’em; ge most ’em ’en emmerke woater geven.—Zie ’t was toch mien schuld niet.”

En—nou zu’j ’et verstoan hoe vrouw Willems ’t begriep kreeg; ’t was den ouwe ten troost dat ’et buuten zien schuld was.

En de rijke boerin stopte den grijsaard, die zeker nooit een aalmoes zou hebben aangenomen, een paar guldens in de bevende hand: „Op rêkening Weijer, heur ie, op de groote rêkening.”

„Bestig; dank oe vrouw Willems, op de rêkening,” zegt de grijsaard. Moar—hoe dat ie met vrouw Willems nou eigenlik rêkening had, dát wist ie niet krek; alêvel hie vuulde verpliechting en noojend: „Kom, blief nog wat zitten?”

Nee, vrouw Willems dankte; ze kon niet went um elf uren most ze thuus wêzen, en erst hier achter op ’t land, nog ens noar ’t ploegen van heur neie bouwknecht kieken, die—ze had ’et geheurd—eigenlik geen bovenste beste was.

Achter ’t huuske van Weijer het Lammert al wel ’en half uurke gekuierd. Ge zoudt ’et hum niet oanzeggen dat ie zoo veul het gelêjen. Geurtje weet er van mee te proaten. ’t Was dukkels met recht van och harrejennig!—Over ’t geval zuwwe moar niks meer sprêken. Rooje Dries en allegoar zin ze bij hum gewêst toen ie zoo zwak lei, en Evert het gezeid: dat ie die kwartjes loater wel kriegen zou, hie had er niks van gemarkt.

Woar of Lammert noar kiekt.... den heelen tied kiekt....? Zie doargunder op den akker—met ’en kleine gruppel van grootvoaders erfke gescheien—daar schoefelt Hannes de mêlmuus, met de ploeg deur de klei, krek asof ie met ’en schip oan ’t lavieren is: „Onmundige kerl!” denkt Lammert, „hou oe peerds dan ien toom! Zie, rukken: lienks, rechts. Boe, joeps! doar zwabt ie weer hen. ’En voor’ as ’en talhout. Toen ikke!!.... Wacht, nou zal ie ’em zwonken. Och minsen wa’n ermoei! Toe! zwonk dan op zied! Huup! rechts met de ploegstêl. Zie, zie nou! ’t peerd met de poot over ’t streng heer. Toen ikke!!!.... Moar nou, mien erms zin te stief!—Verdrêjd! a’j wilt en ge kunt niet!—Zie, doar kumt ie weer oan. Kerl! veuruut! Boe lomperd!! as ikke!!!!....” Met saamgeknepen vuist en het bovenlijf zwenkend, alsof hij daarmee den ploeg in ’t rechte spoor zou houden, bespiedt Lammert al verder het werk van den onbedreven bouwer. „O God, a’j dan wilt en ge kunt niet!” zucht het nogmaals van zijne lippen; maar dan, als een stem er van binnen terugkaatst: A’j wilt joa dan kun ie,—dan—dan spoedt hij zich voort, de greppel over, den bouwakker op!

Hannes de mêlmuus kan ’t niet schêlen dat Lammert hum êfkes verzet, went, phu! ’t is niks meklik.

En Lammert, hie vat er den toom, en griept er den ploegstêl: „Vort mennekes, vort!”—Zie, de bruintjes ze kennen hum nog. Doar geet ’et: „Hört jungskes! doar geet ’et!”

En gunder op ’t Lingewêgske doar steet ’en vrouwmins te kieken; moar Lammert ziet heur niet: „Vort jungskes vort!” En de zwakte ien erms en ien been’ hie vuult ze niemeer; en ’t blanke iezer snijdt lochtig den akker; en de klei krult glommend umhoog; en de voor’ leit zoo recht as en nootlien ien ’t psalmboek, en, „Vort! A’j wilt joa dan kun ie;”—Lammert hie kan ’t nog!

Sinds dien dag is ’t zunneke tweemoal dartig keeren over ’t bouwveld opgegoan.—Gunds mowwe wêzen; gunds, zoo’n vieftig trooj achter ’et Putterserf, moar toch altied op zied van ’t kleine revierke, dat met een lochtig dampke boven zien spiegel oe zeit: dat ’et kostelik weer veur de zoaddors zal zin. Joa, dóár mowwe wêzen!

Jong! wa’n leven en tier op dat land woar kort nog gelêjen ’t riepe oliezoad veur ’t sikkel viel en dreugde ien’t koestrende zonlicht.

Zie, uut alle hoek’ van den akker voaren de rijers op kleine stortkar’ den dreugen bouw noar ’t dorskleid dat midden op ’t veld is uutgespannen.

Zie hoe ze hitsend met de kar komme oanjoagen. ’t Gewas, met ’en touw ien kleejen gebonden, ’t mot gelost op ’et dorskleid; de kar gewipt; ’t peerd veuruutgejoagen; de trekkers die achter stoan, geliek oan ’et paktouw getrokken: „Hört! vort met de kar!”

Een, twee, drie, vier, vief,—krek in vief tellens is ’t zoad ten dorsvloer gespreid. Heur, met vroolik gezang sloan wel veertien dorsers heur vlêgels op ’t kostlik gewas; ze kloppen en sloan, en—’t dreuge zoad vliegt uut d’r buuskes! En zie, de schudders ze schudden de peul’ af die bleven oan ’t stronk; en de streujwarkers ze keeren ’et streuj van ’et dorskleid; en de schoepers, ze schoepen ’et zoad ien de zakken; en de karren ze joagen weer oan; en de bedspreiers—mansluu en derns—ze spreien den vloer weer; en ’t vlêgelt en ’t zingt, en ’t jakkert en joagt, went, t’ oavend mot ’t kloar zin. Goddank as et dreug blieft! ’t Soa jongens veuruut!

„Doar zou’j muu van worden. En êvel, behalve van eiges is ’t alles moar leenvolk; niet één kwiem um loon. Traktieren! traktieren da’s ’t lied bij de zoaddors. En de boer, hie traktiert van ’s mergens tot ’s oavends. Gunds op ’en kar liggen voatjes—behalve met woater—veul voatjes met bier, en voorders jenever! Veur dat ’t begint kriegt de man al ’en borrel; bij ielken bedsprei ’en borrel—da’s zundig! Moar de mins is geen dier, went de mins het verstand, en—as ’t verstand zeit: schei uut, dan mot ie uutscheien, of anders wordt ie nog minder as ’t vee, en da’s schand veur ’en mins!

Alêvel, zeg boer, ku’j de drankfles niet keeren?

Moar nou is ’t wat bêters: ’t Schoftuur het gesloagen. ’t Warkvolk zit ien groote hoopen op den akker; ielk ’en bord op de knie, en ’en lepel en vurk ien de hand.

Vrouw Willems en blozende Triene met Leendert van ’t Lingeland—heur lieve jong—ze loajen hier en gunder en overal de borden vol met glommende snijboonen en eerdappels en worst. Jong, zie ze is êten! Zoo kriegen ’t er veul niet duk op ’en joar. En straks, as ze boonen genogt hebben, dan kriegen ze wrungel met afgetapte room’, totdat ze bloazen en steunen—zoo’n bietje benauwd—en liefst goan sloapen krek woar ze nou zitten.

Zoo’n klein uurke loater worden veul al weer wakker. Moar nou....? Gunder oan ’t eind van ’et dorsveld wat ruurt doar? ’En kar met blom’ en met bloajer getuugd, kumt zuutjes noar ’t midden gevoaren. Hier en gunder en overal springt ’et volk overeinde. Heur, wa’n gejoech en geschrauw; „Lang, lang zal ie lêven!”

Stil! da’s oarigheid. Boven op die kar zit ’en stokouwe mins. Krek is ie honderd joar geworden. ’t Is veur de honderdste keer dat ie de zoaddors belêft, en vrouw Willems het gezeid, dat ie de zoaddors nog zien zou.

Heur, heere minsen! wa’n geschrauw: „Lang, lang zal ie lêven!”

Den ouwe mins, wat bêft ie met ’t heufd. Zie, de kar steet stil. Ze helpen hum ien’t afklimmen. Vrouw Willems gêft hum de hand. Trieneke ook; kiek, allegoar allegoar geven ze hum de hand.—Jong, jong, wa’n geschrauw! Stil dan, hie sprêkt, den stokouwe mins hie sprêkt. Stil, ge kunt niet verstoan; luuster:

„Ik dank oe, ik dank oe goeje minsen....” beeft er de stem eener eeuw in ’t rond: „Doar kumt ’en tied da’j niemeer warken kunt. Zoolang as God mien kracht gaf he’k altied gewarkt, dat kan Anneke getuugen....” hier ziet hij ter zij naar de achttienjarige Geurtje, die naast hem staat en immers Lammerts moeder niet is. Maar niet één die den mond tot lachen vertrekt. Ze luisteren allen met langgerekten hals en ingehouden adem. Doch de oude spreekt niet meer; hij tast er naar den dorschvlegel, die Lammert over den schouder hangt; hij vat dien.—Kiek.... zwabbelend geet de knuppel ien de hugt; slap, zonder kracht kumt ie neer op et zoad; nóg ens noar boven, nóg ens noar onder, en—doar springen troan’ ien de oog’ van veul, die ’t zien en van veul die er heuren, heuren hoe den oud-ouwe mins doar bêvende zingt:

„Lange vlêgel, klap en klop, ’t Zwarte zoad uut spitsen dop; ’t Zoad houdt licht veur duustre nacht Altied warkzoam is Gods macht. Toe met kracht, Vlêgel, rep moar, klep moar, klop; ’t Wark, doar kumt Gods zêgen op.”

Nou is ’t genogt ouwe mins! Goat er zitten; hier op dit benkske. Voorders zal Lammert wel veur oe dorsen en warken. Lammert die nou al siends twee moand’ weer bouwknecht op ’t Putterserf is, en ’t liedeke nooit, nee nooit zal vergêten.

En zie—doar reikt Dolfke van vrouw Willems den ouwe ’en pampier toe, en, veul weten ’t wel wat ien ’t pampier steet te lêzen: Den honderdjoarige kreeg veur zien kleinzeun, op Trienekes veursproak, ’t huuske dat ie zoo lang ien pacht hiew, met nog den akker d’r bij woar Lammert, uut eigen beroad, de ploeg ien de hand’ greep.

En ze schrauwen weer: „Lang zal ie lêven! lang zullen ze lêven!!” Dat, dát was erst oarig!

En zoo oanstonds zal ’t wark weer beginnen, maar erst drukt nog Lammert de hand van mooi-blonde Triene, van Triene, die mergen de lieflikke bruud zal wêzen van kloeke Leendert van ’t Lingeland. En—as ie ’t gedoan het, dan pakt ie zien Geurtje, die trouw hum verzurgde. En zie—as ze zoo’n bietje achterover geet, dan kruupen de rooje kroal’ uut heur duukske noar boven. Nee! ’t vuur het ze krek geloaten zooas ze woaren; ’s oavends het ze ze goaf ien den as weergevonden, en—’en neie droad het ze d’r loater deurgeregen, ’en starke droad die vast niet zou brêken.

Heur, drie uren sleet de klok.

„Op! oan ’et wark!”

En zie dan, ’et joagt weer, en ’t streujt en ’t dorst weer; en ’t lieflik revierke, weerkoatsend dien akker, lacht vroolik ien’t zonlicht: Vlijt loont er z’n heer!

GRIETJE OP ’T HEUNINGS-ARF.

Stil, as’t begint is ’t nacht, duustere stikduustre September-nacht.

Ge stoat midden op den kleiweg die van B. woar ’t karmis is, noar den Rien-diek geet. Ge stoat er, en de erste dorre bloai—gezwiept deur ’en griemelige weind—ze fledderen oe um ’t heufd, moar, zien ku’j ze niet. Zien, krek zoomin as de tak’ van de boom’ die hen en weer scharmieren, en krek zoomin as ’t wêke, klesse, oan weerskanten hoog opgesjoepte woagenspoor, woar ie ien stêken blieft a’j d’r ien trooit.

Niks geen spier ku’j zien, ook rechts, den Roojen Toren niet. ’t Was in den ouwen tied ’en kastêl—ge weet wel, met ’en toren, die rood was as ’t vuur ien de hel; en woater d’r um heer, en soldoatenvolk d’r ien; huzoaren en meer zu’k gesnor; mansluu stief ien ’t iesder as duuvels, en vrouwluu die heksen woaren altied ien ’t wit! Al ku’j ’em niet zien—zelfs bij kloarlichten dag niet—rechts is ’t nog altied: de Rooje Toren. Siends joar en dag is ie verdwenen; ’en klein gedoei bij ’en elzenpas is d’r ien stee van gekommen, moar—dat er nou geen rooje toren meer steet, en ’et tóch nog de Rooje Toren is, zie da’s ’t wonderbare, veural ien ’t duuster. En da’s oakelik ook! went, alda’j dan ien ’t duuster niet zien kunt, ’en mins die niet doof is kan heuren; en ’s nachts, bijnoame as de karkklok twoalf het gebromd, dan heurt ie—lienks van den weg woar de kolk van ’t kastêl zal gewêst zin, en ’t land nog altied lêg en zoer, vol riet en vol lies steet—doar heurt ie kloagen en zuchten; ’t zin de heksen. Rechts, woar ’s nachts de toren eiges nog wêzen mot, doar heurt ie knoerpen op de tand’ en du’k en geweerwolverie da’j meint de begoaves te kriegen. ’t Zin de huzoaren, lebendige duuvels!

Dat er ’en heele zooi domme minsen zin, die niet begriepen woarum ’t bij den elzenpas de Rooje Toren heit; of ook, dat ’et geen Rooje Toren zou heiten, as ie ’t niet was; en nóg, dat ze ongeleuvig genogt zin um te meinen dat ’et kloagen en zuchten en knoerpen, geschuufel van ’t lies, en gekräk van ’t hout, of gesnoavel van wilde eend’ zou wêzen; dat er zulke domme minsen bestoan—heurende doof en ziende stêkebliend, dat kan woar zin, moar—juffer Sanne Goesterman van ’t Heunings-arf, die gunds, op ’en goeje honderd pas afstand, achter ien de huufkar zit, ze verdrêjt ’et um deur te voaren langs ’t helse gedoei, nou Jan Goesterman van ’t Heunings-arf, heur bruur, die ’t peerd ’en eindwêgs bij den kop het vortgeleid, zoo onneuzel is gewêst um ’t glas ien de lanteern kapot te stooten, dat de keers is uutgewêjd.

’t Kan allemoal best woar wêzen—wat Jan heel goejig zeit—dat ze toch hier met de kar niet kunne stoan blieven, en, dat zoo veul minsen ’s oavends den toren zonder ongemak gepassierd zin; ’t kan best woar wêzen, moar, zeker nooit as ’t zoo loat en zoo hels duuster as nou was. Juffer Sanne kos niet ens de vief vingers zien die ze veur de oog’ het uutgespreid. Dat ’et licht krek zoo dicht bij den toren is uutgegoan, dat most verdacht wêzen; liever wil ze umdrêjen en weer noar B. as wiejer noar huus voaren. Zuster had zat genoojd um te blieven; alles zou thuus wel terecht kommen.—Joa, as ze lang noar gunder ien ’t duuster kiekt, dan is ’t asof ze den toren ien vuur ziet stoan. Umdrêjen wil ze: „Niewoar Grietje?”

Moar Jan-boer zei, dat umdrêjen niet kos. Zuster Sanne most begriepen, dat de weg zoo doanig slecht was, dat bruur de kar ten onderste boven zou smieten as ie dee wat zuster gern wou: ze most....

„O Heer!” vluukte juffer Sanne, en ze kneep nicht Grietje, die lienks noast heur zat, ien ’t been, dat ze opvloog.