Part 16

Nog vóór dat Geertje Langhuizen den drempel van het witte huisje aan den grindweg betreedt, gaan wij er binnen. Zooeven is Harmen gekomen. De negotiekast staat op tafel; de onderste lade er van—de altijd geslotene lade—is nu geopend, en, wilt gij een blik er in werpen?

Zie, daar ligt het buukske woar Harmen vroeger mee noar kark goeng, en ien te lêzen steet: „Vergêf ons onze schuld geliek ook wij vergêven onzen schuldenoar.” En bij dat buukske doar leit ’en rölleke pampier. ’t Zin twee schilderij-ploaten: Geertje Van Wamel het ze hum uut heur moeders huus mee ten heilik gebrocht; ’t één is ’t Onze Vader, en ’t andere De tien gebooi’ ien mooie stoasieletters. Vroeger, toen Geertje lêfde, toen hongen ze oan den muur ien ’t volle licht; siends ze gesturven is liggen ze doar ien ’t duuster.

En, in dat papier....? Zie, Harmen neemt het in zijn bevende hand; dikke zweetdroppels parelen hem op het aangezicht; de rechterstomp drukt het papier tegen de borst; de linkerhand vouwt het los.

Ien geen joaren het ie dat mes gezien. Nou ziet ie ’t; ’t is ’et mes woar Gijs Giesels hum ien dien oavond mee te lief wou; woarmee den Giesels hum zoo argerlik wondde—en—dat ie hum afgreep.—En Harmen peinst: „Gijs Giesels! Ko’j oe mes nou ook nog is zien! ’t Is heel verroest. De hoat is ook ’en roest—’en roest ien ’t hart.... En die jong was de zeun van Giesels, dat he’n ze op ’t veerhuus gezeid; en veerknecht is ie geworden; en as ie hier blieft, mot den erme kastlooper dan ielkreis ’t zwarte ding heure bloazen, ’t lillikke ding, dat hum wied brocht van God? of most ie....?

Daar hoort hij de deurklink lichten. In verwarring werpt hij de lade dicht, waarin zich nòg meer bevindt, en sluit die haastig. Zie, het mes bleef er buiten, doch in den zak van zijn wambuis is het spoedig verborgen, en—Geertje treedt binnen.

Nog buiten de woning heeft Geertje zich zooveel zij kon de tranen uit de oogen gewischt, doch, evenals zij wel aanstonds bespeurt dat haar goede vader nog bleeker is dan toen zij hem in den morgen verliet, evenzeer ziet Harmen wel dat zijn kind—zien lieve Geertje heel anders as anders kiekt, vremdsoortig bewogen; maar, zich zelve verwinnende, groet zij den man met blijmoedigen eenvoud: „G’n oavend voader!” En als ze hem dan ter zijde treedt, dan zegt ze weer zachtjes: „Al te veul vermuujd voader, ge ziet er zoo bleik van.”

Harmen spreekt in den regel weinig; nu valt het hem zwaarder dan ooit. Met diepen blik beschouwt hij zijn kind, en eindelijk fluistert hij angstig: „Geertje, niet weer oan ’t veerhuus kommen; heur ie Geertje!”

Zie hoe die woorden haar roeren. Hoe! wist ie ’t van Bolmans? Snikkend, vleit ze zich aan zijn borst:

„Nee voader, nooit!” klinkt haar hijgende stem. En Harmen, hij begriept niet.... en weet niet hoe ze van vroeger te weten kwiem, en terwijl de angst hem vermeestert spreekt hij schier biddend: „Moar Geertje, geen hoat!”

„Nee voader, nee! A’j den engel ’en duuvel ziet worden, dan mo’j niet hoaten moar bidden!” En Harmen—dewijl hij meent dat Geertje van hem heeft gesproken—met starenden blik en stil voor zich heen: „Kiend, bid dan veur voader.”

En denzelfden avond spreekt Harmen niet meer dan ’t geen noodzakelijk is. Eten, ofschoon Geertje hem dringend noodigt, hij doet het bijna niet. De koopwaren, die zich nog in zijn negotiekast bevinden, neemt hij er uit, dewijl hij morgen naar stad moet om nieuwen voorraad op te doen. Het pakje bemerkende, dat Dorus hem gaf en ’t geen hij zonder er aan te denken in de kast heeft gesloten—beziet hij den inhoud. ’t Zijn aanbevelingsbriefjes voor Bolmans als lid van den raad.—„’t Is woar, geen bêter as Bolmans!” doch, een verbaasde trek teekent Harmens gelaat, nu hij als bij toeval de binnenzij van het papier beziet, waarin die briefjes gesloten waren. Die ze d’r ien vouwde het geen arg gehad, dat op ’en afgescheurd stuk grauw pampier wel ’en stuk van ’en adres kan stoan, en Harmen leest er zoo klaar als de dag: Heer Bolmans.... veerhuis.

Zou ’t meugelik wêzen? Harmen kan ’t niet geleuven. Den Bolmans, zoo’n bovenste mins!

En hij die de briefkes schreef, hij denkt er niet aan, dat de leugen hoe slim ook, toch niet zoo leep as de woarheid is.

Bolmans van ’t Hooge Veerhuis slaapt, en ’t weerhaantje op den toren staat onbeweeglijk stil. Bolmans slaapt. Klein Jenneke droomt overluid, dat voader ’et vulle niet sloan mot, went.... ’t is nog niet wiezer.—A’j sloapt dan heur ie wel, moar begriepen doe’j ’et niet.—Bolmans slaapt.

Dorus de veerknecht ligt nog wakker op zijn stroozak. De oogen heeft hij toe, maar hij ziet toch.—Geertje ziet hij, ’t oarig postuurke. Harrejennig! en den kastlooper ziet ie zoo vremd en afketsend. Verdekseld! En Knilles de keressier, die de trompet al lang ien de deus het geborgen, heurt ie toch blazen, altied toch bloazen:

„’t Zal dan alêvel met DORUS wel goan.”

A’j den heelen dag buutenshuus bint gewêst dan hei’j t’ oavend veul wark. ’t Is loat geworden eer Geertje noar bed kan. Nou—nou duut ze ’t jekske los, en—as ze al bijkant is uutgekleed, kiek dan rolt ’r een karsepit vlak veur heur voet. Droevig het ze gekeken den heelen oavond, arg droevig: moar nou, nou lacht ze; verdrêjd nou lacht ze: Van zoo’n karsepit kos ’n boom kommen. Dorus had ’em gekniept, ’t was ’en roare—’en oarige jong!

’t Is alweer heel vroeg mergen gewêst. Egoal zoo’n bietje bewolkte hemel, moar, ien de locht is ’t lauw, zoel en laks geworden. De hond’ zin sloaperig en lusten ’t êten niet; de katt’ loopen gluups of zitten zich eiges te boardlikken. De perds ien ’t tuig stoan te schudden met de kop’, en de koeibeest’ ien ’t land loopen af en toe zoo wonder te gallepeeren, en stooten met de horns ien ’t gres, dat ’r heele plok in de hugt vliegen.

’t Is wonder zoel en lauw. De minsen, ofschoon ze nog weinig gedoan hebben, zin loom ien de been’, en vuulen zoo’n gloed ien de oajers. A’j noar de boom’ kiekt, dan zie’j geen bloadje verruuren—stil, doojelijk stil!—A’j op ’t woater van den Rien kiekt, dan is ’t zoo glad as ’en spiegel, behalve woar starke stroom geet, of woar ’en snoek of ’en brêsem—klats d’r boven uut springt um te prebieren of ’t boven ’t woater ook bêter as d’r ien is, went d’r ien is ’t ook al zoo laks en zoo lauw.

’t Is wonder zoel en drukkend, en veul zin er die geleuven dat er wel gauw een van de fremilie zal starven; en ze zien de begroafenis al, en kriegen zoo’n doodkisterig gevuul, ze kosten ook eiges wel starven.

Harmen Langhuizen, die, zooals wij weten, naar de stad moet om nieuwen voorraad voor zijn winkelkast te halen, en over het veer wil, dewijl hij aan de Veluw-zijde een boodschap te bestellen heeft, Harmen is het wel aan te zien dat de lauwe dampkring hem inzonderheid drukt al is zijn kast ook schier ledig en de plek, waar hij een oogenblik blijft staan, terwijl hij er de kast op zijn wandelstok doet rusten, nog slechts een paar minuten gaans van zijn woning verwijderd. Ja, die lauwe lucht drukt hem bijzonder want—hem kwelt nog iets anders.—Weder heeft hij een slapeloozen nacht gehad. En nu: op een paar honderd schreden afstands ligt het veerhuis, en—’t was meer as meuglik dat ien stee van de veerboas eiges, die jong, die veerknecht hum over ’t water zou zetten.... Harmen is er bang veur, oakelik bang!

Aan de dijkhelling graast de magere koe van een arme. ’t Ventje dat haar hoedt ligt plat op den rug in ’t gras te dummelen.

„Jungske! wi’j is noar ’t veerhuus goan, en zeggen da’k over wil, moar of de veerboas eiges wil kommen umda’k ’m spreken wou!” roept Harmen den jongen toe.

’t Jungske is te laks, en zeit niks.

„A’j ’t doen wilt dan zu’j ’en cent hebben,” zegt Harmen.

’t Ventje licht even het hoofd op, misschien om het lokaas te zien woar ie bij Pieters ien de kommenij vier sukkere ballen veur kriegen kan; moar sukkere ballen zin zoo zuut, en ’t is zoo flets;—geen trek ien!—De erms sleet ie um ’t heufd; de knie’ trekt ie op; zeggen duut ie niks.

Daar luidt de veerbel. Harmens oog verheldert nu hij eenige seconden later Bolmans in eigen persoon naar buiten komen en langzaam, dood-langzaam met zijn Jenneke aan de hand, het glooiende pad dat van den weg naar het water voert, ziet afgaan.

Vraagt ge wáárom Toon Bolmans nu zelf gaat overhalen, terwijl hij een knecht op het veer houdt? Luuster: Jenneke die zoo muu en zoo laks was, had ie beloofd is ’en keer mee te voaren, en—Jenneke te vertrouwen oan Dorus, die nog onbedreven op ’t woater was, dát kos iens-geheel niet.

„En ku’j nou niet zien wie gunds oan d’ overkant steet te wachten voader?” vraagt het lieve blondje.

„Nee Jenneke, da’s onmeugelik,” antwoordt de veerman.

„Moar onze Lieve Heer kan ’t wél zien,” herneemt het kind na eenige oogenblikken: „Onze Lieve Heer ziet alles; is ’t niet voader?”

„Dat duut Ie,” zegt Bolmans.—Op dit oogenblik verneemt hij dat er iemand met haastigen tred achter hem aankomt. Snel wendt hij het hoofd, en, als hij bemerkt dat het Geertjes voader is die hem volgt, dan bespeurt gij op Bolmans meest onveranderlijk aangezicht een ras voorbijgaande ontsteltenis.... Giesteroavend!! en—den stomp keek zoo iezig!

„Moar as’t nou duuster is voader, kan onze Lieve Heer dan óók zien?” vraagt Jenneke weder.

„Dat kan Ie,” zegt Bolmans afgetrokken, en weet niet of ie den Stomp zal ienwachten of deurgoan.

„Moar a’k nou ’s oavonds achter ien de bedstê’j lig en ’t heel arg duuster is voader, zou onze Lieve Heer....”

„Mot niet zoo lang over één ding proaten Jenneke,” valt Bolmans het denkende kind zacht bestraffend en haastig in de rede; en dan, als ze verdrietig: „Moar voader!” zegt, dan drukt hij haar kleine hand en fluistert: „Stil Jenneke, gij bint ’en engel!”

Jammer dat ie den engel niet heuren wou!

Een goedwillige morgengroet van den kastlooper doet den veerman ruimer ademhalen. Goddank, Geertje het niks geproat, en—as ze zwiegen dan ku’j z’ook kriegen.

„’t Is zoel ien de locht,” zegt Bolmans, nadat hij den weergroet heeft gegeven. „’k Docht straks nog, docht ik, ’t zal Harmen vandoag ook zwoar vallen met zien vracht.”

„De kast is lêg en êvel ku’j zwoarder vracht hebben,” zegt de fillezoof. Een oogenblikje later; „’k Wou oe sprêken Bolmans.”

Sprêken! denkt de veerman; as Geertje toch geproat had, of ook as Dorus met ’en averechtse boodschap dat pekske met pampierkes had gegeven!!—Luid en gemuujzoam:

„Bestig Harmen, a’k ou in ievers van dienst kan wêzen, dan hei’j ’t moar te zeggen; ’en mins mot zien evennoaste ien alles ten dienst zin.”

Harmen blijft staan, legt de hand tegen Bolmans arm om hem mede tot stilstaan te nopen, en terwijl er inwendige strijd op zijn bleek gelaat is te lezen, zegt hij langzaam:

„Ou wi’k sprêken Bolmans, umda’j overal as rechtveerdig gekend bint: ou en geen ander.”

Dien oanhef verlocht.... alêvel de oog’ van die mins ze keken zoo scharp. Met het hoofd ter zij naar het kind: „Jenneke, mot êfkes wachten.

Harmen aarzelt een oogenblik, en dan, als hij zich met de vlakke hand langs het klamme voorhoofd strijkt, dan zegt hij met bevende stem, terwijl hij een doordringenden blik op Bolmans vestigt:

„Ie kent niet den duuvel ien ’t hart?”

„Nee, God bewoare!—da’k ’et zundige woord d’r op nuum,” roept Bolmans, en laat er op volgen: „Loawwe deurgoan, went oan d’overkant stoan ze te wachten.”

De oog’ van die mins ze keken asof ie ’t op hum had geloajen.

Maar Harmen geeft geen acht op Bolmans verzoek; hij treedt hem in den weg, en—bijna met den mond aan zijn oor, spreekt hij zacht maar diepdringend:

„Ikke; ik ken ’em! siends joaren Bolmans, en—die hum van neis weer brengt in mien hart, gij Bolmans hebt ’em ien huus; één eenig verzuuk: Loat den Giesels vertrekken? ’k Zal oe ’t loongeld betoalen!”

Die wending is voor den rechtvaardige even geruststellend als onverwacht.

„’k Heur d’r vremd van op Harmen,” zegt hij meelijdend: „Zou Dorus misschien verkeerds ien’t zin hebben; verkeerds met oe.... Teuntje?”

Teuntje! De veerboas weet eiges hoar noam niet te nuumen, Een siddering doortintelt den arme; ’t is nu iets meer dan angst voor zich zelven wat hem sidderen doet: „Verkeerds met mien Geertje!” beeft het op zijn lippen; en dan, dan smeekt hij schier angstig: „Toe, loat ’em vertrekken? Gevoarlik kos’t worden; ’et mes he’k op zak.”

Bolmans begriept er niks van, geen spier. „Moar,” denkt hij, en een nare trek speelt er om zijn lippen: „moar, as den Harmen gevoarlik veur Dorus wier, dan was ie ’t nog meer voor zich eiges. ’t Mes op zak! As ie dat mes tegen Dorus gebruukte dan kos ie wel is van de boan, of ien ’t groote pakhuus kommen.... Geertjes voader van de boan!” Luid: „Kom Harmen, zukke dinger mo’j uut ’t heufd zetten; alêvel, dat ’r dinger tussen minsen kunne bestoan dat za’k niet tegensprêken, went de Heere Heere zeit eiges wel in Ezechiël: „Ik en zal ze verdelgen ien Mijne wraak.”

„Zeit onze Lieve Heer dàt voader?” vraagt een zoet stemmetje ongeloovig aan Bolmans zijde: „Ik meinde da’j giesteroavend toen ’k êfkes wakker wier, oan Geertje zei, dat God de liefde is, voader?”

Was ze wakker gewêst!!! Wa’j met kinders toch veurzichtig mot wêzen!

„Mot niet overal ien meeproaten Jenneke; kunt nog niet alles begriepen!” zegt Bolmans haastig.—Wat ze anders geheurd het van ’t geen ie tegen Geertje zei, dàt kos Goddank nog geen kwoad. Moatregels nemen—veur ’t vervolg!—„Kom Harmen, loawwe oanstappen, doar luien ze weer.”

En Harmen, die vooraf maar luttel acht op dat kind heeft gegeven, hij ziet haar nu in die heldere blauwe eugskes, en smuuspelt zachtjes: „Onze Lieve Heer!”

En de mannen spreken niet verder, alleen nog vraagt Harmen: of Bolmans hum t’ oavend weer eiges zal overhoalen?—„O, woarum niet!”

Straks stappen ze in de boot.—’t Is zoel in de lucht; ’t is lauw op het water, en—als het kleine meisje over den schuitrand heen in den helderen stroom ziet, dan zegt ze nog: „Kiek is voader, ook ’en hemel!” Maar de vader zegt: „’t Liekt zoo Jenneke, dóar zou’j ien verdrinken!”—Toen werd hij weer stil.

Dorus Giesels mot ’r alêvel ’et ziene van hebben. ’t Oarig pestuurke is niet weer ien den bongerd gekommen, en, of die voader dan giesteroavend niet fiks is gewêst of wat anders, kemiek was’t ien ielk geval um iemand die’j nooit hadt gezien, zoo ien ens moar te zeggen: Wi’j asteblief weggoan? Heel kemiek! Nou ie ’en nacht d’r overheer heeft gesloapen, nou mot ie d’r eigenlik over lachen; verechtig! ’t is al heel wonderboarlik kemiek: Wi’j asteblief weggoan?

Nou ’t schoftuur is, nou zal ie ’t prebieren. ’t Witte huuske woar ze wonen is heel dichtebij, en, mocht de veerbel soms goan, dan is ie, op ’en drefke schuuns den diek over en deur de weiës geloopen, toch bijkant krek zoo gauw as van ’t veerhuus oan ’t woater.

Geen twee minuten later kijken een paar zwarte oogen over de gordijntjes van Harmens vensterke naar binnen.

„Zoo’n jong!” denkt Geertje: „Ge zoudt er puur van schrikken,” en ze laat het plooiijzer rusten waar ze ’t mutske veur Zundag heel krek mee ien ’t plooi brocht.

Dorus met de hand’ as ’en toeter veur de mond: „Is oe voader ook thuus?”

Geertje met ’en rood van geweld op ’t gezicht: „Voader....? Nee, voader is van mergen noar stad gegoan.” Wat most den Dorus van voader....?

„Da’s spietig!” roept Dorus: „En wanneer kumt ie weerum?”

„’t Zal wel oavend wêzen,” is Geertjes antwoord; en stil: „Zou Dorus ’t al meinen....?”

Dorus kan de oog’ van ’t pestuurke niet afhouen. Zoo akelik mooi is ze niet; moar lieflik, ook ien ’t sprêken, en dan ’t pestuurke! En giester zei ze: Wi’j ’en pêpermunje?.... Heere bezwieke! al hiew ie d’r niks van, hie zou wel weer ’en pêpermunje lusten.—Nòg ens getoeterd: „En hoe loat zou ’t wêzen as oe voader weer thuus kumt?”

„A’j oan ’t veer bint dan zu’j ’em tegen ’n uur of zeuven wel overhoalen,” luidt Geertjes antwoord, en—z’is niks neisgierig, niks niemendal; moar, wàt ie van voader most hebben, dat zou ze toch êfkes wel wete willen.—Met de hand oan ’t kinneke: „Mo’j wat van voader?”

„Nou! en ’n heele boel!” toetert Dorus zóó hard, dat Geertje d’r nòg ens van schrikt en roojer as rood wordt. Arg schrikachtig van mergen! ’t Was ook zoo zoel en zoo lauw!—Heel in zich eiges: „’k Wou dat ie is binnekwiem!” Luid: „A’j ’en unske tabak mot dan kan ’k oe wel helpen.”

Nee, niks geen unskes tabak; moar, ’t was zoo kloar as ’en klok dat ’t oarig pestuurke niks tegen hum had. Starke neiging kriegt ie um de deur ien te stappen. Alêvel dat zou niet striekt wêzen, went, as ’en voader op ’en darde ploats al verzuukt: Wi’j asteblief weggoan, dan zou ’t wat arg astrant zin um in zien eigen gedoei de schoenzool’ te zetten. Weer deur den toeter: „Dank oe! ’k Zal dan moar wachten!” En zuutjes: „En pêpermunje?”

’t Pêper is véur ’t glas gebleven, en ’t munje is er deur gegoan.

Wát vroagt ie.... ’en munje! Geertje keert zich van ’t venster af; dàt kan ie begriepen!—alschoon dat ’t ook geen kwoad zou wêzen.—Nee, ’t was toch alstee frimmeljoar.—Wondere jong! Nou—ze kan toch êfkes noar buute goan; êfkes um is te heuren....

„Verdekseld!” denkt Dorus: „doar kumt ze!”

En Geertje, nu ze zoo’n beetje schuchter naar voren treedt en bij den deurpost blijf staan, nu zegt ze—met de eugskes noar umlêg: „Zóó, en wat wou’j dan?”

„Ikke....?” zegt Dorus met ’en scheve mond: „ikke.... hê hê: nog ens zoo’n pêpermunje.”

Ik gleuf niet dat ’t Geertje meevelt. „Zoo!” zegt ze langzaam, „bi’j dóárum hier gekommen, en was ’t anders niks da’j van voader most hebben?”

Dorus kniept links ’en eugske, tegen ’en jong kind van ’en huusmus, die op ’t dak zit te piepen umdat ie wel vliegen wil, moar nog bang is dat ie z’n vleugeltjes zal brêken. Kerroazie! En—Dorus kumt zoo’n klein bietje dichter bij Geertje; trekt ’en arg schêve mond; en zuutjes: „Gij bint oarig, en—ou wi’k hebben, ou en niks anders.”

Die weerlichse veerbel! Wachten mag ie geen’ oogenblik. Geertje vuult wat op heur wang, dat ze van ’en vrêmde nog nooit gevuuld het. ’t Pêpermuntsdeuske, dat ze al uut den zak had toen Dorus ’t woord het genuumd, ’t deuske is zonder dat ze eiges weet hoe.... van hoar hand in die van Dorus gekommen; en Dorus—al is ’t hum ook roar um ’t hart—zonder beroad neemt ie zien koers noar ’t woater, en—nou ie lupt as ’en hoas, nou dansen de pêpermunjes ien’t deuske, en zingen en schrauwen hoe langer hoe gauwer:

„’t Zal dan alêvel met Geertje wel gaan!”

Zóó’n oolikheid het Geertje nog nooit um ’t hart gehad. Ze kan’t niet loaten um is êfkes noar ’t plekske op heur wang te vuulen. Zoo’n jong! zoo’n roare jong!—Hê, wa’n benauwdigheid ien de locht; phu! De blauwe vloersteen’ zin nat uutgesloagen. ’t Brêkt Geertje ook zoo’n bietje de lêjen uut. Van Bolmans het ze’t oan voader niet zegge kunnen. Van Dorus....? Nou, da’s heel wat anders....!—D’r kos wel is sturm kommen.—Wat zal voader opkieken van zoo’n wondere jong; ’en jong den ie licht nog iensgeheel niet gezien het.—Wat schrauwen de pauw’ op Griethofs arf. ’t Is best meugelik dat ’r sturm komt, heel best meugelik!

A’j—zooals Bolmans nou—op ’en bank veur ’t veerhuus zit te kieken, dan hei’j langs de appelboom’, die oan weerskant van den diek stoan, krek ’t gezicht op ’t witte huuske van Harmen ien de lêgte.

Toon Bolmans het er al lang op zitte turen, zitte turen noar ’t witte huuske, en, wat ie het kunne zien dat hèt ie gezien, en wat ie niet het kunne zien.... dat het ie tòch gezien.

Mooi sprokhout om ’t vuurke mee op te stoken!

As Christenmins is ie verplicht um Harmen te woarschouwen.

As Christenmins!!!

En—op ’t blad van Bolmans’ tapkast zit nog ’en valse doalder gespiekerd. ’t Is uut den tied van z’n voader, moar ielken dag kan Bolmans ’em zien: den valsen doalder! Lang het ie gespatzierd deur onneuzele vingers, moar, toen Bolmans’ voader hum ien de goat’ kreeg, toen was ’t gedoan menneke, toen kreeg ie den spieker deur ’t lief.... Kiek is ’en valse doalder!—En de valse doalder had nog wel langer ien onneuzele vingers kunne blieven, of ien ’en spoarpötje kunne bewoard wêzen, moar, toen de dag kwiem dat de muntmeister nei geld veur oud ien’t licht zou stellen, toen had ie tóch veur de rooje deur motte kommen.—Gesnoeide doalders; doalders die d’r stempels deur ’t geschuuf ien de wereld kwiet waren, en doalders met ’en stuk d’r uut of ’en gat d’r ien; ook die al vroeger den dut kregen en op ’en acht-en-twientig woaren teruggezet, ze woaren toen noar gehalte geschat. ’En valse doalder, of ’t ook arger is! Vals, op één greinje zulver noa. Toch: Een greinje zulver!

As Christenmins is Bolmans verplicht....! Woarum kiekt ie zoo strak noar de grond? Woarum? ’t Greinje zulver ruurt en fluustert: dat ’et niet thuus heurt ien den doalder die vals is.

Best meugelik! moar Geertje mot de ziene wêzen, en kastloopers Geertje kan toch de vrouw van Bolmans niet worden. Koatje van Bemmel! ’En boerenhofstêj! En peerds, en vee, en geld; en oanzien ien’t darp: en karkmeister; en lid van de road! ’t Greinje mot stil wêzen! Loater, loater as ie’t al noar den eis het, dan zal ie luusteren. Ien ielk geval is ie bêter as den Harmen. Die het den duuvel ien’t lief; zonder kark of schriftures. Arg, arg zoel en lauw in de locht. ’t Drukt op ’t heufd, op de borst, overal! Zekerlik sturm!

’t Is zeuven uur ien den noamiddag.

Toen ’t zes van den toren sloeg, toen ko’j ’t karkhoanje, dat pal had gestoan, zien drêjen: nou ’en bietje lienks, dan rechts; gliensteren dat hiew niks over, went de locht was egoal betrokken.

A’j oan ’t woater van den Rien sting, dan ko’j zoo af en toe gerimpel op ’et effen woatervlak zien, en—keek ie noar den diek, dan zag ie zoo hier en doar kleine stofwölkskes opgoan. ’t Was krek of ’t soesde heel ien de vert.... Joa, ’t soesde. Ien de hooge peppels was’t ’en gefledder van de bloai’ asof er hoagel ien viel, en de zwoaluws scheerden over woater en wei asof ze ievers anders as ien de locht wouwe wêzen.

De schipper van de turf-oak, die giester zien vracht oan ’t veer had gelost en nou den heelen dag op ’t dek muggen en rook had ligge wegbloazen, de schipper het de zeil’ en spullen uut ’t ruim noar boven gehoald, en, as ie ze ophees, dan was’t bij buien ’en gefladder en geklapper, dat ie wark had um boas te blieven.

De veer-oakskes en de gierpunt begosten al zuutjesoan te dansen op de gölfkes.

’t Was wat meer as ’en labberweind, die oe werm ien’t oangezicht bloes. Schuuns over de Vêluwse bargen, uut ’t Noordwest, en tégen den stroom, kwiem de weind al starker en starker oanbloazen. De schipper van de turf-oak, die hoogerop most, hoalde ’t anker oan boord, en—a’j ’em noakeek, dan was ie met bolle zeil’, al heel gauw de boakkribbes um.

De keisteentjes—op de griendhoopen bij den afweg noar ’et woater—ze begosten te drêjen, en grienzelden over ’t wagenspoor heer. De gölfkes wieren grooter en grooter; ze klotsten tegen ’t kribwark en sloegen schuun oan bakboord van de gierpunt. Dorus de veerknecht, zoo pas weer oan wal gekommen, sloeg de iezeren pin’ woar booten en gierpunt met touwen en kettings oan vast zoaten, dieper ien de klei, en greep noar zien pet—hoast was ie gevlogen!

’t Is zeuven uur ien de noamiddag.

’t Liekt al wel negen zoo donker is de locht, alschoon dat ’et niet rêgent, moar:

De sturmweind roast!

Roazen duut ie, schrauwelik roazen. De heujers ien’t veld ze kunnen de goavels niet langer regieren en hebben wark um stoand’ op de been’ te blieven. De hoog geloaje karvracht zwiept gunds en her; ’t peerd met de neus oan de borst, trekt wat ie kan, moar, ’t giert ien z’n ooren, en ’t bloast met geweld tegen zien vracht; de moan’ zwieren um den krommen nek. Hu! gilt de weind, en Hört! schrauwt de voerman.

De sturmweind roast!

Roazen duut ie; gieren en fluuten. De moeders ien’t veld, ze kunne niet blieven; ’t is of ze ’t schrauwen van de kienderkes heuren, van de kienderkes thuus. ’t Heufd op zied’ en de rok’ gespannen um de been’—deur de weind—goan ze met ’en deil van ’t mansvolk noar huus toe. Die ligge blieven op den akker, zien de heuj-oppers verstreujen over ’t land. ’t Krakt en ’t knoept ien de wilgen; de hekkes sloan van geweld; de rastering—zwiebt—zwabt—krakt—en sleet veur de grond!