Part 51

Langs hun akkers strooide de tingelingende bellezang van tramkoetsiers vroolijke jubel-klanken rond, vergalmend over de zwoegkoppen, als een trillend zomersch vreugdgeluid door de zonnige lucht en ’t landgroen.—Rijtuigen stoften áán en wèg in zandorkaan; fietsen snorden voorbij, in spakenfonkel. En heel de brandende ploeterstreek drukte en raasde van zomergenot, omtooverde met hittekleur en licht, de gasten en ’t joelend vakantiebezoek. Dwars door den zwoeg van ’t land joeg de zeetram de menschen en kinders, met kleurig speelgoed, spaden en emmertjes, scheepjes en harken. Wierelands notabelen zwierden mee in zomerpronk; nuffige dametjes met blank spel van felle kleuren òpzengende parasols, kleur-zonnen in ’t helle groen, in den zonneregen van licht en vlam.—Zomerkostuumpjes lichtten en blankten tusschen de stille lommerlaantjes, overal drentelden dametjes en heertjes, met kraakschoen-gestap, rijkelui’s-lekker op de zand-zachte paadjes.—Zoo, met den dag, stroomden meer gasten aan, door de groote beukenlaan, die als ’n wondre goud-groene poort lommerig den weg naar zee opende. En langs heel den weg van Duin- naar Zeekijk, gloeide en zand-koekte het heete gruis, brandde en zengde ’t zomerleven, omschroeiend in stuifselwolken boerenkarren, rijtuigen en trams, dat de landwerkers, achter de hagen, vlak aan de straat, onder zuilen van stofwarrel verstikten. Loom passeerden de tuinders ’t zomergewoel. In hùn ploeter, voelden ze ’t dwaas, ’n gang naar zee, voor hùn zelf. De zee, waar ze vaagjes, in teisterenden winterstorm en schal, alleen ’t gerucht van hoorden aandruischen achter veréénzaamde duinen. Ze verroerden geen stap voor ’t pronkende, schreeuwige stadsvolkje, dat brutaal zich nestelde in hùn streek; de verhuur-kamertjes van verdiengrage luitjes bejoelden, de wegen bestoften in stikzand. Ze wisten van geen zeelucht de zwoegers; van geen zilte zouten ademhaal, geen frisschen stoei van strandstorm. En Zondag’s, als ze vrij hadden, rookten ze liever hun pijp, wandelden ze met de meiden naar den Lemperweg, of bleven hokvast broeien binnen de mikken, in zaligen luier.—Dàt veel liever, dan op stap, op den gloeizandweg naar zee, ’n uur gaans. En de ouderen, vol van zorg en moeheid en weekzwoeg, hokten in hun naar lucht-snakkende, behorde duffe kamertjes, slurpten d’r koffie, koffie en weer koffie, smakten d’r pijp, d’r pruim; besabbelden d’r sigaar en loerden rustigjes naar ’t gewas. En ’s avonds de zuip, stillekens de warme kroeg in, met ’t Zondaggegons van alderlei spreeksel nog in d’ooren. Door de week, ging van zelf voort hun zwoeg en zonnebrand, hun sjouw en pluk, dat ze ’t bloed onder de nagels vuurde. Niet meer keken ze òp, naar ’t vakantiegewoel op de paadjes, langs hun akkers, bang voor ’n minuut verlies, vóórt tot laat-avond, naar havenkant. En daar nog zweet-doordropen van ’t gloeiende land, met ’n afzakkertje, zogen ze in, ’t heete vocht, als zalige lafenis voor dichtgebrande van stof verstikte kelen.—

IV.

Twee weken vóór de kermis was de lucht weer gedraaid. De roode kolen stonden verkwijnd, met rot-doorvreten bladeren. Angstige drukte en onrust joeg er onder de tuinders.

—Daa’s t’met ’t lekkerstje weertje da je hebbe kèn, zeurde Klaas Koome, voor ’n akker van Ouë Gerrit;—ik konstesteer van daa’tje nou t’minste loope ken, en d’r nie je aige f’rsmelt.. enne de boonebeweging goan tog s’n gangetje.. want moànd blaift moànd... op dá’ terrain merkeere de boontjes de paàs...

—Hoor hemmis, hoor hemmis! hoonde Dirk bij de andijvie gehurkt,—skoenmoaker hou je bai je leest hee? bi jài besuikerd?—

Ouë Gerrit bromde wat mee, gejaagd en kramperig als ie zich voelde in ’t onweer-zwoelige grauwe weer. Die dreigluchten maakten ’m soms stikken, of ’r wurgangst op z’n strot drukte, in vaaglijk onbestemde benauwing ’t bloed ’m naar den kop jagend.—Angst die ’m aan ’t fantazeeren bracht, doorhollend hallucineeren, in al erger benauwing om dingen die gebeuren kònden. Angst die ’m zelf folterde, z’n brein martelde, hèm allerlei dingen liet zien, die nièt bestonden, z’n oogen in donkeren floèrs legden, waarin lichtende sterrendans vonkte. En dan maar brommen en klagen luid, luid, om iets ’r tègen te doen.

—Nou, da sel d’r ’n mooie worde, mit de boone!.... hoho! d’r is gain son.. wá’ sit dá’ ding! aa’s tie moàr nie wegblaift hee? ’t is te dol.. en.. en.. tug.. vier en vaif en nie g’nog!.. daa’s één raige al raige! enn hoho!.. ’s aofus hep je dâ dolle onwair, sonder daa’t hiet waa’s hee?

Koome lummelde nog wat voor de haag, lolde met Dirk over de kermis, waar heel Wiereland al vol van was; slenterde eindelijk verder.

Drukker werd er geschoffeld tusschen de selderie. Kees plantte andijvie uit en zette op regels.—Laat-gezaaide sla werd weer in bakken uitgedragen naar de markt. Tot schemer doken en verbukten de kerels en kinders op de duisterende akkers. Wisselend in gang, trokken de werkers drie maal òp naar de groote stad. Het groote kargerucht, de hos van ’t landvolk,—één in hun epischen samengroei van man-paard en kar-en-koopwààr, verklonk als onweer al over de bekeide straatjes. De Haven daverde van herrie en hartstocht-koop der venters.

Op ’t land trapten de kinders, nu vaders en bazen naar stad waren, de verdorde erwtenranken òp, de goud-gele slepende haarbossen. In alle tuinderijen nu, schemerden tusschen jong-groeiend boomgroen en boerenkool, de goud-verrotte leeggeplukte erwtenranken, soms èven zonnig overgloeid, als brandende braam, vlam-roerloos. In enkele dagen fladderden de bossen op de rijzenpunten, harige kopgedrochten op pieken, hóóg tegen donkere lucht.—Aan voet van rijzen, waar ’t stroo opgehokt stond, bloeiden al weer late sperzie- en snijboonen.

Ouë Gerrit wou niet drogen op rijzen, in dat vuile weer; smakte de ranken op hoopen bij modder-greppeltje achter ’t erf, toch zuinig ze bewarend voor koestrooisel. Kees was druk in de weer, rankte nieuwe aardbeibedden in, en zuiverde ze van vuil.—Elk half uurtje, tusschen marktgang, werd gewied. Heele akkers met leege rijzen bleven nog naakt de lucht inpieken, om dat er geen tijd was ze op hok te smakken. Toch waren ze blij, dat de aardbeipluk gedaan leek, al kopten ze nog wat mandjes. Van de vroeg-soorten begonnen de blaadjes al rood te gloeien, bloedrood en meloen-goudheet bezoomd, sterfzang van ’t loof in den zonnezomer. Andere bedden kwijnden met roest op ’t blad, door plotsen guren omdraai van weer, wind en regen, in ’t hart van groei en bloei geslagen.—

Ouë Gerrit gromde van ’s morgens tot ’s avonds.—

Het was geen làvende zomerregen meer, die als ’n koele dronk neersuisde op ’t land, en tegen den avond, over de akkers zangerige regenruisch verzong door de donkere boomen en ’t loof, en dán zuchtte als ademhaal van orgelregisters; dan droomerig tikkelde en zacht knetterde heel fijn en weemoedig,—maar ’t bleef ’n nattige wind-wilde regenzwalp, ’n modderig plassende, dorrend-vernielende grauwe nattigheid.—Ouë Gerrit vloekte, vloekte, onder ’t inranken van de beplaste aardbeibedden. Wàt ie aanraakte klefferde, was bemodderd. Z’n klompen zogen in ’t natte zand, kledderden en smakten zuigend onder z’n hielen. Rechts en links de bedden, rankte ie tegelijk de jonge stekjes. Wrevelig groef ie de plantjes in, keilde ie verrotte voor zich uit. Toch was ie dolblij dat ie dezen zomer niet alles op één worp had gegooid met de aardbeien, zooals die stomme dokter Troost dat wilde. En lol had ie ’r om, dat ie die beroerde grimmige Ant had gebonjourd.

Voor Kees nou nog alleen wat bij de boonen, en dan die ook òpgemarcheerd. Die paar mandjes aardbei en bessen kon d’r Guurt zelf nog wel halen, die toch ook ’t land had an Ant. Gister had z’n meid nog veertig mandjes geplukt.... Toch ’n rakker die Guurt. Als ie maar wist wat of ze vóór had, met d’r vrijers..

En die Piet! hep d’r nog acht sint moakt! Waa’s d’r puur ’n meroakel! hoho! aa’s die noar stad gong.... waa’s ’t alletait ’n kwart meer aa’s Dirk, die krek vaif sint hoalt!

Ouë Gerrit wist zich niet goed meer te roeren. Dirk gaf ’m eerst na den grootsten worstel, de ontvangen guldens uit den zak. De Ouë kromp van angst, als ie ’m dronken van den marktdag zag den dorsch inschommelen, angst dat ie den heelen boel zou verzopen hebben, of verspeeld. En als ie dan maar ’n kik gaf, blafte Dirk hem nijdig tegen z’n hielen, dat ie schrok, en afgebluft loenschte. Piet gaf alles dadelijk, al gapte ie ’r later weer van weg voor de zuip, maar Dirk hield de duiten in z’n ijzeren knuisten heet gevangen.—Dan eindelijk, moest ie na z’n verbluffing opspelen, schreeuwen, stompen en beuken in bloedspuw van nijd, en traag ging de klepzak dan eindelijk open, klefferden de morsige dubbeltjes, kwartjes en centen naar buiten, naar hèm toe, onder één grom en snauw. Ging hij natellen dan vloekte Dirk. „Tel aa’s je je koarsies uitbloast”, hoonde die, en sarrend liet ie ’m zien de notities, wel wetend, dat ouë Gerrit toch niet lezen kon, ’n letter zoo groot als ’n paardekop niet.—

Smartelijker, gejaagder voelde ie z’n onmacht, ouë Gerrit, omdat ie zelf niet meer de stad inventen kon. Soms, als ie wat beet had weer, kon ’m de heele boel niet meer schelen; zag ie heel klaar z’n ondergang in, hij op ’n hokkie, de kerels op ’t land als knechten. Dan weer bedacht ie, dat zoo iets toch maar niet in een ging, hij z’n meeste geld toch bij de fabrieken, vast liet liggen, tot hij November zelf betalen moest. Soms, drensde ’m door z’n kop dat Dirk vroeger veel beter voor ’m geweest was, toegevender en niet zoo snauwend, maar dan zag ie later Dirk weer goeiiger tegenover hem.—Als de vent maar geen geld zag, want dàn wier ie dol.—

Vandaag had ie nog ’n bak bessen geplukt, ’n dubbeltje per mandje. En nog ’n prachtig dotje frambozen! Dat klein goed gaf toch nog heel wat.... Hoho!.... dá’ beskouwde ie nog wel ’n vaiftien pop veur.... hai most d’r vast meer van tele, al há’ je d’r tuinders die d’r niks mee van doen wille hewwe.. Da klain goed.. want aldegoar benne se tug doodarreme poerders. Van murrege, van vaif tot ses op ’t ploatsie, had ie ’t nog uitrekend.... veur de feule framboosies moakte ie nog twoalef sint ’t mandje.. hoho! wa’ skol ’t? Nou hoalde ie di joàr an sain vruchies.... frank... ’t hooi uut! Ommendebai honderdvaiftien pop veur twai koebeeste....

Maar angstiger iederen avond, nà z’n stil gemijmer, keek ie òp naar de lucht, angst-verwurgd voor onweer en regen. Tegen iedereen klaagde ie.... ’t werd ’m te benauwd.—

—De boone groeie d’r wel in ’t gewas hoho! moar de frucht set nie! mi die raige! Wa binne dá’ nou weer suinige weertjes.. in ’t hart van ’t somer, je sit d’r puur te rille.... en soàfus omwair!

—Jaò buurman, f’rlaije jair satte wai op haide hardstikke in ’t drukst van de boonetait hèe?

—Hoho.... vier- en vaif en nie g’nog.... suinige weertjes...

En iederen dag, dat ’t guur-winderige weer aanhield werd Ouë Gerrit banger en grimmiger. Er zat angst in z’n keel. De zware onweerswolken voelde ie pletten op z’n borst. Dan weer wreef ie zich aan z’n strot als zat ’r ’n wurgklauw die telkens z’n luchtpijp zachtjes toekneep, en hem nog maar uit ’n spleetje ademen liet! Angst voor z’n boonen groeide. Nu en dan zag ie z’n wijf verdwaald rondzoeken in de tuinderij. Hoe ze’r heengestapt was wist ze zelf niet meer, en waar ze terug moest nog minder. Ze drentelde maar wat en sufte. Plots ’n woesten snauw, greep ie ’r bij den arm, bracht ’r in huis.—

—Jou stommeling, je loopt d’r t’met hardstikke in main seldrie mi je klaufe.... hoho! jai geep! dwarrel! moak jai d’r gain kapsies hee?—

Woest had ie ’r thuis op ’n stoel geduwd, waar ze versuft neerblokte, en grommend sprong ouë Gerrit ’t achterend uit.

—Dâ sal d’r ’n mooie sain.... Net had ie sain seldrielap f’rkocht, veur vier sint ’t kilo! Waa’s d’r in sint meer aa’s verlaije joar!.... Hoho!... sel je dá’ lamme dooie waif d’r mi d’r blinde klaufe instappe... Wá’ gong die seldrie nou hain?.. noa febriek?... had die dàor nie meer moake kenne?.. of noar Amsterdam? da lamme waif!.... Moar s’n spersie en snaiboone... da gong d’r noar Noord-Skarrefou.. en Aiselmonde.. of ie ’t nie wist! Da stomme waif.. sel d’r f’rduufeld soo p’rdoes op sain duute trappe!.... Moar de boone... mostte ’t tug dâ joar goed moake... most de loodpot vulle.. aers waa’s die d’r gloeiend bai.... gaf de seldrie en vruchies tùg nies.. nies....

In regen en plassende nattigheid werd op de akkers gewied, gekerfd met spa, geplukt in bakken. Seldrie verwasemend door regengeur, stond gesneden en de aardappels werden voor eigen maal wat gerooid hier en daar.

Op de bollenakkers, wijd-om de tuinderijen en gaarden gecirkeld, rookten blauwige wolkzwierselen. In de greppels, volgeschoffeld met rot loof, hadden de werkers ’n brandje gestoken, dat niet vlamde, maar smeulde, en zwaar hei-brandig dampte over de velden. Soms, als achter regengrauwe lucht en wolkzilverend grijs, nattig en bleek, even de zon kwam koekeloeren, met bewaterde gelige tronie, strooide ’t licht wat nattig goud, schijnselig en blas, door de blauw-dampende in rook stikkende akkers. De rooiers dáár, in den ijl-blauwen smeulnevel, die glansde in bleek zongoud, gebaarden in rokigen gloed, in mist-blauw en zacht zonnevuur aangegloeid, stralend en omsluierend tegelijk. Zoo, ’n uur lang, de bollenakkers trilden in ’t waas-blauwe, zacht begloeide rooklicht, als welfde zich een dampige reuzengrot boven ’t land, waar kleurige nevel doorheen woei, in stoei en spel, van grotgeesten, in-en-uit. En rond ’t rookende loof verschuifelden de glansen van dag-goud en grasgroen, onder de werkende luchten, vol regengrauw en paars-duister onweergedreig.

Na ’n uur dook zon weer wèg, vertraande z’n bleek-gele waterige tronie achter droef-grauwe wolkburchten, stortte regen weer neer bij hoozen. En over de avond-akkers bleef ’t donker ruischen, soms kletteren door bladloover, heel vèr en snaterend-monotoon.

Ouë Gerrit beefde, snikte van angst als in wolkdonker, ’n vuurflits ’t fosforesceerende zwerk vlammig doorzeisde, zònder dat donderslag nadreunde.—

’s Morgens, zóó uit angst-doorschokten korten slaap wakker gejaagd, keek ie ’t eerst naar z’n boonen. Dit jaar had ie moffenboonen bijgeplant, waarvan ie ook nog heel wat mocht verwachten. Maar ook dàt gewas stond hoe langer hoe slechter. Met angst in z’n oogen keek ie schuw naar den bloesem van de hooge stok-boonen, of ’r niet te véél verdorden en afvielen. De paadjes dáár, schemerden wit van bloesem. En in z’n angst zag ie ’t al erger sneeuwen, vol afgewaaide dorrende bloesems. ’n Paar dagen had ie achtereen in huis, wat bollen gesorteerd. Maar nou, met de rooi van wat narcissen moest ie eruit, sorteeren op den klefferigen modderig verzogen grond, omdat zulk goedje altijd buiten liggen bleef. En de kerels, achter ’t erf, en op de Beek, tusschen de aardappels en koolen, stonden verzopen en verflodderd van regen en nattigheid, te wroeten in de vunzige aarde. Soms zóó doorzogen tot op ’t hemd, dat ze zich iederen avond d’r regen-stinkende kleeren uit te wringen en te verdrogen hadden boven vuur. En voort over de zomerlanden joegen de grauwe wolkensteden, laag, bang-dreigend, vol duister-paarse ontzetting.

Soms kon Ouë Gerrit de heele boel geen drommel meer schelen, al bralde en rotsblokkig-roffelde en stortte ’t onweer in, boven z’n kop, al flitste ’t vuur zig-zag vizioen-snel door den hemel, al had ie z’n centen voor pacht en hypotheek nog voor ’n kwart deel niet bij elkaar, al rotten z’n boonenbloesems ’m zóó, voor de oogen weg. Die uurtjes leefden er zalig voor ’m, als ie pas wat gegapt had, en met heerlijk-woest voluptueus steelgenot, met nog jeuk-brandende knuisten van grijp-verlangen, naar z’n kelderhoek holde. Vloeken kòn ie, als ie daar niet dikwijls genoeg vrij mocht afzakken. Guurt in haar dralende onnoozelheid, had in den voorhoek allerlei rommel neergesmakt; mandjes, roestpannen, zaklorren, houtblokken, takkebossen, waar ze nou telkens tusschen snuffelde. Snauwig keek ze ’m aan, als ie trapgat afstrompelde. Dan bitste ze ’m nijdig toe wat ie in den kelder van doen had. ’t Was verduiveld, of ze voèlde dat ’t dan hevig heet in ’m liep; dat zorgen en angst in z’n strot dichtschroefden, dat ie àfwilde van z’n benauwing, hem z’n roeszaligheid van-bij-z’n-spullen-zitten, dáár kon verzwijmelen en zich verdooven. Gauw moest ie dan ’n uitpraatje klaar hebben, en zoo liep ie wel uren rond te scharrelen in ’t vervuilde kelderhok, allerhande pestige vervelende dingetjes doend, die hij niet wòu doen, Guurt vervloekend, dat zij, in d’r smerigheid en verwaarloozing van huishoudingen, noù, nou hìj heet liep, zich daar vastzoog tusschen de lorren, rondsnuffelde met Job’s geduld, en hèm belette z’n rommel te grijpen, te omtasten, met z’n brandende begeer-oogen te omgretigen.—Als ze eindelijk opstapte, holde ie naar z’n hok, in woesten grabbel met angst-argwaan, heet-gejaagd loerend op ’t keldertrapgat, in duizelende verrukking en hart-mokering, dat ze’m toch nooit zouên snappen. Hoorde ie gedruisch boven ’t luik, voetgeschuifel en kreukig rokgeschuur, dan beefde ie, bééfde ie, bleef ie toch, in koorts-spannende angst-verrukking oogen-gretigend waanzinnen bij z’n spullen, wagend, alles wagend tot de laatste gevaar-sekonde.—

Aan tafel ’s middags keek ie angstiger Guurt áán, of ze wat zeggen zou, wat gemerkt had, maar er kwam geen woord uit z’n meid, daarover.

—Ouë nog ’n spekkie? was ’t eenige wat ze zei, klonk ’m gemoedelijk, na z’n overspannen angst voor gesnapt-zijn, fantazie-angst die ’m folterde en doorreet van schok-gevoel, elk oogenblik: noù-zal-je ’t hewwe.—En vriendelijk-lekker antwoordde ie:

—Heul groag maid, heul groag!

Daarna zei ie in zich zelf, de vraag van Guurtje wel tien maal over, dat ’t van binnen in ’m druischte en klonk:.. Ouë nog ’n spekkie?.. Ouë nog ’n spekkie?.. Maar telkens veranderde ie toon-accent, zich zelf dan afvragend of ze ’t wel zoo ècht gemoedelijk bedoeld had, als hij ’t eerst meende.—Voor zijn wijf had ie heelemaal geen angst meer. Ging ie ’s nachts soms nog naar z’n kelderhok, voorzichtig in de paar uurtjes duister maar, dan bleef ze’m soms aanstaren, keek hij haar terug áán zonder dat ze ’n stom woord kon uitbrengen. Meestal kon ’r spraak zich niet eens meer op den naam van ’r man smakken. Dan voelde hij zich overmoedig, demonisch-sarrend, lolde ie ’r even zachtjes in de ooren.

—Gerrit goan d’r bai s’n bulle waif, sain bulle waif! hoho!

—Bulle.. bulle? klankloos haperde en teemde ze idioterig terug, zonder besef de woorden van ’r lippen versullend. Dan grinnikte ie zoetjes-gesmoord, bang voor de anderen die wèl beseften. Kwam ie terug uit den kelder, dan lag ze weer te lip-puffen of staarde ze wakker naar ’m òp, zonder begrip, met staar van ’n stille idiote in d’r doffe oogen.

Maar nou, in die broei-grauwe luchten, met al dat onweer, dat ’m deed stikken van benauwdheid was z’n overmoed tegenover haar ook dikwijls wèggezakt.

Z’n boonen! z’n boonen! als die maar bleven!

Van de stamsperzies hadden de jongens al wat gehaald. Kees was bedankt, mocht weer eens aanslenteren in ’t drukst van den pluk. Ouë Gerrit raasde, schold, giftiger onstuimiger op ’t weer. Hij berukte z’n baard, z’n haren, zich-zelf omfolterend met angstvragen, hoe dat afloopen moest. Nou had ie gedacht er zoo onverschillig mogelijk onder te blijven. De bloesem en afval sneeuwde áán met z’n angst mee, en telkens keek ie bangelijker hoe de ranken zich hielden.

—Hoho... vier-en-vaif en nie genog, kaik d’r rais waa’n woar d’r lait! doar ken je ’n huurtje van beskouwe.. snof’rjenne, teemde ie naar Dirk die ’m met ’n snauw afgromde, en zonder ommezien op z’n uitgeplante andijvie aanstramde, kopgebukt en spier-gespannen, als ’n paard dat vrachtkar aansjort in eersten opzet.—

—Is da nie vast ’n skande, soo veul nat weer, in ’t harretje van Augustus t’met. Z’n kinderkop wrangde elk uur knorriger, en z’n bisschopsbaard trok ie met woeste handvegen, heen en weer. Wat had ie d’r nou an dat stelletje moffeboonen, en die dubbele stamsperzies.... aldegoar grof goed.. aa’s de stokboone nie gonge! kaik! nou had Piet d’r f’murge ’n tàchtig boontjes fònde.. ’t Waa’s god-gekloagd! Skande.. skande! En hep d’r Dirk nie veuls te loat d’andaifie uitplant? en soo waid van malkoar.. Dá’ had d’r end Juli op regels motte stoan. Nou most tie d’r nog òpbinde.... aa’s ’t goed gong! Somers-andaifie òpbinde! wie hep d’r ooit soo sout gaite? Die staifkop! hoho! D’r had al ’n gaile krop insitte kenne.. aa’s tie se op malkoar plant had....

Morrend en vloekbrommend liep ie overal door den tuin, loerender en banger, iederen dag. Ja, wel was ie stom geweest om die spruitkool tusschen zijn boonen te zetten.

—Sel d’r is ’n nat klompie gaife!

Langzaam zetten de boonen áán. ’t Weer bleef guur, grauw-zilverig, al stroomde de regen niet meer. De spruitkoolen, omzaaid van kleine bolletjes, dropen van water, in glans-plassig nat. Gloei-droppels trilden op de vette roode kolen, op de bieten, sla en ruche-fijne gekartelde boerenkool. ’t Groen rondom blonk en glom nattig onder ’t grijze luchtzware grauw. Onrustiger, banger sjokkerde ouë Gerrit door z’n tuinen, dan op de Beek, dan achter z’n huis, dan in ’t duin, wel voelend met scheutjes blijdschap dat er wat hitte aanbroeien ging onder ’t onweer-zwoele grauw.

De landwerkers zongen opgewondener onder hun arbeid. Nog drie dagen en de kermis zou er zijn, de groote uitbarstende pret voor hun zomerzwoeg, het kleurigbonte wonder van tenten, kramen en spullen.—En overal rondom, de kristallen fonkel van kronen en de helle gloeilichtflakker van lampen, verduizelend voor hun begeer-oogen. Nou kwam de kermisgloei die ze bekroop als ’n achtdaagsche koorts, ’n krisis van hevig leven bracht, waarin ze uitbarsten en verzwijmelen zouden, zich rollen, met hun zware boerenpassie, in de modder van diergenot. Daarin zouden ze zich wreken òp bijeengespaarde woede, haat en wrok. Nou mochten ze vechten, mokeren, zuipen, geilen.

En overal koortste ’t lied uit, zongen ze op de akkers, in de straatjes, zalige onbestemde dwarrel van ronkende geluiden; krijsch naar genotsroes die opvuren kwam. Hun wreede kelen raasden, en verschalden kermiszang van ’t vorige jaar. En klankengalm bevend en rauw van hartstocht, verschorde over ’t grauwend-zomersche land.

Ouë Gerrit vloekte tegen de kermis die z’n boel nog meer ging verpesten; de kerels lambeuken zou van vermoeiïng, slaperigheid en hangerigen kregel.—

Dàt ging nou opstormen, dwars door ’t zware boonenwerk. Maar toch wilde ie smoren z’n razernij, want hóórden ze’m grommen, dan zouden ze’m vast heelemaal laten stikken met den grooten haal, in de blakerende kermisjool.—

ZEVENDE HOOFDSTUK.

In ’t hart van ’t haventje, en op Baanwijk-boulevard, was plots, tusschen zonnelaat licht en gewoel van groentekarren, onder kastanjelaan en boomlommer, vreemd gedruisch van kermiswagens komen òplawaaien; brokken van tenten, ingangen, poortig-cirkusachtig beschilderde deuren; warrel van paarden, tusschen schonkige kerels en meiden, zigeunerstoeten, overwaaid van vreemden gloed, en kleur-fel bont gekeer.—Langs de Haven en Baanwijk ratel-wielden en bonkerhotsten de gloeierige kermiskarren áán, met de schooierige kerels vóórop, paardje of ezel vast aan den toom, zwenkend en kronkelend door havenrumoer en sjacher-gedrang van venters.

Op de kar-balustrades waggelden morsige vrouwen in rotplunje, met onooglijke kinders, borst-lurkend.—En achter, en òm de karren hortte gore nasleep van beluisde wezentjes, meestrompelend over kei en grint.—