Part 17

„... Toen... toen—’k zal éérlijk alles zegge... toen kreeg ’k kennis an ’n zoon van ’n bankier—die jongen was dol met me—maar d’r heeft nooit wat tusschen ons bestaan—als ’k je dát zeg is dat zoo—die jongen was gek op me, zond me de prachtigste cadeaus en Isaac wist ’r van. Dat vond-ie heel goed. Soms kwam ’r ’n bankie van tweehonderd gulden as ’k geklaagd had da’k ’t zoo arrem had en dan most je Isaac is lief zien, dat vond-ie allemaal best en in bed liet-ie me gelukkig met rust. Daar ha’k ’m wel voor kunne zoene. Die kennis van me was ’n nette jonge. Voor z’n vader most-ie naar ’t zuijen van Frankrijk omdat-ie zoo teringachtig was en bloed opgaf. Toen die wegging zei-die: dag Georgientje. Mag ’k je ’n zoen geve? Die hè-’k ’m natuurlijk niet geweigerd. ’t Was ’n leelijke jongen, zoo bleek, zoo mager. Nog ééns heeft-ie me geschreve dattie niks vooruitging en toen hè’k verder niks meer van ’m gehoord.—Die arreme stakker.—Toen hè’k drie weke geleefd met ’n officier van de marine.... Daar herinner ’k me zoo goed als niks van.... ’t Was geloof ’k wel ’n gezellige vent... maar altijd met z’n vrinde an ’t klesse over de dienst en over ’t ministerie en over de schepe... nee hoor.... Drie weke was ’k met ’m op de reis natuurlijk.... In Amsterdam zou ’t niet mogelijk geweest zijn.... ’k Ben ’m heelemaal kwijt geraakt.... ’k Geloof dattie in Indië zit.... Eens ha’k ’m wat geld te leen gevraagd en had Isaac de brief opengemaakt en er ’t geld uitgenome. Hoe vin je zoo iets?.... Wat verdomd smerig, hè?... En dan zei-die wel is tegen me... je mot niks afslaan, as de heere je wat geve wille.... Op ’n dag wou die naar Amerika.... Daar moest zooveel geld verdiend worde.... Ik blij.... Ik voor hem an ’t werk om ’m an passagegeld en an kleere te helpe. Me laatste cente hè’k ’m gegeve. Je had ’m is motte zien weggaan as ’n heer met ’n nieuwe jas met ’n bonte kraag en met zes nieuwe tricot-broeke en met twaalf paar sokke en met nog veertig gulde zakgeld.... ’k Heb ’m met de kindere weggebracht tot an de boot. Gek toch, hè—toen de boot wegging stond hij te huile en most ik ook huile.—Hoe zou dat nou komme bij twee menschen, die elkaar niet zien magge?... Zóó ha’k me uitgekleed da’k niet eens die week cente had om me bakker en me groenboer te betale. Nou toen hè’k hoe langer hoe meer de beest gespeeld. Samengeleefd hè’k nooit meer. Jij ben de eerste. Maar ’k heb veel gescharreld met kerels waarvan ’k de naam niet meer weet, ’k heb veel champagne gezope om me directeure te pleziere en ’k ben dikkels ’s morgens zes, zeven, acht uur op me bed gekomme.”

... „Heb je met Piet ook?”

„Met welleke Piet?”

„Met die komiek uit Den Haag?”

„Nee, bij God niet. Hoe kom je dààrtoe?”

„Nou,—’k dacht ’t zoo.”

„Nee, nooit. Met dàt soort lui he’k me nooit afgegeve”...

„Is dat àlles?”

„Da’s alles... Je wil toch niet da’k je die gewone scharrelerijtjes vertel?”

„Nee...”

„Nou hè-je zeker ’n groote minachting voor me?...”

„Nee. Nóú hou ik meer van je. Voel je ’t verleden nu niet als ’n gróóte rust... nu ’k álles weet.”

„Als je maar niet boos op me ben”...

„Boos? Waarom?”

„Ben ’k dan geen slechte vrouw?”

„Als je van me houdt ben je geen slechte vrouw meer, haal ik jou naar boven, jij mij.”

„Ik jóú?”

„Jij mij.”

„Jij heb toch niks op je gewete?”

„Jaren lang... toen ’k jonger was, minder nadacht over de dingen was ’k ’n bordeellooper, kind... lei ’k m’n geld neer, net als andere manne... Ze doen ’t allemaal, of ze doen èrger... of ze scharrelen met dienstmeissies... of ze nemen ’n mentenee”...

„Nou, dat vin ’k zoo erreg niet, zoolang je ongetrouwd ben. Jullie hebbe toch ook je behoefte.”

„Als ’r voor ’n vrouw schande is, is er ook schande voor ons. Over wa’k toen gestoeid heb met vrouwen en meisjes, die me wel mochten en die ik wel mocht hè’k geen spijt. Dàt was jong bloed, gaf geen voordeel, geen verdriet. Maar toen ’k ouwer werk, ouwer in me gezicht door ’t werken, ’t studeeren en dan ’s avonds idee kreeg om wat te gaan doen en dan liep éérst na die kast, met voorzichtig uitkijken of ’r niemand in de buurt was en dan anbellen en achter ’t loketje de stem van de gouvernante—zoo noemen ze zoo’n mensch—en dan binnenkommen in ’n gang met zoete lucht en doorloopen naar ’t salon en dan uitzoeken een van die vrouwen, die allemaal naar je kijken, allemaal lachen en dan na ’n poosje gevraag of je geen flesch geeft.—O, mijn God, wat was dat ’n tijd!—en dan je kunstmatig lachen en gewild-luidruchtig spreken en den verzwabberde uithangen en dan eindelijk vragen of ’r geen andere dames zijn, omdat je er geen naar je keus kan vinden, omdat je trek weg is en je voor geen goud wat zou kunnen doen en dan opstaan en weggaan en nagekeken en wat lachjes en dan weer buiten op de donkere gracht je gevoel van misselijke eenzaamheid. Ik heb zoo’n meelij met de meeste mannen, omda’k ’r zelf zoo een geweest ben. En als je dan buiten stond, dan dacht je: wat nou? Zal ’k naar Mast gaan of naar ’n tjingeltangel of zal ’k gaan naar die of die meid waar ’k wel is meer kom. Maar dan dacht je: nee in die hè’k nou geen trek die kén ik zoo, die zuigt altijd ’t bloed uit je vel en ’t ruikt zoo zuur op d’r kamer—nee. Wat dan? Dan liep je te soezen langs den nattigen waterkant en te kijken naar de lantaarns in ’t water en dan dacht je... nou ’k zal ’t nog is bij Weinthal probeere... ’k mot ’t nou maar doen... Wel Jeezis ben ’k geen jònge man?—Zoo liep-je jezelf op te warmen... O, ’t was triestig en zoo doen ze ’t allemaal, de stakkers... Dan kwam je bij Weinthal, stond ’r zoo’n man in ’t portiek van ’t Nieuws en dacht je: zal ’k maar weer heengáán... maar dan dacht-je dadelijk weer: wel nee: wat kan me die vent verdommen, hè’k wat om die vent te geven, ben ’k vrij in me doen of laten, ja of nee en dan belde je weer an... En dan kwam de gouvernante en die zei „Ach Sind-sie-es, Herr George?”—je gaf d’r altijd ’n anderen naam op—en dan rook je wéér de zoete lucht van poeder en parfumtjes en liep je nóg is door naar het achtersalon en ging je zitten voor ’n tafel met gebarsten spiegelglas en riep de gouvernante „Au salon! Au salon!” en dan kwamen ze met d’r bloote armen, bloote borsten, zag je de vormen door de gazen kleeren en japonnen en vroegen ze weer om wijn en zei je dat je ’n flesch boven zou drinken en bleef je aarzelend zoeken... ’t Is niet na te vertellen, die triestigheid... Dan dacht je: zal ’k die kleine nog is nemen—hoe hiet ze ook weer—maar dan zag je die groote met d’r zwarte oogen—daar wou je dan wel mee—maar dan dorst je weer niet voor de kleine blonde, die al naast je kwam zitten en je hand drukte tegen d’r beenen—en dan dacht je weer: wat kan mij die blonde schelen: ’k neem de zwarte, daar hè’k nou idee in van avond—verveel ik je? Wil je ’t liever niet hooren?”

„... Nee. En dan?”...

„... Maar dan dorst je toch niet voor de blonde... en dan ging je mee naar boven zonder zin, zonder ’t minste idée... En dan begon ze je daar te zoenen en ging je op de canapee zitten tot de gouvernante geweest was met de flesch... en altijd ’t zelfde gezanik om ’n doossie cigaretten en dan ging de deur op de knip... en dan dronk je’n paar glazen en dan zei de kleine blonde... Geef-ie nog ’n flesch—’t was ’n Fransche—’k zeg ’t maar in ’t Hollandsch.—Nee, zei je dan, ’t zit ’r niet an—of zoo iets.—Toe geef ’r nou maar een, dan mag ’k langer boven blijven.—Nee, ’k heb geen geld genoeg bij me... En dan ging zij naar boven om zich te wasschen—’k zie ’t voor me alsof ’t nóú gebeurt—en dan trok je je goed uit en zat je je zelf an te kijken in den voetspiegel, met zúlleke schapige oogen en geeuwde eens en ging languit liggen op de canapee met niks geen idee, zoo moe en zóó down... En dan kwam ze in een zijen hemd... en kwam bij je zitten en draaide an je snor en begon nog is te zaniken om ’n flesch—dat ze zoo’n dorst had—dat ze ’t anders niet twéémaal dee—en dan vertikte je ’t—en dan ging ze op bed—alles vreugdeloos, ellendig, en dan dacht je terwijl an àndere vrouwen—kneep je oogen dicht—met je oogen open zou je niet gekùnd hebben—dacht an ’n buurmeisje of an ’n vrouw die je wel is in de Kalverstraat in ’n winkel zag òf an ’n kennis uit je kinderjaren... Gemeen hè?... Maar ’t wás zoo... Altijd dacht je an andere, zàg je de andere, kwam je op die andere klaar... En als ’t gebeurd was, zelfs nog terwijl ’t gebeurde, kroop ’n triestigheid in je op, dat je iets ellendigs, iets onnoembaar-vuils had gedaan... en je bleef op ’r liggen, leeg an leven, leeg an opgewektheid, leeg an veerkracht... je lippen stilletjes afwrijvend tegen ’t kussen... tot zij ’t eerst zei: wille we ons gaan wassche... Dan ging zij de deur uit, bleef je liggen, slaperig-vermoeid, met droge oogen kijkend in de gasvlam, luisterend naar de piano aanrinkelingen van benee... Maar dan stond je op en begon je te wasschen, góéd te wasschen met zeep, bang om iets op te loopen.—God wat ’n schrikkelijke dingen—spoelde je mond met wat wijn na... en dan kwam ze weer binnen met de kouwe kilheid van de gangen an d’r lijf, kroop weer in bed en zei: nou mot j’t is langzaam doen da’k ’r ook wat an heb—of zoo iets—en dan lei je stil naast ’r zonder verlangen, levenszat, vroeg hoe ’t met d’r zuster of d’r moeder ging—de verhalen van die stumpers!—en of de dokter nog altijd geregeld kwam voor de keuring—en dan kwam de gouvernante nijdig op de deur bonsen—of we nog niet klaar waren—dat ’r ’n heer beneden zat te wachten—of zoo iets—en dan zei de kleine blonde: haast je dan wat! en dan ging ’t wéér, wond je je op, dacht an ’n meisje dat je járen, jaren geleden eens ontmoet had, of an ’n meisje dat je gekend had toen je nog op ’t gymnasium ging... en dan kwam zij klaar en begon te huilen, te snikken—zulke vreemde gevallen van hysterie—en dan lagen we, làgen we als twee klompen vleesch naast elkaar, met de oogen gesloten op ’t kussen... kwam de gouvernante nog is kloppen—dat ze d’r beboeten zou, dat de meneer benejen ongeduldig werd—en dan ging de kleine zich wasschen, boven, op de Bazar, kleedde je je an, twee- drie- viermaal je mond spoelend—en dan gaf je ’r ’n riks fooi voor haar, die ze in d’r kous liet glijjen en betaalde je de gouvernante vijf gulden voor de kamer en vijf voor de wijn en dan nog ’n fooi voor haar... en dan schreeuwde ze an de trap... Es kommt jemand... en dan gingen alle deuren toe... en dan wèg, de straat op... de frissche nachtlucht en ’n steegje inschieten naar de Kalverstraat en met vreemde smart opkijken naar den hemel... en lachen... en ’n borrel pakken in de Bar... en ingehurkt zitten achter je glas... en alles háten... Zie je, zóó en op die manier hè’k ’t ’n paar jaar volgehouen, met gèld... Telkens ’t branderig er heen loopen en telkens de duffe, afschuwelijke terugslag—tot ’k niet meer kón, tot m’n wil zoo gegroeid was, da’k niet meer wóú... tot ’k in m’n melankolie zat als een kluizenaar. Dat zijn niet m’n gelukkigste, niet m’n slechtste jaren geweest... Nou weet j’t... Later ben ’k nog dikwijls naar zoo’n bordeel gegaan of naar zoo’n half bordeel, maar dan was ’t om toe te kijken, om m’n eigen melankolie te wrijven an de melankolie van de dingen... Dan kocht ik wel is ’n zes pond paling, ging die vrouwen tracteeren... Dàn hadden we geregelde soupers van paling, bier, en brood... ze vroegen me heelemaal niet om mee naar boven te gaan... Een kwam er hier en leende boeken... Die was dol met Multatuli”...

„Nóú komt ze toch niet meer?”... angstig-vroeg Georgine.

„... Nee... Ze is dood. De studentjes hebben d’r armen, d’r handen, d’r beenen, d’r hersens, d’r zenuwen geprepareerd”....

„Hè toe, hou op, hou op, Alf!”

„Dat is àlles van mìjn kant... Nee, niet alles... toen ’k ’n kwajongen was, twaalf, dertien jaar gelejen hè’k ’n tijd met ’n schaap an me arm geloopen, ’n burgernuffie, dat nou rijk getrouwd is... Ja nou hè’k je alles gezegd, niks verzwegen”...

„Ben ik de eenige van wie je houdt?”

„De àllereenigste... Als ik nu terugdenk an die tij-jen... an ’t gescharrel bij flessies bier... an de bordeelen—is ’t me vreemd, niet-geleefd, nooit-geleefd.... Ik voel me nou als an ’t strand met ’t koel, rustig slaan van de golven, met den wind die in rukken anwaait... ’t Verleden is me ’n vèrre benauwing in schroeiend heete binnenkamertjes, die me nou dood zouen maken.”

„Hou je van me?”

„Hou jij van mij?”

„Of ’k van je hòú?... ’k Heb nog nooit zóó van iemand gehouen.”

„En als je ooit van een ander méér gaat houen... zul j’t dan eerlijk zeggen... nooit iets in stilte, iets onoprechts doen?”

„Hè-jakkes, wat ’n onwijze praat! Ben jij dan soms van plan me de bons te geve, als j’op ’n ander verliefd raakt?”...

Maar dan pakte ’k haar in m’n armen, bleven de monden op elkaar en als ze spreken wou zoende ’k de woorden weg.

Tegen middernacht stonden we op, kleedden ons aan, gingen uit.

Het was ’n strak-koude, heldere Novembernacht. De Amstel rustte op gouden zuilen. ’n Enkele gele lantaarn van ’n verlaat jolletje twinkte in de duisternis.

„Pas op, laat me arm los,” zei ze plots.

„Waarvoor?” vroeg ik verrast.

„’k Geloof dat—daar—god ja—dat was een kennis van me man.—Hé!—’k Heb ’r hartkloppingen van... Waarom laat je me ook niet gauwer los?—Kijkt-ie om?”

„Jawel... Wat kan jou dat schelen?”

„Nou. Da’s ook ’n vraag van je... Als me schoonmoeder ’t hoort... Wat stóm ook om hier gearmd te loopen... Hè!... ’k Ben er wee van geworde.”

„Wordt ’t nu geen tijd, kind, om ’n end te maken an die angsten. Denk je da’k je arm wil loslaten als ’r iemand ankomt? Nog voor je eigen man niet, niet voor den duvel en z’n moer!”

„Jij heb makkelijk praten... Jij bent niet getrouwd”....

„Zoo. Dat zal ’k je dan is toonen. Ik wil dat je heelemaal bij me komt inwonen; jij met ’t kind.”

„Nee, Alf. Dat gaat niet. Dat zou iedereen ’n klap in ’t gezicht...”

„Sla jij maar. Ik zal de klappen wel opvangen.”

„Nee, dat gaat niet. Zoolang ’k getrouwd ben, gaat dat niet.”

„Waarom gaat dat niet?”...

„Nee dát durf ik niet... En al jou buren, die weten dat je niet getrouwd ben en ’t kind dat zoo’n leven maakt, terwijl jij zit te schrijve en als de artieste me noodig hebben—wellek adres moet ’k dan opgeve?—en ’t schandaal voor jouw deur als me man is mocht overkomen òf van z’n femilie hier in de stad—en zoo’n vieze boel bij jou, hahaha! Mot ik koke op dat eene stel en in je twee pannetjes? En je afgeklove messe en je beschimmelde laarze in ’t gootsteen-kastje en je kom waarin Scherp zich wascht en waarin je de borden schoonmaakt en dat vuile hemd waarmee je afdroogt! Hahaha! Nee, inwone dat doe ik niet... Denk is an me ouwelui... en an me broer, die me toch al niet aanziet omda’k met jouw loop!”...

„Jouw broer! Vraagt-ie of ’t naaistertje dat-ie op ’n kamer gezet heeft, of die familie heeft? Waar bemoeit-ie zich mee! Laat elk voor zich zorgen! Zooals we nu leven wil ’k ’t niet langer. Jij moet je niet voelen als ’n vrouw die iets verkeerds, iets slechts doet en ik wil niet zijn één in de rij van de ploerten die jij heb leeren kennen. Begrijp je? Waar is je arm? Hóór je me niet, Mol. Ik wíl gearmd loopen.”

„Nou-nou, driftkop!... Maar samenwone in jouw huis gaat niet, gaat nóg niet.”

„Goed. Best. Maar dàt binnensluipen in m’n huis wil ik niet meer. Jij moet je niet meer vernederen. Dan zie ’k je voortaan liever alleen in gezèlschap.”

„Is dat ’n anloopie om van me af te komme?” vroeg ze ongerust.

„Georgine, weest toch niet altijd zoo klein!”

„Dan moet je zulke dingen niet zegge. Wie zegt dat nou! Wil je liever van me af? Zeg ’t dan ruiterlijk!”

„Daar dènk ik niet an. Maar dat sluwe, bedekte gescharrel wil ik niet langer. Da’s toch wel een bewijs da’k eerlijk ben, niet? Heb je strakkies niet zelf geklaagd over de juffrouw met den scheeven nek, die jou door ’t spionnetje zit te beloeren en over de bovenbuurtjes die uit d’r raam hangen? Jij ben mijn vróúw en mijn vrouw laat ik niet langer op de stoep staan.”

„Goed en wel, maar dat doe’k nog liever dan inwonen... Wor d’r niet kwaad om, maar ’t geeft me zoo’n gevoel van afhankelijkheid, zoo’n gevoel dat je me met koffers en al op straat kan zetten als ’t jou blieft.”—

Nee. Ik werd niet kwaad. ’n Groote triestigheid kwam over me, dat ze zoo niets begreep, niets, niets, niets, van mijn verlangen, zoo schrikkelijk vast zat aan kleine bedenkingen. Maar ’t zou wel komen. Ik had wil voor twee.

„Zie je, nou loop je stil en denkt kwáád van me. Ik geloof wel dat jij ’t goed meent, maar de omstandigheden zie je... Wat moet ik, om nog is ’n voorbeeld te noemen, doen als je papa onverwacht overkomt—da’s toch zoo ònmogelijk niet?—of je ma, of je zusters? Mo’k me dan zoolang verstoppe in je kelder of stel je me voor als je huishoudster?—Of als—of als—’k wil d’r niet an denke—maar ’t kan toch gebeure—we zijn alle sterfelijk—of als je iets overkwam—heb ik dan recht om in jouw huis te blijve?—Weet je da’k ’t eens heb bijgewoond met ’n vriendin van me, die nou làng dood is—ze had tering—en die met ’n dokter leefde.—Toen-ie later verliefd werd op ’n meisje uit zijn stand, heeft-ie d’r met de politie uit z’n huis late zette... Wat ’n fielt hé?—nou is ’t een van je eerste lui uit de stad.—Als mij zoo iets gebeurde, sprong ’k de Amstel in”...

Dat was niet onjuist, die gedachte aan doodgaan, aan het overkomen van de ouwelui...

„Hoe moet ’t dàn, Georgine.—Bij jou kan ik toch niet komen inwònen—, wat?—bij die zure juffrouw Bok?”

„Nee. Maar ’k zou kunnen verhuizen.”

„Ja—jij zou kunnen verhuizen.”

„En dan bij die mensche de conditie maken, da’k jou bij me op me kamer mag ontvange”...

„Ben je gek! Dan denken ze dat je ’n scharrel ben.”

„Nou—dan zegge we da-we getrouwd zijn.”

„Nee. Ik lieg niet.”

„Of da’k in scheiding leg... en zoolang...”

„Nee. ’k Huur gewoon ’n kamer voor ons samen en ’t kind en zeg da-we niet getrouwd zijn voor de wet—voor de wet, haha!!”

„Daar krijg je last mee. Je moet de menschen niet zoo wijs maken, Alf.”

„Ik zal ze naar mijn pijpe laten dansen,” zei ik dwaas-sterk.

„Jij bekijkt dikwijls de dingen zoo rooskleurig—hoe zal ’k ’t zeggen?—zoo luchtig, met zoo’n vertrouwen op de mensche, die je nóóit vertrouwe kan, da’k soms bang voor je wor”...

„Bang?”

„... Bang voor je drift als ’t tegenloopt”...

„Ik vertrouw de menschen niet, kind. Ik vertrouw op mijn voelen van God, God die grooter, mooier is dan menschen ’m denken, God, die niet meet met hun maat, God, die ’k zie als iets breeds, wijds, vèr weg van arme, stomme gewoel. Dat maakt me onbuigbaar”...

Ze stond stil, sloeg haar armen om mijn hals. In de schaduw der boomen bij ’t water, omhelsden we elkaar als twee dwaze jonge verliefden in dien strak-helderen, lichtenden Novembernacht.

XIII.

GEZELLIGE VERJAARSPARTIJ.

Een paar dagen later aten we, liever: dineerden we, bij Karel. Runderlapjes, gestoofde rooie kool, blommige aardappelen, rijst met kaneel. Zijn kostjuffrouw, erg zindelijk, juffrouw van frissche gezetheid, glad van zeep-properheid, met glimmende haar-weilandjes, sneeuwslootje daartusschen en een bloedkoralen halsketting, vertelde toevallig dat ze een voorkamer met balkon leeg had staan. Ze had wel geen twéépersoons bed, maar ze kon er voor zórgen en dan vond Karel het goed dat een ledikantje voor Kaatje in zijn kamer kwam te staan. Karel vertelde haar even „apart” dat we niet getrouwd waren, loog haar voor—wat hij me later zei—dat het kind van òns was. Ze had niet de minste bezwaren. Alle geld was haar goed, zei ze. Ik huurde, betaalde tien gulden vooruit en we spraken af dat Georgine den volgenden dag komen zou. Toen ze de deur uit was, maakte ik me boos op Karel. Waarom hij van het kind gelogen had? Maar Dirk kwam oploopen, druk, rood van ’t trappenklimmen.

„Wat ’n tref! Ik mot jullie juist allemaal hebbe! Guus is jarig—jullie kommen van avond, hè?”

’k Had ’r niet veel trek in. Georgine en ik waren in geen vier weken ergens geweest en nu weer dat geruzemoes, die leege pretmakerij. Maar hij hield aan. Of ’t aardig was?—vriendschappelijk wou-ie heelemaal niet zeggen—om me zoo terug te trekken, nou ik met Georgine was. Ik dee net alsof ’k ze vroeger nóódig had. Al was je getrouwd, hoefde je je vrinden toch niet als oud vuil te laten leggen. En dan zei Karel ook da’k met d’n dag vervelender werd. Wat dat voor ’n oudbakken pleizier was om altijd samen te zijn, altijd met z’n tweeën! Als je dat ’n drie maanden dee, kreeg je genoeg van mekaar. Georgine wou ook wel weer is bekende gezichten zien. Goed dan.

Als ’t maar geen nachtwerk werd. Nee. Laat zouen ze ’t niet maken. Trees en Moos Scherpenzeel kwamen ook. De ouwe bekenden.

Hij gaat met ons mee, als ’k Georgine naar de Albert Cuyp breng. Ze heeft wat te naaien, moet ’t kind te bed leggen. Om tien uur zal ’k haar afhalen. Dirk stapt met zware passen, z’n bril verzettend met de sterke, groote handen, praat geen woord. Als ’k naast hem loop voel ’k altijd m’n hoofd gróót, mijn lichaam klèìn. ’k Weet niet hoe ’t komt.

„Hoe gaat ’t met je aardappelenzaak?” zeg ik, om wat te zeggen.

„Beroerd.”

„Koopen ze niet?”

„’k Heb me pas weer in me vingers gesnejen. ’t Is ’n bedonderd artikel!... Waarom lach je?”

„... Om jouw gescharrel... Eerst in de medicijnen, dan op ’n kantoor, dan in aardappelen!... Waarom ben je maar niet in de medicijnen gebleven?”

„Dat denk ik zelf ook wel is... Aardappelen is donderen. Verlejen week krijg ’k ’n schip an, da’k gekocht had franco Amsterdam, begrijp je?... Ik mot met Guus naar Greiner voor ’n fotographie—daar had ze zoolang om gezanikt.—’k Zeg an me knecht: jij gaat ’r heen en goed uitkijke—of ze droog zijn.—Als ze zóó van ’t land kommen rotten ze, begrijp je—ze motten eerst droge.—Tegen den avond kom ik in ’t pakhuis, stort ’n pààr zakken.—Wil je geloove dat de stommeling allemaal zwijnderij, nat, uitgeloopen goed geaccepteerd had? Die krengen van boeren hadden ’r de helft kriel en middelslag tusschen gestopt!”...

„Wat’s kriel?” vraag ik belangstellend.

„Klein goed... Vòl kriel zat ’t... ’k Laat me hand afhakke dat ze me knecht omgekocht hebbe. ’k Heb geen bewijs.”

„Da’s lam.”

„’t Ware zandaardappele.”

„O.”

„Daar is bij tijden véél meer vraag naar dan naar kleiaardappelen als ze goed zijn.... Ik verzeker je dat ’r ’n oppassen an is.... An me eerste partij hè’k leergeld betaald.... Die ha’k in ’n vochtig pakhuis opgeslagen.... Mis hoor!”

„Magge ze geen vocht hebbe?” vraag ik weer belangstellend.

„Ben je bedonderd! ’n Aardappel mag niet droog legge, niet vochtig... As d’r broei bij komt loopt-ie uit... en as-ie bevriest is ’t donderjage.”

„Komt ’r zóóveel bij kijke?”

„Dat zou je zoo niet zegge, hè?... Ik sta nou in onderhandeling voor zooveel bunders duingrond... Als ’t wil, ga ’k zelf pooten.”

„Da’s ’n heele onderneming.”

„En dan denk ’k in kolen te gaan doen.”

„Hè-je dáár verstand van?” glimlach ik.

„Verstand... verstand... Als je relaties heb an de Ruhr... Jammer dat ’r zoo’n geld in die dinge gaat zitte... En die Guus kost wat...”

„Die heeft je pas weer ’n lading aardappele gekost, beste jongen...”

„Dà’s onzin. Dàt moet je niet rekene. Als je zoo rekent... Da’s ’n rekening van Lutjebroek... Dat bedoel ’k ook niet... Ze denkt da’k rijk ben... Rijk!... Als ’k nog vijfduizend gulden over heb van me moeders erfdeel zal ’t móói zijn... Nou en dat zit vast, vast in voorschot an opkoopers, in me voorraad, bij me klante... Soms zit ’k zoo hard da’k niet weet hoe ’k me pakhuishuur betale mot... Dàt van verlejen week met die stommiteit van me knecht heeft me ’n hoofd vol zorg gegeve... Wil je geloove da’k in één jaar tienduizend gulden achteruit ben gegaan?... Bedonderd, hè?... Waar ’t ’m in zit weet ’k bij God niet... ’k Gloof dat-die knecht van me steelt als de rave... Maar ’k lóér op ’m... ’k Lóér op ’m... Als ’k nou met de Ruhr begin, ben ’k ’r weer ’n end bovenop... Met kolen verdien je alle-jezus-grof... Je mot is nagaan wàt ’r an kolen verbruikt wordt in één winter... We zijn nou in November... De kou kan duren December, Januari, Februari, Máárt nog wel.”

„Na, nog wel is lànger.”