Vitruvii De architectura libri decem
Part 7
4 Haec autem ex is quae supra scriptae sunt originibus instituta esse possumus sic animadvertere quod ad hunc 15 diem nationibus exteris ex his rebus aedificia constituuntur, ut in Gallia Hispania Lusitania Aquitania, scandulis robusteis aut | stramentis. apud nationem Colchorum in Ponto (25) propter silvarum abundantiam arboribus perpetuis planis dextra ac sinistra in terra positis, spatio inter eas relicto 20 quanto arborum longitudines patiuntur, conlocantur in extremis partibus earum supra alterae transversae, quae circumcludunt | medium spatium habitationis. tum insuper (30) alternis trabibus ex quattuor partibus angulos iugumentantes et ita parietes | arboribus statuentes ad perpendiculum =35= imarum educunt ad altitudinem turres, intervallaque, 26 quae relinquuntur propter crassitudinem materiae, schidiis et luto obstruunt. item tecta, recidentes ab extremo transtra, traiciunt gradatim contra|hentes, et ita ex (5)
5 cotidie: _sic_ (_et_ cotidianus) _semper H_ (_sed 33, 24 et 35, 25 H^{c}_) _et G, rec._ cottidie _SL_. | aliu(o _H_)s alii _x_ (alii aliis _G^{c}_).
9 glebas _x_ (_sic etiam_ glebe _x 165, 15 ut semper SG, numquam praeterea H, nisi quod_ glebulae _x 197, 22_).
14 is: his _x_. | scripta _x_.
16 his (_GS_, [h/ı̣]is _H^{c}_): iis _H_. | constituuntur _G_: -antur _HS_.
17 utigallia _x_. | hispania _S_: spania _HG_ (ispania _H^{c}_). | æ(e _S_)quitania _GS_. | scandulis _G_: scandalis _HS_.
23 tum _HS_: tunc _G_.
28 adextremos _x_.
* * * * *
Page 34
quattuor partibus ad altitudinem educunt medio metas, quas fronde et luto tegentes efficiunt barbarico more 5 testudinata turrium tecta. Phryges vero, qui campestribus locis sunt habitantes, propter inopiam silvarum egentes materiae eligunt tumulos naturales eosque medios fossura 5 dis|tinentes et itinera perfodientes dilatant spatia quantum (10) natura loci patitur. insuper autem stipites inter se religantes metas efficiunt, quas harundinibus et sarmentis tegentes exaggerant supra habitationes e terra maximos grumos. ita hiemes calidissimas, aestates frigidissimas 10 efficiunt tectorum | rationes. nonnulli ex ulva palustri (15) componunt tuguria tecta. apud ceteras quoque gentes ad nonnulla loca pari similique ratione casarum perficiuntur constitutiones. non minus etiam Massiliae animadvertere possumus sine tegulis, subacta cum paleis terra, tecta. 15 Athenis Areopagi antiquitatis exemplar | ad hoc tempus luto (20) tectum. item in Capitolio commonefacere potest et significare mores vetustatis Romuli casa et in arce sacrorum 6 stramentis tecta. ita his signis de antiquis inventionibus aedificiorum sic ea fuisse ratiocinantes possumus iudicare. 20
| Cum autem cotidie faciendo tritiores manus ad aedificandum (25) profecissent et sollertia ingenia exercendo per consuetudinem ad artes pervenissent, tum etiam industria in animos eorum adiecta perfecit ut qui fuerunt in his studio|siores fabros esse se profiterentur. cum ergo haec =36= ita fuerint primo constituta et natura non solum sensibus 26 ornavisset gentes quemadmodum reliqua animalia, sed etiam cogitationibus et consiliis armavisset mentes et subiecisset
5 materiae _H_ (-ę _S_): materia _G_. | fossura _G_: -rae _H_ (-rę) _S_.
6 detinentes _x_. | quantum _HS_: inquantum _G_.
8 quas _GS_: qua _H_.
9 exaggerabant _x_. | habitationis _H_ (-nes _GS_).
10 crumos _x_. | aestatis _H_ (-tes _GS_).
11 efficiunt _GS_: -cit _H_.
12 tiguria _ante corr. H_. | ad _Praun_: et (&) _x_. | 16 areopagi _HS_: ariopagi _G_.
18 vetustates _H_ (-tis _GS_).
21 tritiores _GS^{c}_ (tristiores _ante ras. S_): tritores _H_.
22 profecissent _S^{2}_ (_qui et_ edificantium _antea scr. pro_ ad aed.): per(ꝑ)fecissent _x_. | ingenia _HS_: -nii _G_.
25 esse se _H_ (e̅e̅ se) _S_: esse _G_.
26 solum _HS(G^{c})_: plus _G_.
* * * * *
Page 35
cetera | animalia sub potestate, tunc vero ex fabricationibus (5) aedificiorum gradatim progressi ad ceteras artes et disciplinas, e fera agrestique vita ad mansuetam perduxerunt 7 humanitatem. tum autem instruentes animo se et eprospicientes maioribus cogitationibus ex varietate artium 5 natis, non casas sed etiam | domos fundatas et latericiis (10) parietibus aut e lapide structas materiaque et tegula tectas perficere coeperunt, deinde observationibus studiorum e vagantibus iudiciis et incertis ad certas symmetriarum perduxerunt rationes. posteaquam animadverterunt profusos 10 esse partus ab natura materiae et abun|dantiam (15) copiarum ad aedificationes ab ea comparatam, tractando nutrierunt et auctam per artes ornaverunt voluptatibus elegantiam vitae. igitur de his rebus quae sunt in aedificiis ad usum idoneae, quibus sint qualitatibus et quas 15 habeant virtutes ut potuero dicam.
8 | Sed si qui de ordine huius libri disputare voluerit, (20) quod putaverit eum primum institui oportuisse, ne putet me erravisse sic reddam rationem. cum corpus architecturae scriberem, primo volumine putavi quibus eruditionibus 20 et disciplinis esset ornata exponere finireque terminationibus | eius species et e quibus rebus esset nata (25) dicere. itaque quid oporteat esse in architecto, ibi pronuntiavi. ergo in primo <dixi> de artis officio, in hoc de naturalibus materiae rebus quem habeant usum disputabo. 25 namque hic liber non profitetur unde architectura nascatur, sed unde origines aedifi|ciorum sint institutae et =37= quibus rationibus enutritae et progressae sint gradatim ad 9 hanc finitionem. ergo ita suo ordine et loco huius erit voluminis constitutio. 30
1 ex: & (et _G_) _x_.
4 tum _HS_: tunc _G_. | e(ae _ante ras. H_)prospicientes _x_ (≣prospicientes _S^{c}_).
8 tectas _G_: tecta _HS_.
11 ab natura materiae: ab naturae materia _H_, ≣ naturę materia _S_, naturę admateriā _G(S^{2})_. | abundantē _x_.
12 copiarum _H et_ (_ante ras._) _S_: copiā _G(S^{2})_.
15 quibus sint: quibusque sunt _x_.
24 dixi _om. x_.
27 sunt _x_.
29 ita _om. S_.
* * * * *
Page 36
Nunc revertar ad propositum et de copiis quae aptae | sunt aedificiorum perfectionibus, quemadmodum videantur (5) esse ab natura rerum procreatae quibusque mixtionibus principiorum congressus temperentur, ne obscura sed perspicua legentibus sint ratiocinabor. namque nulla materiarum 5 genera neque corpora neque res sine principiorum coetu na|sci neque subici intellectui possunt, neque aliter (10) natura rerum praeceptis physicorum veras patitur habere explicationes, nisi causae quae insunt in his rebus quemadmodum et quid ita sint subtilibus rationibus habeant 10 demonstrationes.
II | Thales primum aquam putavit omnium rerum esse (15) principium. Heraclitus Ephesius, qui propter obscuritatem scriptorum a Graecis ϲκοτεινοϲ est appellatus, ignem. Democritus quique est eum secutus Epicurus atomos, quas 15 nostri insecabilia corpora, nonnulli individua vocitaverunt. Pytha|goreorum vero disciplina adiecit ad aquam et ignem (20) aera et terrenum. ergo Democritus etsi non proprie res nominavit sed tantum individua corpora proposuit, ideo ea ipsa dixisse videtur quod ea cum sint disiuncta nec 20 laeduntur nec interitionem recipiunt nec sectionibus dividuntur sed | sempiterno aevo perpetuo infinitam retinent in (25) 2 se soliditatem. ex his ergo congruentibus cum res omnes coire nascique videantur ut eae in infinitis generibus rerum natura essent disparatae, putavi oportere de varietatibus 25 et discriminibus usus earum quasque haberent in aedificiis qualitates exponere, | uti cum fuerint notae, non habeant (30) qui aedificare cogitant errorem, sed aptas ad usum copias aedificiis comparent.
III Itaque primum de lateribus, qua de terra duci eos 30
2 s[v/ı]nt _H_.
4 ne _G_: nec _H_ (_cf. p. 180, 9_), n̄ (non) _S_. | sed ut p. _S_.
12 Tales _x_.
14 scotinos _x_.
15 quique _HG_: quoque _S(G^{c})_. | quos _x_.
17 pythari eorum _H_, pythareorū _G_, phitagoreorū _S_ (pythagoreorū _G^{c}_).
18 aera _G_: aerea _HS_.
20 nec leguntur _HG_, negleguntur _S(G^{c})_.
24 ut eae: et [h/ạ̶ẹ̶]ae _H_, ethę _G_, & hę _S_.
29 cōpararent _S_.
* * * * *
Page 37
| oporteat dicam. non enim de harenosa neque calculosa =38= neque sabulone soluto sunt ducendi, quod ex his generibus cum sint ducti primum fiunt graves, deinde cum ab imbribus in parietibus sparguntur, dilabuntur et dissolvuntur pa|leaeque in is non cohaerescunt propter asperitatem. 5 faciendi autem sunt ex terra albida cretosa sive de rubrica aut etiam masculo sabulone. haec enim genera propter levitatem habent firmitatem et non sunt in opere 2 ponderosa et faciliter aggerantur. ducendi autem sunt per vernum tempus et | autumnale, ut uno tenore siccescant. 10 qui enim per solstitium parantur ideo vitiosi fiunt quod summum corium sol acriter cum praecoquit, efficit ut videatur aridus, interior autem sit non siccus. et cum postea siccescendo se contrahit, perrumpit ea quae erant arida. ita rimosi facti efficiuntur in|becilli. maxime autem 15 utiliores erunt, si ante biennium fuerint ducti. namque non ante possunt penitus siccescere. itaque cum recentes et non aridi sunt structi, tectorio inducto rigideque obsolidato permanente ipsi sidentes non possunt eandem altitudinem qua est tectorium tenere, contractione|que moti 20 non haerent cum eo, sed ab coniunctione eius disparantur. igitur tectoria ab structura seiuncta propter tenuitatem per se stare non possunt sed franguntur, ipsique parietes fortuito sidentes vitiantur. ideo etiam Uticenses latere si sit aridus et ante quinquennium ductus, cum 25 arbi|trio magistratus fuerit ita probatus, tunc utuntur in (25) 3 parietum structuris. fiunt autem laterum genera tria. unum quod graece Lydium appellatur, id est quo nostri
1 harenosa neque calculosa (_sc._ terra, _ut v. 6_ = solo _Plin. 35, 170_) neque sabulone soluto: harenoso neque calculoso luto (_H_, luto _om. S_, calculo soluto _G_) neque sabulonoso luto _x_.
3 ab imbribus in p. _G(S^{2})_: ab intribus in p. _HS^{c}_, in tribus p. (_om._ ab _et_ in) _S_.
5 is: his _x_.
10 tenore: tempore _x_.
12 corium _GS_: chorium _H_. | effecit _H_.
13 aridum (-ū) _x_. | 14 perrumpit (_a. c._) _om. G_.
18 ri(e _H_)gidoque obsolidati permanent _x_.
20 qua est tectorium _HS_ (_ubi_ ē tector⟦ı⟧ū _cum ras. S^{c}_): quę ē tectorū _G_.
24 fortuito _HG_ (_ut 33, 26 x_): -tu (_H^{c}_)_S(G^{c})_ | sidentes (_ut v. 18 x_) sedentes _x_.
25 laterem _H_ (-rē) _GS_.
27 lidiū _GS_.
* * * * *
Page 38
utuntur, longum | sesquipede, latum pede. ceteris duobus =39= Graecorum aedificia struuntur. ex his unum πενταδωρον, alterum τετραδωρον dicitur. δωρον autem Graeci appellant palmum, quod munerum datio graece δωρον appellatur, id autem semper | geritur per manus palmam. ita quod est 5 quoquoversus quinque palmorum pentadoron, quod quattuor tetradoron dicitur, et quae sunt publica opera πενταδωροιϲ, 4 quae privata τετραδωροιϲ struuntur. fiunt autem cum his lateribus semilateria, quae cum struuntur, una parte lateribus ordines, | altera semilateres ponuntur. ergo 10 ex utraque parte ad lineam cum struuntur, alternis coriis parietes alligantur et medii lateres supra coagmenta conlocati et firmitatem et speciem faciunt utraque parte non invenustam.
Est autem in Hispania ulteriore civitas Maxilua, item 15 | Callet, in Asia Pitane, ubi lateres cum sunt ducti et (15) arefacti, proiecti natant in aqua. natare autem eos posse ideo videtur quod terra est de qua ducuntur pumicosa. ita cum est levis, aere solidata non recipit in se nec combibit liquorem. igitur levi raraque cum sint proprietate 20 nec patiantur pene|trare in corpus umidam potestatem, (20) quocumque pondere fuerint cogitur ab rerum natura quemadmodum pumex uti ab aqua sustineantur. sic autem magnas habent utilitates, quod neque in aedificationibus sunt onerosi, et cum ducuntur, a tempestatibus non dissolvuntur. 25
IV | In caementiciis autem structuris primum est de harena =40=
2 pentadoron … (3) tetradoron _x_.
3 (4) doron _x_.
5 palmam: palmum _x_ (_ut v. 4_).
6 quinque _G(S^{c})_: equinque _HS_.
7 pentadoros _HS_, -toros _G_.
8 tetradoros _GS_, -doro _H_.
11 cum (cū _S_) struuntur _HS_: construuntur _G_. | coriis _S_: choriis _H et_ (_ubi_ chorus) _G_ (chorı¦iſ _G^{c}_).
12 collocati _HS_: collecti _G_ (_et in marg. S^{2}_ vel collecti).
15 Maxilua … Pitane (_Plin. 35, 171_): maxima et in galliis et in asia ita ne _x_.
16 sint _ante corr. S_.
20 sint _G^{c}_: sit _x_.
21 nec: non _H_, n̄ _GS_. | patiantur _HS_: patiuntur _G_.
22 fuerit _x_. | cogitur (_sic_) _x_ (= cogit rerum natura, necessitas).
23 sustineatur _x_.
* * * * *
Page 39
quaerendum, ut ea sit idonea ad materiem miscendam neque habeat terram commixtam. genera autem harenae fossiciae sunt haec, nigra, cana, rubra, carbunculus. ex his | quae in manu confricata fecerit stridorem erit optima, (5) quae autem terrosa fuerit non habebit asperitatem. item 5 si in vestimentum candidum ea coniecta fuerit, postea excussa vel lota id non inquinarit neque ibi terra subsiderit, 2 erit idonea. sin autem non erunt harenaria unde fodiatur, tum de flumi|nibus aut e glarea erit excernenda, non minus (10) etiam de litore marino. sed ea in structuris haec habet 10 vitia, difficulter siccescit, neque onerari se continenter paries patitur nisi intermissionibus requiescat, neque concamarationes recipit. marina autem hoc amplius quod etiam parietes, cum in is | tectoria facta fuerint, remittentes (15) 3 salsuginem corium dissolvunt. fossiciae vero celeriter in 15 structuris siccescunt, et tectoria permanent, et concamarationes patiuntur, sed eae quae sunt de harenariis recentes. si enim exemptae diutius iacent, ab sole et luna et pruina concoctae resolvuntur et | fiunt terrosae. ita cum (20) in structuram coiciuntur, non possunt continere caementa, 20 sed ea ruunt et labuntur onera quae parietes non possunt sustinere. recentes autem fossiciae cum in structuris tantas habeant virtutes, eae in tectorio ideo non sunt utiles quod
3 carbunculus _G(S^{2})_: -lum _HS_.
6 coniecta _GS_: contecta _H_.
7 vel lota: vel icta _x_. | subsiderit: _sic x_.
9 tum _HG_: tunc _S_.
11 sicces(r _G_)sit _HG^{c}_ (-scit _S_) | continenter | recipit paries patitur … recipit. marina _H_ (_item Lch, sed l ante corr.--qui inter lineas adscripsit--omisit ea quae fuerunt inter duo illa_ recipit _deditque_ continenter recipit . marina, _atque idem sine dubio fecerat S, ubi nunc S^{c}_ continenter <⁖paries _in ras._> Marina _cum suppletis in ima pagina verbis_ ⁖patitur … recipit. _sine lapsus vestigio G. itaque sic statuo_ continentes paries _G(S^{c})_: continenter recipit paries _HS_.
12 (16) concamerationes _x_.
14 is: his _x_. | remittentes (remittentese _G, unde ad Fav. p. 295, 5 An. S_ salsugine sua se remittente) salsuginem (-nē _etiam G_) eorum dissolvuntur _x_.
17 eae: hae _H_, hę _S_, hęc _G_.
21 ea ruunt _GS_: earunt _H_. | oneraque _x_.
23 eae _H_: hae _G_, heę _S_. | tectorio (_ut p. 41, 2_): -riis _x_.
* * * * *
Page 40
pinguitudine eius calx palea com|mixta propter vehementiam (25) non potest sine rimis inarescere. | fluviatica vero, propter =41= macritatem inutilis signino, liaculorum subactionibus in tectorio recipit soliditatem.
V De harenae copiis cum habeatur explicatum, tum etiam 5 de calce diligentia est adhibenda uti de albo saxo aut silice | coquatur. et quae erit ex spisso et duriore, erit (5) utilis in structura, quae autem ex fistuloso, in tectoriis. cum ea erit extincta, tunc materia ita misceatur ut si erit fossicia, tres harenae et una calcis infundantur, si 10 autem fluviatica aut marina duae harenae et una calcis coiciantur. ita enim erit | iusta ratio mixtionis temperaturae. (10) etiam in fluviatica aut marina si qui testam tunsam et succretam ex tertia parte adiecerit, efficiet materiae temperaturam 2 ad usum meliorem. quare autem cum recipit 15 aquam et harenam calx tunc confirmat structuram, haec esse causa videtur quod e principiis | uti cetera corpora (15) ita et saxa sunt temperata. et quae plus habent aeris sunt tenera, quae aquae lenta sunt ab umore, quae terrae dura, quae ignis fragiliora. itaque ex his saxa si antequam 20 coquantur, contusa minute mixta harenae in structuram coiciantur, non solidescunt nec eam poterunt | continere. (20) cum vero coniecta in fornacem ignis vehementi fervore correpta amiserint pristinae soliditatis virtutem, tunc exustis atque exhaustis eorum viribus relinquuntur 25 patentibus foraminibus et inanibus. ergo liquor qui est in eius lapidis corpore et aer cum exustus et ereptus fuerit, habuerit|que in se residuum calorem latentem, intinctus (25) in aqua, priusquam ea ignis vim recipit, umore
1 pinguitudine (eius _sc._ operis tectorii _Fav. p. 295, 12_): pinguitudini _HG_ (_ut Anon. ed. Fav. S_), pinguedini _S_ (_ut ipse Fav. p. 295, 13_).
3 inutilis signino (_ex Fav. cf. p. 211, 10_): uti signinū _x_. | liacolorum _HS_: l iaculorum (_in ipso textu_) _G_ (_et inter lin. S^{2}_), _item_ (iac.) _codd. Faventini_. | subactionibus _HS_: -nes _G_.
5 habeatur _HG_: sit _S_.
10 infundatur _x_.
11 duo harenę una _x_.
12 coiciatur _x_.
20 dura _GS_: durae _H_.
21 insṭructuram _G_: in instructuram _HS_
22 potuer̄ _ante corr. S_.
29 ea ignis: ex igni _x_.
* * * * *
Page 41
penetrante in foraminum raritates confervescit et ita refrigeratus 3 reicit ex calcis corpore fervorem. ideo autem quo pondere saxa coiciuntur in fornacem, cum eximuntur non possunt ad id | respondere, sed cum expenduntur, permanente =42= ea magnitudine, excocto liquore circiter tertia 5 parte ponderis inminuta esse inveniuntur. igitur cum patent foramina eorum et raritates, harenae mixtionem in se corripiunt et ita cohae|rescunt siccescendoque cum caementis (5) coeunt et efficiunt structurarum soliditatem.
VI Est etiam genus pulveris quod efficit naturaliter res 10 admirandas. nascitur in regionibus Baianis et in agris municipiorum quae sunt circa Vesuvium montem. quod com|mixtum cum calce et caemento non modo ceteris aedificiis (10) praestat firmitatem, sed etiam moles cum struuntur in mari, sub aqua solidescunt. hoc autem fieri hac ratione 15 videtur quod sub his montibus et terrae ferventes sunt et fontes crebri, qui non essent, si non in imo haberent aut e sulphure | aut alumine aut bitumine ardentes maximos (15) ignes. igitur penitus ignis et flammae vapor per intervenia permanans et ardens efficit levem eam terram, et 20 ibi qui nascitur tofus turgens est sine liquore. ergo cum tres res consimili ratione ignis vehementia formatae in unam pervenerint mixtionem, | repente recepto liquore una (20) cohaerescunt et celeriter umore duratae solidantur, neque 2 eas fluctus neque vis aquae potest dissolvere. ardores 25 autem esse in his locis etiam haec res potest indicare quod in montibus Cumanorum Baianis sunt loca sudationibus excavata, in quibus vapor fervidus ab imo | nascens (25) ignis vehementia perforat eam terram per eamque manando
11 et _om. x_.
14 firmitate | (_pro_ -tē) _G_: -tes _HS(G^{c})_.
18 sulphure _GS_: sulpure (_sic hoc solo loco_) _H_.
19 inter vena (venī̱a) _S^{2}_.
21 qui: quod (qđ _GS_) _x_ (_cf. p. 44, 23_). | tophus _S_ (_qui 44, 12_ thophus) _ut 44, 24 et Plin. 11, 203_. | exurgens _H_ (exsurgens _GS_) _scil. pro_ &urgens (= _sive simpl._ turgens _sive_ et turgens).
25 dissolvere _HS_: dies solvere _G_.
27 cūanorū _G_: cum | annorum _H_, cumannorū _S_.
29 _post_ manando _iterum_ fervidus ab imo nascens _rep. x_.
* * * * *
Page 42
in his locis oritur et ita sudationum egregias efficit utilitates. non minus etiam memorantur antiquitus crevisse ardores et abundavisse sub Vesuvio monte et inde evomuisse circa agros flammam. ideoque tunc quae spongia sive pumex | Pompeianus vocatur excocto ex alio genere 5 (30) lapidis in hanc redacta esse videtur generis qualitatem. 3 id autem genus | spongiae quod inde eximitur non in =43= omnibus locis nascitur, nisi circum Aetnam et collibus Mysiae quae a Graecis κατακεκαυμενη nominatur et si quae eiusdem modi sunt locorum proprietates. si ergo in 10 his locis aquarum ferventes | inveniuntur fontes et montibus (5) excavatis calidi vapores, ipsaque loca ab antiquis memorantur pervagantes in agris habuisse ardores, videtur esse certum ab ignis vehementia ex tofo terraque, quemadmodum in fornacibus ex calce, ita ex his ereptum esse 15 4 liquorem. igitur dissimilibus et dis|paribus rebus correptis (10) et in unam potestatem conlatis, calida umoris ieiunitas aquae repente satiata communibus corporibus latenti calore confervescit et vehementer efficit ea coire celeriterque unam soliditatis percipere virtutem. 20
Relinquetur desideratio, quoniam item sunt in Etruria | ex aqua calida crebri fontes, quid ita non etiam ibi nascitur (15) pulvis, e quo eadem ratione sub aqua structura solidescat. itaque visum est antequam desideraretur de his 5 rebus quemadmodum esse videantur exponere. omnibus 25 locis et regionibus non eadem genera terrae nec lapides nascuntur, sed | nonnulla sunt terrena alia sabulosa itemque (20) glareosa aliis locis harenosa non minus materia, et omnino dissimili disparique genere in regionum varietatibus
2 memorantur _G(S^{c})_: -rentur _HS_.
5 ponpeianus _HS_. | excocto _HS_: -ta _G(S^{c})_.
8 aetnam _H_: aethnam _G_, ethnam _S(G^{c})_.
9 catacae | caumae (-me _S_) nominatur _H_, cata cecaumenos nom. _G_ (_lig. add. G^{c}_), cata | cecaum[nos/eno]minatur _S^{2}_.
11 montibus (_Jocundus, ut p. 42, 23_): in omnibus _x_.
14 ex (tofo): & _x_.
15 & acalce _x_.
18 aquae _H_: aqua _GS_.
21 item: ita _x_.
28 glareosa _G_: glariosa _HS_. | materia _HS(G^{c})_: -rie _G_.
* * * * *
Page 43