Dictionnaire François—Onontagué
Chapter 12
=Quadrand=, garakk8ichiakch. =Quand=, 8enton; _quand donc?_ 8enton ti? _je ne sçais pas quand_, 8enton guig8a. =Quarante=, gayeri ni8assin. =Quart=, _le_, gayeri degayagui. =Quartier=, _demander_, voyés _pitié_. =Quasi=, hen. =Quatre=, gayeri. =Quatorze=, ouassin (_dix_) gayeri (4) kahre (_de plus_.) =Quel=, _le_, chongaa; _lequel de ceux la_, canen ny hayataa. =Que= _ne_, hot nen? garihonniaha. =Quesque= _cela_, hotnen n8ahautin. =Quelque= _chose_, chtenchonha; _quelque peu_, nionka; _quelques jours_, togaha ni8entagué; _dans quelque tems_, togaha hi8entaguek; _quelque fois_, onderinhaguens, _vel_ g8atiguéha; _quelqu'un_, dgiadata chonha. =Querelle=, _je_, kedach8ahens, chedach8ahens, chagodach8ahens. =Querir=, _je vais_, guég8ahé, cheg8ahé, hag8ahé. =Questionne=, gatarondonk, chatarondonk, hatarondonk. =Question=, _de quoy est-il question?_ hot neya8enha. =Quitte=, _je_, voyez _j'abandonne_ ou _je laisse_ ou _je jette_. =Quitte=, _je suis_, sagatog8a, sachatog8a, _vel_ akkarokta, _pour deptes_. =Qui= _es ce_, chonnen. =Quiconque=, tochegu8oua ny heyadotinhak. =Quinze=, h8isque (_cinq_) kahre(_de plus_) 8assin (_dix_.) =Quoy=, hot onk. =Quoiqu'il= _en soit_, nehey8senha hag8a. =Queüe=, outinra; _queüe de poisson_, 8tachia.
=R.=
=Rabaissé=, voyés _abaissé; je rabaisse_, v. _abaisser_. =Rable=, oronksêna. =Rabas=, _je, de prix_, detkonnenta, detehonnenta, detronnenta. =Racommode=, _je_, skecheronniaha, tchecheronniaha, shacheronniaha. =Raccorde=, _je_, kenigonracheroniaha, chenigonra, chagonigonra. =Racourcis=, _je_, skeg8atta, toheg8atta, shag8atta. =Rachepte=, _je_, skninonk, tchninonk, shaninonk. =Racinne=, ouktera. =Racle=, _je_, keguetach, cheguetach, haguetach; _raclé_, kagueten. =Raconte=, _je_, gatoria, chatoria, hatoria. =Radote=, _je_, de8agnehienha, desanihienha, dehonihienha. =Rafermis=, _je_, sknitta, tchitta, shanitta. =Rafraichis=, _je_, skanochta, tchanochta, shanochta; _rafraichi_, skananochti. =Rage=, _la_, ha8eriendachon; _j'enrage_, hagueriendachon. =Ragout=, dega8araritti. =Rajeunis=, _je_, skadekchagoaniha, tchadetchago etc, shadetcha. =Raille=, _je_, g8ennores, ch8ennores, ha8ennôres. =Raisin=, ohiong8issera. =Raison=, _avec raison_, gari8ahierik; _j'ai de la raison_, toguech (_je sai_) tcha (_ce que_) niguiera (_je fais_), toguech (_tu sais_) tcha (_ce que_) nychiera (_tu fais_.) =Raisonne=, _je=, haguètaha, satâha, hôtâha. =Rallie=, _je_, skediokk8arorech, tchediokk8arorech tchagodiokk8a. =Rallonge=, _je_, skonchta, tchonchta, shonchta. =Ralume=, _je_ skategata, stohategata, shategata. =Ramasse=, _je_, hagnon8entch, chenong8entch, hanong8entch. =Ramenne=, _je_, skederonné, tchederonné, tchagoderonné. =Ramolis=, _je_, krodinchta, chrodinchta, harodinchta. =Range=, _je_, herenk8ita, herensk8ita, herenhak8ita. =Rapide=, kanah8ara; _au bout du rapide_, kana8aguenhiata; _je descend le rapide_, haguenna8enti hatié, chenna8enti etc, ahenna etc; _je monte le rapide_, hagnora 8i hatié, sanora 8i hatié, hanora etc. =Rapporte=, _je_, skienhné, schienhné, shayenhné; _je m'en rapporte à_, agatondé tchany haytera, _vel_ keyat 8ennatondé. =Rameau=, onerattonta. =Ramier=, tchiourhoya. =Ramonne=, _je_, gataragué8ach, chatarague etc, hatara etc; _cheminée ramonée_, gataragué8en. =Rampant=, kayatarissere; _je rampe_, haguiadissere, sayadissere, hayadissere. =Rançon=, dehiondadiadakk8ata; _je paye rançon_, kekariakch tcha skayatakk8a. =Rancune=, _j'ai de la_, hiate s8aknigonrhens sayongnigonrat8atti, _je n'oublie point le mal qu'on ma fait_. =Rang=, ils n'out point de rang. =Rang=, _je suis en_, kaninhragué hikta, hichta, hata. =Range=, _je me_, herengatk8ita, satk8ita, hatk8ita; _range toi_, heren satk8ita. =Rape=, heranietta. =Rape=, _je_, graniek, chraniek, haraniek. =Rapelle=, _je_, skerinha, tcherinha, tchagorinha. =Raporte=, _je_, ou _je raconte_, skatoria, tchatoria, shatoria. =Raprend=, skadehien tanik, tcha dehiens, shadehienstanik. =Raproche=, _je_, garo sagatk8ita, sachatk8ita, sahatk. =Raquette=, kah8enguha; _je vas en raquette_, de8akk8engarondadies, desa8en, deho8en. =Rare=, 8aguenhré. =Rarement=, g8ati guesha guens, 8agonreuha. =Ras=, ouheudoskon. =Rassade=, 8starog8i. =Razé=, kagonhenti; _je rase un fort_, ganatagat chonch. =Raze=, _je me_, gadatenos kerogaronch; _tu_, chadat; _il_, hadetenos etc; _je raze_, kenoskerogaronch, chenoskerogaronch, chagonoskero. =Razoir=, ondadenoskerogaronta. =Rassazié=, _je suis_, agatâï, sattaï, hott ï; _je me rassazie_, gatanha, chatanha, hotanha. =Rassemble=, _je_, skeyatkennichiatta, tcheyatkennichi etc, tchagoya. =Rasseure=, _je me_, songnigon rayendanha. =Rassois=, _je me_, skatienha, tchatienha, shatienha. =Rat=, tzitenha. =Rate=, _la_, osk8echia. =Rateau=, ehentonniata deganotgionda. =Rature=, _je_, skiatong8ach, tchiatong8ach, shoyatong8ach. =Ravage=, _je_, degonh8entgearitta, dechonh8entgearitta, dehonh8ent etc. =Ravinne=, ohionhentaheron. =Raviser=, _se_, denskiatoretta, dentcheatoretta, denshayatoretta. =Ravoir=, s8aguien, shayen, shôyen. =Raye=, kayanaty. =Rayé=, id, _effacé_, skarague8en, _vel_ oterague8en; _je raye_, _j'efface_, skerague8ach, scherague8aoh, sharague8ach; _je raye_, guianata, chianata, hayanata. =Raye=, _à poison_, ahara; _je fais unne raïe_, kaharonniaha, chaharonniaha, aharonniaha; _je tend une raïe_, kataroch, chataroch, hataroche. =Rayon=, 8tinharôta. =Rebatre=, _redire_, _je rebas_, skari8ata keng8a skatona, _la meme chose je raconte_. =Rebatis=, _je_, sknonchonniaha, tchnonchonniata, shannonchon. =Reblanchis=, skrahestonniaha, schrahestonniaha, sharahes etc. =Rebondis=, _cela rebondit_, deh8adekk8a. =Rebord=, aktatié, _vel_ aktaa. =Rebouché=, skachiharon. =Rebours=, _de_, okarahetken. =Rebroussé=, dedioktatahion. =Rebut=, _de_, k8ch8ahenhi. =Rebute=, _je_, _quelqu'un_, ke8ennondies,che8ennondies, chago8ennondies. =Recelle=, gasseta ganenchk8en, chasseta, hasseta. =Recent=, assez. =Reçois=, _je_, guienach, chiênach, shayènach. =Rechappe=, _je_, skeniaguens, tcheniaguens, shoniaguens. =Recharge= _un fusil_, skaguenroch; _un canot_, skondahach, _j'y mets des effets_. =Rechauffe,= _je, quelq. chose_, skatarihata, stchatarihata, shatarihata; _je me rechauffe_, sgadiatatarihata, tchadiata, shadiatata etc. =Recherche=, _je_, skechakch, shechakch, srechakch. =Recite=, _je_, gatoria, chatoria, hatoria. =Recidive=, _je_, dekata sa8enha, dechkata etc, dechakatasa. =Reclame=, _je_, saguientenha, haga8en, sachientenha sa8en. =Recolte=, _temps de_, tcha ni heyent8ag8ach; _je fais recolte_, gnorag8ach, chnorag8ach, hanorag8ach. =Recommande=, kodgiaronk, chedgiaronk, chagodgiaronk. =Recommence=, _je_, dondagatierenta, dondachatierenta, dondahati etc. =Recompense=, _je_, gatonhracheronk, chatonhrache etc, hatonhra etc. =Reconcilie=, _je_, skenigonracheronniaha, tchenigonra, tchagonigon. =Reconduis=, _je_, skederonné, schederonné, schagoderonné. =Reconnois=, _je_, skientes, schientes, schagoyentes. =Reconnoissant=, _je suis_, s8agarhas (_je me souviens_) tcha (_qu'on_) onguitenrhek (_ma soulagé_). =Recoquillé=, dziot8enonni. =Recoudre=, sknikonk, schnikonk, shanikonk. =Recouper,= itkiakch, itchiakch, shayakch. =Recourir,= _a_, keniende, cheniende, haniende. =Recousu,= skanikonk. =Recouvert,= skakoron8i; _je recouvre unne maison_, skohronk, schkohronk, shakohronk; _je recouvre_, skohrins, schkohrins, shakohrins. =Recrée,= _je me_, gadatnigonroriaha, chadatnigon, hadatnigonro etc. =Recrie,= _je me_, hag8ennôta, sa8ennota, ha8ennota; _je recris_, skiatonk, tchiatonk, shayatonk. =Recueille,= _je_, skniondag8ach, tchniondag8ach, shaniondag8ach. =Recuis,= _je_, skritta, tchritta, sharitta. =Reculé,= dediotonnon; _je reculle_, herenkk8ita, herenchk8ita, herenshakk8ita, _vel_ katontkach, chatontkach, hatontkach. =Recullons,= _a_, echonné hag8a. =Recuse,= _je_, voyez _je rebute_. =Redemande,= _je_, skeyarondonk, scheyarondonk, shagoyarondonk. =Redige,= dondagatnanetta, dondacdatnanetta, dondahatnanetta. =Redonne,= _je_, skeyah8e, tcheyah8e, tchagoyah8e. =Redouble,= _je_, deskiasseraha, deschiaseraha, deshayaseraha. =Redoute,= _je_, keteg8ach, chetag8ach, chagotag8ach; _je me fais redouter_, keteg8atta, chetag8atta, chagotag8atta. =Redresse,= _je, quelque chose_, skak8atong8ach, chag8atong etc, hag8aton etc; _je redresse celui qui parle_, kerihohensek, cherihohensek, chagoriho; _je me redresse le corps_, gadiatag8arich chionch, chadiata, hadiata. =Reduire,= _je reduis à l'extremité_, kegaronniaha, chegaronniaha, chagogaronniaha. =Refais,= _je_, skecheronniaha, schecheronniaha, shacheronniaha. =Referme,= _je_, skenhotonk, schenhotonk, shanhotonk. =Reflechis,= _je_, deskiatoretta, deschiatoretta, dethayatoretta. =Reforme,= _je_, decktenionch, deschteniononch, deshatenionch. =Renfrogne,= _je me_, degatkonchkerich, dechatkonchkerich, dehatkonchkerich. =Refroidir,= _je fais_, sknassochta, schnanocha, shananochta. =Refond,= _je_, skana8enta, schnana8enta, shanana8enta. =Refugie,= _je me_, skennagueratch, tchennagueratch, sahennagueratch. =Refuse,= _je_, de8aknonhianik, desanonhyanik, dehononhianik. =Regagne,= _je_, donsagatentchaa, donsachatentchaa, donsahatentchaa. =Regale,= gateniota, chateniota, hateniôta. =Regarde,= _je_, dekkahra, _vel_ gatkatt8ach, chatkatt8ach, hatkatt8ach. =Regle,= _je_, gri8acheronniaha, chri8acheronniaha, hari8acheron etc. =Regne,= _je_, v. _je commande_. =Regorge,= _je_, haguesennies, sachennies, ochennies. =Regret,= _a_, onhatink. =Regrette,= _je_, _les morts_, guenhatenha koh8endahi; _je regrette quelque chose_, guenhatinha, chenhatinha, henhatinha. =Rehausse,= _je_, henken gnionta, chnionta, hanionta. =Rejaillit,= 8ad8atog8a, _le sang rejaillit_, 8adetk8ensôg8a. =Rejette,= _je_, s'8agadi, sesadi, sahodi. =Rejetton,= osk8eya. =Reine,= onontio gona rhôna. =Reins,= _les_, oronk8ena, =Rinse,= _je_ goharek, choharek, roharek. =Rejoins,= _je_, deskraneguenk, deschraneguenk, desharaneguenk. =Rejoüis,= _je me_, agatonhahra, chatonhahra, hatonhahra. =Relache,= _je_, _de voyage_, dondagakta, dondasakta, dondahakta. =Relache,= _je_, voyez _je denoüe_, grinchonch, chrinchonch, harinchonch. =Relation,= _j'ai relation avec lui_, gayasserinchera (_d'affaires_) deagnitaa (_nous parlons_.) =Relever,= _je releve de terre_, deguekk8ata, dechekk8ata, dehakk8ata; _je me releve_, dondagatkenha, dondachatkenha, dondahatkenha. =Relie,= _je_, skringach, sehringach; sahringach; _relié_, skahrin. =Relis,= _je_, gayatoncheragon8a (_dans un livre_) dekkahra (_je regarde_.) =Religieux,= goyatatoguenti. =Reluisant,= deyostatek. =Remarie,= _je me_, s8aguenniakch, sachenniakch, sahenniakch. =Remarque,= _je_, gatenientenha, chatenientenha, hatennien etc. =Remede,= ononk8atchera. =Remedie,= _je_, kedgienta, chedgienta, chagodgienta. =Remenne,= _je_, v, _je reconduis_. =Remercie,= _je_, gatonracheron, chatonracheron, hatonracheron. =Remets,= _je_, skien, tchien, shahien; _je remets_, _prolonge_, gri8esta, chri8esta, hari8esta. =Remontre,= _je_, _à quelqu'un_, skeyenstanik, tcheyenstanik, tchagoyenstanik. =Remplis,= _je_, dechkehronch, dechchehronch, dechharonch. =Remporte,= _je_, onsachkah8a, onsachchah8a, onsahahah8a. =Remüe,= _je_, gatoriaheronk, chatoriaheronk, hatoriaheronk, _cela remue_. =Renard,= skennakchen. =Rencontre,= _je_, 8atkateranha, 8atchateranha, 8athateranha. =Rencontre,= _je vas à la_, kataratta hné, chateratta hné, hateratta hné. =Rendre,= _je_, sakeyon, sacheyon, sahayon; _je me rend_, _j'arive_, saguion, sachion, sahayon, _je me rend_, _je suis vaincu_, gnadion, chnadion, hanadion. =Renfle,= _cela_, sondonh8a hatié. =Renforce,= _je_, s'akk8ichcherinha, sach8ichcherinha, sahah8ich etc. =Rengage,= _je_, skatenhanha, tchatenhanha, shadenhanha. =Renonce,= _je_, sagrihondies, sarihondies, sharihondies; _j'y renonce_, skad8endeta, tchad8endeta, shad8endetta. =Renoüe,= _je_, skringach, schringach, sharingach. =Renouvelle,= _je_, assé skonniaha, assé chonniaha, assé ronniaha. =Rentre,= _je_, heskionk, hetchionk, hehayont; _rentre_, onsatgion. =Renverse,= _je suis à la_, haguechatahi, sachatahi, hochatahi. =Renverser,= _je renverse quelqu'un_, kechata, chechata, chagochata; _renverse, repandu_, kahri8i; _je renverse_, hikrich, hichrich, heharich. =Renvoyer,= keyatendietta, cheyatendietta, chagoyatendietta. =Reparer,= v. _refaire_. =Repasse,= _je_, _je reviens_, skatongotta, tchatongotta, shatongotta. =Repend,= _je me_, gattatre8atta, chatatre8atta, hatatre8atta. =Reperds,= _je_, _quelque chose_, songaton, sesaton, sahotton. =Replace,= v. _je remets_. =Replante,= _je_, skeniotta, tcheniotta, sahenniotta; _replante_, sasenniotin. =Replet,= _je suis_, hagassen, sassen, hassen. =Replie,= _je_, dekchaktonch, desachaktonch, dehatchaktonch; _replie_, dedgiotchakton. =Repond,= _je_, saguiheron, sachiheron, sahenheron. =Repose,= _je_, agadonrich chen, sadonrich chen, hadonrich etc. =Repos,= _je suis en_, chkenon guideron, chideron, henderon. =Repousse,= _je_, _quelque chose_, skaniotta, schaniotta, shaniotta; _je repousse quelqu'un_, keyatareg8ach, cheyatareg8ach, chagoyata etc. =Reprend,= _je_, v. _je recois_; _je reprend_, _je corrige_, kehre8atta, chehre8atta, chagohre8atta. =Represente,= _je_, _je remontre_, keyatchatanik, cheyatchatanik, chagoyat etc. =Reproche,= _je_, keyatanotha, cheyatanota, (_melius_) dekerencharong8ach. =Repudie,= _je_, keyateg8atta, cheyateg8atta, chagoyateg8atta. =Reserve,= hagadensetta, chadensetta, hadensetta. =Resiste,= _je_, gnagoras, chnagoras, hanagoras. =Resolu,= _je suis_, gateriatha, _vel_ agnigonrat chanit; _je me resous_, agata dennigonra chatti chatadenni etc, hatadeni etc. =Respecte,= _je_, gnoronk8a, chnoronk8a, hanoronk8a. =Respire,= _je_, gatonries, chatonries, hatonries. =Ressemble,= _je_, skehierin, tchehyerin, sahoyerin. =Ressere,= _je_, sknirta, tchnirta, shanirta. =Ressort,= _je_, teyonkchakton; _c'est de mon resort_, hihagri8a. =Ressouds,= _je_, _en plongeant_, gatonrog8ach, chaton etc, hatonro. =Ressouviens,= _je me_, s8agarhas; dgisarhas, shorhas. =Reste,= _le_, okonchôta; _voila le reste_, neto ny dgiotatenri; _j'ai du reste_, gatatenrasek. =Rester,= _il ne reste aucune esperance_, onguesenni; _reste icy_, tonin stak, _vel_ tchiderondak. =Restitue,= _je_, kehiah8e (_je rend_) gnesk8enna (_ce que j'avais volé_.) =Retarde,= _je_, agatengondotta, chatendongotta, hatendongotta; _je retarde quelqu'un_, keyendongottanik, cheyendongottanik, chagoyen. =Retiens,= _je_, _quelqu'un_, keyatadinchta, cheyatadinchta, chagoyata etc. =Retentit,= _cela_, 8a ho enna hechta. =Retirer,= _je retire profit_, aguiendas, sayendas, hoyendas; _je me retire_, dondagatonka, dondachatonka, dondahatonka. =Retombe,= _cela retombe sur moi_, ongaderi8ahienhas. =Retoucher,= skiata hechta, chiata hechta, shayata hechta. =Retourne,= _je_, onsagné, onsaché, onsahré. =Retranche,= _je_, skorag8ch, schorag8ach, sahorag8ach. =Retrecis,= _je_, skechtouata, schechtouata, shachtouata. =Retrousse,= _je_, gaadatch, chaadatch, hahadatch. =Retrouve,= _je_, skorich, schorich, sahorich. =Ret,= v. _raye_. =Reue,= gonterass8in; _reve pour_ _acomplir_, de8akkahrahi; _j'ai fait un mauvais reve_, ongreserentakchtenha. =Reve,= _je_, gaterass8ach, chaterass8ach, haterass8ach. =Reveille,= _je_, keye8atta, cheye8atta, chagoye8atta; _je me reveille_, 8aguiek, 8achiek, 8ahahiek. =Revelle,= _je_, gri8atachia, chri8atachia, hari8atachia. =Revend,= skeninonk, scheninonk, shaninonk. =Reviens,= hisqué, hitché, hisseré. =Reverdit,= _cela_, sagat gikk8arontin. =Revers,= agonh8agonha. =Resveur,= _je suis_, gaterass8ahonk, chaterass8ahonk, hoterass8a. =Reunis,= _je_, gassouderaha, _vel_ skata skonniaha. =Revois,= _je_, skeguenha, tcheguenha, shaguenha. =Revolte,= _je me_, ke8enna ch8aens, che8enna ch8ahens, chago8en. =Reussis,= _je_, ongatons, hesatons, ahôtons. =Reume,= _je suis enrumé_, gassakha, chassakha, hassakha. =Riche,= _je suis_, gotchogona, chotchogona, hotchogona. =Ridé,= 8agatchkoncheri, satkoncheri, hotkoncheri. =Ridiculle,= _je suis_, hagri8aguenniata, sari8aguen etc, hori8aguen etc. =Rien,= hiachten. =Ris,= guiondiaha, chiondiaha, hoyondiaha. =Risque,= _je_, garichkon, charichkon, harichkon. =Risq,= _il y a du_, hotteron, _vel_ dehyodenonhianitti. =Rivage,= _de rivierre_, kinhion actatié; _de lac_, ganataaktatié. =River,= detkron8araktonch, detchron8ar etc, detharon8ar. =Rivierre,= skenhion8ate. =Robe,= atiata8itchera. =Roche,= onenhia. =Roder,= g8atiguesha, g8atichesha, g8atiresha. =Rogner,= detkiakch, detchiakch, dethayakch. =Roide,= hohniri; _roide_, _à piq_, hiate kagarenhre. =Roidir,= v. _resserrer_. =Romps,= _je_, deguiakch, dechiakch, dehayakch; _rompu_, deyayagui. =Rond,= ot8enonni. =Ronde,= _je fais la_, guennatatasech, chennatatassech, hennata etc. =Ronfle,= deguenniongaha, dechenniongaha, dehennion. =Ronge,= _je_, guechtiendoganinch, chechtiendo etc, ahestiendo etc. =Rose,= hodgidgiahahagui. =Rossignol,= karich kensé. =Rotte,= _je_, guenniadiakch, chenniadiakch, henniadiakch. =Roti,= oskon8a; _je fais rotir_, gadeskonta, chadeskonta, hadeskonta. =Roüe,= _je_, kechtiendaritta, chechtiendaritta, hachtiendaritta. =Rouge,= qu8enta rogon. =Rougis,= _je_, qu8enta rogon onkoncha renha; _je rougis_, _je teins_, qu8enta rogon gassoch, chassoch, hassoch. =Rouillé,= 8tkenserarigui. =Roule,= _je_, karhatenion hatié; _je me roule_, gadiata guenriek, chadiata guen etc, hadiata. =Roupie,= _j'ai la_, gadginonkerota, satginonkerota, hatginonkerota. =Rousseurs,= _j'ai des_, agatzichtenoton kekonchigué. =Roussi,= ohentsita teguen; _je me roussis_, hakentsitategach, sahentsitategach, sohentsita. =Route,= tcha nheyens, _vel_ tchanhéyotahinon. =Roux,= ohessa ni hononk8erotin. =Ruban,= ononh8a. =Rüe,= dionatag8entatié. =Ruer,= _je_, keyarasint8ach, cheyarasint8ach, chagoyara etc. =Ruiné,= _je suis_, hiachtente s8aguien, sayen, hoyen. =Ruisseau,= ny kenhiaha. =Rusé,= hagnigonradez, sanigonradez, onigonradez. =Rut,= _le_, tcha degondatcherez.
=S.=