Part 33

Εν τω από των χρόνων του Αυγούστου και εξής πεζώ λόγω εγράφησαν πολλά ιστορικά και γεωγραφικά έργα, και πολλά σοφιστικά. Διόδωρον τον Σικελιώτην, Διονύσιον τον Αλικαρνασσέα, Ιώσηπον τον Ιουδαίον ακολουθούσιν ο Αρριανός, ο Αππιανός, και Δίων ο Κάσσιος. Ο ΑΡΡΙΑΝΟΣ είναι ο Ξενοφών της παρακμής· έγραψεν _Αλεξάνδρου ανάβασιν_ ως εκείνος _Κύρου ανάβασιν_, και ανέλυσε τας θεωρίας του Επικτήτου πολύ κάλλιον ή ο Ξενοφών τας του Σωκράτους· πλην τούτου έγραψεν έργα περί γεωγραφίας και τακτικής (349). Αλλ' ο ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ (46-120 μ. Χ.) υπερέβαλε πάντας διά των αθανάτων αυτού _Βίων_, του ελκυστικωτάτου ίσως έργου, όπερ εγράφη ποτέ, και των μικρών εκείνων πραγματειών, αι οποίαι αρέσκουσιν όχι ολιγώτερον, επιγράφονται δε συνήθως _Ηθικά_. Δεν ήτο επιστημονικός ιστοριογράφος, και η αξία των μαρτυριών του εξαρτάται καθ' ολοκληρίαν εκ των πηγών, άς εξέλεγεν· αλλ' είχε το δώρον ν' αγαπά τους ήρωάς του και την δύναμιν να διακρίνη τι ήτο διαφέρον. Ως φιλόσοφος ίσως αποκλίνει πλέον του δέοντος εις τας συμβουλάς και βεβαίως είναι περιωρισμένος· αλλ' είναι είς των ευγενεστέρων και θελκτικωτέρων συγγραφέων, άμα δε εις των προσφιλεστάτων εξ όλης της αρχαιότητος χαρακτήρων (350).

Εις την ιδίως λογοτεχνίαν ή την «σοφιστικήν» διακρίνονται πολλοί. Δίων ο Χρυσόστομος, Ηρώδης ο Αττικός και Αριστείδης ο ρήτωρ είναι καθαροί stylistes, αλλά τούτο σημαίνει μόνον ότι ηδύναντο να μεταχειρισθώσι λεκτικόν αρκούντως ομοιάζον προς το του Πλάτωνος ή του Δημοσθένους. Αξιολογώτεροι τούτων είναι οι τέσσαρες ΦίΛΟΣΤΡΑΤΟΙ και ως ευφυής οικογένεια, και διά τα θέματα των έργων των. Του πρώτου έχομεν μόνον ένα διάλογον περί Νέρωνος και της Κορινθιακής διώρυγος, του δε δευτέρου τον θαυμάσιον διάλογον περί Απολλωνίου του Τυανέως, του νεοπυθαγορικού αγίου και φιλοσόφου, του οποίου η θρησκεία επί τινα χρόνον αντηγωνίζετο προς τον «_χριστιανισμόν_ και τέλος τον _Γυμναστικόν_ και τινας ερωτικάς επιστολάς. Του δε τρίτου και του τετάρτου έχομεν σειράν _Εικόνων_ ήτοι περιγραφήν έργων τέχνης, εν ποιητική πεζογραφία. Αι _Εικόνες_ είναι παράδοξοι και περίτεχνοι κατά το ύφος, εκτιμώνται δε υπό των αρχαιολόγων, ως μαρτυρίαι αληθινών εικόνων. Τοιαύται περιγραφαί ήσαν κοινόν σοφιστικόν γύμνασμα, όπερ ήκμασεν ιδίως κατά την επί Αντωνίνων αναγέννησιν της τέχνης και διήρκεσε μέχρι των ημερών του Λόγγου και Αχιλλέως Τατίου (351).

Εις τους σοφιστάς πρέπει να καταταχθή και ο συχνάκις μνημονευόμενος ΑΘΗΝΑΙΟΣ ο Ναυκρατίτης, ο κατά το τέλος του Β'. μ. Χ. αιώνος γράψας τους _Δειπνοσοφιστάς_. Οι εις το δείπνον παρακαθήμενοι πάντες είναι πεπαιδευμένοι άνδρες των χρόνων του Αυρηλίου και το βιβλίον παρέχει τον διάλογον αυτών. Παράξενος διάλογος! Συζητούσι περί παντός φαγητού και παντός πράγματος σχετικού προς τα δείπνα, εγκυκλοπαιδικοί άμα και αρχαιολόγοι. Παν ότι ήτο γνωστόν περί αγγείων, οίνων, χορών, μαγειρικών σκευών, όψων, περί αδυναμιών των φιλοσόφων και ευφυολογιών των εταιρών είναι εκεί συνηγμένον μετά προσοχής και κατά τάξιν. Οιαςδήποτε πηγάς και αν είχεν ο Αθηναίος, φαίνεται ότι είχεν αναγνώσει πάμπολλα και ότι ήτο φύσει ευθυμολόγος· το δε βιβλίον του, καίτοι φαινόμενον ως μόνον συμποσιακόν, αποτελεί πολύτιμον όργανον προς σπουδήν του όλου αρχαίου βίου (352).

Αλλά μέγιστος των σοφιστών του Β' μ. Χ. αιώνος ήτο ο ΛΟΥΚΙΑΝΟΣ. Ο Λουκιανός και ο Πλούταρχος είναι οι μόνοι συγγραφείς της περιόδου ταύτης οι έχοντες παγκόσμιον σπουδαιότητα, οι λαλούντες όπως ουδείς άλλος δύναται να λαλήση, οι και σήμερον ευαρέστως αναγινωσκόμενοι διά την πραγματικήν αξίαν. Ο Λουκιανός παρεβλήθη κατά την τάσιν του πνεύματός του προς τον Ολλανδόν Έρασμον. Ήτο δηλαδή πολυμαθής, οξυδερκής και προ πάντων εύθυμος· επεζήτει πανταχού την ειλικρίνειαν· ήτο δε τόσον φρόνιμος και πεζός, ώστε να μη παρασυρθή εις τα μεγάλα ρεύματα του καιρού του. Έζη επί Μάρκου Αυρηλίου εν τω μέσω της τότε μεγάλης μεταρρυθμίσεως και της λογοτεχνικής αναγεννήσεως, αλλά δεν φαίνεται μετέχων εις αυτήν. Εμελέτησε πολλήν φιλοσοφίαν, αλλά πάντοτε ως ξένος ερχόμενος να ανακαλύψη τα παράδοξα διά να γελάση. Εάν κρίνωμεν εκ των πολλών εν τοις έργοις αυτού απολογιών φαίνεται ότι έπαθε πολλάς επιθέσεις, ιδίως παρά των Κυνικών, εν οποίων η ακαθαρσία, η αμάθεια και η αναισθησία του ετάρασσον τα νεύρα. Ο Λουκιανός υπό του πατρός του ήτο προωρισμένος να γίνη γλύπτης, αλλ' ετράπη προς τα γράμματα, ήρχισε δε το στάδιόν του ως συνήθης σοφιστής, αλλά κατόπιν ηύρε τον δρόμον του προς τους σατιρικούς διαλόγους, των οποίων το ύφος είναι μίμησις του Πλάτωνος, αλλά το κωμικόν στοιχείον είναι υπέρτερον του φιλοσοφικού. Κατά δε τα τέλη της ζωής του έλαβε κυβερνητικήν τινα θέσιν εν Αιγύπτω, και επανέλαβε τα ρητορικά του έργα. Ο Λουκιανός είναι λογογράφος σημαντικός, και ως παριστών μίαν όψιν του ανθρωπίνου βίου, ήτις έχει μόνιμον αξίαν διά πάσαν γενεάν, αλλά και ως μαρτυρών το ανεξάρτητον σθένος του ανατολικού Ελληνισμού, οσάκις εξέφευγεν ούτος την επίσημον προστασίαν του ρωμαϊκού κράτους ή απέστεργε να εκπαιδεύη τους δυτικούς λαούς (353).

Εκ της φιλοσοφίας, όση συνδέεται προς την εκπαίδευσιν, και επομένως ήκμασεν υπό τους πρώτους αυτοκράτορας, εσώθη σπουδαίον κληροδότημα. Πρώτον υπάρχουσι δύο μεγάλοι φιλοσοφούντες ιατροί. Τούτων ο μεν ΓΑΛΗΝΟΣ ήτο πολυμαθής και σαφής, αλλά διεξοδικώτατος συγγραφεύς και ιατρός των χρόνων του Μάρκου Αυρηλίου (354). Ο δε ΣΕΞΤΟΣ ο ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ, ζων επί Καλιγόλα, ανήκεν εις την σκεπτικήν σχολήν, έγραψε δε δύο σειράς βιβλίων, _προς Μαθηματικούς_, ήτοι τους επαγγελλομένους γενικήν σοφίαν, και _προς Δογματικούς_, ήτοι τους αιρετικούς φιλοσόφους· ταύτα είναι πλήρη δυνατών στοχασμών και περιέργου ύλης (355). Έπειτα δύο φιλόσοφοι γεωγράφοι, ο ΣΤΡΑΒΩΝ και ο ΠΤΟΛΕΜΑΙΟΣ επί Μάρκου. Και ο μεν Στράβων εξείχεν εις την τοπογραφίαν και την ιστορίαν (356), του δε Πτολεμαίου τα γεωγραφικά και αστρονομικά έργα είναι τα επιστημονικώς σπουδαιότατα πάντων, όσα περιήλθον αρχαιόθεν εις ημάς (357). Άλλος γεωγράφος ο ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ ο γράψας επί Αντωνίνων _Περιήγησιν Ελλάδος_ εις δέκα βιβλία, φαίνεται ότι περιηγήθη χάριν διασκεδάσεως και αφού επανήλθεν εις την πατρίδα του, συνέρραψεν εκ βιβλίων πολύ παλαιοτέρων διήγησιν περί των όσα είδεν ή θα έβλεπεν αυτός! Αύτη είναι η μόνη δυνατή εξήγησις της παραδόξου αυτού συνηθείας του να παρατρέχη αμνημόνευτα και τα μάλιστα περίοπτα μνημεία, όσα ανηγέρθησαν μετά τα 150 μ. Χ. Οι δε νεώτεροί του κριτικοί διατείνονται ότι ενίοτε οσάκις λέγει _ήκουσα ή είδον_ απλώς αντιγράφει τον ενώπιόν του περιηγητήν, ουδ' αυτό του ρήματος το πρόσωπον μεταβάλλων. Τούτο βεβαίως παραβλάπτει αυτόν τον Παυσανίαν, αλλ' επαυξάνει του βιβλίου την αξίαν, όπερ, όσον ανακριβές και ασυστηματοποίητον και αν είναι, είναι πλουσιώτατον και αρχαιοτάτη πηγή πληροφοριών μοναδικής όλως χρησιμότητος εις τε τους αρχαιολόγους και τους σπουδαστάς των θρησκευμάτων. Ο Παυσανίας π.χ. ήτο ο καθοδηγήσας τον Σλήμαν εις τας Μυκήνας (358).

Εκ της καθαράς φιλοσοφίας, την Στωικήν διδασκαλίαν κάλλιστα εις ημάς απεικονίζουσιν αι _Διατριβαί_ και το _Εγχειρίδιον_ του ΕΠΙΚΤΗΤΟΥ. Ο εκ Φρυγίας καταγόμενος ούτος δούλος απηλευθερωθή και εδίδαξεν εν Ρώμη. Διωχθείς δ' εκείθεν κατά τα 94 μ. Χ. ένεκα του γνωστού κατά των φιλοσόφων διατάγματος του Δομιτιανού, αποκατεστάθη εις την Νικάπολιν της Ηπείρου· έπειτα δε απέλαυσε της φιλίας του Τραϊανού, λέγεται δε και του Αδριανού (117-138 μ. Χ.). Ο Επίκτητος δεικνύει την διαφοράν του καιρού εκείνου από των χρόνων του Πλάτωνος ή και του Χρυσίππου διά τούτου, ότι πραγματικώς εγκαταλείπει πάσαν θεωρίαν και περιορίζεται μόνον εις την δογματικήν και πρακτικήν ηθικήν. Και δέχεται μεν και μεταδίδει την θεωρητικήν βάσιν της ηθικής, όπως έθεσαν αυτήν οι πρώτοι Στωικοί, αλλ' η αληθινή του δύναμις ήτο το κήρυγμα και η διδασκαλία. Όθεν έλεγεν ότι «ιατρείον έστι το του φιλοσόφου σχολείον»· τοιούτον επάγγελμα δεν είν' ελληνικόν· αλλ' όμως η πνοή και η αδρότης των εμπνεύσεων του διδασκάλου, το ύψος των στοχασμών και αυτή η ευθυμία του ελκύουσι την εύνοιαν των πλείστων αναγνωστών (359) όσον περίεργοι και αν είναι αι βιοτικαί περιπέτειαι του Επικτήτου, βεβαίως αμαυρούνται ενώπιον της λάμψεως, η οποία περιβάλλει την συμπαθεστάτην μορφήν του ΜΑΡΚΟΥ ΑΥΡΗΛΙΟΥ. Και το σαφές και δυνατόν ύφος του εξ επαγγέλματος διδασκάλου δεν φθάνει βαθυτάτην εντύπωσιν, ήν προξενεί το περίφημον _Εις εαυτόν_ βιβλίον του αυτοκράτορος. Και τον Μάρκον, όπως και πολλάς άλλας μεγάλας ψυχάς δύνασαι να τον εκτιμήσης μόνον αν τον αγαπήσης. Εάν τα τρία πρώτα κεφάλαιά του σε προσελκύσωσι, κατόπιν εκάστη του λέξις φαίνεται πολύτιμος. Αλλ' υπάρχουσι και πολλοί, και όχι όλοι στενοκέφαλοι ουδέ αναίσθητοι, οίτινες ευρίσκουσιν ολόκληρον το πόνημα οχληρόν και ανόητον. Και όμως είναι δύσκολον ν' αρνηθή κανείς ότι η ηθική διδασκαλία της αρχαίας Στοάς, όπως αναπτύσσουσιν αυτήν οι δύο ούτοι άνδρες, είναι εκ των υψηλοτάτων και λεπτοτάτων και λογικωτάτων του ανθρωπίνου πνεύματος δημιουργημάτων (360). Ο Μάρκος απέθανε κατά τα 180 μ. Χ. Ο δε μέγας φιλόσοφος της επομένης εκατονταετίας, ο ΠΛΩΤΙΝΟΣ, ο αρχηγός των νεοπλατωνικών εγεννήθη τω 204. Καίτοι κατά το πλείστον επαγγέλλεται μόνον ότι ερμηνεύει τον Πλάτωνα, είναι πιθανώς ο τολμηρότατος φιλόσοφος των ρωμαϊκών χρόνων, η δε φιλοσοφία του το πληρέστατον και περιληπτικώτατον σύστημα. Η διδασκαλία του είναι καθαρά ιδεολογία. Ο κόσμος όλος απορρέει εκ του πρώτου όντος, όπερ κατά πρώτον παράγει τον Νουν, ούτω δε διακρίνεται ο Λογισμός και το όν. Η φύσις είναι αποτέλεσμα των Λογισμών, θεωρούντων εαυτούς, και τα γεγονότα της φύσεως είναι αυτοθεωρίαι αυτής (361). Το σύστημα τούτο ενέχει και θρησκευτικόν στοιχείον, όπερ ανέπτυξε πρώτος μεν ο Πορφύριος, ο βιογράφος και εκδότης του διδασκάλου, έπειτα δε ο Ιάμβλιχος, εις λογικόν τι σύστημα, όπερ κατόπιν οι εθνικοί αντέτασσον κατά των επιθέσεων των χριστιανών.

Τους Χριστιανούς κρατεί συνήθεια [εν τη Δύσει] ν' αποκλείωμεν εκ της ιστορίας των ελληνικών γραμμάτων. Και όμως η εξάρτησις αυτών εκ των ελληνικών θεωριών, και του ελληνικού τρόπου του σκέπτεσθαι είναι πρόδηλος και εις επιπολαίαν ανάγνωσιν. Αλλ' εάν πραγματευθή τις περί της σχέσεως ταύτης ανάγκη να εισέλθη εις λεπτομέρειας· κατά μίαν δ' έποψιν ο θάνατος και η αποτυχία του αυτοκράτορος ΙΟΥΛΙΑΝΟΥ· είναι τέλος μιας όλης περιόδου, και σχεδόν τελική απόσβεσις της αρχαίας θρησκείας δε και των αθρήσκων ιδανικών. Το στάδιον του εκτάκτου τούτου ανδρός ήρμοζε τελείως προς τον χαρακτήρα του, όστις άνευ της σχεδόν υπερβολικής ελευθεροστομίας και ειλικρινείας του θα εφαίνετο θεατρικός, και όστις συμβολίζει το αρχαίον ηρωικόν πνεύμα, μαχόμενον απεγνωσμένως εντός των χρόνων της παρακμής. Ο Ιουλιανός προσπαθεί να γίνη φιλόσοφος και καταντά μυστικιστής· σαλπίζει την ελευθερίαν του πνεύματος και γίνεται θρησκόληπτος, σχεδόν πλέον των φανατικών, ούς πολεμεί· κατακλύζει τους στρατιώτας και τους υπαλλήλους του διά παραγγελμάτων δικαιοσύνης και μετριοπαθείας και κατόπιν διαφθείρει αυτούς διά συνεχών θυσιών προς τους θεούς. Κηρύσσει την ανοχήν και εφαρμόζεται νέος διωγμός. Τοιουτοτρόπως ο ηγεμών ο διάγων ζωήν αγίου, ο προσευχόμενος και μελετών κατά τας νύκτας, ο ζων ως πένης, διότι εξεκένωσε τα θυλάκιά του προς ανακούφισιν των απόρων των επαρχιών, ο επιζητών την μόνην παραμυθίαν εις την επιδίωξιν των υψίστων και ευγενεστάτων ιδανικών, παραδόξως πλησιάζει, αν παραβλέψωμεν το πρακτικόν μέρος, προς τινας των χριστιανών εκείνων αναχωρητών, τους οποίους αυστηρότατα κατεδίωκεν. Υπήρχε πράγματι κάτι μέγα και αληθινόν, προς το οποίον καθ' όλην του την ζωήν έτεινε τας χείρας, αλλά μόνον έψαυεν ο Ιουλιανός, και όπερ ίσως θα ηδύνατο να δράξη, αν έζη κατ' ευτυχεστέρους χρόνους. Διότι ήτο μέγας και φιλάνθρωπος στρατηγός, ήτο ικανός και ανιδιοτελής πολιτικός· αλλά διανοούμενος είχε πυρετόν· έτρεμεν εκ συνειδητής αδυναμίας ενώπιον των μεγάλων του πειραμάτων. Τούτο δε είναι το αίσθημα, το κατέχον όλην την ελληνικήν ψυχήν κατά τους χρόνους της πτώσεώς της. Τω όντι, ενώ η ρωμαϊκή παρακμή έτεινε προς την υπερβολήν, την κενοδοξίαν και την ματαιότητα, η ελληνική παρακμή ήτο άτονος και ασθενής (362).

Έν λογοτεχνικόν είδος, σύγχρονον του Ιουλιανού και καταδικαζόμενον εξ ίσου υπ' αυτού και υπό των αντιπάλων του, δεικνύει περίεργον συνδυασμόν παρακμής και νέας ζωής, το μυθιστόρημα. Τα δύο αρχαιότατα λείψανα πεζού μυθιστορήματος είν' επιτομαί. Τα _Ερωτικά παθήματα_ ΠΑΡΘΕΝΙΟΥ, όστις εδίδαξε τον Βεργίλιον και συνέλεξε τους μύθους τούτους προς χρήσιν Ρωμαίων ποιητών, επιθυμούντων να μεταχειρίζωνται μυθικά ονόματα χωρίς ν' αναγινώσκωσι τα πρωτότυπα, δεν έχουσιν ίσως πολλήν ιδικήν του φαντασίαν. Αλλά πιθανόν το πρωτότυπον να ήτο διάφορον. Καθαράν εύρεσιν περιέχει το έργον του ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΔΙΟΓΕΝΟΥΣ περί _Των υπέρ Θούλην απίστων_. Ο Αντώνιος ούτος έζη προ του Λουκιανού, ο οποίος τον εμπαίζει. Το βιβλίον έγεμε περιπετειών, περιελάμβανε δε και ανάβασιν εις την σελήνην· αλλ' αν κρίνωμεν εκ της επιτομής, είχε πολλάς επαναλήψεις και χαρακτήρας ως νευρόσπαστα. Ούτω κατέθελγε τον συγγραφέα η επίνοια, ότι ο ήρως ή ηρωίς είχον εκληφθή ως φάσματα. Αλλ' έχει τέχνην τινά προς συλλογήν των φαντασιωδών της διηγήσεως πηγών. Κατά τον τρίτον μ. Χ. αιώνα το μυθιστόρημα ήτο δημοφιλέστατον, έκτοτε δε σώζονται τα _Εφεσιακά_ του ΞΕΝΟΦΩΝΤΟΣ του Εφεσίου. Αλλ' αναμφιβόλως οι κάλλιστοι των παλαιών μυθιστοριογράφων είναι ο ΛΟΓΓΟΣ και ο ΗΛΙΟΔΩΡΟΣ· ο μεν πρώτος διά την καθαρώς ποιητικήν και λογοτεχνικήν αυτού αξίαν ο δε δεύτερος διά την πλοκήν και την δύναμιν της διηγήσεως. Ο Ηλιόδωρος γράφει ως δημιουργός νέας κινήσεως, είναι δε αγνός και πλήρης ζήλου και πεποιθήσεως. Το έργον του δύναται ν' αναγνωσθή και τώρα, ότε η τέχνη της διηγηματογραφίας έφθασεν εις την τελειότητα. Λέγεται ότι ο Ηλιόδωρος ήτο χριστιανός και μάλιστα επίσκοπος της εν Θεσσαλία Τρίκκης, παραιτηθείς, ότε η σύνοδος της επαρχίας του τον προσεκάλεσεν ή να καύση το βιβλίον του ή ν' απέλθη. Τούτο στηρίζεται μεν επί ασθενεστάτης μαρτυρίας, αλλά δεν είναι ανάρμοστον εις τον Ηλιόδωρον, οποίον τον γνωρίζομεν. Ο Λόγγος ήτο διάφορος· ψυχρός άνθρωπος και εθνικός, αλλά όχι ανήθικος· χρειάζεται ανόητος αναγνώστης ή αδέξιος μεταφράστης, όπως ευρεθή τίποτε πονηρόν εις τα _Κατά Δάφνην και Χλόην_. Αλλά το βιβλίον διαπνέει κάποιον αίσθημα αποθαρρύνσεως, τάσις προς αναχώρησιν εκ του κόσμου, και άφεσιν των φιλοδοξιών και των δυσχερειών αυτού, ροπή προς την απλότητα και την ησυχίαν των αγρών. Νομίζει τις ότι είναι Θεόκριτος κουρασμένος και γράφων πεζόν λόγον. Άλλοι τινές μυθιστοριογράφοι ως Αχιλλεύς ο Τάτιος και ο Χαρίτων έγραψαν μυθιστορήματα, τα οποία, κρινόμενα διά κοινού αισθητηρίου, πιθανόν να θεωρώνται ως ανώτερα του Λόγγου· διότι είναι ζωηρότερα, μάλλον έντεχνα και περίεργα, αρκετά δε ανήθικα. Αλλά δεν έχουσι την ποίησιν του Λόγγου (363).

Ο Λόγγος, εάν μη σφάλληται ο γράφων την ιστορίαν ταύτην, είναι ο τελευταίος λατρευτής του γνησίου κάλλους, ο έχων την παλαιάν ολόψυχον αφοσίωσιν, καθώς ο Πλωτίνος έζη χάριν της θεωρίας και ο Ιουλιανός χάριν της «μεγάλης πόλεως των θεών και των ανθρώπων». Εκ των τριών εκείνων ιδανικών, προς τα οποία πλέον παντός άλλου είχεν ανοίξει η Ελλάς τα όμματα του κόσμου, το μεν ιδανικόν της ελευθερίας και της δικαιοσύνης ήτο εξωρισμένον προ πολλού εκ της ζωής εις τα βασίλεια των ονείρων, διότι οι κρατούντες δεν εφρόντιζον περί τούτου. Η δε ζήτησις της επιστημονικής αληθείας κατήντησε πλέον αδύνατος, αφότου ο κόσμος, δυσπιστήσας προς τον λόγον, και βαρυνθείς τους συλλογισμούς, αφωσιώθη περιπαθώς εις σύστημα θείας αποκαλύψεως, όπερ ανέλαβεν αυτό τον έλεγχον πάσης αληθείας. Τις δε απέμεινε πλέον να κηρύξη το αρχαίον κάλλος, το γυμνόν άμα και αγνόν εις γενεάς, αίτινες προ πολλού απέστρεψαν απ' αυτού το βλέμμα ή τον νουν των; Το πνεύμα της Ελλάδος απέθανεν εν τέλει εκ της μακράς εκείνης αποθαρρύσεως, η οποία παραλύει την δύναμιν των εθνών όπως το βραδύ δηλητήριον. Η Ελλάς έπαυσε να εκτελή τον προορισμόν της, διότι ο προορισμός αυτής δεν ήτο πλέον καρποφόρος (364). Οι δε τελευταίοι μεγάλοι εθνικοί, καθώς ο Πλωτίνος, ο Λόγγος και ο Ιουλιανός, ομολογούσιν αυτοί την ήτταν των και ζητούσι τρόπον τινά συγγνώμην, ότι δεν δημιουργούσι νέαν μελωδίαν, ουδέ δοκιμάζουσιν όλην την τάσιν της φωνής των, περιοριζόμενοι μόνον εις απηχήσεις των παλαιών ύμνων προς την Αλήθειαν, το Κάλλος, την Ελευθερίαν και την Δικαιοσύνην, των ύμνων δι' ών η Ελλάς είχεν αφυπνίσει τον κόσμον προ πολλού, ότε ο ήλιος ανέτελλεν επ' αυτήν και ήσαν ισχυρά ακόμη τα πτερά της.

Π Ε Ρ I Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α

Πρόλογος. — Σημείωμα περί του Ομηρικού ζητήματος.

Α' Όμηρος................................ Σελ. 1 Β' Μικρότερα Ομηρικά ποιήματα. Ησίοδος. Ορφεύς.» 44 Γ' Απόγονοι του Ομήρου, του Ησιόδου και του Ορφέως. » 69 Δ' Το Μέλος.................................. » 91 Ε' Αι αρχαί του πεζού λόγου..................... » 125 ΣΤ' Ηρόδοτος................................. » 140 Ζ' Φιλοσοφικά και πολιτικά συγγράμματα μέχρι του θανάτου του Σωκράτους........................Χ » 160 Η' Θουκυδίδης................................. » 184 Θ' Το δράμα................................. » 209 Ι' Αισχύλος.................................. » 222 ΙΑ' Σοφοκλής...............................· · » 238 ΙΒ' Ευριπίδης.....................'.......... » 256 ΙΓ' Κωμωδία.................................. » 281 ΙΔ' Πλάτων.................................. » 300 ΙΕ' Ξενοφών.................................. » 320 ΙΣΤ' Οι Ρήτορες............................... » 330 ΙΖ' Οι χρόνοι του Δημοσθένους..................... » 357 ΙΗ' Η μεταγενεστέρα Λογοτεχνία.................. I Από του θανάτου του Δημοσθένους μέχρι της μάχης του Ακτίου............................ » 373 II Η Ρωμαϊκή και η Βυζαντιακή............. » 401

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΟΝΟΜΑΤΩΝ

Οι αριθμοί σημαίνουσι τας σελίδας το σημ. = σημείωσις· το πρόλ. — πρόλογος).

Άβαρις 67. Αβιανός 2, 90 Αγίας 45. Αγαθίας 402 Αγάθων 210, σ. 211 σ. 261, 307. Αθηναίος 405. Αιλιανός 103, 128 σημ. Αινείας τακτικός 328 σημ. _αίνος_ 90. Αισχίνης 17, 359,365. Αισχίνης Σωκρατικός 179, 345, πρόλ. Αισχρίων 90. Αισχύλος 9, 214, 215, 216, 222-237, 241, 242, 243-296. Αίσωπος 90. _Ακαδήμεια_ 309 σημ. 310 Ακουσίλαος 129. _Αλεξάνδρεια_ 383, 395, 396. Άλεξις 381. Αλκαίος 91, 92, 97 πρόλ. Αλκιδάμας 6, 170, 335, 337, 339 Αλκίφρων 388. Αλκμάν 101. Αμειψίας 290, 293, 299 σημ. Άμφων 294. Ανακρέων 96. Ανακρεόντεια 96 Ανάνιος 90. Αναξαγόρας 165. Αναξίμανδρος 160. Αναξιμένης 161. Ανδοκίδης 337, 341. Ανδροτίων 129. Αντίδωρος Κυμαίος 131. Αντίμαχος 16, 71, 72. Αντίοχος Συρακόσιος 130. Αντίπατρος 402. Αντισθένης 168, 179, 310, 317. Αντιφάνης 381. Αντιφών 131 σ. 327, 339. Αντιφών σοφιστής 170, 340. Αντώνιος Διογένης 411. Ανύτη 72. Άνυτος 183. Απολλόδωρος γραμματικός 10, 46. Απολλόδωρος Σωκρατικός 179. Απολλώνιος Ρόδιος 71, 386. Απολλώνιος Τυανεύς 404. Αππιανός 403 Άρατος 73, 394. Αρίσταρχος 11, 15, 16, 395. Αρίσταρχος Τεγεάτης 280 σημ. Αριστέας 67, 73. Αριστίας 223. Αριστείδης 404. Αρίστιππος 168, 180, 309. Αριστόνικος 15 Αριστοφάνης 90,147,169,220,286-299. Αριστοφάνης Βυζάντιος 15, 335, 402. Αριστοτέλης 18, 101. 149. 171, 176, 213, 218, 248, 262, 313, 317, 338, 355, 376-9. Αρίων 103. Αρκτίνος 4, 44. Αρριανός 403. Αρχέστρατος 73. Αρχίλοχος 73, 80, 87, 90. Αρχιμήδης 395. Άρχιππος 293 σημ. Άσιος 72 Ασκληπιάδης 384. Αχιλλεύς Τάτιος 411.

Βάβριος 90, 401. Βάκις 3, 67, 126. Βακχυλίδης 111-115. Βηρωσός 399. _βιβλιοθήκαι_ 258. Βίων βουκολικός 390 Βίων Προκοννήσιος 130. βουκολικοί 388, 390.

Γαληνός 405. Γλαύκος 131. Γοργίας 167, 170, 339. _γραφή_ 31, 125.

Δαμάστης 131 Δείναρχος 366. Δημάδης 367. Δημήτριος Φαληρεύς 90, 395. Δημοδόκος 85. Δημόκριτος 357. _διάλεκτοι_ 23, 98. Δίδυμος 15. _δίγαμμα_ 26. _διδασκαλίαι_ 376. Διευχίδας 12, 13. _διθύραμβος_ 100, 101, 99. Διόδωρος Σικελιώτης 397, 403. Διονύσιος Αλικαρνασσεύς 331, 403. Διονύσιος κυκλογράφος 46. Διονύσιος Μιλήσιος 130. _Διονύσου λατρεία_ 64. Δίων Χρυσόστομος 404. Δούρις 398 _δράμα_ 2Ο9 — 12.

Ειδύλλια 389. Εκαταίος 133-5. Εκφαντίδης 283 _ελεγεία_ 76. _έλεγος_ 79. εμβατήρια 100. Εμπεδοκλής 75, 164, 166. επεισόδια 215. επιγραφαί 125. Επικούρειοι 375, Επίκουρος 166. Επίκτητος 407. Επιμενίδης 67. επίνικοι 100, 121. έπος 28. Επίχαρμος 281, 301. Ερατοσθένης 395. Ερμησιάναξ 384. Έρμιππος 90. Ερμογένης 134. Ευγαίων 130. Ευγάμων 5. Εύδημος Περιπατητικός 378. Ευήμερος 398 Ευκλείδης μαθηματικός 395. Ευκλείδης Σωκρατικός 179 Εύμηλος 68. Εύπολις 220, 285, 287. Ευριπίδης 217, 220, 236, 256, 280, 294, 295. Ευφορίων 397. Έφορος 157, 397.

Ζαγρεύς 66. Ζηνόδοτος 395. Ζήνων Ελεάτης 164.

Ηγήμων 173. Ηγησίας 44. Ηλιόδωρος 411. _ησίαι_ 47 Ηρακλείδης Ποντικός 317. Ηράκλειτος 162. Ήριννα 92. Ηρόδοτος 10, 135, 140, 159, 201. Ηρόδωρος 135, 137. Ηρωδιανός 15. Ηρώνδας 391. Ήρων μηχανικός 395. Ησίοδος 3, 6, 53, 62.

Θαλής 160. Θεαγένης 131. θέατρον 212 σ. «Θεμιστογένης» Θέογνις 83 Θεοδέκτης 280 σημ. Θεόδωρος γραμματικός 45. Θεόκριτος 388-390 Θεόπομπος ιστορικός 188, 397 Θεόπομπος κωμικός 299 σημ. _θεός_ από μηχανής 274. Θεόφραστος 378. Θέσπις 212. Θουκυδίδης 184-208. Θρασύμαχος 168, 169, 176, 331. _θρήνος_ 100.

Ιάμβλιχος 408. _Ίαμβος_ 76. Ίβυκος 167. Ιεροκλής 53. Ιουλιανός 408. Ιοφών 240, 295. Ίππαρχος 394. Ιππίας σοφιστής 170. Ίππυς 131. Ιππώναξ 89. Ισαίος 332, 346 Ισοκράτης 310, 311, 332, 336, 338, 346, 356. Ιστορία 131. Ίων Χίος 172. Ιώσηπος 11, 403.

Κάδμος 120. καθαρμοί 67. Καικίλιος Καλακτίνος Καλλίας 299. Καλλίμαχος 385, 387, 395, 396. Καλλίνος 80. _κανών_ ρητόρων Καρκίνος 72. Κερκιδάς 90, 393 σημ. Κέρκωψ 90. Κλείδημος 129. Κλεοβουλίνη 85. Κλεόβουλος 85. Κλεόστρατος 73. Κόιντος 402. Κόλουθος 402. Κόριννα 116 σημ. Κράτης 284. Κράτης Μαλλώτης 396. Κρατίνος 283, 288. Κράτιππος 188. Κρεόφυλος 90. Κριναγόρας 402. Κριτίας 176. Κτησίας 396. _κύκλος_ επικός 45 Κύναιθος 27 Κυνικοί 375. _κύπρια_ έπη 43, 47, 48. _κωμωδία_ 218.

Λέσχης 5, 46. Λεύκιππος 166. «Λίνος» 5. Λόβων 85 Λογγίνος 112, 398. Λόγγος 400. _λόγοι_ 127. Λουκιανός 405 _λύκειον_ 377, 380. Λυκούργος 363. Λυσίας 337, 342, 346.

Μάγνης 283. Μανέθων 399. Μαρκελλίνος 188. Μάτρων 73. Μελέαγρος 401. Μελησαγόρας 129. μελικοί ποιηταί 92 Μέλισσος 164. μέλος 91, 92. Μένανδρος ζ' 298, 381, 383. Μίμνερμος 81. _μιλήσιοι λόγοι_ 127. _μίμοι_ 391. Μόσχος 390. «Μουσαίος» 4. Μουσαίος γραμματικός 373. Μυρτίς 116. μυστήρια 64, 173.

Νίκανδρος 394. Νικάνωρ 15. νόμοι 77, 284 σημ. νόστοι 47. Νόννος 402.

Ξάνθος 130. Ξενοφάνης 10, 71, 161. Ξενοφών Αθηναίος 174, 182, 208, 320, 329. Ξενοφών Εφέσιος 411. Ξένων, 11.

«Ολιγαρχικός» 174-6, 285, 287. «Όλυμπος» 77. Ομηρίδαι 23. Ομηρικοί ύμνοι 49, 68. Όμηρος 3-51 πρόλ. ι'-κγ'. Ονομάκριτος 11, 67, 126 Οππιανός 401. Ορφεύς 5, 62-64. Ορφικοί ύμνοι 66. Ορχήστρα 213.

Παιάν 101, 121. Παλαίφατος 398 Παλλαδάς 402. Πανύασις 70. πάπυροι 93, 95, 121, 130, 188, 279. _παράβασις_ 219. _παραχορηγήματα_ 214. Παρθένιος 411, 412 σημ Παρμενίδης 74, 163. Παύλος Σιλεντάριος 402. Παυσανίας 11, 72, 407. πεζός λόγος 125. Πείσανδρος 69 _Πέργαμος_ 396. περιπατητικοί 377, 379. Πίγρης 52, Πίνδαρος ζ', 9, 14, 106, 115-124,184. Πιττακός 85, 91. Πλάτων 18, 67, 71, 168, 180, 189, 300, 319-348 Πλάτων κωμικός 286. Πλούταρχος 154, 241, 299, 403. Πολύβιος 118, 192, 399-400. Πλωτίνος 408. Πολυκράτης Σοφιστής 181. Πολυφράδμων 223. Πορφύριος 409. Πρατίνας 211, 212, 213, 223. Πράξιλλα 92. Πραξιφάνης 189. Πρόδικος 170. Πρόκλος 46, 47. _πρόλογος_ 215, 273. Πρωταγόρας 167, 305. Πτολεμαίος 407. Πυθαγόρας 161.

Ραψωδοί 25. ρήτορες 330-370. ρητορική 33. Ριανός 16, 80, 393.

Σαπφώ ς', 93 96. σατυρικόν δράμα 213, 217, 244. Σέξτος Εμπειρικός 406. Σημωνίδης Αμοργίνος 86. Σημωνίδης Κείος 108-11. σκόλια 77. Σκύλαξ 394. Σκύμνος 394. Σόλων 82, 212. σοφισταί 197-171. σοφοί επτά 72, 85. Σοφοκλής 214, 215, 216, 238-256. Σπεύσιππος 376. _στάσιμα_ 100, 210 σημ. Στασίνος 44. Στέφανος Βυζάντιος 198, 199. Στησίμβροτος 172-3. Στησίχορος 104-7. Στράβων 406. Στράττις 299. _συβαριτικοί λόγοι_ 127. Στωικοί 375. Σωκράτης 177, 183. Σώφρων 281, 301.

Τεισίας 104. Τελέσιλλα 92. Τέρπανδρος 77. Τζέτζης ιδ', 11. Τίμαιος 398 Τιμόθεος 100, 284, σημ. Τιμοκρέων 111. Τισαμενός 126. τραγωδία 211, 217 σημ. Τρυφιόδωρος 402. Τυρταίος 70, 80.

Ύμνος 49 Υπερείδης 361, 367. υποκριταί 209, 214, 217.

Φαίδων 179. _φαλλικά_ 218, 219. Φερεκράτης 284. Φερεκύδης 129, 130. Φιλήμων 220, 280, 383. Φιλητάς 384. Φίλιππος Οπούντιος 315 Φίλιστος 396. Φιλοσοφία 160-171. Φιλόξενος 100. Φιλόστρατοι 404. Φιλύλλιος 299. Φίλων 399. Φοίνιξ 386 σημ Φρύνιχος τραγικός 220 Φρύνιχος νεώτερος 286. Φωκυλίδης 85. Φώτιος 46.