Part 44

V. Sêo fîfte praeteritum and sêo syxte gâð tôgædere ðus: audio ic gehŷre, audiui uel audii, auditum. ealswâ gâð ðâs word: scio ic wât, sciui uel scii, scitum and of ðâm gefêgede asscio ic gefêrlǣce, assciui uel asscii, asscitum; cio ic gelaðige, ciui uel cii, citum; mollio ic hnexige, molliui uel mollii, mollitum. ealswâ gâð ðâs ôðre: seruio ic ðêowige, munio ic ymbtrymme, stabilio ic gestaðelfæste, dormio ic slâpe, saeuio and insanio ic wêde, bullio ic wealle, of ðâm ebullio ic ûpp âwealle oððe ûpp âbrece, obedio ic gehŷrsumige, fastidio mê âðrŷt, lenio ic gelîðewǣce, exinanio ic âîdlige, nutrio ic fêde, finio ic geendige, punio ic gewîtnige, sopio ic swefige, hinnio ic hnǣge, redimio ic gefrætwige (redimo ic âlŷse is ðǣre ðriddan geðêodnysse), lippio mê tŷrað mîne êagan oððe scîmjað (of ðâm is lippus sûrêagede and lippitudo sêo untrumnys), erudio ic lǣre, insignio ic mǣrsige oððe frætwige, condio ic gelôgige oððe sylte (condo ic gescyppe is ðǣre ðriddan: of ðâm is conditor scyppend), salio ic hlêape (of ðâm is sopinum saltum), sallio ic sylte sceal habban twegen ellas and sopinum sallitum (sallo ic sylte is ðǣre þriddan and his sopinum salsum gesylt: of ðâm is salsamentum sælmerige. psallo ic singe mîne sealmas sceal habban p on foreweardan), sepelio ic bebyrige macað sopinum sepultum and sepulturus tôweard, forðan ðe se gewuna is strengra on ǣlcum worde, þonne his regol sŷ. eo ic fare, iui uel ii, itum and of ðâm gefêgede exeo ic ût fare, adeo ic tô fare (þæt is êac aduerbium adeo tô ðan swŷðe), obeo ic gewîte, praetereo ic forgǣge; ac hî habbað ealle sceortne i on sopinum ætforan þâm tum: exitum ût âfaren oððe ûtfæreld, aditum, obitum, praeteritum. heora praeteritum bið ðus: iui uel ii and futurum ibo ic fare, ibis þû færst; imperatiuum i far ðû, eat fare hê, et cetera. ealswâ queo ic mæg, quis ðû miht, quit hê mæg; quiui uel quii ic mihte: quitum (sceort i); futurum quibo ealswâ ðǣre forman geþêodnysse. of ðâm gefêged nequeo ic ne mæg, nequiui uel nequii, nequitum. ueneo ic bêo geseald oððe ic gâ tô wurðe, ueniui uel uenii, uenum. ambio ic gewilnige is gefêged of eo, and, forðan de hit âwende ðone e on i, hit gelengde ðone bi on sopinum and on participia: ambitus gewilnod, ambita, ambitum. se nama swâ ðêah of ðâm, ambitus gewilnung, hæfð sceortne bi.

DE VERBO PASSIVO.

Audior ic eom gehŷred is ðrôwigendlîc word, audiris þû eart gehŷred, auditur hê is gehŷred; et pluraliter audimur, audimini, audiuntur. eodem modo tempore praeterito inperfecto audiebar, audiebaris uel audiebare, audiebatur; et pluraliter audiebamur, audiebamini, audiebantur. eodem modo tempore praeterito perfecto auditus sum, auditus es, auditus est; et pluraliter auditi sumus, auditi estis, auditi sunt. et ulteriori modo auditus fui, auditus fuisti, auditus fuit; et pluraliter auditi fuimus, auditi fuistis, auditi fuerunt uel fuere. eodem modo tempore praeterito plusquamperfecto auditus eram, auditus eras, auditus erat; et pluraliter auditi eramus, auditi eratis, auditi erant. et ulteriori modo auditus fueram, auditus fueras, auditus fuerat; et pluraliter auditi fueramus, auditi fueratis, auditi fuerant. eodem modo tempore futuro audiar, audieris uel audiere, audietur; et pluraliter audiemur, audiemini, audientur. imperatiuo modo tempore praesenti ad secundam et tertiam personam audire, audiatur; et pluraliter audiamur, audimini, audiantur. futuro auditor tu, auditor ille; et pluraliter audimur, audiminor, audiuntor. optatiuo modo tempore praesenti et praeterito inperfecto utinam audirer, utinam audireris uel audirere, utinam audiretur; et pluraliter utinam audiremur, audiremini, audirentur. eodem modo tempore praeterito perfecto et plusquamperfecto utinam auditus essem, auditus esses, auditus esset; et pluraliter utinam auditi essemus, auditi essetis, auditi essent. et ulteriori modo utinam auditus fuissem, auditus fuisses, auditus fuisset; et pluraliter utinam auditi fuissemus, auditi fuissetis, auditi fuissent. eodem modo tempore futuro utinam audiar, utinam audiaris uel audiare, utinam audiatur; et pluraliter utinam audiamur, utinam audiamini, utinam audiantur. coniunctiuo modo tempore praesenti cum audiar, cum audiaris uel audiare, cum audiatur; et pluraliter cum audiamur, cum audiamini, cum audiantur. eodem modo tempore praeterito inperfecto cum audirer, cum audireris uel audirere, cum audiretur; et pluraliter cum audiremur, cum audiremini, cum audirentur. eodem modo tempore praeterito perfecto cum auditus sim, cum auditus sis, cum auditus sit; et pluraliter cum auditi simus, cum auditi sitis, cum auditi sint. et ulteriori modo cum auditus fuerim, cum auditus fueris, cum auditus fuerit; et pluraliter cum auditi fuerimus, cum auditi fueritis, cum auditi fuerint. eodem modo tempore praeterito plusquamperfecto cum auditus essem, cum auditus esses, cum auditus esset; et pluraliter cum auditi essemus, cum auditi essetis, cum auditi essent. et ulteriori modo cum auditus fuissem, cum auditus fuisses, cum auditus fuisset; et pluraliter cum auditi fuissemus, cum auditi fuissetis, cum auditi fuissent. eodem modo tempore futuro cum auditus ero, cum auditus eris, cum auditus erit; et pluraliter cum auditi erimus, cum auditi eritis, cum auditi erunt. et ulteriori modo cum auditus fuero, cum auditus fueris, cum auditus fuerit; et pluraliter cum auditi fuerimus, cum auditi fueritis, cum auditi fuerint. infinitiuo modo, numeris et personis tempore praesenti audiri; praeterito auditum esse uel fuisse; futuro auditum iri. participia trahuntur a uerbo passiuo duo, praeteriti temporis et futuri: praeteriti, ut auditus; futuri, ut audiendus.

Eallswâ gâð ðâs word deponentia: blandior ic geswǣslǣce oððe ôlæce, praeteritum blanditus sum; molior ic hicge, molitus sum; of þâm demolior ic âwêste, demolitus; partior ic tôdǣle, partitus sum; metior ic mete, mensus; mentior ic lêoge, mentitus sum; orior ic ûpp âspringe, ortus sum (ortus est sol sunne is ûpp âgân); morior ic swelte, mortuus sum on twâm ûum, swâswâ nân ôðer (ac ðis word is swŷðor ðǣre ðriddan geðêodnysse); largior and dilargior ic dǣle oððe gyfe cystelîce, largitus sum; sortior ic hlêote, sortitus sum; experior ic âfinde, expertus sum ic âfunde; et similia.

Nû is tô witenne, þæt on ðǣre forman geðêodnysse is se a lang on lêdensprǣce: amabam, amaui ic lufode, amare lufjan and swâ gehwǣr. on ðǣre ôðre geðêodnysse is se e lang: flebam, fleui ic wêop, flere wêpan; et cetera. on ðǣre ðriddan geðêodnysse byð se e lang: legebam ic rǣdde, ac hê byð sceort on ôðrum stôwum: cum legerem þâ ðâ ic rǣdde, legere rǣdan; et cetera. on ðǣre fêorðan is se i lang: audiui ic gehŷrde, cum audirem þâ ðâ ic gehŷrde, audire gehŷran; et cetera. ealswâ on ðrôwigendlîcum, ac on ðǣre þriddan geðêodnysse byð se e sceort on andwerdre tîde: legor ic eom gerǣd, legeris; loquor ic sprece, loqueris. on futurum hê byð lang (legar, legeris, legetur) on ðâm ôðrum hâde and on ðâm ðriddan; ealswâ loquar, loqueris, loquetur. ǣghwâr elles byð se e sceort. on imperatiuum byð se a lang on ðâm ôðrum hâde: legatur, loquatur; et cetera.

DE VERBIS ANOMALIS VEL INEQVALIBVS.

Sume word synd gehâtene anomala oþþe inequalia. anomalus is unemne, inequalis ungelîc: hî synd swâ gehâtene, forðan ðe hî ne gâð nâ, swâswâ ôðre word, on sumere stôwe.

Fero ic bere gǣð ðus: fers ðû berst, fert hê berð; et pluraliter ferimus wê berað, fertis gê berað, ferunt hî berað. praeteritum inperfectum ferebam ic bær et cetera. praeterito perfecto tuli ic bær, tulisti et cetera. imperatiuum fer ber ðû, ferat bere hê et cetera. optatiuo modo utinam ferrem, ferres. infinitiuo ferre beran. on eallum ôðrum stôwum hit fyligð þǣre ðriddan geðêodnysse.

Volo ic wylle, uis ðû wylt, uult hê wyle; et pluraliter uolumus wê wyllað, uultis gê wyllað, uolunt hî wyllað. næfð ðis word nǣnne imperatiuum, forðan ðe se willa sceal bêon ǣfre frîg. optatiuum utinam uellem êalâ gyf ic wolde; futuro utinam uelim êalâ gyf ic wylle gyt. ealswâ on subiunctiuo: praesens cum uelim on ânum elle, praeterito inperfecto cum uellem on twâm ellum. infinitiuo uelle wyllan. on eallum ôðrum stôwum hit gǣð æfter ðǣre ðriddan geðêodnysse. of ðâm gefêged nolo ic nelle, non uis þû nelt, non uult hê nele; et pluraliter nolumus wê nellað, non uultis gê nellað, nolunt hî nellað. ðis word hæfð imperatiuum noli nelle ðû, nolite nelle gê. utinam nollem. cum nollem. nolle nellan; et cetera.

Edo ic ete, es ðû etst, est hê et; et pluraliter edimus wê etað, editis gê etað, edunt hî etað and swâ forð æfter þǣre ðriddan geðêodnysse. optatiuo utinam essem êalâ gif ic ǣte. esse etan; et cetera.

Eo ic fare, is ðû færst, it hê færð; et pluraliter imus wê farað, itis gê farað, eunt hî farað. praeterito inperfecto ibam. perfecto iui. futuro ibo. i far ðû, eat fare hê. infinitiuo ire; et cetera. ealswâ of dâm gefêgede. eft queo ic mæg, futuro quibo, infinitiuo quire. ueneo ic gange tô cêape oððe ic bêo geseald, uenibam, ueniui, uenibo et cetera.

Sum ic eom is edwistlîc word and gebyrað tô gode ânum synderlîce, forðan þe god is ǣfre unbegunnen and ungeendod on him sylfum and ðurh hine sylfne wunigende. sum ic eom, es ðû eart, est hê is; et pluraliter sumus wê synd, estis gê synd, sunt hî synd. praeterito inperfecto eram ic wæs, eras, erat. praeterito perfecto fui and swâ forð, swâswâ on ðrôwigendlîcum worde stent âwriten. futuro ero ic bêo, eris, erit; et pluraliter erimus, eritis, erunt. imperatiuo sis bêo ðû, sit bêo hê; et pluraliter simus bêon wê, sitis, sint. futuro esto bêo ðû, sit; et pluraliter estote bêon gê, sunto uel suntote bêon hî. optatiuo futuro utinam sim. cum sim; et cetera. ealswâ gâð of ðisum gefêgede praesum ic begŷme oððe ic fore eom, praees, praeest; adsum ic æt eom oððe hêr ic eom. prosum ic fremige, prodes, prodest (d betwux); et pluraliter prosumus wê fremjað, prodestis, prosunt. praeterito inperfecto proderam; perfecto profui; et cetera. desum ic eom wana of ðâm getele, dees, deest. deest mihi pecunia mê ys fêos wana, desunt mihi nummi mê synd wana penegas; et similia.

DE VERBIS DEFECTIVIS.

Sume word syndon gehâtene defectiua, þæt synd âteorigendlîce, forðan ðe hî âteorjað on sumere stôwe. ferio ic slêa næfð nǣnne praeteritum perfectum, bûtan hit nime of ôþrum worde ðæs ylcan andgites: percutio ic slêa, percussi ic slôh. fero ic bere macað praeteritum tuli of ðâm worde tollo ic nime oððe bere. sisto ic sette nimð praeteritum of statuo ic sette, statui. furo ic wêde (furis, furit) macað insaniui of insanio ic wêde. uescor ic gereordige (uesceris, uescitur) is deponens and nimð praeteritum pastus sum of ðâm worde pascor ic eom âfêd oððe gelæswod. medeor ic lâcnige nimð praeteritum of medicor, medicatus sum. reminiscor ic gemune nimð of recordor recordatus sum ic gemunde. cresco ic wexe nimð of cerno ic gesêo praeteritum creui ic weôx oððe geseah. maereo ic gnornige macað praeteritum maestus sum: hit sceolde macjan maerui, ac se gewuna hit ne geðafað (of ðisum is maeror gnornung). mereor ic geearnige macað merui ic geearnode uel meritus sum (of ðâm is meritum geearnung).

Fîf word synd gecwedene neutra passiua, forðan ðe hî macjað heora praeteritum, swâswâ ðrowigendlîce word; ðrêo ðǣre ôðre geðêodnysse: gaudeo ic blîssige, gauisus sum; audeo ic dear, ausus sum uel fui; soleo ic gewunige, solitus sum uel fui (ðis word næfð nǣnne futurum, forðan ðe þæt andgyt nele); of ðǣre ðriddan geðêodnysse fido ic trûwige, fisus sum; fio ic eom geworden oððe geworht, factus sum. of fido byð gefêged confido ic trûwige, confisus sum ic trûwode. facio ic wyrce is neutrum and tôgeânes ðâm worde is fio ðrôwigendlîc.

Sume word habbað gelîce praesens, þæt is andweard, and praeteritum: odi ic hatige and odi ic hatede, ac wê cweðað hwîlon odio habeo ic hæbbe on hatunge, swâswâ stent on ðâm sealme iniquos odio habui þâ unrihtwîsan ic hæfde on hatunge. of ðâm is participium osus and gefêged exosus and perosus andsǣte oððe onscunigendlîc and nama osor (osoris) fêond oððe hatigend. noui ic cann oððe ic wât, noui ic wiste; of ðâm is nama notus cûð and gefêged ignotus uncûð. memini ic gemune nû and memini ic gemunde; imperatiuum memento gemun ðû, mementote gemune gê. priscianus cwæð êac meminens gemunende participium. on ôðrum stôwum hî âteorjað. memor esto is of twâm dǣlum: esto bêo ðû, memor gemyndig. coepi ic ongan hæfð praeteritum, coepisti þû ongunne, coepit hê ongan; et pluraliter coepimus, coepistis, coeperunt: næfð hit nâ mâre, bûton coeptus ongunnen participium and coepta, coeptum.

Sume word synd gecwedene inpersonalia, þæt synd bûtan hâde. hî habbað þone ðriddan hâd and synd âteorigendlîce: iuuat gelustfullað, stat stent, constat swutol is. ic wylle secgan, hwæt hî ealle habbað and hû hî bêoð geðêodde. sume hî têoð nominatiuum casum. restat tô lâfe is; and ioseph cwæð: adhuc restant anni quinque gyt ðâr synd fîf geâr tô lâfe. iuuat me mê gelustfullað: hêr is accussatiuus; ealswâ delectat gelustfullað (me, te, illum). datiuus: uacat mihi ic eom æmtig, uacat nobis; uacate lectioni æmtigað êow tô rǣdinge; uacans est lectionibus hê begǣð his rǣdincge. licet mihi bibere môt ic drincan, mihi licuit ic môste, tibi licet, nobis licet, si nobis liceret gyf wê môston; infinitiuum licere bêon âlŷfed and licuisse and licitum esse; licentia is lêaf. placet mihi mê gelîcað, libet mihi mê gelustfullað; placuit, libuit; libens lustbǣre. ealswâ liquet swutol is, conuenit gerîst, euenit becôm, accidit gelamp, expedit fremað (mihi, tibi, nobis); et cetera. accussatiuo taedet me mê âðrŷt: taedet animam meam uitae meae, cwæð iob. decet gedafenað, me decet, nos decet; decuit gedafenode. ealswâ oportet gedafenað, oportuit. poenitet me mê ofðincð, poenituit, poenitere behrêowsjan (poenitentia behrêowsung oððe ðǣdbôt). me pudet mê sceamað, puduit, pudere. me piget mê ne lyst, piguit, pigere (pigritia slǣwð). miseret me mê ofhrŷwð, misertum est (miseria yrmð). latet dîgele is (me, te, nos). liquet swutel is (nobis ûs et omnibus and eallum). ac ðâs word and ðyllîce nabbað nǣnne futurum infinitiuum: poenitere, poenituisse behrêowsjan; næfð hit nâ mâre, and ealle ðâ word, þe nabbað sopinum, nabbað êac ðysne futurum.

Ealle ðrôwigendlîce word and deponentia oððe communia synd âteorigendlîce on praeteritum, ac hî gefyllað swâ ðêah heora declinunge mid ðâm worde sum: amatus sum uel fui et cetera.

Þæt ylce word sum ic eom and uolo ic wylle âteorjað on ðâm tôweardan infinitiuum and sopinum and fela ôðre, ðe geendjað on sco: posco ic bidde, compesco ic gestille et cetera.

Aio ic cweðe, ais ðû cwyðst, ait hê cwyð; et pluraliter aiunt hî cweðað. praeterito inperfecto aiebat hê cwæð þrêora stafa gefêg, aiebant hî cwǣdon. praeteritum perfectum ait hê cwæð. imperatiuum ai cweð ðû. næfð ðis word nâ mâre.

Fores hæfð optatiuum utinam forem êalâ gyf ic wǣre, utinam fores êalâ gyf ðû wǣre, utinam foret êalâ gif hê wǣre; et pluraliter utinam forent. ealswâ on subiunctiuo, and infinitiuum fore wesan.

Cedo is imperatiuum: cedo mihi sege mê, cedite secgað. infit hê cwæð. nabbað ðâs word nâ mâre.

Inquio ic cweðe, inquis ðû cweðst, inquit hê cwyð; et pluraliter inquiunt hî cweðað. praeteritum inquisti ðû cwǣde. futurum inquiam ic cweðe gyt. imperatiuus inque cweð ðû, inquiat cweðe hê. gyf ðǣr hwæt mâre byð, þonne gǣð þæt æfter ðǣre ðriddan geðêodnysse.

Quaeso ic bidde and quaesumus wê biddað. sume cweðað êac quaesere biddan.

Aue and salue habbað imperatiuum, and hî synd grêtingword: aue oððe salue bêo gesund; et pluraliter auete, saluete bêoð gesunde. faxo is tôwerdre tîde. faxo ic dô gyt, faxis ðû dêst, faxit hê dêð. nabbað þâs word nâ mâre.

Meio ic mîge. imperatiuum meite mîge gê. infinitiuum meiere mîgan ðrêora stafa gefêg. ouat blîssað and participium ouans blîssigende. nabbað þâs word nâ mâre.

Sume word macjað heora imperatiuum on c: facio ic dô oððe wyrce, fac dô; dic sege; duc lǣd; forðan ðe face is ablatiuus of ðâm naman, ðe is fax blysa, and duce is ablatiuus of ðâm naman dux lâttêow. fero ic bere macað imperatiuum fer ber, forðan ðe fere is aduerbium: fere forneâh.

Imperatiuus is bebêodendlîc, ac swâ ðêah wê hit âwendað oft tô gebede. miserere mei, deus miltsa mê, god; exaudi, deus, orationem meam gehŷr, god, mîn gebed: on ðisum and swylcum is gebed and nâ hǣs.

DE SPECIE.

Species is hiw, primitiua frumcenned and diriuatiua ofgangende. ealle ðâ eahta partes forneân habbað þâs twâ hiw. lego ic rǣde is frumcenned. þonne cymð of ðâm lecturio mê lyst rǣdan. þis hiw is gehâten meditatiua species, þæt is smêagendlîc hiw, and ealle ðâ word gâð æfter ðǣre fêorðan geðêodnysse, ðêah ðe þâ word, ðe hî of cumað, bêon mislîcra geðêodnyssa. amo ic lufige, amaturio mê lyste lufjan; dictaturio mê lyste dihtan; docturio mê lyste tǣcan; esurio mê hingrað; scripturio mê lyste wrîtan; auditurio mê lyste gehŷran; dormiturio mê lyste slâpan; et similia.

DE INCHOATIVIS.

Ôðer hiw is gehâten inchoatiua, þæt is onginnendlîc, forðan ðe hit getâcnað weorces anginn, and cymð of ôðrum wordum. caleo ic wearmige and of ðâm calesco ic onginne tô wearmigenne; horreo ic andðracige, horresco ic onginne tô anðracigenne. ealle hî bêoð âcennede of ðâm ôðrum hâde, gyf ðû dêst ǣnne co þâr tô. ardeo ic byrne, ardes ðû byrnst; ardesco. palleo ic blâcige, pallesco ic onginne tô blâcigenne. albeo ic hwîtige, albesco. dureo ic heardige, duresco. liqueo ic mylte, liquesco. marceo ic clinge, marcesco. luceo ic onlîhte oððe scîne, lucesco. cupio ic gewilnige, cupisco and concupisco. tremo ic bifige, tremisco. uiuo ic lybbe, uiuisco and reuiuisco ic geedcucige. dormio ic slâpe, dormisco. amo ic lufige, amasco. labo ic ætslîde, labasco. uesperasco mê geǣfnað is ðisum gelîc. ealle ðâs word and ðâ ôðre meditatiua nabbað nǣnne praeteritum perfectum nê plusquamperfectum nê tôwerde tîde on subiunctiuo. hio ic ginige, hias, macað hisco. syndon êac sume word ðysum gelîce, ðe ne syndon nâ inchoatiua: pasco ic læswige, posco ic bidde et similia.

DE VERBIS FREQVENTATIVIS.

Sume word synd gecwedene frequentatiua, þæt synd gelômlǣcende, forðan ðe hî getâcnjað gelômlǣcunge, þonne man sum ðingc gelôme dêð. rogo ic bidde and of ðâm rogito ic bidde gelôme. uolo ic flêo, uolas; uolito ic flicerige. ðâs word synd ealle þǣre forman geðêodnysse and macjað gelôme passiua. inchoatiua synd ðǣre ðriddan geðêodnysse and neutra, swâswâ meditatiua. eft quaero ic sêce, quaerito; quaeso ic bidde, quaesito; domo ic gewylde oððe temige, domito; fugio ic flêo, fugito; nosco ic oncnâwe, noscito. in so. sume geendjað on so: mergo ic besence, merso ic doppete; curro ic yrne, curso oððe cursito (of ðâm is cursor rynel); et similia. sume geendjað on xo: necto ic cnytte, nexo ic cnytte gelôme; flecto ic gebîge, flexo. sume geendjað on xor: amplector ic ymbclyppe, amplexor; sequor ic fylige, sector; et similia.

Sume word synd gecwedene desideratiua, þæt synd gewilnigendlîce: uideo ic gesêo and of ðâm uiso mê lyst gesêon; facio ic dô, facesso; capio ic gelæcce, capesso; lacero ic tôslîte, lacesso. ðâs word and ðyllice synd ðǣre ðriddan geðêodnysse: gif hî wǣron frequentatiua, þonne wǣron hî dǣre forman geðêodnysse.

Gyt synd manega ôðre word of ôðrum wordum: garrio ic gyrre, garrulo ic hlŷde; albo ic hwîtige, albico ic hwîtige; uello, uellico ic wyrtwalige; fodio and fodico ic delfe; nutrio, nutrico and nutricor ic fêde.

Sume word cumað êac of namum. pater fæder and of ðâm patro ic gefremme and patrisso ic geefenlǣce mînum fæder. graecus grêcisc: of ðâm graecisso and graecor ic leornige grêcisc. philosophus is sê ðe lufað wîsdôm: of ðâm is word philosophor ic smêage embe wîsdôm. poeta sceop, poetor ic leornige sceopcræft. architectus cræftica, architector ic cræfte. ealle mǣst ðâs word synd ðǣre forman geðêodnysse.

Nû cumað eft naman of wordum. armo ic gewǣpnige. hû mæg ic cweðan ic gewǣpnige ðê, bûton ic ǣr hæbbe ðâ wǣpnu ðê tô gyfenne? ǣrest byð se nama arma wǣpnu, and of ðâm byð word armo ic wǣpnige. ealswâ os mûð and of ðâm oro ic bidde; aes bræs, aero ic brasige (aeras); aurum gold, auro ic ofergylde (auras); trutina wǣge, trutino ic wege (trutinas); et similia. nû bêoð eft naman of wordum: doctor lârêow. hwâ byð lârêow, bûton hê lǣre? eallswâ lector rǣdere, sê ðe rǣt; piscator fiscere of ðâm worde piscor ic fixige (piscaris); cantor sangere; uenator hunta; et similia. þus ðû miht tôcnâwan, hwænne nama cymð of worde, hwænne word of naman.

Syndon êac on ânre geendunge ǣgðer gê word gê naman. cudo ic smiðige, cudis ðû smiðast: eft, gyf ðû cweðst hic cudo, huius cudonis, ðonne byð hit nama smið. palpo ic grâpige, palpas; hic palpo ðes blinda mann, huius palponis ðyses blindan. comedo ic ete, hic comedo ðes oferetola mann. uerbero ic swinge and sê ðe swingð. caligo mê mistjað mîne êagan and haec caligo ðes mist. propago ic tyddrige and haec propago tyddrung oððe bôh. lanio ic tôslîte and lanio cwellere. formido ic forhtige (formidas) and haec formido ðêos fyrhtu (huius formidinis). susurro ic rûnige (susurras) and hic susurro ðes rûnere oþþe wrôht. labor ic ætslîde, laberis and hic labor ðis geswinc. furor ic stele (furaris) and hic furor þêos hâtheortnys. amor ic eom gelufod and hic amor ðêos lufu. nitor ic hycge (niteris) and hic nitor ðêos beorhtnyss. liquor ic formylte (liqueris) and hic liquor ðes wǣta; et similia.

DE FIGVRA.

Figura is gefêgednys oððe hiw. twâ hiw synd: simplex ânfeald cupio ic gewilnige, taceo ic sûwige; composita gefêged concupio ic gewilnige, conticeo ic samod sûwige et similia.

Sume word âwendað heora getâcnunge on gefêgednysse. eo ic fare is neutrum, and of ðâm bêoð gefêgede actiua: adeo ic tô fare and passiuum adeor ic eom offaren; subeo ic undergange, passiuum subeor; ineo ic onginne and ineor. facio ic wyrce neutrum; of ðâm reficio ic gereordige and reficior ic eom gereordod and deponens uersificor ic fersige oððe ic wyrce fers (uersificaris), gratificor ic gladige oððe ic ðancige (gratificaris). eft calefacio ic wyrme mê, tepefacio ic wlacige syndon neutra. uenio ic cume is neutrum and of ðâm conuenio ic samod cume actiuum and conuenior passiuum ic eom samod cumen oððe mê gewearð; eallswâ inuenio ic gemête and inuenior ic eom gemêt. sedeo ic sitte and of ðâm obsideo ic ymbsitte and obsideor ic eom beseten. on ôðre wîsan sentio ic gefrêde is neutrum and of ðâm adsentio and adsentior ic geðafige, dissentio and dissentior ic geunðwǣrige on ânre getâcnunge. plecto ic gewîtnige is actiuum and of ðâm amplector and complector ic ymbclyppe. orior ic ûpp âspringe is deponens and of ðâm adorio neutrum and adorior deponens ic gesprece sumne mann. partior ic dǣle and of ðâm bipertio and bipertior ic dǣle on twâ; impertio and impertior ic âspende oððe gyfe. uerto ic âwende is actiuum and of ðâm reuerto and reuertor ic gecyrre, conuerto and conuertor ic samod âwende neutra and deponentia. uerso ic hwearftlige actiuum and of ðâm conuersor ic drôhtnige (conuersaris) and controuersor ic wiðerige deponentia.

Sume word âwendað heora cynn on ðâm ylcan andgyte: labo ic ætslîde (labas) neutrum and labor on ðâm ylcan andgyte deponens.

Sume word âwendað ǣgðer gê heora getâcnunge gê hyra declinunge. mando ic bebêode, mandas ðû bebŷtst; mando ic ete, mandis ðû ytst. fundo (fundas) ic lecge grundweall; fundo (fundis) ic âgêote; sero (seras) ic scytte sum loc oððe hæpsige; sero (seris) ic sâwe. uolo (uolas) ic flêo; uolo (uis) ic wylle. lego (legas) ic gaderige; lego (legis) ic rǣde. dico (dicas) ic hâlgige; dico (dicis) ic secge. lauo (lauas) ic ðwêa; lauo (lauis) ic wǣte.