Chapter 1

Thung dung nhân thủa thanh nhàn, Thấy trong "Kim cổ kỳ quan" sách ngoài. Họ Văn, có nữ tú tài, Con quan Tham tướng tuổi vời xuân xanh. Vả thêm quốc sắc khuynh thành, Đã hay nghề ngựa, lại lành nghề cung Chân thiếu nữ, giả anh hùng, Trượng phu, mấy kẻ địch cùng kém xa. Đặt tên là ả Phi Nga, Huyên đường, sớm vắng, còn nhà nghiêm quân. Tống triều đại chấn tư văn, Nho phong thì thắm, vũ thần thì khinh. Phi Nga có chí cậy mình, Quyết lòng nấu sử, xôi kinh, theo thì. Quần chân, áo chít, cài khuy, Trá hình làm đấng nam nhi, học hành. Cải danh hiệu đích Tuấn Khanh, Lạy cha, thôi mới khởi trình tòng sư. Đêm ngày luyện tập thi, thư, Phong tư chỉnh chệ ngôn từ khoan dung. Bạn cùng Ngụy Soạn, Tử Trung, Đua nhau trận bút vẫy vùng kình, côn. Một phen cá vượt vũ môn, Ba chàng cùng chiếm khôi nguyên tú tài. Tiếng đồn vang động khắp nơi, Kẻ xin sửa túi, người nài nâng khăn. Bướm dờn, ong liệng vườn xuân. Ai hay rằng kẻ văn nhân, nữ tài. Ba chàng kinh sử, dùi mài, Mặt ai kết chỉ, mặc ai gieo cầu. Một hôm thanh vắng thư lâu Tử Trung nói cợt trình hầu Tuấn Khanh. Rằng: "Hai ta tuổi xuân xanh, "Đồng niên, đồng cán, khoa danh cùng đồng. "Ước gì biến dịch thư, hùng, "Một trai một gái vợ chồng đẹp đôi!" Soạn Chi nghe nói mỉm cười, Rằng: "Âm dương vốn khí trời bẩm sinh. "Ví mà biến tướng cải hình, "Lấy nhau, đây cũng thuận tình gả cho!" Tuấn Khanh có ý thẹn thò, Lệ khi ngồi đứng lõa lồ hình dong. Thời ta khôn nẻo đề phòng, Giả rằng qui tỉnh phủ công ra về. Nghĩ mình phận gái khôn bề, Sớm khuya bè bạn gần kề lửa hương. Cùng nhau chung chiếu, chung giường, Tử Trung, Ngụy Soạn hai chàng xưa nay. Họa là có kẻ biết hay, Thời ta xa chạy cao bay nẻo nào ? Dẫu mà khép nép ra vào, Nương long đột khởi má đào hây hây. Dễ mà gìn giữ đêm ngày, Lửa gần rơm, lỡ sự này biết sao! Đã hay rằng chẳng thế nào, Song xem Đỗ Tử ước ao tính tình. Tuổi cùng thập bát xuân xanh, Soạn Chi nhị thập hai anh quốc tài. Âu ta phải lấy một người, Kết làm phu phụ hợp đôi phỉ nguyền. Cát đằng nhờ gió đưa duyên, Song hai gã ấy tài hiền ngang nhau. Nào đâu đã hẳn hơn đâu, Dễ mà kết chỉ gieo cầu cho xong. Đôi tay bưng lấy quả bồng, Thuyền quyên thì một, anh hùng thì hai. Chẳng hay duyên phận bởi trời, Mượn cơ tạo hoá thay lời nhân gian. Còn đang nghĩ ngợi lo toan, Bỗng nghe chim tước kêu ran ngoài lầu. Càng như khêu giục cơn sầu, Ngẩn ngơ mặt ngọc, âu sầu nét hoa. Nàng bèn ngước mắt trông ra, Trên cành, tước đỗ xa xa vừa tầm. Lấy tên miệng nhổ tay cầm, Đề thơ bát tự lâm râm khấn nguyền. Đề rằng: "Phát tất ứng huyền." Bắn con chim tước phải tên rõ ràng. Chim bay rơi xuống học tràng. Tử Trung thoắt đã vội vàng ra xem. Thấy tên cắm ở đầu chim, Nhổ ra chàng mới nhận xem chữ đề. Vô tình ai biết việc chi, Trông sau bỗng có tuỳ nhi lại thì... Cầm tên giao lại Soạn Chi, Rằng: "Tay diệu thủ, tài kỳ xuyên dương. Tử Trung từ tạ bản trường, Theo hề hồi tỉnh lưỡng đường xuân huyên. Soạn Chi thấy chữ đề tên, Rằng: "Tay này hẳn quả nhiên đại tài! "Song hiềm một nỗi sự người, "Phi Nga chưa rõ gái, trai nhường nào ?" Một mình nghĩ ngợi thấp cao, Tuấn Khanh thoắt đã trở vào cải trang. Lại y nam tử đường đường, Xăm xăm bước tới học đường mà lo. Thấy Soạn Chi mặt ngẩn ngơ, Cầm tên mà ngắm câu thơ chữ đề. Tuấn Khanh mới hỏi: "Rằng thì, "Tên này bắt được chữ gì mà coi ?" Soạn Chi rằng: "Lúc vừa rồi, "Thấy tên bắn tước có đôi thơ đề. "Đã hay rằng của dị kỳ, "Phi Nga tự ký thực thì nữ nhân. "Song còn nghĩ ngợi phân vân, "Đàn bà chưa dễ mấy thân lành nghề!" Tuấn Khanh rằng: "Dám giấu gì, "Phi Nga tên ấy thực thì chị tôi. "Phải khi dạo cảnh hiên mai, "Bắn con chim tước bay rơi bên này. "Sự tình trình để anh hay, "Thực tay thiếu nữ, cũng tay anh hùng!" Soạn Chi rằng: "Mới lạ lùng! "Nữ nhân tài kể đầu dòng thủ khoa. "Hỏi thăm chị ả Phi Nga, "Xuân xanh độ mấy ? Mặt hoa nhường nào ? "Đã tìm nơi sánh anh hào ? "Hay còn cung cấm, lầu cao đợi thì ?" Tuấn Khanh rằng hỏi làm gì ? "Tôi thì mười tám, chị thì đôi mươi! "Hình dung thể dáng con người, "Chị tôi thì cũng như tôi khác nào! "Ngọc lành còn đợi giá cao, "Hôn nhân chưa định nơi nào kết nghi. "Phép nhà chẳng dám phi vi, "Nhìn làm chi, hỏi làm chi, hỡi chàng ?" Soạn Chi nghe nói tỏ tường, Khác nào Lưu, Nguyễn gặp nàng tiên nhân. Rằng: "Em muốn kết Châu, Trần, "Cậy anh gánh vác, đỡ đần cho nên. "May mà hương lửa bén duyên, "Cũng vì mấy chữ trúc tiên thơ đề." Tuấn Khanh rằng chẳng nệ gì, "Vâng lời, em sẽ thử về hỏi xem, "Liệu lời mà nói cho êm, "May ra chị lại nghe em chờ thì. "Dù mà nên chữ vu qui, "Thời anh phải lấy vật gì đưa sang." Soạn Chi mở tráp lấy vàng, Đưa ngay một chiếc ngọc trang báu kỳ. Lại đề tiểu luật một thi, Rằng: "Đưa vi vật làm ghi tấm lòng. "Phiền anh đưa đến tướng công, "Xin cho chị Ả lầu trong xem tường. Gọi là ghi tấm lòng vương, "Hễ xem thấy của thời thương đến người," Tuấn Khanh xem của chịu lời, Tạ từ thôi mới tái hồi bản gia. Mặt hoa luống thẹn đường hoa, Than rằng: "Sự bởi trăng già trêu ngươi, "Lòng ta rắp lấy một người, "Bói tên thời lại lạc loài khác tên." Nàng buồn, than thở sự duyên, Rằng: "Lòng chẳng rắp mà nên lạ lùng. "Tiếc thay chàng Đỗ Tử Trung, "Đồng niên vả lại oai dung đức tài. "Lòng ta muốn kết duyên hài, "Song tên thì lại ở nơi tay người!" Soạn Chi chắc hẳn mười mươi, Sự mình chẳng lộ cho ai biết tình. Đêm ngày tơ tưởng một mình. Tuấn Khanh lại đến tập tành làm văn. Soạn Chi sẽ hỏi sự nhân, Tuấn Khanh rằng: "Sự mười phân đã đành. "Thơ tiên em đã đệ trình, "Chị rằng: "Hội thí danh thành sẽ hay. "Ngọc trang chị đã cầm tay, "Vâng lời em mới sang đây tức thì. Xin anh chớ nệ điều chi, "Vu qui cùng với vinh qui cũng mầu!" Soạn Chi rằng: "Chẳng bao lâu, "Nguyện xin như ý sở cầu cho cam. "Xin đừng ra dạ bắc nam, "Mà chê lươn ngắn, lại tham trạch dài!" Tuấn Khanh nghe nói mỉm cười, Trình rằng: "Đã có đôi nơi cao dày. "Có tiên thì hậu mới hay, "Đã trồng cây đức, ắt dày nền nhân, "Mấy lời gắn bó ân cần, "Đành rằng thiên địa, quỉ thần chứng ta!"

Còn đương trò chuyện lân la, Bỗng nghe chiếu chỉ Khai khoa cầu hiền. Soạn Chi thoắt thấy tin truyền, Rủ hai anh bạn cùng lên kinh kỳ. Tuấn Khanh cố ý trở về, Trình quan Tham tướng xin thi kịp người. Dạy rằng: "Phận gái nữ hài, "Thi Hương đã đỗ tú tài thì thôi. "Thôi đừng thi cử theo người, "Nữa người ta biết nữ hài thì sao ? "Âu là cáo bệnh mới cao, "Anh em ai biết sự nào mà nghi!" Thoắt thôi Đỗ Tử, Soạn Chi, Hai anh đều đến rủ đi vào trường. Tuấn Khanh vâng cứ nghiêm đường, Giả rằng bị bệnh phi thường, cáo thi. Hai người khi ấy ra đi, Tới nơi nộp quyển vào thi đua tài. Công danh ai dễ nhường ai, Hai chàng cùng chiếm tam khôi bảng vàng. Tiếc thay tài Tuấn Khanh chàng, Có thi thì cũng bảng vàng tam khôi. Soạn Chi xem bảng xuân rồi, Đinh ninh bèn nhớ đến lời đinh hôn. Về nhà Tham tướng họ Văn Nào hay thời vận gian truân quở người. Phải thằng Binh Đạo vô loài, Cùng quan Tham tướng bất hài đã lâu. Nó làm một bản vọng tâu, Vua đòi Tham tướng về chầu khám tra. Biên phong điền sản cửa nhà, Cùng là thân thích chẳng tha một người. Nhưng cho có một tú tài, Vì rằng công tử là người văn nhân. Tuấn Khanh bèn cũng theo chân, Theo vào trong ngục ân cần trình cha. Mấy lời sau trước thưa qua, Mưa tuôn giọt ngọc, lệ sa nên doành. Rằng: "Xưa có gái Đề Oanh, "Cứu cha khỏi nạn nên danh nữ tài. "Tôi nay cũng phận nữ hài, "Xin soi gương trước, báo nơi đạo thường. Nói thôi mở túi lấy vàng, Chia cho những kẻ ngục trường làm ăn: "Đã hay : quan pháp vô thân" , "Song lẽ giữ lấy chữ "nhân" làm đầu. "Khoan cho lão tướng giải sầu, "Đôi ơn lượng cả các hầu ngục quan." Ngục trường mấy kẻ cũng ngoan, Nghe lời bèn để lão quan ở ngoài. Tướng công sẽ bảo tú tài, Rằng: "Con là phận nữ hài ngây thơ. "Tiến kinh vạn lý trình đồ, "Lệ khi ấm lạnh lõa lồ thì sao ?" Nàng rằng: "Ngựa cỡi, cũng đeo, "Rừng hoang, núi ngát, hiểm nghèo quản ru! "Miễn là khỏi được oan vu, "Một đoàn phụ tử thiên thu yên lành. "Lạy cha con kíp khởi trình," Về nhà khi ấy một mình lo toan. Gọi Văn Long đến thở than, Rằng: "Bây giờ lúc gian nan hiểm nghèo. "Ta là thân gái bọt bèo, "Vì cha nên phải quyết liều mình đi. "Quan san nghìn dặm quản chi, "Song hiềm thiếu kẻ nữ nhi theo đòi. "Phiền ngươi kiếm lấy một người, "Trá hình nam tử với ngươi theo cùng!" Long rằng: "Xin cả vợ chồng, "Quẩy bầu, giắt ngựa, mang cung theo hầu." Vợ chồng Long mới bảo nhau, Rằng: "Trong nghĩa nặng ân sâu chưa đền. "Bây giờ người mắc oan khiên, "Không dưng ai có cần phiền đến ai. "Con người quốc sắc nữ tài, "Còn liều chẳng nghĩ dặm dài xông pha. "Huống chi thân kẻ chúng ta, "Mình đừng e lệ đường xa nỗi gần! "Hễ lòng ta ở có nhân, "Ắt là thiên địa đền ân sau này." Vợ Long người cũng ngoan thay, Nghe lời chồng bảo bước ngay vào nhà. Đổi thay quần áo đàn bà, Mặc đồ nam tử bước ra tức thì. Vợ chồng khi ấy cùng đi, Tuấn Khanh được kẻ nữ nhi theo hầu. Đêm ngày mưa nắng giãi dầu, Một cung một ngựa, một hầu lân la. Chẳng nề muôn dặm đường xa, Chân đi miệng niệm Di Đà độ thân. Khấn rằng: "Thái thượng lão quân, Cỡi trâu hóa phép phong vân chớ chầy. Kìa trời cao nọ đất dày, Xét soi kíp giải oan này mới xong. Bèn làm văn sớ một phong, Khẩn cầu thiên địa, Thổ công linh thần. Cẩn phong một sớ vân vân, Ngày đi tối lại nương thân khẩn cầu Mưa tran nắng nấu giãi dầu, Thành đô phủ ấy, đã hầu tới nơi. Lầu Tần, quán Sở thảnh thơi, Tạm vào trú ngụ ở nơi nhà hàng. Nào ngờ cách bức hòe tường, Trông sang thấy có một nàng tiểu thư. Nhìn xem vẻ mặt nhân từ, Long lanh mắt phương, nõn nà vóc mai. Vén mành mành liếc trông ra, Thấy chàng, len lét gót hoa đứng rình. Người quốc sắc, vẻ khuynh thành, Khoé tường ghé mắt, bậc rành phong tư. Ngẫm rằng thực khách thi thư, Dung nghi chỉnh chện, ngôn từ khoan thai. Hẳn người danh sĩ cao tài, Đi đâu đồ đệ lạc loài đến đây ? Hay là ông Nguyệt xe giây, Giẩy giun chàng đến chốn này cùng ta ? Mặt hoa ẩn bóng tường hoa, Liếc xem thử ý người ta thế nào ? Càng nhìn càng nổi trận rào, Nương long thổn thức, áo bào chứa chan. Biết ai mà đặng thở than, Ước gì đây đấy giao hoan một phòng. Thuyền quyên đã rõ anh hùng, Sao anh hùng chẳng rõ lòng thuyền quyên ? Ruột tằm bối rối nào yên, Bồi hồi chưa định kinh quyền làm sao. Tuấn Khanh lập chí làm cao, Gọi hề lấy rượu đưa vào bình phong. Chàng cùng đồ đệ thung dung, Tạm bày tiệc ngọc chén chung sa đà. Bỗng đâu thấy một mụ già, Tay bưng tiểu níp đồ trà, cam, lê. Trình rằng: "Lấy tấm lòng quê, "Nhà nàng tôi ở gần kề lân la. "Trộm nghe công tử đường xa, "Trà thang sẵn có của nhà đưa sang. "Vật tuy bé nhỏ lạ thường, "Song le nghĩa ví nghìn vàng trọng thay!" Tuấn Khanh đương lúc giở say, Rằng: "Lòng cho khách, khách rày đội ơn! "Từ ra, sợ bảo rằng hờn, "Lấy ra, chưa kể căn nguyên nhường nào ? "Đã hay vay mận trả đào, "Song ơn này để biết bao giờ đền ? "Vả bấy nay chưa từng quen, "Nào ai biết họ tường tên bao giờ ?" Mụ rằng: "Nàng Cảnh tiểu thư, "Con quan Tướng quốc khi xưa, kén chồng. Ở cùng ông ngoại tướng công, "Thấy chàng tướng mạo uy dung khác thường. "Nay chàng muôn dặm đường trường, "Qua đây là chốn phố phường hôi tanh "Sẵn đây có của ngon lành, "Gọi là vật mọn, vi thành sai đưa. "Để mà ghi tấm lòng thơ, "Họa may kim cải duyên ưa cùng người!" Tuấn Khanh bèn chịu mỉm cười, Mới ngâm tiểu luật thử chơi xem lòng. Bút hoa tay thảo cẩn phong, Gửi lời mụ lão tạ lòng ân nhân. Lĩnh lời mụ mới ra sân, Gọi hầu bèn hỏi vân vân mọi lời. Văn Long mách bảo một hai; Rằng: "Chàng Công tử tú tài họ Văn. Chưa đâu xứng kết hôn nhân, "Cớ sao mụ hỏi ân cần làm chi ?" Nghe lời mụ lão trở về, Mấy lời bộc bạch dâng thơ cho nàng. Nàng từ tiếp được thơ chàng, Đã say tướng mạo lại tường họ tên. Bỗng đâu như chất lửa phiền, Bèn đề một bức thư tiên họa vần. Giục già đem đến Văn quân, Cứ lời thưa thốt ân cần cho thông. Nàng bèn vào gửi Phú ông, Rằng: "Tôi thấy gã con dòng họ Văn. "Thực là tài tử giai nhân "Hình dung, tướng mạo mười phân chỉnh tề. "Trọ bên tửu điếm gần kề, "Lòng tôi cũng muốn kết nghì hợp duyên. "Đã tra tường họ tường tên, "Dám trình ông dạy có nên chăng là ?" Phú ông tính khí thực thà, Rằng: "Xưa con nguyện, ông đà nhớ đây! "Bây giờ đã đẹp duyên này, "Gọi hề lấy áo ông nay ra mừng." Tuấn Khanh đương tiệc tưng bừng, Đã nghe tin nhạn bay chừng tới nơi. Mụ già len lén trình lời, Rằng: "Thơ này của cô tôi trong lầu. "Dạy tôi đem đến thưa hầu, "Nguyện xin quân tử hảo cầu kết duyên." Chàng bèn mở bức vân tiên, Đọc xong, mình cũng ngợi khen rằng tài. Tiếc thay nàng cũng một loài, Trượng phu mà kết duyên hài, đẹp đôi! Lặng ra, sợ bảo rằng tồi, Chê ra lại sợ người cười hẹp dong! Phải tìm quỉ kế mới xong, Rằng: "Ta đã đội ơn lòng biết bao. "May chân bước tới vườn đào, "Giáng Hương, Từ Thức lẽ nào gặp tiên! "Lửa gần hương muốn bén duyên, "Anh hùng nỡ phụ thuyền quyên rẫy ruồng, "Sợ rằng đã có tao khang, "Mới hay bất khả hạ đường biết sao ? Mụ rằng: "Thục nữ anh hào, "Làm chi e lệ thấp cao rẫy ruồng! "Nguyên xưa nàng đã tỏ tường, "Mới đem duyên kết cùng chàng, không đâu! "Nỡ nào ruồng rẫy, tủi nhau, "Nỡ nào khẩn nguyện nơi cầu, nơi vong!" Mụ còn năn nỉ chưa xong, Trông ra đã thấy Phú ông bước gần Tuổi vừa thất thập ngoại tuần, Phơ phơ tóc bạc, xoăn xoăn râu rồng. Đến chào chàng: "Tiểu tướng công! "Mừng rằng hạnh ngộ tương phùng đến đây. "Già còn cháu gái thơ ngây, "Là con Cảnh Tướng quốc nay ở cùng. "Bồ côi, vả giữ con dòng, "Theo đôi kim chỉ nữ công kịp người. "Chưa nơi nào đẹp duyên hài, "Bằng lòng lấy, nó chọn người hợp duyên. "Thấy chàng công tử sĩ hiền, "Dám xin hạ cố tòng quyền nên chăng ? Tuấn Khanh bèn mới thưa rằng: "Đội ơn quốc lão xem bằng Thái san. "Đoái thương đến kẻ sĩ hàn "Chẳng so hơn thiệt, chẳng màng trọng khinh. "Song nàng dòng dõi tướng khanh, "Đã khuynh quốc sắc, lại danh nữ tài. "Tôi là vũ tướng nhi hài, "Hổ thân ít chữ phải mài cung đao. "Dám đâu đọ khách lầu cao, "Bao giờ đai bạc cẩm bào mới hay. "Vả còn nghiêm phụ khi nay, "Mắc oan còn phải đợi ngày giải oan. "Dám xin lạy đấng tôn nhan "Xót tình cho kẻ sĩ hàn đội ơn!" Lão ông nghe nói căn nguyên, Khen rằng: "Thực kẻ sĩ hiền hiếu trung. "Dỗ người, người chẳng nghe cùng, "Về không thì sợ mất lòng cháu ta. "Âu là già dụng mưu già, "Tìm lời phương tiện ắt là phải nghe." Nhủ rằng: "Ngọc diệp kim chi "Lứa đôi xem cũng phải thì lứa đôi. "Nghe già chàng hãy chịu lời, "Gửi qua nghiêm phụ để người được hay. "Việc rồi chàng trở về đây, "Lễ nghênh hôn ấy, già nay xin giùm." Thấy lời lão trượng gạn gùng, Chàng liền xảy nhớ Tử Trung bạn hiền. Hiện còn chưa định nhân duyên, Bèn toan một bước tạm quyền giả danh. Rằng: "Ơn lão trượng hậu tình "Đoái thương đến kẻ lữ hành, tha hương. "Dạy lời phương tiện đôi đường, "Vâng lời kẻo bận lòng vàng nặng thương." Trong mình cởi lấy ngọc trang, Tay dâng, rằng: "Chút vật thường làm tin. "Gọi là tiểu lễ tòng quyền, "Trao người đành dạ, tôi xin khởi trình. "Nguyện cho vạn sự giai thành. "Thì tôi sẽ biện vấn danh lễ thường." Phú ông lĩnh lấy ngọc trang, Đưa về lại phó cho nàng tiểu thư. Nàng vâng lĩnh lấy bấy giờ, Như khơi bể ái, như khua cơn sầu. Lão ông bèn trở về lầu, Truyền làm tiệc rượu mừng hầu tân lang. Gọi là lễ tiễn lên đường, Phó kinh, thành sự thì chàng hồi qui.