Como eu atravessei Àfrica do Atlantico ao mar Indico, volume segundo

Part 25

Chapter 25 2,828 words Public domain Markdown

+---------------+--------------+-------------+-------------+--------------+ | | | | Cafrial | | | Portuguez. | Hambundo. | Ganguela. | de | Inglez. | | | | | Téte. | | +---------------+--------------+-------------+-------------+--------------+ | | | | | | | *A* | | | | | | | | | | | |Abelha |Olonhi |Vapúca |Arume |Bee | |Abobora |Omútu |Quinpútu |Matanga |Gourd | |Abrir |Ocu-icúla |Quezuvula |Fungura |To open | |Acabar |Ocu-apûa |Cu-náo |Da-pêra |To finish | |Accender |Ocu-chana |Cu-ecca |Gaça |To kindle | |Achar |Ocu-sanga |Cu-anna |Uónéca |To find | |Adevinhar |Ocu-siacata |Cu-tangja |Ombéza |To divine | |Adevinhador |Quacotangja |Moquachimpa |Ganga |Diviner | |Agua |Obaba |Mema |Mazi |Water | |Ahi |Pápa |Han-a |Icôco |There | |Almadia |Oáto |Uáto |Garáua |Canoe | |Alizar | | |Curanga |To smoothe | |Amanhã |Hêra |Mene |Manguana |To-morrow | |Amarrar |Ocu-cuta |Cu-zitica |Manga |To moor | |Amigo |Cambariangue |Mussamba |Chicovera, ou|Friend (male) | | | | | Chaumar | | |Amiga |Choparanga |Pangara | |Friend(female)| |Anojar |Ocu-lepica |Cu-era |Nóca |To annoy | |Andar |Ocu-enda |Cu-enda |Famba |To go | |Andar de vagar |Eudavando |Dicúia-vando | |To go slowly | |Andar de pressa|Endaco lombiri|Tuntâ có | |To go fast | |Andar coxo |Tenguena |Cu-venduira | |To go lame | |Andar tolo |Uenduveque |Quieve | |To be off | |Animal |Oquinha ma |I'nchito |Chirombo |Animal | |Anno(tem 6 |Unhãmo, ou |Muaca |Gulóri |Year (6 moons)| | luas) | Ulima | | | | |Ante-hontem |Érênha |Zaûa lize |Zaua |Day before | | | | | | yesterday | |Apagar |Ocúi ma |Cu-zima |Túna |To extinguish | |Apalpar |Ocu-papata |Cu-papata |Pata |To feel | |Apanhar (cousa |Ocu-ata |Cu-ata |Lucóta |To catch, | | q. foje) | | | | to overtake | |Apanhar do chão|Nora, ou |Tentúra | |To pick up | | | uhagura | | | | |Arco de frecha |Onge |Uta ualúcussa| |Bow | |Arco (curva) |Quiapenga |Quiaenga |Uta |Arch | |Arrancar |Ocu-túcúna |Cu-tucuna |Zuría |To root up | |Arroz |Oloósso | |Umpunga |Rice | |Assentar-se |Ocu-tomár |Cu-tubamma |Cara |To sit down | |Assim mesmo |Doto môere, ou|Mómovene |Dimômo |In like manner| | | Omô moere | | | | |Assoprar |Ocu-pepêrêra |Cu-ozerera | |To blow | |Atirar |Ocu-imba |Cu-iassa |Ponha |To shoot | |Atirar tiros |Ocu-roia |Cu-roza | | " with | | | | | | a gun | |Atirar frechas |Ocu-iassa |Cu-iassa | |To shoot with | | | | | | a bow | |Atraz |Conhima |Coui ma |Cumbáió |Backwards | |Adiante |Covássa |Corntúe | |Before | |Áves |Orogira, ou |Tuzirá |Baráme |Birds | | | Órougira | | | | |Avô ou avó |Cúco, ou |Cúco |Táta |Grandfather | | | maicuro | | | | |Azagaia |Ongeria, ou |Licunga |Tungo, ou |Assagai | | | Unga | | Dipa | | | | | | | | | *B* | | | | | | | | | | | |Bala |Olussolo |Lússolo |Chipólo-pólo |Bullet | |Barba |Olongêre |Muezi |Devo |Beard | |Barriga |I'mo |Zim mo |Mimba |Belly | |Bater (em |Tutúra |Tuta |Menha, ou |To beat | | alguma cousa) | | | Quapúra | (anything) | |Bater |Ôcu-véta, ou |Cu-véta | |To beat | | (em pessôa) | Ôcufina | | | (a person) | |Bebado |Ôó lua |Culaque úa |Darêzêra |Drunkard | |Beber |Ôcu-nûa |Cu-nûa |U-anma |To drink | |Bem |Qui ú ûa |Bia unpáo |Abuhino |Well, good | |Boca |Oméra |Camia |Murômo |Mouth | |Bocado |Naito, ou |Candende |Chipande |Mouthful | | | Calito | | | | |Bofes |Apôvi |Vicaúla |Maçápi |Lungs | |Boi |Ôngômbe |Gombe |Gombi |Ox | |Bom |Quiapussôca |Via viuca |Adíde |Good | |Bonito |Qui ûa |Via unpáo |Uâma |Nice | |Braços |Ôbócô |Mavoco |Zarya |Arms | |Branco |I'era |Utira |Mozungo |White | |Brincar |Ocu-pa-pára,ou|Cu-e-a |Urunga, ou |To sport, | | | Ocu-mangara | | Sinzéca | to play | |Bùfalo |Ónhani |Pacassa |Nhátim |Buffalo | | | | | | | | *C* | | | | | | | | | | | |Cabêça |Ú tué |Mutué |Mussôro |Head | |Cabello |Ôquissame, ou |Zincambo |Cici |Hair | | | quigonha | | | | |Cabra |Óhômbo |Pembe |Buzi |Goat | |Cahir |Ócú-a, ou |Unao |Agua |To fall | | | Uacupúca | | | | |Calabouço |Óqui emba |Não cousta |Caboco |Dungeon | |Calar |Ocu-unáco |Ó lá |Iuhamála |To pull down | |Calcanhar |Oquissendé maí|Sinçino |Chicocuenho |The heel | |Calor |Oúia |Tui ma |Calúma |Heat | |Caminho |Mongira |Mouzira |Gira |The road | |Cançar |Ocu-dacava, ou|Cu-dina |Anêta |To tire | | | da-puiza | catara | | | |Cantar |Ócu-imba |Cu-imba |Imba |To sing | |Cão |Ombua |Catari |Imbua |Dog | |Caracol |Eó tio |Chicore |Cono |Snail | |Carne |Ochito |I'u cito |Nhama |Meat | |Carneiro |Onque,ou Omeme|Panga |Bira |Mutton | |Casa |Onjo |Zunvo |Nhumba |House, room | |Casar |Ocu-cuera, |Ocuambata |Revorar |To marry | | | cussocana | | | | |Cavallo-marinho|Óngueve |Gunvo |Vúo |Sea-horse | |Cavar |Ocu-fena |Cu-inda |Cumba |To dig | |Cedo |Oculimerêa, |Cume-ue-ca |Machibési |Soon, early | | | cut-ungula | | | | |Cimiterio |Cócálundo, |Cubi ilo |Tengi |Cemetery | | | cocár-unga | | | | |Chamar |Ocu-cavenga |Cu-sana |Uchaméra |To call, name | |Chave |Óssapi |Sapi |Funguro |Keg | |Chegar |Ocu-pitira, ou|Cu-eta |Cáfica |To arrive, | | | ocu-sica | | | reach | |Cheio |Ocui úca |Quináçulo |Azára |Full | |Cheirar |Ocu-quinéa |Cu-nica |Unca |To smell | |Chorar |Ócú-rira |Cu-rira |Vhira |To cry | |Chover |Ocu-lóca |Cu-noca |Vumba-Vula |To rain | |Chupar |Ocu-sipa |Cu-sipa |Uaama |To suck | |Chuva |Ombera |Mema |Vura, ou Vula|Rain | |Cobra |Ónhóa |Lunocá |Nhóca |Cobra | |Cobre |Ougúra |Unengo |Safure |Copper | |Coçar |Ocu-cáia, ou |Cu-licura |Cacózi |To cook | | | Ocu-súia | | | | |Comer |Ocú-ria |Cú-ria |Adia |To eat | |Como se chama? |Éri ú? |Sobe eia? |Zina-ráco? |What is the | | | | | | name? | |Comprar |Ocu-randa |Cú-landa |Ugúra |To buy | |Comprido |Ussôuvi, ou |Ua la há |Utarimpa |Long | | | Oar-épa | | | | |Comprimentar |Óararipó, ou |Nainducá |Dáo, dan |To compliment | | | tua pásoula | | Chicó-vera | | |Conhecer |Ócu-cúrina | |Uneziva, ou |To know | | | | | Dezindequira| | |Contar(nùmeros)|Ocú-tenda |Cu-barurá |Verenga |To count | |Coração |Utima |Meutimá |Metima |Heart | |Corda |Ucóro |Múcóro |Cambála |Rope | |Corpo |É timba |Muvilá |Mamingo |Body | |Correr |Ocu-iooróca, |Cú-tunta |Ihuvíno |To run | | | ocú-rúpúca | | | | |Cortar |Téta, ou |Cu-teta |Tima, ou |To cut | | | Ocu-téta | | Guáta | | |Coser |Ocu-tunga |Cu-tunga |Sóua |To sew | |Cosinhar |Ocu-teréca |Cu-teréca |Pica |To cook | |Costas |Ouhima, ou |Conimmá |Buió |Ribs | | | oud-unda | | | | |Cotovello |Óvicotocóto |Manenga |Cunondo |The elbow | |Cousa |Onbandoa |Chicanda | |Thing | |Creança |Omaren, ou |Canique |Muana |Child | | | ómóra | | | | |Crocodilo |Ogando |Gando |Tuhacôco |Crocodile | |Cunhado |Nána |Nhari |Murâmo |Brother-in law| |Curto |Umbumburo |Muiki |Urrecama |Short | |Cuspo |Ocussiá |Cuzecura |Echenhe |Spittle | |Custar (a |Ocu-sipondóra |Quiassere | |To cost (time,| | fazer qualquer| | | | trouble) | | cousa) | | | | | |Custar (preço) |Ocu-chingame |Vingahi |Anénéssa |To cost(money)| | | | | | | | *D* | | | | | | | | | | | |Dar |Ocu-angja ou |Cu-avana |Uanina, ou |To give | | | Ocu-ava | | Di-pacé | | |Dar pancadas |Ocu-veta |Cu-veta |Quâpura |To thrash | |Dar tiros |Ocu-loia |Cu-loia |Eriza-futi |To shoot | |Debaixo |Mombuêro, ou |Cuvanda |Pansi |Under | | | memi | | | | |Dedos |Omuine |Minhé |Minne |Fingers | |Deixar |Ocu-êcha |Hecha |Dacia |To leave | |Deixe-ver |Nenan di varyé|Nea cuno |Tiuôna |Let us see | | | | ditare | | | |Dentes |Ovaio |Mazo |Manu |Teeth | |Depois de manhã|Hêra inha |Mene auze |Mecucha |After | | | | | | to-morrow | |Depressa |Lombiré |Tambuca |Flumira, ou |Quickly | | | | | Cu-lumiza | | |Desamarrar |Ocuturura, ou |Cu-situra |Sizúra |To unmoor | | | Cutrura | | | | |Descançar |Ocúpúrúi úca |Cu-nhoca |Tipuma |To help, rest | |Descer |Ocu-túlúca |Cu-sicunca |Sica |To descend | |Desmanchar |Ócu-sangununa |Cu-tongouona |Gúrúra |To undo | |Despejar |Ocu-pîçêra |Cu-tira |Cutura |To depart | |Destapar |Ocu-tuvúra |Cu-úenra |Guanura |To open | |Deos |Súcu |Calunga |Mumugo |God | |Devagar |Linganeto |Ringa udende |Famba Abúhino|Slowly | |Dever (verbo) |Ocu-levára |Cu-vára |Mangáva |To owe, ought | |Dia |É teque |Mene |Uachena |Day | |Doente |Ocuvêra |Cuvera |Anduálla |Sick, ill | |Dormir |Ócupequêra |Cucossa |Dagama |To sleep | |Duro |Quitine |Chicars |Uma |Hard | |Direito |Chassungama |Chinabiuca | |Right | | | | | | | | *E* | | | | | | | | | | | |Elephante |Ójamba |Jamba |Zou |Elephant | |Embigo |Óopa |Timbi |Chombo |The navel | |Em-cima |Qui-iro |Cuiro |Pazuro |Above | |Emprestar |Ocundica |Cu-undira |Buéréca |To lend | |Encarnado |Quicussuca |Litira |Cafuhira |Red | |Enchada |Etemo |Litemo |Páza |Mattock, hoe | |Encher |Ocu-ioquiça |Cuçulissa |Zuza |To fill | |Encontrar |Ocu-noaneda, |Tu-nalinana |Sangana |To meet, | | | Ocu-toquéca | | | to find | |Enganar |Ocu-quemba, |Cu-uanzi |Anamiza |To deceive | | | Ocu-rianga | | | | |Ensinar |Ocu-longuissa |Cu-leca |Neruzi |To teach | |Entrar |Ocu-inguina |Cu-cobera |Pita |To enter | |Escolher |Ocu-mora, |Cu-nona |Sancura |To choose | | | Ocu-soló bóra| | | | |Esconder |Ocu-so rama, |Cu-vanda |Ubíssa |To hide, | | | Ocu-vunda | | | conceal | |Escravo |Upica |Dungo |Muzacázi |Slave | |Escrever |Ocu-so négjá |Cu-soneca |Nemba |To write | |Escuro |Ocu-técanva |Culava |Medimna |Dark | |Esfolar |Ocui-inva, ou |Cu-va |Cafende |To flay, | | | Ocu-tuia | | | to skin | |Esfregar |Ocu-çíequeta |Cu-cuita |Pecussa |To rub | |Espelho |Olomuê-no |Lumiro |Chiringueriro|Mirror | |Esperar |Ocu-que-vera |Cu-mané |Vetéra, ou |To hope, | | | | | Chévé | expect | |Esperto |Ocumunguca |Curunguca |Uáchengéra |Expert | |Espingarda |Uta |Uta |Futi |Gun | |Espinho |Ossongo, ou |Cauzantua |Minga |Thorn, quill | | | equite | | | | |Esquecer |Ocuivára, |Cu-suva |Óduára |To forget | | | ocurimba | | | | |Esquerdo |Epini |Epini |Mazere |Left | |Estar acordado |Ovanja, ou |Ali mó messo |Adapeuca |To be agreed | | | otara | | | | |Esteira |Essissa |Quiaro |Lupássa |Mat | |Estender |Ocuiára |Cu-ára |Pambura, ou |To spread | | | | | Eanique | | |Espalhar |Ocu-sandura |Cu-sandora | " " " |To scatter | |Estrella |Ombun gururo |Ton gonossi |Nheze |Star | | | | | | | | *F* | | | | | | | | | | | |Faca |Ómôco |Pôco |Cisso |Knife | |Falar |Ocu-pópia |Cu-andeca |Réva |To speak | |Farinha |Farinha |Farinha |Ufa |Flour | |Fazer |Ócu-ringa |Cu-ringa |Chita |To do | |Fechadura |Fechadura |Sapi |Funguro |A lock | |Fechar |Ocui-ica |Soca |Funga |To fasten,shut| |Feder |Qui-nea |Cu-nica |Nunca |To stink | |Feijão |Óqui-poque |Vipoque |Nhemba |Bean | |Feio (pessôa) |Uuvin |Mu pi |Uaípa |Ugly (person) | |Feio (bicho) |Quinve |Qui pi | |Ugly (animal) | |Ferir |Oavarucua, |Cu-ritúva |Lássa |To wound | | | qui-atua | | | | |Ferro |Oquiquite, |Butare |Utári |Iron | | | qui-vera | | | | |Figado |Ómuma |Suri |Chirôpa |The liver | |Filho |Ómóra |Muana |Muana |Son | |Fio |Erinha |Erinha |Ussálo |Thread, wire | |Fôgo |Óndaro |Tucha |Môto |Fire | |Fome |Ónjára |Zanza |Jára |Scythe | |Formiga |Ólunginge |Vazinzi |Nher[~e]ze |Ant | |Frecha |Ussongo |Mucuri |Misséve |Arrow | |Frio |Ombambi, ou |Massicá |Acuzizira, ou|Cold | | | cu-tarára | | Pepo | | |Fugir |Ócu-tirar, ou |Cu-teûa |Tána |To fly, flee | | | ocu-sutuca | | | | |Fumo |Óusssi |Ussi |Ussi |Smoke | |Furtar |Ócuinhana, ou |Cuiba |Cuba, ou Uába|To rob, steal | | | ocuiba | | | | | | | | | | | *G* | | | | | | | | | | | |Gallinha |Ossanje |Quiari |Cuco |Fowl, hen | |Gallo |Écondombóro |Demba |Zongue |Cock | |Gamela |Gamella | |Diro |Wooden bowl | |Garganta |Enguri |Mirivo |Cóci |Throat | |Gordo |Ocunéta |Cumina |Uanénépa |Fat | |Gordura |Ócépo, ou |Mazi |Futa |Fatness | | | ovirenga | | | | |Grande |Qui-nê-ne |Chacama |Mucuro, Puro |Large, great | |Gritar |Ocu-rúra, ou |Gunda |Cúa |To cry out | | | ocu-cua | | | | |Grosso |Chine-ne |Chaca ma |Uacúra |Big | |Guardar |Ocu-soréca |Cu-sueca |Vica |To keep | |Guerra |Ovita |Zintá |Condo |War | | | | | | | | *H* | | | | | | | | | | | |Hôje |Hê-tare, ou |Lêro |Ihêro |To-day | | | lêro | | | | |Hombros |Oqui tem, ou |Quincinze |Mapè-ua |Shoulders | | | oqui pépe | | | | |Homem |Ólume |Iala |Mamuna |Man | |Homem branco |Óchindére qui |Óchindere- |Mozungo |White man | | | era | -chivenga | | | |Hontem |Hê-ra |Izao |Zuró |Yesterday | | | | | | | | *I* | | | | | | | | | | | |Ilha |Óchicolo, ou |Quicolo |Sua |Island | | | Oqui fúca | | | | |Inveja |Óqui-púrúro, |Sanda |Véja |Envy | | | qui penhe | | | | |Inverno |Oudombo |Luinza |Mainza |Winter | |Ir |Ocu-ende |Ámaie |Uaeuda |To go | |Irmão |Manjangue |Muana eto |Bare |Brother | | | | | | | | *J* | | | | | | | | | | | |Joelho |Ongóro |Libure |Mabôudo |The knee | |Jogo |Óchi era |Chiera |Juga |Game (sport) | | | | | | | | *L* | | | | | | | | | | | |Ladrão |Oqui-múno |Muizi |Báva |Thief | |Lamber |Ócu-lessa |Cu-liassa |Anguta |To lick | |Largar |Ócu-echa |Cu-ana |Ihéca |To let go | |Leão |Oochi, |Dumba |Pondóro |Lion | | | ongue-ama | | | | |Lebre |Ondimba |Calumba |Suro |Hare | |Leite |Ávére ou |Mavere |Mocáca |Milk | | | assengere | | | | |Leito |Úra |Muera |Catadó |Bed, bedstead | | | | | (palavra | | | | | | indiatica) | | |Lembrar |Ócuivaruca, |Cuezuoura |Dinála, ou |To remember | | | Ocu-sócórora | | Cumbuca | | |Levar |T'uara |Tuara |Tacúra |To carry | |Leve |Quirera |Chirero |Darúra |Light | | | | | | (not heavy) | |Limpar |Ocu-comba |Cu-comba |Pecuta |To cleanse | |Lingua |Eráca,ou erímo|Rimi |Lelime |Tongue | |Livre |Omá máre |Muana abara |Furro |Free | |Longe |Cúpana |Culagjaco |Patávi |Far | |Lua |Ossain |Gonde |Mueze |Moon | | | | | | | | *M* | | | | | | | | | | | |Macaco |É-pundo |Pundo acima |Coro |Monkey | |Machado |Ondiavite |Gimbo |Bázo |Axe | |Madrugada |Qui-te-que |Qui me ne me |Círachéna |Dawn | | | teque | ne | | | |Mãe |Maé |Nana |Mama |Mother | |Magro |Uácopa |Naocama |Uonda |Lean, thin | |Maior |Qui-nê-ne |Qui ne ne |Mucuro. Puro.|Greater | |Mais |Chiarua,ou ópo|Vingui |Temiza |More | |Mal |Chin-in, |Cátimoco |Uadaipa |Bad, ill | | | cachi-uáco | | | | |Mama |E vêre |Vero |Mabeli |Dug, teat | |Mandar |Ocu-tuma |Cu-tuma |Uatinna |To order | |Mão |Ocuóco |Livoco |Manja |Hand | |Marfim |Ómbinga |Binga |Minhanga |Ivory | |Massa |Etéte | |Sima |Dough | |Matar |Ocu-ipa |Cu-tigja |Cupa, ou Báia|To kill | |Mato |Dipa |Dicu tigja |Metungo |Wood | |Meán |Ua-tema |Uacassa |Uda[-i]pa |Water-fowl | |Medir |Ocu-ionga |Cu-ceté ca |Pima |To measure | |Medo |Óssumba |Uoma |Gópa |Fear | |Meia noute |Mecondombóro |Mocatican |Pacatepar |Midnight | | | | tiqui | ussizo | | |Meio dia |Mocati quiro |Mocati quiero| |Noon | |Mel |Ouiqui |Úqui |Uxe |Honey | |Menor |Ómbuti |Canique |Pangono |Less | |Menos |Chitito |Chidende |Pangura |Least | |Mentira |Óaquemba |Sanda |Cúnama |Lie | |Mentiroso |Óembi |Uanzi |Magunca, ou |Lying | | | | | Bóza | | |Meter |I'nhissa |Cu-cobera |Paquira |To put | |Meu |Chiangue |Viangue |Ango |My | |Milho |Épungo |Li pungo |Mapira |Maize | |Misturar |Ocu-tenga |Cu-singa |Sequetiza |To mix | |Moer |Ocu-para |Cu-ara |Póia |To grind | |Mole |Quiáren-nhera,|Chi bo ba |Feva |A huge thing | | | ou Oui are | | | | | | freteca | | | | |Molhar |Qui aríra, ou |Cu-zura |Tota |To wet | | | chai ura | | | | |Morrer |Uá fa |Nazir |Uáfa |To die | |Mosca |Orunhi |Zinzi |Chenge |Fly | |Mosquito |Órua ume |Tu gue ne gue|Buibidue |Mosquito | | | | ne | | | |Mostrar |Ócu-requissa |Gilequesse |Lenga |To show | | | vanja | | | | |Muito |Chárua |Vingui |Bseninge |Very | |Mulhér |Ucai |Puebo |Mucázi |Woman | | " amigada |Ucai |Cussomboca |Rancáia |Concubine | | | ocussocana | | | | | " branca |Ucai-Uiera |Obuca |Doua |White woman | | " mulata |Ucai- |Utira |Senhára |Mulatto | | | -Uomoraóssi | | | | | | | | | | | *N* | | | | | | | | | | | |Não |Datti |Oue |Ahi-ahi |No | |Não conhecer |Sichí |Cangibizi |Senaziva |Not to know | | " poder |Cachitaba |Cabite |Daúmariza-nai| " to be able| | " querer |Catui iongóra |Cabite |Daçana, ou | " to wish | | | | | Dinhônho | | | " saber |Catuchi |Cangibize |Senaziva | " to be | | | | | | aware | | " ter |Chicûete- |Biagji |Apâna | " to have | | | -cachirípo | | | | |Nariz |Éuhúro |Zuro |Puno |Nose | |Nascer |Ócu-chita |Cu-sema |Uaméra |To be born | | " do sol |Ocumbi |Pangua |Choca-Zua |To rise | | | riatunda | riloboca | | (the sun) | |Negar |Uaricara |Naribiana |Aconda |To deny | | | | | | | |Noite |Uteque |Butzqui |Ussico |Night | | " clara |Cúúmbura |Guezi |Cuchena | " (clear) | | " escura |Uere ma |Mirima | | " (dark) | |Nosso |Chieto |Chieto | |Our | |Nôvo |Chacarie |Biarero | |New | |Nuvem |Érende |Sé rua | |Cloud | | | | | | | | *O* | | | | | | | | | | | |Offender | |Cu-banca |Daparamura |To offend | | | | | | | | *P* | | | | | | | | | | | |Pelle |Óchipa |Quilambo |Pârâme |Skin | |Pendurar |Ócu-turica |Cu-turica |Manica |To hang, slope| |Penna |Énha |Zigon ná |Mantenga |Feather | |Pequeno |Catito |Cadende |Pangouo |Little | |Perçovejo |Ólóisso |Vançanha |Sequize |Bug | |Perder |Ocu-danherissa|Cu-zimbiessa |Utáia |To lose | |Perdiz |Ouguári |Coucúé |Chicuáre |Partridge | |Perguntar |Ócu-pura |Cu-úla |Vunza |To ask, | | | | | | inquire | |Pernas |Ó bólu |Mahindi |Múendo |Legs | |Perto |Ochipepi |Mochechi |Fupi |Near | |Pés |Ó lomain |Bilhato |Minhendo |Feet | |Pescôço |Óssingo |Singo |Cóssi |Neck | |Pisar |Ocu-sura |Cútua | |To tread | |Pilão |Ochine |Chini |Banda |A mortar | |Pintar |Pintar |Cu-coronga |Nunba, ou |To draw, paint| | | | | Namavára | | |Piolho |Óloua |I'na |Saváva |A louse | |Polvora |Tundanga |Fúndanga |Ungá |Powder | |Pombe (bebida) |Chibombo |Ualua |Bádua |Pombe (drink) | |Pombos |Ólopomba |Pomba |Gangaiva |Doves | |Pôr |Capa |Haca |Tira |To put | |Pôr ao sol |Ongorossi |Guezi | |To expose to | | | | | | the sun | |Porco |Ongúro |Gúro |Incumba |Pig | |Porta |Epito |Pito |Messua |Door | |Pouco |Catito |Chidende |Pangôno |Little | |Povoação |Óambo |Limbo |Muzi |A village | |Prenhe |Oe mina |Ué mita |Adacùta, ou |Pregnant | | | | | Anamimba | | |Prêto (cor) |Otecamea |Ulava |Ocupeipa |Black | |Principiar |Ocu-fetica |Cubareca |Atôma |To begin | |Pulga |Pulga |Puruqua |Uvavani |Flea | | | | | | | | *Q* | | | | | | | | | | | |Quebrar |Ocu-nepa |Cu-ana tigji |Tiora |To break | |Queimar |Ocu-atemia |Cu-ê meca |Dápsa |To burn | |Queixar |Ocu-cassapure |Cu-cánburure |Quaquira |To complain | |Quente |Chassanha |Tui ma |Datenta |Hot | |Querer |Ocu-diongola |Cu- |Funa |To wish | | | | -ginachangue| | | |Quizumba (fera)|Qui malanca |Lissumbo |Tica |Quizumba | | | | | | (beast) | | | | | | | | *R* | | | | | | | | | | | |Raiz |Óbi | |Mizi |Root | |Rapaz |Umarem |Muquezo |Bixo |Boy | |Rapar |Ocu-puta |Cu-teura | |To shave | |Rapariga |Ucain |Púebo | |Girl | |Rasgar |Ocu-tóra |Cu-taora |Parúra |To tear | |Rato |Ómuco |Tumbi |Macóso |Rat | |Rebentar |Ocu-tocóra |Cu-baturá |Dapuquira |To split | |Receber |Pambula |Uá |Tambira |To receive | |Rede |Óuanda |Uanda |Uconde |Net | |Remar |Ocu-tapura |Cu-cassa |Cbápa |To row, paddle| |Remos |Ôbipando |Zingassi |Gombo |Oars, paddles | |Repartir |Teta pocati |Baturá acati |Pambura, ou |To divide | | | | | Gáva | | |Responder |Ocu-datáva |Cu-ginatava |Tavira |To answer | |Rijo |Chacoura |Chinacóro |Uauma |Strong | |Rir |Ocu-iora |Cu-zora |Séca |To laugh | |Rôla |Onende |Catere |Giva |Turtle-dove | |Rosto |Ochipara |Lugjlo |Cópe |Face | |Rio |Olui |Donga | |River | | | | | | | | *S* | | | | | | | | | | | |Saber |Dachicurigja |Nangue |Daziva |To know | | | | Gichizi | | | |Sacudir |Ocu-ritu tu |Licucú múna |Coucumura |To shake | | | mura | | | | |Sahir |Ocu-tunda |Loboca |Chóca |To go forth, | | | | | | out | |Sal |Omungua |Mengua |Munho |Salt | |Sangue |Sonde |Mau ninga |Murôpa |Blood | |Sanguesuga |Aturi |Maçumzu |Sungunu |Leech | |Saúde |Omuenho |Cangunca |Móio |Health | |Sede |Énhoua |Puila |Nhóta |Thirst | |Segurar |Ocu-ata |Cu-ata |Sunga |To secure, | | | | | | assure | |Semear |Ocu-cu na |Cu-cuna |Cábzára |To sow | |Serviço |Upangu |Bicaracara |Bássa |Service | |Seu |Iro |Iove |Anum |His, her | |Sim |Sim |Calungá |Iude |Yes | |Só |America |I'angue rica |Eca |Alone, only | |Sogra |Datembo |Netomoeno |Mábzála |Mother-in-law | |Sogro |Datembo |Tero-moeno |Tátábzála |Father-in-law | |Sol |Utanha |Mutanha |Zua |Sun | |Somno |Ótulo |Tuló |Turo |Sleep | |Sonho |Onjôi |Zouzi |Vhóta |Dream | |Subir |Ocu-londa |Cu-londa |Quira |To climb | |Suspender |Ocu-turica |Cu-turia |Sangica |To suspend | | | | | | | | *T* | | | | | | | | | | | |Tabaco |Acáe |Macanha |Fódea |Tobacco | |Tapar |Ocu-chitica |Cu-chitica |Guanira |To stop(a gap)| |Ter |Diquete |Giuri nabio |Eripó |To have | |Terra |Póssi |Ma vo |Mataca |Earth, land | |Testa |Opolo |Luólo |Cúma |Forehead | |Teta |Olussoca |Zinçoca |Sombreiro |Teat, breast | |Tigre |Ongíré |I'ugúé |Nharngué |Tiger | |Tirar |Inhaura |Tentura |Chóssa |To draw, pull | |Tocar (mùsica) |Ocu-chica |Cu-chica |Reiza |To play(music)| |Tolo |Ua tópa |Ua-topa |Uapussa |Foolish | |Tomar |Pambula |Tambula |Tambira |To take | |Torcer |Ocu-passira |Cu-ossa |Riza |To twist | |Tossir |Ocu-cossora |Cu-coola |Chifúa |To cough | |Travesseiro |Opeto |Sátero |Samiro |A bolster | |Trazer |Uena |Néa |Zana-aú |To fetch | |Tripas |Ovanra |Mira |Buió |Intestines | |Trocar |Ocu-procar |Cu-landancana|Linta |To barter | |Trovão |Quiremiro |Muchato |Murungo |Thunder | | | | | | | | *U* | | | | | | | | | | | |Unha |Ólonjanra |Viala |Chára |Nail, claw | | | | | | | | *V* | | | | | | | | | | | |Vae |Cuende |Ámaie |Limuca |He goes | |Varrer |Ocu-comba |Cu-comba |Chipsaira |To sweep | |Vasar |Ocu-peçera |Cu-zucura |Cutura |To empty | |Veio? |Ueia |Neza? |Bueré? |Is he coming? | |Velho (homem) |Econgo |Naculo, ou |Caramba |Old (man) | | | | qui-benzi | | | |Velho (cousa) |Iacuca |Chinaculo | |Old (thing) | |Vender |Ocu-landa |Cu-landa |Ugurissa |To sell | |Venha |Euju |Tuáia |Buéra |Come | |Verão |Ombambi |Massicá |Cherimo |Summer | |Verde | | |Massambadimo |Green | |Vergonha |Ossoin |Soui |Manhazo |Shame | |Vestir |Ocu-rica |Cu-zara |Válla |To dress | |Vida |Omoenho |Muóno |Penia |Life | |Voar |Ocu-panranra |Nacatucá |Bruca |To fly | |Voltar |Tinca |I'luca |Buhéréra |To turn | | | | | | | | *Z* | | | | | | | | | | | |Zebra |Oingólo |Góló |Bize |Zebra | | | | | | | | PRONOMES. | | | | PRONOUNS. | | | | | | | |Eu |Áme |Iangue |Iné |I | |Tu |Obe |Íobe |Iué |Thou | |Elle |Ió |Gue iobe |Ié |He | |Nós |Ét u |Ié tu |Ifé |We | |Vós |Vóbo |Tá vovo |Imué |You | |Elles |Vobana |Tavavazé |Ii |They | | | | | | | |Meu |Changue |Changue | |My | |Teu |Chóbe |Chobe | |Thy | |Delle |Chan-e |Cho-ú | |His | |Nosso |Chêtu |Cheto | |Our | |Vosso |Chobo |Chabo | |Your | |Delles |Chabobo |Chavazé | |Their | | | | | | | | NÚMEROS. | | | | NUMBERS. | | | | | | | | 1 |Moche |Cossi |Posse | 1 | | 2 |Vari |Cari |Pire | 2 | | 3 |Táto |Cáto |Tato | 3 | | 4 |Quana |Uá na |Nái | 4 | | 5 |Tano |Tano |Cháno | 5 | | 6 |Epando |Sambano |Tantáto | 6 | | 7 | " vari |Sambari |Chinómue | 7 | | 8 |Echena |Naque |Sére | 8 | | 9 |Echerana |I'ua |Femba | 9 | | 10 |Ecuin |Licumi |Cume | 10 | | 11 | " na mochi | | " na moze | 11 | | 12 | " na vari | | " na zivire| 12 | | 13 | " na táto | | " na táto | 13 | | 14 | " na quana | | " zináî | 14 | | 15 | " na tano | | " zicháno | 15 | | 20 |Acuin avari |Ma cumi avari|Macume a vire| 20 | | 21 | " " la mochi| |" " na moze| 21 | | 22 | " " la vari | |" " na zivire| 22 | | 23 | " " la táto | |" " na zitáto| 23 | | 24 | " " la quana| |" " na zináî| 24 | | 25 | " " la tano | |" "na zichano| 25 | | 30 |Acuin atáto |Macu mi atáto|Macume a táto| 30 | | 40 |Acuim aquana | " aúana| " a nái| 40 | | 50 | " tano | " atano| " a cháno| 50 | | 60 | " epando | " ssambano| " a tantáto| 60 | | 70 | " epando vari| " ssambari| " a nómue| 70 | | 80 | " echena | " naque| " a sére| 80 | | 90 | " echerana| " iua | " a femba| 90 | | 100 |Ochita |Chita |Zana | 100 | | 1000 |Ocan rucáe | " iua | " ma cume | 1000 | +---------------+--------------+-------------+-------------+--------------+