Part 2

Miechel, asof ie ’en kreupel peerd ien de vlakke run zag: „Wat heb IE doarmee van doen....?”

„Dat ie zoo slecht leit weet iedereen, en eergiesteroavond, da’k oan den diek stond te kieken, kwiem de dokter veurbij. Hoe geet ’t met Ploegers? zei ’k. Straf genoeg, zeidie, en—toen we zoo oan ’t sprêken kwammen, heurde’k dat ie as ’t woare verlamd was en met nêtels most gezwiept worden. Oan ’t Lêge Veerhuus stoan d’r moar weinig, en dokter zei toen dat ’t ’en weldoad zou wêzen as’k ’r wat heer brocht. ’t Is wat te zeggen.”

Miechel, half overeind, met de oogen ien’t rond: „Hier stoan d’r veul.... Hei’j d’r al heer gebrocht?”

„Giesteroavend.”

Miechel, as ie opsteet: „’t Is wat te zeggen!”

Mie kumt ook overeind: „Wèl wat te zeggen! Zooveul verdriet van eigen kienders.”

„Eigen kienders....? Van Peter zien zeun he’k wel geheurd, moar had ie d’r meer nog?”

„Nou!!! en ’en fiene!”

„’En jong of een dern?”

Mie—zonder dat ze’t weet—schêl ziende: „’k Docht da’j ’t peuzelje kon.”

„’t Peuzelje kon! Moar wie?.... Sprêk, wie mein ie?”

„Heere m’n tied, al ’en joar is z’ ien’t darp en ken ie Ploegers’ Hanneke niet?”

Miechel griept noar ’en nêtel en brendt zich de vingers, moar noar Mie kiekt ie niet: „Hanneke, zóó, en nuum ie die ’en peuzelje....!?”

Mie kiekt vreeselik schêl: „’t Mot nogal niet zuunig wêzen as ’en voader uut kwoadheid over ’t slechte bestoan van zien dern, zich eiges de begoaves op ’t lief hoalt.”

Dit laatste had Miechel met een afgewend gelaat aangehoord: de tanden stonden hem in de lippen; maar eensklaps voor Mie post vattende had ie geroepen: „Hanneke ’en peuzelje! Hanneke ’en slecht bestoan! Dàt zu’j mien woarmoaken!”

Mie had weinig weten te zeggen; alleen dat zij ’t niet helpen kos dat ’r zóó en niet anders geproat wier, moar, ’t was lang ’t zeggen gewêst dat ze zich met allerlei jongens afgaf; en ook de dokter zou gezeid hebben dat Ploegers, véur ’t overval, Hanneke had verweten dat ze op allerlei manieren de kat ien’t donkere kneep.

De kat ien’t donkere kneep!

Vuurrood was Miechel bij die woorden geworden, en bij kris en kras had ie geroasd, dat ’t leugens woaren en dat ie, bij hier en gunder, wel is weten wou wie zukke dinger van lasterproatjes ien’t lêven riep.

Mie was er natuurlijk zoo onschuldig oan as ’en kiend ien de luiers, en had ’t óók niet geleufd as Miech ’t veur onwoarheid hiew.

Moar Miech....? Miech was krek as ’en peerd geworden dat de kinketting te straf zit: rebels, vremd, achteruutsloan, en soms ook as ’en kat op ’en kornzolder: loerig, gluuperig en sluuperig.

Ja, was Miechel ten opzichte van zijn oude moeder en verdere huisgenooten rebels geworden, zoodat ze niet wisten wóár ’t hum kneep, geheel tegen zijn aard was hij gluups en sluups geworden. ’s Oavonds veural had ie’t niet loate kunnen um den diek af, schuuns langs de heg heer, achter de wilgen um, noar ’t veerhuus te loopen en is te kieken, of ie ook wat gewoar wier.... en, dan had em de kop gegluujd en ’t hart gebonsd, en dan had ie wel ien’t huus wille goan, um doar is te kieken en te sprêken.... moar.... umgedrêjd was ie dan weer.—Had ze hum niet klets! de deur veur den neus dichtgesmeten, en loater gezeid, dat ie weg most blieven? Joa, en dan jeukten hum de vingers, en dan docht ie weer oan Mie, hoe roar ze gesproken had van: peuzelje, en dat ze de kat ien’t donkere kneep; en dan kreeg ie troan’ ien de oog’, en dan docht ie, hoe ie geleufd had binnen ’en dag of wat noast mooi Hanneke op de karmis veur de fiedel te stoan; met heur langs de kroam’ te wandelen, erm ien erm; moppen en ulevellekes, en—as ’r de kroam met de gouddeus d’r was—, ’en ringske met ’en rood grenoatje d’r ien, te koopen; alles veur ’t zuute bekske, moar... vals was ’et vrouwvolk, vals as katten!!!

Tien dagen was ’t geleden; van die en deze had Miechel vernomen dat Ploegers oan ’t bêteren was; verlamd was ie, moar opzitten dee ie weer en sprêken ook. Langer uuthouen kon ie’t niet, en weten zou ie wàt ’r woar was, van ’t een en van ’t ander.

De koekoek in moeder’s keukenkamer had juist halfnegen geslagen, toen Miechel de woning verliet.

De waai ging hij langs—umdat ie Mie niet veurbij wou—en toen op den dijk aan, den gewonen weg.

Op z’n minst had hij twintigmaal bij zich zelf de woorden herhaald, waarmee hij Hanneke zou aanspreken. Zóó:

„Bi’j doar eiges Hanneke! dat duut me plezier, went zie, ik heb er ’t miene nie van; proaten is proaten en laster is laster, moar weten wi’k ’t, eer za’k niet rusten. Zie Hanneke, erst was alles zoo mooi as’t wêzen kos, en toen hei’j ’t kalf eiges ien de sloot gejoage. Woarum Hanneke? Is ’r ’t een of ’t ander op mien te reklemieren?

„Zie’k ’en kroeglooper of ’en merktjoager? Nee Hanneke, dat zie’k iens-geheel niet. ’k Zie altied kapoabel gewêst, veur m’n wark ook; en moeder leit al ’en joar lang te lamentieren da’k ’en vrouw mot nemen, moar ’en goeje. En nou Hanneke, docht ik in ou ’en goeje te veinden. Oe eugskes stoan zoo zacht, en oe erms zin wel fiender as van ’en mennigte derns, moar stark zin ze toch, dat he’k op ’t heujland gezien. Zie Hanneke, zoo stond ’t, en met de karmis ha’k de verkeering oan oe voader wille vroagen; en nou—nou zit ’r ’en diestel ien’t heuj, die stêkt asterantoe en d’r uut mot. Zeg Hanneke, leit ’t oan mien? Sprêk voor de vuust, of....”—moar dat zou ie heel zuutjes zeggen—„of he’k mien ien ’en glad bekske bedrogen? Speul ie mooi weer met ielkeen die Hanneke knap vindt? Ronduut Hanneke, hei’j ’en andere jong? Hei’j met mien moar gegekscheerd? Of....„Joa—’t was zóó al lang genogt, hie kos toch niet toezoers deursprêken. En, wàt zou Hanneke zeggen?

Misschien:

„Och Miechel, geen kwoad is ’r bij mien. ’k Was op dien oavond van ’t overval zoo beduusd en verlêgen. Da’k ou de deur veur den neus dichtsmeet, ’t was umda’k hoast had, en voader zich kwoad had gemoakt umda’k ien stee van noar huus te goan, noast ou ien’t gres was goan zitten. ’t Is alles weer over, moar, a’j wilt verkeeren, sprêk dan met voader, over ’en dag of wat, as ie wat meer op zien kracht is.”

Misschien:

„Miechel: we zin d’r achtergekommen da’j veul proats moar weinig doad hebt, en ielkeen die j’onder de oog’ kriegt, wat veurproat en dan weer loopen loat; doar za’k niet van gediend wêzen. Goa moar noar Mie Schuiling.”

’t Zou meugelik wêzen dat ze geheurd had, hoe ie—véur hoar—met Mie was gewêst. Moar dóarum.... dat zou meer as arg, ’t zou roazend kleingeistig zin.

Misschien zou ze zeggen:

„Miechel! mins! wat mein ie wel...? Denk ie umda’k ’en enje met ou vortliep en ’en oarigheid zei, da’k doarum oan trouw docht? Loop, ’k het wel wat bêters!”

Dat zou ijselik zin!

IJselik zou ’t zin! al heel ijselik!! As’t zóó was dan kos Mie heur met recht ’en peuzelje nuumen; en Mie—wat zou ze d’r oan gehad hebben um van Hanneke leugens te sprêken? Mie was toch niet ens zeker gewêst, dat ie Hanneke kende, loat stoan dat ie sjenie in heur had. IJselik zou ’t zin, méér as ijselik!!! went hie vuulde dat ie d’amoer van ’t heufd tot de vuut’ ien de botten had; oolik, o zoo oolik!

En Miechel liep voort. ’t Was hum krek asof ie ien’t gemoed wier geknepen en gekrabd, miseroabel, en hoe dichter ie bij ’t Lêge Veerhuus kwiem, hoe roarder ’t hum van binnen wier, hoe mooier dat Hanneke veur zien oogen stond, moar ook, hoe wufter ze keek en hoe lichter ze woog.

En toch—hie zou ’t weten; weten wát er woar was.

Reeds eens—toen Ploegers van ’t hooiland kwam—zijn wij de kleine achterdeur van ’t Lêge Veerhuus binnengegaan; ook nu volgen wij Miechel, die eerst langs de voordeur heeft gedraaid, maar eindelijk tot het besluit kwam—um moar stillekes achter ien te goan; liefst wou ie toch Hanneke erst allinnig sprêken.

Een oogenblik blijft hij staan; ’t bonst hem van binnen; maar de moed komt terug, en—de klink beurende, opent hij het lage deurtje, en treed behoedzaam het huis in. ’t Was hem om Hanneke te doen, en toen hij nu in het duistere achterhuis stond, tastte hij verlegen in ’t ronde, niet wetende hoe hij haar, zonder rumoer, zou te woord komen.

Recht tegen hum over most de gangdeur wêzen, en oan de lienkerhand ’t melkkämerke, waar ie ’en kummeke kerremelk en nóg wat—harrejennig! gehad had. Zou ie hoar roepen....?

Maar, nauwelijks was het verhaalde den jongen door ’t brein gegaan, of rechts, woar ook ’en kämerke was—misschien wel de cel van Hanneke—doar heurde ie met ’en fluusterende stem—die ’em ’en iesbad over ’t lief smeet—de woorden:

„Jong! jong! heur ie doar niks....?”

’En andere stem, moar ’en mansgeluud: „Och! ’t zal ’en kat wêzen die ’en muus ien de kniep houdt.”

„As’t voader is was!”

„Dan zou’k gleuven Hanneke da’j mien wat op de mouw had gesmerd; ge hebt mien gezeid, dat ie allinnig nog niet stoan kan.”

„Da’s woar jong, da’s woar; moar ’k heurde wat, en de angst bekroop mien, went as ie ou hier vond, ik geleuf dat zien lêven d’r mee ien gevoar kwiem.”

„Zien lêven!? Zou ie zoo kwoad zin as ie mien zag?”

„Och loa’k ’r van zwiegen. A’j wiest hoe ’t mien vreesslik oan ’t hart geet!”

„Oan ’t hart!” Miechel had ’en heufd as ’en rooje kool, en been’ zoo stief as houten.

De mansstem: „Dan zu’j ook alles doen um mien gelukkig te moaken, hê Hanneke? went zóó is mien ’t lêven te duuster.”

„Nou doar ku’j op rêkenen. Geen dag geet ’r um, da’k niet met weemoed oan ou denk’, en bid: mocht ie hier zin!”

Peuzelje! Peuzelje!!

De mansstem: „Ie bint toch altied dezelfde. Nou Hanneke, ie wilt ’em dan geven, hê?”

„Zou’k dát niet willen!” klonk Hannekes stem, en ook klonk er nog wat, wis wat gevroagd wier: ’en munje dat smekte.

Peuzelje! Peuzelje!!

Stief, stokstief stond Miechel. De kat ien’t donkere! Met Jan en alleman! O:

PEUZELJE! PEUZELJE!!

En—nog eenige oogenblikken stond hij stokstijf, maar toen, toen kwam het bloed sneller in werking,—de vingers begosten hum gluujend te jeuken en wieren stark en straf noar de broekzak heergetrokken woar ’t mes ien de schee zat.

Was dan de trouw en ’t woord uut de wereld! Was dan dat darde misschien woarheid geworden: Loop, ’k het wel wat bêters!...?

En twee schreden doet hij in ’t duistere voorwaarts, en de vingers hebben zich om ’t mesheft gesloten.—Miech! Miech!! wat wi’j beginnen?

Nog ééne schrede en ’t mes is den zak uit.—Miech! Miech!! smiet dien duuvel noar buuten!

’t Mes in de rechterhand geklemd, is hij genoodzaakt de linker op ’t hart te drukken, went—’t sleet hum van binnen asof’t ’en dorsvlêgel was.

Miech! Miech!! luuster links: die vlêgel sleet God!

De hand, die ’t mesheft omklemt, sluit er zich minder krampachtig omheen; ’t was asof de stem van zien gesturven voader klonk, zooas ie veur ’t letst sprak:

„Jong, hou oe oan God vast! Lêf rein! dan zien w’ons weer ien den hemel.”

Den hemel!—Moar heur, nog éns bloast de duuvel: weer klinkt ’r ’en munje! weer heurt ie geproat, nog zuuter as sukker.

Miech! heur liever noar de vlêgel. Heur noar oe vader! Zie gunds oe moeder; zie, ze kiekt oe zoo smêkend oan. Miech! hou dat mes weg. Vort ’r mee! Nog ens Miechel! smiet dien duuvel uut ’t lief! Vort.... vort!

Vort! Goddank! ’t was asof ie stark oan ’t wammes wier getrokken. Vort! joa vort liep ie; ’t mes weer op zak; den dêl af; ’t deurtje uut, en—toen ie buuten kwiem, waar ’t maanlicht helder glansde, toen blonk ’r ook wat in zien oogen, krek as dauwdröpkes ’s mergens op de bluumpkes.

Gelukkig voor Miechel dat hij vertrokken was, want, zoo hij nog eenige oogenblikken getoefd had, wij vreezen dat zijn duuveltje hem de baas zou zijn geworden.

Hanneke had wel geaarzeld, doch er eindelijk in toegestemd om haar bezoeker, indien hij zich stil hield, ’s nachts te herbergen: „ze zou hum wel te sloape liggen.”

Deze woorden—indien hij ze gehoord had—ze zouden den boerenknaap wellicht tot een rampzalig uiterste hebben gevoerd, want immers, Miechel heeft niet begrepen, ja zelfs van verre niet vermoed, dat de bezoeker van Hanneke, haar beminde broeder Peter, de verstooten zoon van Arie Ploegers was.

Verstooten? Ziehier, zoo kort mogelijk, de oorzaak:

Op de pachthoeve, waar Ploegers vóór zijn komst naar D. woonde, hield hij een arbeider, terwijl ook Peter hem behulpzaam was.

Huibert was ’en lillikke schroale vent, met ’en kokkerigen neus, en ’en kop met hoar as van ’en verreke. Hanneke was tegen alle minsen vrindelik, en doarum ook tegen Huibert, dien ze zelfs de hand boven ’t heufd hiew, umdat ie zoo weinig veur zich had en deur anderen veur ’t lepke wier gehouen. Nou meende Huibert, die van zich eiges docht dat ie ’en heele piet was, dat Hanneke ’en oog op ’em had.

Dàt ku’j begriepen! Moar—toen Hanneke ’t ien de goat’ had gekregen, en ’em gezeid had dat ie wiezer most zin en zich niks ien ’t heufd hangen, umdat z’em kos uutstoan moar ook geen spier meer, toen was Huibert zoo mal as ’en schoap geworden, en had gebleêrd veul niet genogt, en gelammentierd meer as meer. ’t Had niet geholpen, moar Hanneke was ’t zoo muu geworden, dat ze bruur Peter had oangezet um Huibert, zonder viezevoazen, de woarheid te zeggen.

Dat had Peter gedoan; kort en goed had ie gezeid, dat Hanneke hum liever op de hakken as op de têjen zag; dat ze krek zooveul van hum hieuw as van ’en slek ien de kool, of ’en hoar ien de mêlpap; dat ie hum roaide de gekheid te loaten, of dat zien paspoort anders zou worden geteikend, went, dat ie dan voader ’t gesjenk is vertellen zou.

Huiberts neus was as ’en eerdappel geworden, en zien hoar was overeind goan stoan as van ’en stêkelverken. Weinig had ie gezeid, moar de nijd had ie oan Hanneke en veural oan Peter gekregen.

’t Was roar gewêst, moar Peter had al meer en meer gezien dat voader, die van nature best en goed moar stroef en gellig van oard was, al stroever en grommiger wier. Hoe ’et kwiem dat begreep ie niet.

Goandeweg was ’t nei-joar geworden, en Peter, die dukkels met Hanneke over voaders stroefheid had gesproken, en ook dukkels gezeid had dat ie „’t woarum” is zou vroagen, kwam, toen ie zien voader met: „Alle zêgen in ’t nei-joar,” de hand had toegestoken, en koel: „Van’s gelieken,” had weergekregen, dichterbij en vroeg zoo bedoard as ie kos, of voader wat op hum te reklemieren had, en woarum ie zoo stroef en onvrindelik was?

Toen—toen was’t losgekommen! Van luiheid en allerlei dinger had Ploegers zien Peter beschuldigd.

„Da’j ien de kroeg loopt!” had Oarie gezeid: „da’j ou met de derns van de mulder afgêft, die zoo licht zin as veeren; da’j niet pruuft ’en enkel dröpke as ’t zoo uutkumt, doar ’k toch niet groot mee op heb, moar da’je de kloare met volle flessen ien huus hoalt, en ligt te jassen of pandoeren um grof geld da’j wel niet anders kunt kriegen as op slinkse wêgen!”

Dat had Ploegers gezeid, en Peter had gestoan asof ’em de grond as pap onder de vuut’ wier.

„Leugens! allemoal leugens!” had hij eindelijk geroepen. Moar Ploegers had bêter geweten dat ’t geen leugens woaren. Hier, ien de loaj van ’t kammenet, had ie ’t smerrige spul koarten nog, dat ie ens ien Peters wammes gevonden had; hier, hier had ie de fles met kloare nog, die ie veur ’en dag of tien bij Peters cel onder ’t heuj had gevonden. Toen had ie ’r niet van sprêke willen umdat ie bang veur ’t koken van zien bloed was gewêst, moar nou, nou Peter d’r eiges van sprak, nou.... en Ploegers was buuten zich eiges van kwoadheid geroakt, en Peter had gebêfd, moar alles veur toeval en laster verkloard; en Ploegers was deur Peters verstoktheid as roazend geworden, en had getierd en gescholden dat ’t ’en ijselikheid was, en—vuul en woedend, had ie zien jong ’en slag gegeven, dat ie gesoesd had.

Wit, spierwit was Peter geworden; ’en slag! wel verdrêjd!! ’en slag! afgestampt!! en, oakelik was ’t, moar vreemd was ’t niet—Peter had voaders bloed ien ’t lief—Ploegers had den slag weerum gekregen.

Hanneke was komme toeschieten; en ze had alles en toch niks gezien: ’en rooje briesende voader; ’en witte trillende bruur; ze had geheurd de stem van den erste: „Vervluukte jong! pak oe ’t huus uut, a’j niet wil da’k ’en moord doej!” Ze had Peter ’t heufd zien drêjen as of ’t doarbinnen niet pluus was; moar, vort was ie gesturmd, hoar veurbij. Greinende was ze toen toegeschoten, en had gezucht en gebêjen; moar fluite!—roazender en roazender was Ploegers geworden: „Deur mien jong, deur mien eigen kiend gesloagen,” had ie geschráuwd; en.... gesmeten en gekletst had ie alles wat ’em veur d’ oandacht kwiem, totdat ie eindelik nog roarder gebêfd en zoo vremd met de oog’ getrokken had, zoodat ie, in begoaves beruurd, op den vloer was neergesloagen.

Zoo was ’t gekommen.—IJselik niewoar? En, toen Ploegers weer zoogoed als bêter was, toen had ie ien ’t huus niet blieve kunnen, woarin zooveul gebeurd was, toen was ie noar D. getrokken en had Huibert loate goan. Met Hanneke ging ie vort, moar over Peter sprak ie nooit.

Ja, Peter had het gewaagd de vaderlijke woning opnieuw te betreden. Ter plaatse waar hij zich na dien noodlottigen nieuwjaarsdag had opgehouden, was hij door de tusschenkomst der zuster, die hem zoo innig liefhad, op de hoogte van vaders gesteldheid gebleven. Bitter had de jongen, die door de lasterlijkste beschuldiging en een samenloop van noodlottige omstandigheden in opstand tegen zijn vader kwam, geweend. Peter had bitter geweend, en gedurig had hij het voornemen opgevat om met berouw en ootmoed tot den beleedigden vader weder te keeren; hem vergiffenis af te smeeken, en hem van de valschheid der vermoedens nogmaals de verzekering te geven. Helaas! die goede voornemens hadden schipbreuk geleden op het hem maar al te zeer bekende karakter van den vader, die, zonder de klaarste tegenbewijzen—ook bij het bitterst berouw—nimmer vergiffenis zou schenken. Bitter had hij geweend, want vaders toestand, waarvan Hanneke hem onderrichtte, had hem erg bedroefd; maar nu, zonder nog van zijn laatste overval kennis te hebben bekomen, had hij zich eensklaps naar D. gespoed, dewijl een treffend bewijs van zijn onschuld hem als door God was geschonken.

De woorden: „Nou Hanneke, ie wilt ’em dan geven?” welke Miechel—omdat er een zoen op gevolgd was—een „peuzelje! peuzelje!!” ontlokten, hadden op een brief gedoeld, die Peter den vorigen dag was ter hand gesteld, en luidde als volgt:

„Vrient Peter! ik heef je niet Kunnen leien om Dat Ik van Haneke hieuw en Jij mijn in de Weg Sting. Ik heef een Pleuris gehad en Woerd dat De dokter is zijt dat Ik krab aan bin, nou heb de dommeneer gezijt en geSproken van de Rijnhijd van Geweten. Ikke bin nou bang as ik in Den heemel kom dat ikke weerom mot, want ik heef je vader opgehist om UE de deur uit te krijgen, voor vrijaf met Haneke en heef een spul kaarten In je Zak gestobt en ook ja neever in het hooi. Ik heef vroeging en ook benouwdhijd voor God de vader. Deze sgrijf Ik op bet, omdat Ik nog Sgrijven kan, maar Zwak bin ik En kan niet Langer sgrijven maar sgrijf toch om Mijn te vergeeven als dan de dommeneer zijt, God ook vergeeft; nou zal ik ijndigen als of er niks gebeurd is, en dawwe in den Heemel mekare de Hand geven, zoo as gezijt is, de groetenisse ook aan Haneke die Ik lief had.

„UE. vrient Huibert Pols.”

Die regelen, die jammerlijk gestelde regelen, ze hadden Peter diep getroffen en met blijdschap vervuld. Naar Huibert was hij heengesneld; zijn vermagerde hand had hij gedrukt; den stervende vergiffenis geschonken, met de bede aan God, dat ze ook hém mocht worden verleend voor een grooter kwaad, waartoe hem de laster gebracht had.

Drie dagen waren er na den avond verloopen toen wij Miechel het gesprek van Hanneke en Peter zagen beluisteren. Gedurende dien tijd had de zuster haar broeder in het achterhuis geherbergd en van het noodige voorzien, gestadig op een geschikt oogenblik lettende, waarin zij den vader deelgenoot van Huiberts brief zou kunnen maken.

’t Was na den middag.

Ploegers had ’en bietje riest met ’en stukske kalfsvleis gegêten. ’t Had goed gesmoakt; ’en bietje gesloapen had ie toen, en nou, wakker geworden, zei ie, dat ie dorst had en wel ’en kummeke thee wou. De theepot stond bij ’t vuur op de ploat, en, of Hanneke met opzet ’en mooi pronkkummeke van de broodkast nam, ien stee van ’en wit dat er ien stond—’k weet niet, moar zooveul is zeker, ze nam ’et, schonk ’et vol, dee d’r ’en kluutje ien, toen wat melk, en brocht ’et oan voader.

Kracht om het aan te vatten, had Ploegers niet, maar zie, terwijl hij den blik op het kommetje wierp, dat Hanneke hem aan de lippen wilde brengen, trok hij het hoofd terug, bleef er op staren, en zei met een zwakke en bewogen stem: „Lêf gelukkig!”

„Leef gelukkig!” die woorden had Ploegers op het kommetje gelezen, het kommetje, dat zijn Peter hem eenige jaren geleden van de kermis had meegebracht.

„Lêf gelukkig!” herhaalde hij langzaam, en trilde wonderlijk met het hoofd, en verborg zijn aangezicht in het kussen.

Het kommetje, waarvan de aanblik den vader zoo zeer had getroffen, werd door Hanneke op de tafel gezet, en terwijl het meisje zich daarna op den stoel voor de bedstee plaatste, nam zij vaders machtelooze hand in de hare, en sprak zacht en gevoelig:

„Voader, da’s nog ’en köpje van Peter.”

„Lêf gelukkig!” klonk het weder uit Ploegers mond. „Lêf gelukkig! ’En wuns! en ’t lêven verbrêken!”

„’t Was toch zoo’n goeje jong, voader. Hie had oe zoo lief; hie meinde ’t zoo best; alleen was ie driftig.”

„Driftig! sprêk doar niet van, da’s ’t bloed—moar geen zonde.”

„’t Leidt tot de zonde, voader; en hij die oe ’t kummeke gaf, het ’et geteund, moar kwient ook van hartzeer.”

„Lêf gelukkig!” murmelde de vader weder en voegde er langzaam bij: „God het mien bezocht ien de kienders die ’k liefhad en ien’t bloed dat te straf geet.”

Aan eigen rechtvaardiging dacht Hanneke niet. In de overtuiging niets kwaads tegen den dierbare te hebben bedreven, was zij er slechts op uit om vaders liefde voor Peter te winnen; en met een stem zoo lieflijk als roerend, sprak zij van vroegere dagen, toen Peter zijn goeden aard zoo dikwijls getoond had.

God zij dank! Ploegers hoorde haar spreken, en zelfs geen plooi van wrevel was er op zijn gelaat te bespeuren.

Hanneke ging verder, en herinnerde den vader op verstandige wijze aan den ongelukkigen nieuwjaarsdag, waaruit zooveel jammer geboren werd. Zij sprak van de mogelijkheid dat valsche oorblazingen Peter hadden zwartgemaakt, totdat zij ten laatste—inwendig juichende om de kalme stemming waarin haar vader bleef—den brief te voorschijn haalde en dien duidelijk en langzaam voorlas.

Wanneer de weinige trekken voldoende waren, waarmede wij vroeger het karakter van Ploegers poogden te schetsen, dan beseft men dat de inhoud van Huiberts brief den lijder ontzettend moest treffen.

Een onrecht hém aangedaan, had immer zijn bloed aan ’t koken gebracht, en hoe vaak hij ook den strijd tegen dien hartstocht had aangevangen, meestal was hij zijn slachtoffer geworden, zooals wij zagen met de opvattingen tegen zijn kinderen, tot zijn eigen verderf. Ploegers wist het maar al te wel, dat de toorn bij miskenning ook hém in vroegere jaren niet zelden tot daden had gevoerd, die hij in bedaarde oogenblikken als grove zonden aan God had beleden; en nu, nú besefte hij volkomen, hoe het vergrijp van zijn zoon, bij de grievendste miskenning, een zonde was, waarvoor de Hemelsche Vader hém—ondanks zich zelven—bewaard had.

Nog had Hanneke den brief niet geheel ten einde gelezen, toen zij reeds bespeurde hoe een zenuwachtig trillen den zwakke had aangegrepen. Was zij wellicht te ver gegaan? Had zij den kranke moeten sparen?—Doch neen, Peter moest vaders liefde herwinnen en vergiffenis bekomen, waarna zij ook voor zich zelve zou kunnen spreken, om zich te rechtvaardigen van de blaam, die er op haar moest geworpen zijn.

„A’j is wiest voader, hoe de erme jong wee ien’t gemoed het,” sprak ze fluisterend: „Och! ie hebt gezien hoe ’t vuule leugens gewêst zin die ’em tot vergriep brochten. Zeg.... beste voader, zeg.... as ie.... is hier was, en oe um vergêving smêkte, zeg, dan zou’j ’em toch niet langer verschoppen? Zou’j dan niet zeggen, krek as de voader van den verloren zeun: hie was verloren en is weer gevonden?”