Part 14

—Vast wel, hield Jan, stug-kalm vol, even met z’n handen plat op den grond zich uit z’n zit ophijschend van vermoeienis.—

—Jesus, main rug brant van pain, klaagde Geert, met ’r kin op ’r borst gedrukt, snel doorvlechtend om toch geen verwijt van Klaas te hooren wijl ze klaagde.

—Nou ikke seg...., daa’k g’laik hep Jaàn, se heppe sàin pàkt. S’n vrouw en sullie allegoar ’n noakende boel.. S’n broer hep ook op de ploats woont.... moar daa’s hài nie.... nou, die is mi tachtig duuzend gulde d’r van deur goàn van de inlegf’briek. en hai woont.... hai.. sai ’k moar segge.... tussche dronke Frans, de blomkweeker en.... en.... tussche Jaffer.... die weeduuw.... woar netaoris Verstrooke ’t mee weut....

’n Poos viel werkstilte in, tusschen golving van donkere handparen, die snel voortwriemelden in ’t schemerlicht. Uit het triestende werkgroepje wasemde hette òp, puf-benauwend. De hoofden bukten weg in duister en schaduwing, en telkens greep één uit den kring naar drinkketel, de tuit bezuigend in lipgesmak, met ’n zuchtadem als ’t klaar was, ’m neerbonzend op den vloer. ’t Korselde in Klaas nà, lust om nog wat nieuwigheidjes van de plaats te vertellen. Dat was hartstocht van Wierelanders en Duinkijkers om alles over de tong te halen, elk gezin, te martelen stil geniepig, te lasteren, met schampere glimlachjes, klein-vunzige haatjes. Hartstocht van Klaas om ieders leven omver te halen, er in te grabbelen, grabbelen, als ’n bedelaar in vuilnisbak.... En dan van ònder òp moest ie de boel hebben, er uitzwabberend alles wat afgunst kon knauwen, nijd kon slikken. Dat konkelende grimas, dat heete verlangen om te bekladden, te knauwen, leefde zoo hevig in Klaas, dat ie geen uur ’r zonder kon zijn, of hij voelde zich leeg, onrustig. Als ie niets wist dàn maar aan ’t verminken van nieuwtjes, die ie zelf gehoord had. Zelfs zou ie ze peperen als d’r niet genoeg brandends aan zat. En dan, rondgaand ’t praatje als ’n vuurtje, ’t wéér hooren, verminkt, erger altijd, uit andere monden; dat wàs z’n lust, z’n leven. Dat rondgaan van meid tot jongen, al maller, gemeener. En allemaal onder mekaar zoo, in Wiereland en Duinkijk, waarheidjes rondgerold en omgekonkeld in lasterpraat. Zoo ieder gekruisigd, beplozen, gehangen of vastgepriemd aan ’t spit van hun haastige babbelzucht, geroosterd op ’t vuur van hun schroeiend venijn, verlustigend de luisteraars en kijkers in ’t spatspel, ’t vet dat afdroop van hun lijven. Zoo roosterend, de lucht vol gebrand vleesch en dan smulpapend ieder met gulzige kaakhappen aan het lastermaal. Zoo zat Klaas, als ergste konkeltype met barstend lijf vol venijn en kleine stekelige haatjes, afkammerijtjes en verdachtmaking, stedeke-klein konkelend in eunuke onmachtjes; zat ie gezwollen van kleine afgunst, kleine indringerijtjes. Kanibaalsch vreugdegekrijsch klonk er om het braadspit van een vastgepriemde; makabere marteldans, tegen ’t ellende-gejank en gesnik van ’t gestoken slachtoffer.... Maar bij elkaar-gesapt venijn kwam te luchten, afgunst te gloeien. En overal rauw gescheur van vleeschbrokken en bloedgevloei rondom, en lekkende lastertongen, die opzogen het rood-warme vocht.... De volgende week zag ie zichzelf aan ’t spit opgepriemd en vermarteld door anderen. Da’ wist Klaas, moar toch nooit dood, altijd levend bestaantje van laster en stedeke-afgunst bleef ’t. O, Klaas zat vol nog.

—Nou Kees, wa seg jai nou van die hailige Markus in ’t Duin, drie keer te kerk per dag.... die faine! Verduuveld, lachte ie stemrochelend, nou heppe de maide hier sain gisteroafend op loer sien.... twai volle ure en nou gong de hailige.... en d’ appeteker.... en meneer Loskruit en hai van de Kooseweg, mit d’r viere.... achter mekoar gonge sullie binne.... dat benne nou heule Perlutte.... Se dochte aa’s da wullie in donker ni sien heppe.... moar.... moar wullie binne pienter weust.

—O jee joà.... lachte Geert, in zenuw-haast voortvlechtend, afvegend met ’r mouw zweet op ’r neus en donkere wang.—Eerst gong de lange Loskruit. Om half naige.... nie! en toen de àppeteker.... en de klaine hailige achteran teuge tien ure.... nou,.... die hep se ook moar achter s’n mouw hee?....

—En, drong Klaas op, hittig, en d’rlui moeder stong an de deur, die hep wacht houe motte.... sakrejenne.... en hai schutterde op pad hain en weer.... hain en weer.. wa sloeries hee?

Vet van konkelhitte rauwde z’n stem; er zat heete lol in z’n mond en z’n pruimpje sopte vies-bruin door z’n rotte tanden heen.

—Wa sou ’t, driftigde Kees, hee jullie daar nou skik van.... wa sou ’t.... Joap mag weete wa jullie nog t’met doen.... loa se goan.... benne jullie soake nie.—

—Nou seg, faine merreke, schimpte Klaas, moeder en dochter te g’laik.... ànlegge met wie d’r wul.... da benne kattelieke.... loope de kerk plat.... de kerel suipt s’n aige dood..

—F’rek, wa hep jai dan weest veur ’n meneer...., laileke smuugert, barstte Kees los, zwaar z’n lichaam uit beenkromming opveerend, dat wild z’n dreigschaduw op het zwak-belichte hok-beschotje donkerde;—benne hullie in de ploas soo fain.... bai jou femilje.... bai jou.... se legge tog allegoar in de loan.... wa poer je nou van de aêre.

—Stuif jai mer nie soo...., talm-treiterde Klaas.... wa segge se dan van jullie Guurt, daa’s nou je bloedaige sus....

Jan Grint, op den grond, beefde.... Z’n bleek groenige kop zag in schrik òp naar z’n vader in ’t licht. Ze wisten allemaal op de plaats, dat ie dol was op Guurt, dat ze elkaar van jeugd af kenden, maar dat Guurt ’m afgewezen had. Toch bleef ie op ’r loeren, bevend van jaloezie, ruw met stik-zwoele ziel van gloei-hartstocht. Z’n vader gaf d’r niks om. Juist zei ie, wat ie gehoord had, dan wist Jan waar ie zich an houen most.

—Nou vertelle hullie overal t’met toen se lest noa buite gong da sai, sel’k moar segge.... da sai, drie moande ’n luchie hep motte skeppe.... en da sai skoon thuis komme is....

—Veur main mag se veur eeuwig weg.... moar jullie hep sain achter de mouw, zei Kees straf, onverschillig voor wat ze zeien van Guurt.

—En jai hep altait duufel in,—treiterde Klaas, met onverwachte zwenking, gesprek op stroopen draaiend, in langzamen kuch, z’n mes door’n teen-end snijend dat afbrak bij invlechting,—altait aas ik seg.... sel’k moar segge.... dà je dieft.... sel’k moar segge fierkant.... Aa’s jai stroopt.... dief je....

—Ik dief nie, daa’s puur vuil.... jai vuile.... ik stroop, daa’k freete mo!.... mo ’k f’rrekke van honger?.... da wou je wel sien hee?.... Jai gluupert... ja!.. jai! jài hep freete!.. Jai bloedhond hee? je hep kinders hee?.... jai.... jai jai snurkert.... hun mosse je beuke.... jai bloedhond.... jai.... jai, jai!

Klaas werd bang. Oogen van Kees driftten dol. Hij stik-stemde van woede.... De vloeken stotterden en taterden in gift van z’n lippen. Er zat wilde jeuking in z’n handen en z’n voeten stonden klaar om den vent in mekaar te trappen.... Die laffe lammeling, die de groote meneere.... likke moar....

—Jài, dreunde ie voort, jài mo’t heppe van je gluupstreke.. de dokter hee?.... de notaris hee?.... dioàke hee?.... die likkie.... laileke sloddervos.... vuile bunsum.... kaik da.. dá’ goan je gladjanus!

Rumoer-zwaar had Kees spogstraal op den vloer gefluimd en woedend wreef één zware modderlaars over den knarsenden zandgrond.—

De meisjes zaten verstomd, dieper ingebukt, met d’r gezichten op de borst in snelle golving van handen-paren, stil-zwaar-geploeter. Alleen Piet keek Kees aan, wetend, dat ’t ’r voor Klaas leelijk ging uitzien als ie ’m nog meer prikkelde. Hij wist hoe Kees woedde op ieder die ’m voor dief schold, omdat ie stroopte. Klaas voelde ’t zelf ook al. Hij was ril-bang voor Kees’ reuze-knuisten. Die kon wel ’n moord doen, die vent, zei de heele ploats en tot an zee zeie ze ’t dat ie d’r al ’n poar op s’n geweten had. Kruiperig wou ie iets vergoelijken; doodsbang nou dat ie te ver was gegaan.

—Nee, lui bin je nie, da mo’k je noagaife.... moar da je niks.... nooit niks omhande hep.... so heulegoar niks.... da gaon main boofe main pet.

—Daa’s net, aa’s ik liege en diefe wou aa’s jai, haa’k neuit honger.... moar jai.... jai, jai bin ’n bloedhond.... de groote meneere likke veur ’n poar roe minder pacht, hee?

Klaas schoof onrustig heen en weer op den grond, brak in angst telkens nieuwe teenen.... Nou was ie nie van de vent af te krijgen. En Piet zei ook moar niks. Jan Grint, van angstige verlegenheid, pompte in den vuilen gloei-doffen kachel-muil nog wat blokken. De meisjeskopjes bukten dieper, zwaarder donkerden hun haarhoofd en nek; stiller schoven handen in grabbel onder de gespleten teenen. Het gordijntje, hoog-rood beglansd, kaatste licht af, droomerig over de werkhoofden in wazigen schijn, stille sfeer die zacht-innig te glanzen lei tusschen lijf-donkering der werkmenschen, omplengd van zweverige plekjes roodgoud hier en daar.

Plots leek Kees bedaard. Ruw hakkend z’n woorden vroeg ie:

—Kort en goed, hai je tweehonderd boompies te moake kwartje ’t uur?....

Kloas durfde niet weigeren. Miskien kreeg ie anders nog op z’n test, moar ’n kwartje per uur was te veul.... en tog kon ie nie alleen de boompies moake.

—Twintig sint, stem-schuchterde Klaas, want afdingen moèst ie. Er wrokte weer drift in Kees, trilling in de beenen om dat gierige brok mensch in mekaar te trappen, maar hij smoorde ’t, dacht aan thuis, àan z’n eigen krepeeren. Al de heule week had d’r bijna gain freete weest,.... ’t moakte ’m zoo wild, zoo brandend, zoo woest van binnen aa’s tie z’n Wimpie sag ligge doàr.

—F’rrek moàr, twintig sint.... in drie uur benne se d’r,.. langerst ke’k tog nie uithouë.

Dâ vat ’k, lachte Klaas, die wist wat ’n hellewerk ’t was, drie uur mandboompies maken; blij dat ie d’r voor ’n koopje af kwam.—

Elk lach-antwoordje, venijnigend op dunne lippen van Klaas, deed heviger drift in Kees grommen. Diep, diep, kraterde ingehouen vechtlust, traplust, dat hij met z’n stomme poote nou die rotte boompies mos goàn moàke. En ’t bedonderde dat hai ’t ook niet langer dan drie uur op z’n hoogst kon uithouen.

Dat was, in dat brand-benauwde hokkie ’n karwei om te vloeke van senuwighait.... Met de teenen, weerbarstig onder z’n voeten, uren achtereen, diep gebukt, dat ’t bloed ’m naar de strot lekte, dat ’t zweet ’m langs z’n nek en ooren afdroop.... draaien, draaien, invlechten, poef!.... d’r uit duwen verspringerig teenengoedje.... poef!.... d’r invlechtend; en zonder ophouên, dat ie duizelde, duizelde, alles voor z’n oogen begon te donkeren, en benauwingsvlagen door z’n kop vlamden, z’n beenen waggelen gingen, zwaar, loodzwaar, tot ie d’r bij omsmakte. Maar tenminste had ie nou ’n paar kwartjes.

—Hai je twai in f’rskot, vroeg ie bedremmeld ’n beetje, zonder Klaas aan te zien.

—Ka je ’t mi één nie af?

—Te duufel, gromde ’t in Kees, wá’ skavuit.... f’ruit d’r mee.... ’k mo’ freete....

Onverschillig, vaag voelend waarom ’t zwaar in ’m gromde, was Kees modderpad weer langs gesjokt naar huis. Om zeven uur zou ie van avond al in z’n nest kruipe. Sloape, sloàpe,.... dat was lekker. Dan merkte ie niet van knaagwee in s’n bast, verdrong ie z’n beroerdigheid.... Stroope gong nie.... om elf uur was licht.... geen stuk hagel van z’n aige. Noar s’n nest was ’t beste.... dan kon ie weer twee nachte uithoue....

Kilheid donkerde op ’t duinpad naar huis. In dreig-schimmig gezwijg, tusschen fijn grauw van struiken en wilgen, somberde voor ’m uit, ’t stervensdroeve avondland. De nacht kwam zwart-vleugelend aandonkeren over veldenwijdte, omduisterend lage hut-huisjes in droeve eenzaamheid. Voor raampjes en geveltjes hier, geveltjes daar, grauwde droomerig waas van schemer, de muurtjes verdonkerend, smartelijk half uitgedoezeld tegen luchtlaagte. Het ruitjes-licht verdofte, als stierf plechtig binnen-in, hutjesleven van gebroken ruit-oogenlicht, in droeven staar, naar den duin-winter àlom. De stille, diepe ruischende stilte, verwelfde in ’t schemergrauw van akkers, duin-verre glooiing van heuvelen. Nog tuinders in duister stonden heien af te steken, of te spitten in valen schemerkring, donker aard-brok niet meer ziend bijna, onder duister beweeg van gereedschap.

—Genoafend, klonk ’t wijd-eenzaam in ruimte-grauw, als Kees langs stille werkers aan padrand heentrok en terug galmde ’t plechtig: genoàfend.

Lager kwam duistere woelige windwolkenlucht hangen op schemeraarde en somber ingeplant, naakt, wrongen boven z’n hoofd de boomen, in zijlanen voor ’m uit; afgestorven alleenheid weer, die daar te sluipen en te heimweeën kroop in de doodschheid van winterpaden.—Naar huis, bromde ie, noàr je nest.... sloàpe.... sloàpe.... en aa’s se waif t’met begon, d’r harses insloan, puur, in één, dat tie d’r kwait was, kàn sain nie bomme, wâ t’met d’r beurde....

ZESDE HOOFDSTUK.

Ouë Gerrit had vier houtkoopen gedaan. Vroeg in wintergrauw van land en lucht waren Piet en Dirk erop uitgestapt. De sneeuw in Wiereland was half weggemodderd en overal in Duinkijk, waar geen bestrating lag, poelde slijkgrond, doorploegd met sporen van boerenwagens. Ze liepen naast elkaar. Dirk op klompen en Piet met z’n hooge kappen, woest heenbrijend door de slijkpoelen. Zwaar-grauw hing ochtenddamp nog boven de akkers en nauw-woeliger werd de weg naar Beekerbosch, twee uur achter Wiereland, met z’n wilden boom-groei en struiken, verwaasd in ochtendmist. Polderkleiïg diep, zakte de modderweg af naar het bosch, dwars door smalle paadjes, met woesten struikgroei; paadjes, wild verkronkeld en verwoeld in halven wielslag van wagens. Soms in één, uit boompoortig-nauwe laantjes, opende de weg, lagen groen-vale wei-brokken en brons-zware teenenvelden tusschen stronkige struik-glooiingen en duin-woeste bergjes, àchter schering afgelijst. De jongens wisten, waar de koop lag. Nummer dertien moesten ze hebben. Piet vond het ’n ongelukskoop, dertien, hij wou er eerst niet aan. Tegen negen uur, toen de ochtenddamp wat weggeneveld was, stonden ze stil voor hun werk, ’n groote plek jong hout, dat omgehakt stronkte. Twee uur hadden ze net van huis gestapt in slijkgrond. Even keken ze stáár in de boscheenzaamheid. Overal rondom lag gehakt hout en de stompjes van esschen, oranjig-rood, waar leefsap nog uitvochtte, besprenkelde roestig en wild, als met spatten, dooie ontzetting van takgrauwheid en stronkige knubbeling der jonge boomen, in stuipige groeikramp neergeveld. Piet had al ’n hap gedaan uit z’n stukkenzak voor ie begon, want nou was het voor de kerels ook te ver om eten te halen.

Van alle kanten klonk dof gehak achter de dichte struiken van nog niet omgehaalde plekken; gerucht van tuinders die al begonnen waren. In klaar-scherpe guurte joeg de wind door het kreupel en lager droefde hemelgrauw op bronsgrond, waar mager-lange boompjes van hun stam neergehakt stuipten, door elkaar; smart-stomme stammetjes, in takwarring bijeen gekronkeld als in doodstrijd.

Hun jekkers gooiden ze uit, de kerels. Het zou straks genog zweeten zijn in kiel. Zwijgend pakte Dirk aan. Tegenover hem, bewerkte Piet ’n hoek, hakkend, bonkend, knappend om gauw werkhitte in z’n lijf te voelen kruipen. Dirk, geweldig werkbeest, stond weer stram in zwijging, flitsend met z’n smal ijl-scherp hak-mes de lucht in, als ie uit afgevlijmde knoesten, voor ’m liggend, ’n stam buk-moeilijk had losgewerkt onder in-elkaar gehaakte takkronkels;—met één hand, onbewust gracielijk, in stil-machtig gebaar den stam in hoogte hief; dan, met oogenmijmer, éven de lucht in mat, loerend, hoe uit wilden stronk, in drie hevige kappen, de stevigste rijs te hakken viel. Telkens zoo greep ie, in buk, nieuwe stammen en stammetjes, cyklopig ze boven z’n hoofd wentelend, als knotsen. Eerst, van elken boom, hoog boven ’m uit geheven, sloeg ie af dik onder-end, met ’n paar geweldige hakhouwen, dat er siddering door z’n arm en bovenlijf ging, en dan kets!.... flits.... kets.. flits,.. slag op slag keilden weg, dor-dooie zijtakken. Vlug, in éven mijmerende oogenberekening, tegen de zware lucht oploerend, kwam stil spel van overleg en gewoonte, fladderden takjes in kringen, als splintervogels om z’n kop rond, de ruimte in. Met stroef zwikkenden hakslag slingerde ie op zij, wat diende voor takkenbos, te klein was voor rijzengoed. Soms, bij te zwaren boomstronk, drukte ie onderdeel van den stam tegen z’n knie, hakte ’t hevig, met vier, vijf slagen van rijsvorm af, dat het zweet van z’n kop gutste, z’n oogen in z’n hoofd trilden. De zware onderhelft, onbruikbaar voor rijzen, smeet ie in lichte slingering bij opstapeling van wiels, en dan vlug-zeker, roefde en flitste z’n hakmes weer tegen bovenste stam-end, dat snel z’n rijsvorm kreeg, onder z’n cirkelend weggezwaai en zwikloos geoefend weggekap van dooien takkenhang.—Zoo bleef Dirk, als stille reus in eenzaamheid, werkhitte uitwasemend, uren op uren z’n stammen de lucht inheffend, alle gehakte rijzen neerslingerend op groenige leer-teenen die voor elken rijzenbos al klaarlag in ’n knoop. Piet bond juist ’n stapel in, op den grond, luchtig zweef-wippend op de takkerige stammetjes, éénknieig inpersend, in kniewip de rijzen, met de groenige teenen in lus getrokken, snoerend den rommel tot zware bossen bijeen. Telkens als ’n bundel klaar was sjouwde Piet of Dirk ’m naar den weg, achter elkaar tot rijzenhok. Langs het pad schokkerden telkens boerekarren, be-ponderd met rijzenvracht, hooiwagenhoog, in waggelkadans, diep doorploegend wielslag van andere tuinderskarren die al beladen werden.

In grijs-neveligen mist en wind-guurte waarde de middag áán door het bosch, waar overal doffer nu, hakgerucht echode, ver en vereenzamend. Aan overkant van het pad, waar Dirk en Piet rijzen hakten laadde Limmer. Twee paarden stonden er triest te lijf-dampen voor donker vergroende boerenkar, omwasemend stil, in suffen staar, d’r droef-lange koppen. Hun slijmerige, schuim-kwijlende bekken, kieuwig week, besabbelden knabbelend d’r kille gebitten.—Beender-knokelig rekten hun platte ruggen, verdeukt van afbeuling en trekken, en hun schoftenskeletten, in droeve vergrauwing van hun bevlekt vuil-wit vel, stonden omtriest van winterlucht en bronzig struikgewas alom. Langs het zijpad, dreven lanen in licht-zilveren mist, verdiept beboomd in dampig ijl-grijs en fijn ademend achter noenlicht-sluiers, maar droef, droef van stommen weemoed. Als een klagelijk fluitgeluidje in een éven-zwevend triool door de lucht gestreept, zangden soms òp winterstemmetjes van vogeltjes. En rauw er doorheen, met zwarte onheilspellende opfladdering, kraste kraaienwanhoop door de stille lage lucht. Soms, uit verschuivenden nevel, tintten òp dof-gouïge elzestruiken, roerloos in dooien bladerdos, trieste nasier van herfst-brand, die het bosch doorschroeid had. Even in rijtjes, tintten hun kleurig-doffe kransen door het zilveren damptoongrijs. Uit één hoek van lage struiken, in perspektief van breeën jachtlaan, wasemde teer-tonig, ijl-zilveren mist-schemer, als zichzelf verlichtend, zacht en droomerig achter stam-donkering ver-violettend. En de mosgronden, zwaar nog van sneeuw, stronkten vuil bezaaid met takkenstammen, ontheiligd en klomp-zwaar besmet met groven zwartigen voetdruk, doorgroefd van dikke modderwielen.

Ouë Gerrit was komen kijken en stond weer, handen in zakken, vreemd-zwijgend, naar Dirk te loeren. Tusschen wild gehak en rondsplinterend houtgevlieg, was leuk-kalm een roodborstje gesprongen en achter dit dierke nog één. Onschuw en rustig-vrij, met hun oranjig dons borstje, pootjes-fijn, huppelden ze tusschen den vuilen houtrommel in, tjilpten ze elkaar wat toe, bleef één koel-wijs rondgluren op een stomp-punt van stronk, de andere, lichtelijk als veertje neergezweefd, op takknoest van klaarliggende rijs, zacht pieperen. En schuwloos oogden ze rond, niet bang voor Dirk, die zwaren jongen boom weer had geheven de lucht in, met geweldige houwen rondom splinterde, dood getak. Als kleursobere kolibrietjes, duimklein, tjilpten en huppelden ze dóór aan de voeten van den hakkenden werkreus, rustig ademend achter hun donsrood borstje, kleintjes-lief, zwellend in d’r klein leventje, mollig van hun hollandsch-grauw veervrachtje omkoesterd.

Dirk werkte weer met stijgende heftigheid, al voelde ie z’n handen en polsen zwaar pijnvol en gebroken z’n armen van het hoog-heffen en de-lucht-inhakken. Maar z’n werkklauwen, zwart-groen bemost en bemodderd van het hout, bleven grijpen in de stapels, stilzeker elken stam, éen na éen, met z’n knoest-armen uit takkenwar rukkend, dat het knapte, afschudde, sneeuw en zandmodder. Dan snel, suizelde en flitste weer in het mistige noenlicht, z’n blinkend hakmes dof in takkenspartel.

Overal om de beenen van zwoegers, om de klauwen van beesten en karwielen kwam opwasemen, sterker uit den grond, grijzig mistwaas, en als schemerige hallen stonden de diepe zwijglanen rondom de akkers, volgerookt van zilveren damp, suizend, zwevend licht. En verder af, bleeker takkenviolet, samengedruild onder angst-grauw van boschlucht. Schuchter daarin, vager geruchtval van doffe hakken, gescheur en geknap van taksplintering.

Dirk had weer ’n rijzenbos vol. Voorzichtig lei ie nog wat kleine tusschenstekertjes apart, wrong te korte uit den stapel, met z’n knie veerend op het zwiephout, de zoo maar los op elkaar gegooide rijzen inknellend met z’n leer-teenen alsnoerender, tot z’n gezicht zwol van hevigheid. Dan vasthoudend het teenen-end knoopte ie de ingeslonken bossen met krachtige lusrukken bijeen, en sjouwde den zwaren stapel veerig-licht bij den weg, naar het hok.

Ouë Gerrit kon niet langer kijken,.... die Dirk, die temet gain stom woord sai, al stong je de heule doag bij sain.—

—Hai jullie t’met al hoord dà Swart s’n aige ophange hep?

—Wá’ Swart.... van de Tonne of s’n broer van ’t Slangetje?.... vroeg Piet verbaasd, vlak bij Dirk hakkend.

—F’rek, zei Dirk, met ontstelden oogenkijk èven.—

—Nee, nie s’n broer! Boàrend, hoho! de lollige Boarend, zei bedaard de Ouë.

—Daa’s main ’n bakkie, lachte Piet zenuwachtig, z’n zweetgezicht met ’n stuk van z’n kiel afplakkend.

Dirk had even z’n hakmes in ’n stronk neergeflitst van esch-stomp, waar het vast-trillend bleef staan in het rooiige vleesch. Stil en ontsteld uit te kijken stonden de kerels en onder hun modderklauwen, zwartig, kwam opgrauwen grondmist, hun beenen verdonkerend in grauw waas. Er lag stugge stilte tusschen de mannen; ieder giste de ramp wel ’n beetje.

—Dat hep ie soo lapt in eene, zei Dirk, triestig-droog.

Het was toch jaren en jaren een makker van ’m weest en nou kwam er iets van ontroering, ’n wild gevoel in ’m opproppen naar de keel, al kon t’m niet veel schelen.

—Wee jai Ouë f’r wat ie ’m smeert hep?..... vroeg Piet weer.

—Ho.. ho.... se saie t’met van di en f’n dá’.... fiere en faive en nie genog.... moar.... moar.... het faine kom je nie an de weut.... De heule ploas is er vol en-van.... f’rduuf’ld, ’t waa’s ’n bestige kerel, saa’k moar segge....

—Nou, moar wa’ see se daàn....

—Nou, saa’k moar segge..., schuchterde Gerrit, ’n beetje stem-angstig, de dokter het weut.... se saie dat ie ’n hoandje los geld had hep.... van netoàris.... en skulde.... t’met twee honderd golde an dokter.... die hep sain nie in bus hewwe wille.... en hai, hai hep nie betoale kenne.... nou hep dokter hiepeteekie lait.... bai die fent van de feurskotbank.... enne.... had Swart lamme grond, lamme oogst, veul bedurrefe, nou hat ie puur niks meer.... en dokter hep draigt, dat aast-ie nie betoale kwamme.... se boeltje op stroat stong.... nou en soo is t’um noar sain kop sloage....

Op het pad donkerden kerels in het mistvage voorbij, rug-gebukt, onder vrachten van hout en gereedschap.

—Hai Platneus, seg!.... hé jai wâ hoort van Swart.... hep s’n aige van murrege ophange hee?