Part 12

Kees kromp voor ’t raam van drift. Z’n reuzig lijf stond dreig-hevig, onder laag-balkende kamerduister. Ingesmoord, beef-woedde z’n stem:

—Waif!.... hou je smoel.... hou je smoel!....

—Ik wil nie.... ik wil nie, gilde ze, als ’n razende zich naar Kees toe dringend en in dreig-wilde zenuwgreep, met vingerkromme haak-handen vóór z’n gezicht gekrampt, tartte ze ’m. Wimpie scheurde kreet-huilen uit. ’t Geitje, dat achter ouë Rams’ stoel zat, had Ant zonder te zien, getrapt, en blerrend-beverig rukte ’t aan tafel-touw, rechts en links de kamer inloopend, om los te komen. De kinders hurkten bij Wim’s bed, saamgeklonterd, in doodsnood, spraakloos. Dientje van negen en Jansje van acht, die boodschappen gedaan hadden, zoo uit school, stonden op ’t achterend te sidderen, zonder dat ze binnen durfden gaan. Ze hadden niks los weten te krijgen van den kruidenier. Alleen de hokkebaas borgde voor zes cent. Maar de bakker had gedreigd, dat ie voor ’t lest brood bakte, aa’s se niet behoorlijk d’r drie sente meebrochte.... Hij gaf geen stroopersjong te vreete had ie er grinnekend bij gezeid tot ’n meid van rijke meneer uit de plaats. En niks durfden ze nou zeggen, als ze moeder en vader zoo driftig zagen, tegen elkaar. Nog eens dreigde Kees bulderzwaar nà:

—Hou je moel waif....

—Neenet.... neenet!.... gilde ’r helleveegstem en sterker scheurde huilen van Wimpie uit den duisteren hoek. Kees als radeloos, in grauwe drift, die hij telkens terug drong,—zag alleen maar de weenende angst-oogen van Wimpie. Maar inéén merkend, de woedelust, wreed om Ant’s mond, begreep ie, dat ze voelde, dat hij uit angst voor Wimpie zweeg en d’r daarom niet in stukken sloeg....

Plots was Jans, ’t blond-koppige kindje van acht, uit achterend, naar d’r moeder toegesprongen, en achter ’t meisje aan, als door ingeving, klodderde ’t heele vunzige kinderstoetje uit de hoekjes samen, schreilijk-goor in gaterige plunje en stank-vodjes. In hoogen angst, klemden zich ze vast aan Ant’s rokken van achter, op zij, van voren.... Maar van zich af schudde ze de wurmsteekige lijfjes, dat de bevuilde krulkopjes en hun prachtige angst-oogen, dan naar haar, dan naar Kees’ gericht, sperden van verbazing en ontdaanheid. Als jonge katjes had Ant hun in ’r vlam-furie, gekrenkten geloofs-waanzin, van zich weggesliert, zonder hun smeeksnuitjes te zien in fel-gloeienden haat opgedreven, verangst in hongerig ellende-gevoel.... Opgewekt en gebroken toch, gilde ze rouw:

—Main arremoe!.... main poere!.... daa’s gain skande!.. Onse liefe Heer hep ’t sien.... aa’s sondoar bi’k bore.... moar daa’k main va’ jou vuilik,.... jou heb afgegaive.... da bin ’k verdoemd van.... veur eeuwig.... da mist nie.... doar sel’k veur brande in ’t voagevuur!.... Main kind.... main kind.... bid om g’noade....

Met ’n ontzettenden lichaamszwaai van uit ’t schemerraam naar het hoekduister, was ze over ’t geitje, door den kinderstapel heengewrongen en had ze zich voor ’t bedje van Wimpie in den hoek op ’r knieën gesmakt. In starre wilde opwinding beefde dof ’r stem, extatisch:

—Main kind, main kind, bid veur main sonde.... Main Vader vergeef main skulde.... In schrei-vloed was ’er stem uitgesnikt, gebroken. Er klonk berusting door ’r nahuil, deernis, en snik-wringend drong ze haar hoofd op de dekens van Wim, aan ’t voetenend. Wim was in stumperigen angstnood opgesjokkerd, in de peluw, en huilde mee, snik-zwaar, in àl prangender gekerm en droge huilsmart.

En Kees, in schriklijke ontroering en toorn, die kraterde in z’n borst, stond stil tegen ’t raam, met z’n rug naar ’t licht als ’n donkere reus in de lage balk-kamer. Sterker stroomde de woedesiddering door z’n schonken. In tijdlooze bukking had ie plots ’n zwaren houtknots, van de blokkenstapel gegrepen, bij schouw, en in één sprong, woest-hevig,—dat de kinderen gierden, gilden, de ouë Rams achtereen, snel pruimstraaltjes uitspoog, tegen dikbuikigen pot, schommel-angstig op z’n stoel, zonder òp te durven—dreigde de knots boven Ant’s hoofd.

—Waif.... goan weg.... wèg van main kind.... wèg.... wèg!

Rauwe razernij schoot uit z’n stem, die scheurde en gilde tegelijk. Wou ze nou, zijn Wim, late bidde, late bidde tege sàin.... dat God t’r gena’ mos sain da’ se sain trouwd had?.... Da kind bidde.... da s’n vader ’n vuilik was, ’n skoelje.... ’n patser!....

Neenet, dá’ kòn nie langer.... ’t was in ’m opgespote, opgegild.... Hai sou d’r neer sloan.... sloan,.... dá’ vreeselek waif....

Maar Ant was kalm blijven lig-snikken, met ’r hoofd in de dekens, alsof daar niet boven ’r stond, die donkere dreigvent met gekke oogen, ontzettend in woede, als ’n wraakmonster uit sprookjesboek. Ant zag bijna niet op, ’t kon ’r niet schelen, wat ie deed. Maar weer hield ie den slag in, want uit ’t halfdonker, zag ie op zich turen, smeekend en hevig van schrik de stille groote oogen, van Wim, zijn Wim, die spraakloos snik-scheurend te staren lei. En even door de snik-stilte, beverig schreide z’n stemmetje zwak:

—Voàder is màin voader.... ikke.... bid.... veur voàder!....

Sidder-ontroering en iets van wild-rauwe vreugde ging er plots door Kees. Hij had zich willen neersmakken op z’n kind, om ’t kakebeenig doodskopje tegen zich te knellen, te zoenen, en stil, beschroomd, den knuppel ergens achter zich wegmoffelend, begon ie stem-haperend wat te zèggen, met wegsmoring van tranen, als om zich te verantwoorden voor hem, dat kereltje.

—Wim.... jonge.... je voader suip nie.... hep gain geld.... hai hep niks.... hai wil werreke, d’r is gain proat ván.... moar sullie wille nie.... sullie wille nie.... hai mo f’rrekke....

En Wimpie, met beefstemmetje, huil-bibberend:

—Neenet foader, nie f’rrekke.... ikke sel bidde.... bidde.—

Snik-scheurend, viel ie half flauw van inspanning terug in z’n peluwtje.—De kindertjes begonnen weer uit hun schrik-hoekje te praten, zacht, in schuwe fluister-klankjes. Ant, die woordstameling van d’r Wimpie had gehoord,—niet wist, dat Wimpie’s smeek-kijk ’r behoed had van ’n drift-slag op ’r hoofd, zooals Wimpie niet wist, dat ie met z’n kijk z’n moeder redde en Kees nauw begreep, dat ie ’t liet uit besef voor Wim’s oogenangst,—Ant was weer in furie gevlamd. Ze voelde, dat Kees ’n demonische macht had op Wimpie, die o zooveel hield van z’n ruwen vader; dat ie haar schat, haar kind behekste. En tòch, al het goed-aardige, innig-zachte in Wimpie, voelde ze aan, als ingegrift in z’n zieltje, zag ze, als sprak z’n mond, omdat ie moest spreken, door Satan bewogen. In haar klein-dwazen maar fel-blinden geloofshaat, opgehitst door biechtvader en d’r moeder, was uitgemaakt, vast, dat Wimpie behekst werd door Kees. Daar boven uit nog zag zij, dat Wimpie worstelde tegen die beheksing. Zoo leed ze dubbel. Wat echt-innig leefde in Wimpie, voelde zij áán als vreeselijk gemartel. Trok ie Kees voor, dan zei ze in zich zelf: arme stumper nou sit de duufel weer op se lijfie, nou is ie behekst.... Nou mot ie dinge segge, die ie heelegoar nie wil segge.... wat ’n gemartel.—En zoenend zei ze ’m dan: stil moar jonge, ikke wêe wel da je’t mot zegge.... dat de duufel je weer te pakke hep.... Dan huilde Wimpie verschrikkelijk, hartverscheurend en stamelde, dat ’t niet waar was.... dat ie van voader soo veul hield.... En weer zoende Ant hem ’r dwars tegen in, opgewarmd nog door d’r moeder.... ja jonge da wee ’k wel.... seg moar da je ’t meent.... je mó’t segge.... ik weut wel.... main jongelief, main skat.... onse Heer sel je t’met wel verlosse van die duufel....

Vol van ingelepelde gebeden, vroom en kinderlijk, soms wèg in godsdienstige zielsverrukking, viel Wimpie half in zwijm, begreep ie z’n moeder niet meer, bleef ie stil zitten zonder woord. Zoo was helsch, bij elkaar komen van Kees en Ant door Wimpie, onmogelijk geworden, omdat zij wel voelde dat Kees van Wim hield, maar vast wist, Wim niet van z’n vader, dien vuilen ketter en godskimper; vast wist dat ie behekst praatte. Zoo was ze ook nu weer naar achterend gehold, nog vol haat en woede, en toch met bang meelij voor Wimpie, die nu weer niet goed begreep, wat ze wou, z’n moeder.

Dientje en Jansje zaten in ’t achterend, op ’n rot toonbankje. Met gilstem krijschte Ant naar ze toe:

—Paa’s op f’r je foar.... hai hep main en-wille f’rmoorde.. hai hep main en wille f’rmoorde.... t’met snait ie jullie allegoar an rieme.... die skafuit.... die godskimper.... die ketter.... Op ’t erf hollend, schold ze door nog, naar binnen, tegen de kinders, die van de bank gesprongen waren.

Kees zat naast Wimpie, z’n vuile reuzehand over ’t doodskopje te strijken, zoo zacht, dat ie ’t hoofdje bijna niet raakte, niks zeggend. En Wimpie, lag stil met smartgroeven om z’n breeën mond, waarom iets lachen wilde maar niet kon. En over-wijs, als van bijna dood kind, staarden z’n oogen, groot in den schemerhoek.

De ouë Rams had zich niet verroerd. Sneller alleen sisten door de stilte, pruimstraaltjes tegen gloeienden konkelpot op, en grom-zwaar, strompelde van z’n lippen:

—Swaineboel.... swaineboel.

Vroeger had ie veel kranten ingekeken, maar, oproerige kerel als Rams geweest was, hadden de geestelijken ’m verboden te lezen. Nou, op ouën dag versuft, mocht ie alleen nog doorzien roomsch advertentieblaadje uit de streek. Ouë Rams had gehoorzaamd, eerst grimmig, later al toeschietelijker, gromde ie alleen nog maar, zonder nader te zeggen wie en wat ie bedoelde: swaineboel.... swaineboel.

II.

Om twaalf uur luidde in vromen galm, Engel des Heeren. Wim sloeg ’n kruisje. Met beverig schrikstemmetje nog, zette hij plots in, toch plechtig z’n toon:

—De Engel des Heere hep an minse geboodskapt.... en sai hep ontvange van de hailige geest....

Ant was strak naar z’n bed geloopen en met ’n wenk aan de kinders zette ze mee in, zangerig-plechtig, ’n wees-gegroet, in extatische bidhouding.

Even stem-stilte, en zacht uit ’t half donkere hoekje, vibreerde Wimpie weer:

—Sien de dienstmoagde des Heere, main geskiede noar u woord....

—Wees gegroet, dreunde weer in, Maria vol genoàde.... de Heer is mit u....

Zacht even weer bidstilte en Wimpie weer vooruitschietend:

—En ’t woord is vleesch geworde—en ’t hep onder ons gewoond....

—Wees gegroet, plechtigden weer in psalmdeun de kinderstemmetjes, met Ant er boven uit, schel:

—Bid f’r ons hailige moeder Gods, op da wai de belofte van Kristus woardig worde.

Alle sloegen, in ooge-dichte strakheid, ’n kruis, murmelden zacht iets nà.

Met rooie huiloogen nog, mond, stijf-nijdig dicht weer, begon Ant op klein vuil vierkante tafel, naar ’t raam geschoven, ’n paar borden, dof-bonsend van barsten, neer te rammelen. Geen woord had ze meer gezegd nà kijfpartij. Onrustig stommelde ’t steenen geluid door de gezonken ruziestilte. Door Dien en Jans was nog wat eigengemaakt brood, groenige schimmelkorstjes en vuile bonkjes deeg, bijeengesnord en tusschen smerige plasjes, op tafel uitgegooid.

De ijzeren pot met gebedelde en gekregen krieltjes was aangesjouwd van de schouw, met ’n vuil pannetje nattige rijst. Ouë Rams sjokkerde z’n stoel, zonder uit zitstand te buigen, langzaam naar tafeltje, met z’n rug, haard-hitte onderscheppend.

De kinders hielpen elkaar één-voor-één op ’n oud-brok waschstelling. Dien en Jans wiebelden wippig op ’n plank, over ’n paar onttakelde stoelen gelegd. En naaktbeenig, morsig stelletje van twee, drie en vier jaar, krullebolden aschblondig, rood-sproetig, met hun gore snuitjes naast elkaar, in gulzige eetloering. Ant, op laag krukje, verzakt tegen tafelrand, keek dreigend naar de kinders, die wachtten, gulzig wachtten, opgedrongen in eng ruimtetje. Dien van negen, paste op Jans van acht; Jans op Annie van zeven. Maar Grietje van zes wilde niet, dat Annie van zeven op d’r paste. Die voelde zich te slim. Met Dien van negen moest zij de kinderzorg deelen. De kleintjes kregen ’n bonk deeg en beschimmelde korst ieder, in ’n hoopje op naakte tafel vóór zich, met wat groen-glazige krieltjes, die Ant uit de pot naar hen toerolde. Dien aan ’t hoekje, stilde stemmenruzie tusschen drie kleintjes, deelde moederlijk broodhomp, met inspanning van magere handjes afbrokkelend, wat krieltjes en gekookte aardappelschillen, gedoopt in ranzige olie. En allen ooge-gulzigden, met vertrokken mondjes, zonder aan maaltje te raken. Voor Wimpie alleen was er altijd wat extra. Voor hèm werd uitgezuinigd door Ant, maar hij at ’t minst. Dokter Troost had gezegd, dat ie vleesch, heel veel vleesch, melk en eieren moest hebben. Anders zou ie kraken. Maar koemelk kon Wim niet doorkrijgen. Toen had Kees ergens ’n klein geitje weten los te krijgen voor ’n paar centen. Dàt had ie opgefokt en ’n paar kippetjes. Nou had Wimpie ten minste altijd wàt. Van afval en wandelingen op buur-erfjes vraten de kippen; van schillen, gras en groentebrokken gulzigde ’t geitje. Dá’ gong.... dá’ gong, vredigde Kees. En als ’t erg benauwd was, toch nog altijd wat reuzel en ’n kaantje spek voor Wimpie....

Ouë Rams begon, kromgebukt met z’n handen in de natte rijst en krieltjes te grijpen, slangde een dik straaltje olie uit oorloos grove, steenpuisterige ronde kom, er overheen. Kees schudde uit den pot z’n bord vol, perste met handeplat de aardappels fijn door de bewaterde, half rauwe rijstkorrels, bezaaide de groenige krieltjespap zwart, met gemeene peper.... Want soo.... neenet.... da gong nie.... da kan nie bokkeme!.. da’ zoetige flauwe goedje.... Nou bràndde er nog wat op z’n tong. Met z’n handen grabbelde ie in z’n bord, zich haastig den mond volproppend, in afsluiting van licht-rochelende ademhaalgeluidjes. Ant was ’n paar maal weer opgestaan. Plots baste haar huilerige stem uit naar hongerige, gedresseerde kinderstoetje:

—Nie te veul d’r afbreke Dién.... d’r mó’ f’r f’noàf’nd blaive....

Kinders schokten van schrik. Als d’r nou maar gebeden kon worden, gulzigden hun hongeroogen. Plots gaf moeder, na plechtig ’n kruisje geslagen te hebben, dat de kinders extatischstrak, in licht lipgemurmel, op hun lijfjes natrokken,—àchteruit naar bedje van Wimpie, met stroef gezicht, ’n vroom-stillen wenk, en heilig-rustig, klankte òp uit schemer-hoekje, zangerig z’n kinderstemmetje:

—Onse foader die in de hemele sait.... g’hailigt sai uufe noam.... loat toekomme U raik.... U wil geskiede op oarde aa’s in de hemel....,—waar schel, in stemgedrang op inviel hongerend stoetje met krasgeluid van Ant er boven uit:

—Gaif ons hede ons doàgelijksch brood.... en vergaif ons onse skulde.... g’laik wai vergefe an onse skuldenoare.... Laid ons niet in bekoring.... moar verlos ons van de kwoade.. O-amen....

—Oâmen, dreunden de kinders, vrouw Hassel en ouë Rams, en stilgevouwen, in sober gebaar, hun handen tegen borst ingehaakt, oogen dicht, met vroomstrakke gezichten, zaten allen in het schamele krotlicht tot de kleinste van twee, die gedresseerd staarde in plechtig bidhoudinkje. En zacht, innig-bedeesd, met vibratie van rust en diepe gemeendheid klankte uit ’t hoekje weer op:

—Wais gegroet Meria.., vol van genàode.... de Heer is mit u.... Gesegend sait gai boofe alle andere frouwe.... En gesegend is de vrucht uufs lichoams.... Jesus.—

Weer invielen de schelle stemmetjes, woord-duikelend snel, in toom gehouden tòch en achtervolgd door langzaam-rekkende stem van Ant, die geen haast had:

—Hailige Meria.... moeder Gods.... bid f’r ons sondoare.. nou en in ’t uur van onse dood.... Oàmen!

—Oâmen, plechtigden de stemmen na. Nog eens ging stil gemurmel door het groepje, ieder voor zich uit; dàn oogjes openden zich van de jongsten, die sluwig opgluurden maar gauw ze weer dichtknepen, toen ze vrouw Hassel’s mager-fijn gezicht nog naprevelen zagen in bid-stillen ernst, met ’t schuwe donkere licht van cel-hoog raam op ’r extatisch-verzèngde trekken. Kees had slonkerend in rochelende afsnijding van luchthaaltjes z’n peper-zwarte krieltjes verorberd. Te gloeien en been-schudden zat ie van ergernis. Elken keer als ’t stemmetje van Wimpie opklankte, vergrauwde en vertrok er iets zenuw-wilds in z’n gezicht.

De kinders konden beginnen, gulzigden in, met oogen en handen. Ouë Rams zat te smakkauwen met diepe inrimpeling van z’n oud-geel gezicht, dat vellig-slap meetrok, bij iedere kauwbeweging.—Z’n blauwdiepe oogwallen hobbelden zakkerig boven z’n kauw-kaken. Kees had nog ’n restje aardappels uit den pot geschud. Van ’t bidden zei ie maar niks meer. Elken dag had ie ’r om gevochten en geschreeuwd, maar ’t gaf geen zier.... Wimpie dee ’t uit zichzelf....—’t Was ze ingelepeld.. Hoe meer ie vloekte, hoe fijner Ant werd. Wimpie moest vóórbidden, wat vroeger nooit gebeurde. Ze had gezien, hoe ’t hem hinderde; dat deed ’r goed. Ant at bijna niet. Loom pikte ze nu en dan ’n kriel uit den pot, met ’r handen telkens ’n duw àfstootend op ’r buik als had ze ’t benauwd daar. De kinderen, die korrels napikten en tafelreten uitplukten met d’r nageltjes, ooge-gulzigden rond naar vader, die nog krieltjes slikte, tusschen ’n broodbonk door. Kees voelde ’t éven.

—Wie mô nog oàrepel?

—Je sel niks gaife, bitste Ant.... wat’r blaift is f’r morge.. se freete mi-sonder end....

—He moe?.... eintje moar, bedelde Grietje....

Kees woedend weer op z’n woest-nijdig wijf, rolde naar eindkant van tafel ’n paar gaterige aardappeltjes. De smerige kinderhandjes grepen en wrongen tusschen pot en nattige plasjes, schreeuwend door elkaar:

—Van main.... ikke.... van....

—Blaif d’r af.

—O! gemein.... moeder se knaipt!.... se bait!

Ant sloeg woest met d’r vuist op tafel.

—Hou je bekke skorum.... je moakt puur de klaine wakker.. Griet! sé’ jai de fles d’r is in de konkel.... moar suig d’r nie an ’t pijpie, ongeluk!....

Griet luisterde niet. Wild stoof Ant op, kletste ’n draai om ’r ooren, rukte Annie die met d’r vuil bovenlijfje, en bebreide knuistjes over de tafel kroop, terug naar d’r zitplaats, dat de anderen waggelden op hun waschstelling en gilden van schrik. Aan ’r vingertjes had Grietje ’n paar fijngeknepen krieltjes kledderen, en gulzig, ongevoelig voor snauwen, likte en zoog ze ’r handjes af, onder oogengetril toch voor ransel-angst. Weer kletsten er draaien en bonkten er boffen tegen ruggetjes en hoofdjes, grienden ’n paar in stikkend-stillen stuiphuil, die langzaam uitbarstte in schreiend gebler. Rustiger na de rammeling was ’t geworden. Nou moest Wim nog wat slikkerbikken. Weekzacht sprak Ant ’r lieveling, ’r jongen aan, ’n beetje als klein kindje.

—Wil Wimpie nou s’n aitje? Kom, laa’k sàin nou effe op main skoot neme.... hee?

—Hee joà!.... moe.... effe moar, lachte Wim vroolijk nù hij den kring inkwam.—Zeer voorzichtig, overal door Wimpie gewaarschuwd, waar ze ’m niet mocht aanraken, schoof ze banden van z’n beentjes. Touw door ledekantgat heen geboord, waaraan zware zandzakken als vracht schommelden tegen vergroeing, knoopte ze los. Zacht beurde ze ’m op, bij voeten en ingeslonken ziekte-nekje, dat mager boven z’n hempje uitspalkte. Ingebukt liep ze, voetje voor voetje met ’m naar tafel, ’m schokloos op d’r schoot zettend. Kees, die onverschillig gekeken en nog geen stom woord tot Ant, na de ruzie gezegd had, kwam nu bij z’n vrouw staan, gluiperig bijdraaiend. En terwijl de kinders om kruimels morden, muschjesachtig pikkerig en nijdig elkaar bevochten, schillen van geitje elkaar uit de handen trekkend en kijvend om bord van grootvader, die gemorst had, staaroogden Kees en Ant naar zieke Wimpie, als leefde alleen hij. Jammerlijk vaalgroen bleekte z’n kopje in ’t schuwe val-licht. Uitgemergeld, als ademend geraamtetje, wrakte broos z’n beenig, puntig zwaar hoofdje op ’t slappe nekje, als zou ’t breken bij lichtste wending; bleekten de steen-witte ooren, angstig-groot, ooren van een doodzieke, mager, uitgedroogd, stil-alleen sprekend voor heel het geteisterde kopje. Om z’n puntigen neus holden diepe oogwallen, paarsig, lijkig bleek-groen, ’t gezichtje akelig versmallend nog. Z’n vuile hansop liet z’n beentjes uitspaken, latjesplat, recht uit.

Om moeders schoot was als een kring getrokken waar binnen de kinders niet genaakten. Wim’s voetjes dwarsten verkromd en ingeduwd van liggewoonte en ’t bleeke vel zwabberde geel-plooiïg om de slappe spieren.

Uit de schouw sloeg roetdampige rook neer van takbossen, die nattig knetterden in het walm-mistige vuur. Niemand klaagde van rotstank, rook, valeriaan en ziektebenauwing, in het donkere hok. Ant liet den rommel vervuilen uit woede en uit geaardheid. ’t Kon er niks schelen of in d’r ellende de boel verrotte. Niemand zei wat. Ze was afgetobd met ’r kroost. Stank moest maar stank blijven.

Kees had, vóór dat Ant ’t Dientje kon zeggen, ’t eitje verzorgd en klaargemaakt voor Wimpie.—Op ’n boterham had ie ’t voor ’m in kleine stukjes gehapt en weer brokje aan brokje voorzichtig uit z’n mond op ’t brood geduwd. Hij was blij, dat er nog meer voor Wimpie stond, in ’t achterend. Menschen uit Wiereland, die meelij met Wimpie hadden, brachten wel ereis wat voor ’m mee. En als Kees zelf iets voor ’m klaarmaakte, had ie hoop, dat Wim nog beteren kon, al trok de dokter met den dag zuurder gezicht. Met kleine hapjes duwde Ant telkens stukjes ei in Wim’s mond, die hij traag verkauwde. Heel hoog op ’n teststoof steunden haar beenen in schoot, wijd-uit, en met inspanning nog, zocht ze ’m goed tegen ’r aan te houden dat ie nergens pijn zou hebben. Soms klonk éven ’n pijnkreetje op. Schrikangstig zei ze dan iets, niet wetend waar ze ’m geraakt had. Vandaag vond Kees ’m al vreeselijk zwak uitzien. Er kwam lamte in z’n hart en benauwing, want twijfel spande weer in ’m, of ie wel ooit beter kon worden, z’n jonge, z’n eenige jonge! Wimpie was klaar met eten. De kinders klonterden weer bijeen. Heel zacht droeg Ant Wim in z’n bed, rommelde ze weer bangelijk-tastend langs z’n lijfje, de bandjes van zandzak over z’n voetjes schuivend. Plots knielden, op sein van Ant, allen weer voor de tafel, die in ’t midden geschoven was neer, en oogendicht, met handjes ineengeprangd, gezichten naar duisterend kruisbeeld op de schouw, begon zwaar van allen kant tegelijk gebed te ratelen, met rauwe kuch-stem van ouë Rams, hoestscheurend soms, en ’t schelle wilde extaze-gebed van Ant er doorheen. In het scheemrig donker knielde het bidgroepje, midden in duisterende kamer, aan alle zij omwalmd van rook, die zwart-dampig uit schouw trok. Wimpie alleen bad in z’n bedje, met rozekransje schuifelend door z’n magere handjes, ’n extra tientje, de twaalf artikelen des geloofs,—en zacht dreunde door de stilte, onze-vaders en wees-gegroets, z’n plechtig stemmetje:

—Ik g’loof in God.... d’almachtige voàder.... skepper van hemel en oarde.... en in Jesus Kristus.... s’n eenige soon....

Kees kende die dolle vertooning, zooals ie schold, was machteloos ’t erf opgehold. Voor Wimpie wou ie niet heelemaal laten zien hoe gloeiend ’t land ie had, hoe vreemd en miserabel mal hij zich in z’n eigen gezin voelde.

Eens toen Wim nog gezond leek, had ie hem woest, in drift, gezegd, dat ’t uit most sijn, maar toen had ’t kind zoo gesnikt dat ’t in drie uren niet tot bedaren te brengen was; had hij liggen zoenen ’t kruisje, dat om z’n halsje, op z’n bloote lijfje hing. Nou zei ie niets meer, ook niet tegen d’anderen. Daar stond ie nou, op ’t erfje, in de kou, zich suf te staren naar den modderig besneeuwden rommel, naar de ingesneeuwde assen en wielen van ’n brok geradbraakte handkar.—In verlegenheid schopte ie ’n bezem tegen de put, sloeg ie de deur van ’t pleehok nijdig dicht.

Toen ie, huiverig van guurte ’n kwartier op ’t erf rondgescharreld had, wel dacht, dat ’t bidden nou gedaan zou zijn, kwam ie weer in. Dadelijk bitste z’n vrouw ’m toe, dat ze morgen de wasch had bij Henkels in Wiereland.

—Dan he’k de wasch op de ploas.... aa’s jai nou moàr hier en-blaif bai sain....

Driftig-stram draaide de hoestende ouë Rams zich plots weer naar de schouw, de geit in touwkronkels om z’n stoelpoot meesleurend. Met z’n stompige, afgesleten voeten zocht ie buik van konkelpot, ging pruimpje van mondhoek tot mondhoek, en spatte ie z’n sisstraaltjes weer door de stilte heen. Kees had wat gegromd.

—Murge mo’k meskien noa bosch.... raize loàje.... d’r is gister een van de ponder donderd.... half dood.... nou mo’k feur sain....