Part 10

Kees wist wel, dat er duizend malle praatjes over ’m gingen, dat de katholieken vooral ’m meden, schuw, als ’n ziekte. Maar z’n onverwoestelijke koelheid en strakheid voor ’t geleuter van mènschen, en z’n reus-schonkige natuur, maakten ’m zelfbewust zeker en onverstoorbaar gewoon, onverschillig, stiller tegen ’t gepraat in. Z’n eenzaamheids-lust was ’m ingeboren. Met de stilte was ie opgegroeid. Ook z’n zwijgen was in hèm gewoon; dood-gewoon. Hij kende geen woorden, hij wist ze niet te plaatsen. Woordloos dacht, voelde ie de dingen beter. Er viel ook niks voor ’m te zeggen. Hij keek veel liever. Alles lag stil in z’n binnenste, en van z’n wrokkige verbittering op z’n wijf wou ie geen sterveling spreken.

Niemand had er mee noodig. Ook niet met z’n armoe-lijën.

Haastiger, in woede, klapperde ie besneeuwd-kromme straatje af. In z’n denken nu, dat boers-dwars, ruw-onbeholpen was, maar eerlijk en wreed-oprecht, lag zwaar ’t bewustzijn dat ze ’m nergens bijna wouën hebben, om z’n stroopen, omdat hij ’t was. Hij voelde in hun weigering, angst, bijgeloof. In z’n hevig, dier-driftig karakter, onbewuste opstandnatuur, brandde verzet tegen alles, wat ie kende aan menschen in Wiereland. Nooit had ie wat gelezen van socialisme. Van dat geleuter most ie niks, niemendal hebben. Alles in ’m was van ’n woeste vrijheid, onbelemmerde ademhaling, ruim in de lucht, in ’t duin. Meer wist ie niks van ’t leven. Nou, al vier weken, liep ie hongerig bij den weg, en ’t driftte in ’m rauw-geweldig, dat ie voor z’n nest van negen kinderen niks te vreten had. Dan nog de zieke lummel, die ’m zoo gretig kon bekijken als ie thuis kwam met leege handen, al was er voor hèm altijd iets.

Nou was ie half-lam, z’n eenige jongen, waar ie van hield, ’t eenige dat ’m thuis deed komen. Ingebukt van zorg-gedachten, wààr wat vreten te krijgen, bleef ie staan, voelend z’n lijfkracht als iets dat ’m hinderde, iets te véél, waar ie in ruil voor brood, wel van af wou. En duizelig, van weeïge leegte en knaag-jeuk in z’n maag, vloekte ie in stille hevigheid, dat ie geen geld had voor kogels, dat ie nou samen d’r op uit most om te stroopen, met lui, lui, die ie verwenschte, ’t stroopen dat ie haatte, schrikkelijk diep, waarvan ie ’n walg, ’n afkeer had, gloeiend en onzeggelijk diep, al dachten ze allemaal, dat ’t z’n grootste lol was.

Hij vloekte de uitgelaten stroopers, Wierelanders of Duinkijkers, die stroopten, vooral uit vraatzucht, bluffend en snorkend, zonder haat en worsteling, tegen ergst en honger, en tegen lui, die ’m beletten te vreten.

Huiverig en koud keek ie uit, overal, waar ie het sneeuwstraatje langs ging.—Z’n nest kinderen, z’n vloekwijf.... weer niks....! niks! wat kon hij ’t helpen.

Voor ’n koek- en brood winkel bleef ie staan, met groote gulzige oogen. Als ie ereis gapte, bom! weg was ’t! Nee, verrèk, dat kon ie niet van z’n eigen verkrijge. Jezes.... alles doen! maar dat niet. Aa’s se sain grepe.... en dwonge dat brood terug te geve,.. en aa’s se sain in z’n nek pakte en meesleurde... Nee, kristus nee, dat kòn ie niet hebbe, hij zou ze vermoorde, d’r strot dichtknijpe.... Dàn was ie d’r bij voor eeuwig en z’n jonge, z’n lamme kerel.... die daar nou thuis lag, alleen, bij z’n vervloekte moeder.... Nee, doorloope!.... doorloope!.... en niet kijke, niet kijke.... allegoar kende z’m hier.... iedereen had ’m nou in de gate.... nergens naar bakkerij kijke.... Je niet vernedere, da se je pakke en uitskelde veur dief....—Godf’rjenne, dan liever den boel làmrinkele....

Even staan bleef ie weer, met z’n oogen doelloos de grijze lucht instarend. Grauw drukte laag-zwaar de lucht op de tuintjes en huisjes, droef gewolk. In wittige donzing weggevlokt blankten de dakjes en gevels. Ingewarmd, in sneeuw, lag stil-vochtig, veilig, bourgeoisstraatje nu voor ’m, met de knussige bepoetste huisjes. De tuintjes er voor, wit besproeid; sierdennetjes en heesters, wit-stil, ’t groen verborgen, kromgekronkeld onder blinkend-stekende sneeuwvracht. En overal, in zij-wijkjes en Beekstraat langs, besneeuwd gepui van kleine huisjes, wit gedak, met zwarte en rooiige pannen-uitpunting, droef-mooi winterstraatje, scherp-blank in grauwlucht, vreemd uitblijend in sneeuwpronk van winterigen treurdag.

Uit Leekerweg, kwam Westerling op ’m aan, met stapel hout op ’n slee.

—Zuinig weertje heé, lamenteerde die goeiig, onprettig zich voelend met Kees’ ontmoeting, maar toch even staanblijvend.

—Debies! zei kort-strak Kees met diepe basstem, vol en trillend, die naklonk ’t zijstraatje in.

—Niks om hande? vroeg Westerling, wel wetend, dat Kees niks had. Geen antwoord gaf ie, voelend ’t leutervraagje van den kerel.

—He’k je bai Teunders lest week nie sien?..

—Twee dage spit.... vaif steek.... wàs doàn.... meskien mo ’k morge raize loa’je...., in ’t bosch....

—Nou, k’ep ook nies, spuwde Westerling uit, ’n tabakstraal sputterend op z’n slee....

—Zoo, zei Kees, ’k loop mee....

Verwit lag arbeidswijk, in blink-licht, paarsig sneeuw-blank.

In rommelige wijkjes volgestord van hondengeblaf, dof en hoog verklinkend uit erf-hokken, stonden verschrompelde kerels en vrouwen aan deuren, hier en daar te praten, hoog-lijvend tegen krotjeslaagte, met dakrand, rakend bijna koppen. Verder op lag recht uit, àl recht uit, Roederspad, nauw boompoortig. En tusschen krot-ingeulingen, steegjes en kronkelige vuile padjes, in een sfeer van teringende ellende, waaruit opwasemden stanken van rotgroenten en karvuil, kwam plots, inkijk op vergoorde erfjes bloot, waar stapels hout rotten, omhuifd en begraven onder blanke sneeuw, stil-onkenbaar, rommelgrauw van erfjesellende. Soms zwartten en slagschaduwden paarsig op schitterwit, bodembrokken van vaatjes, donkere mandpunten, ouë stoelpooten, boomstronken, verbruikte rijzen en treurden ouë lappen en zeilbrokken, triestig en kniezig in ’t blank.—

Kees was ’n zij straatje ingeklost en Westerling liep recht uit, z’n slee slingerend op glibberbaantjes over platgeloopen sneeuw. Op ’t Kloosterpad kreunden krotjes, droeviger, wrakker verweerd, als beschimmelde hondenhokken, wegdonkerend tusschen spleetweggetjes, waar nieuwe krotjes-kronkel weer doorheenschroefde, uitloopend op sombere hoog-donkere schuttingen, om moestuinen der heerenhuizen van Baanwijk. Soms rammelde in de dorre gangetjes-grauwte ’n luikje, bleek-blauw, pastellig kleur-teer, met scharnierpiepjes krijschend; en kledderde vaal ’n kindje, met vuile voetjes in moddersneeuw, gretig uit z’n klomp water opzuigend, telkens vullend weer, in zwak bonzenden slinger aan de pomp,—grauw brok steen, er staand als groenig-bemorst voetstuk van vergruizeld standbeeld.

Dorps-stil lagen de huisjes en weggetjes hier. Kees klotste zwaar-rhytmisch in de stilte, op armelijke bestrating waar ’n enkele puntkei uitstak. In stiltegrauw kroop hier de winter rond van hondenhok naar hondenhok, bleef ’t licht treuzelen vóór raamkozijntjes. Soms klonk òp uit wintere dorps-stilte gedempt haangekraai van erfjes.—Vlak voor Kees’ voeten drentelde berooidnattige kip, kalig-zwart, in den sneeuwmodder pikkend, al pikkend.

Stil stond Kees plots voor krotje, dat, in kromming van spleet grauwde, vlak tegenover nog ingezonkener hokjes,—eenzaam, met smadelijke afknaging van gevel, als stadskrot-ellende, zonder kleur, met niets van landelijk mooi, dat er wazen en teer triesten kàn over ruïne-huisjes, en bouwvallige bosch-hutjes.

Droef en ellende-rauw kermde ’t krotje, z’n verzakt klinkdeurtje en kozijnen, in winterangst. Met z’n hoofd dakgoot rakend, trapte Kees even tegen de deur, die in broos-groenige, uitgevreten kleur, weende van armoe. Zich inkrimpend, keek ie rond, achterend in, of ie Bakkerman zien kon. Vóóruit was geen raam, geen kamer. Alleen achterend donkerde òp met grauw erfbrok als woonkuil. Bakkerman was niet thuis, kwam ’n vuile magere vrouw zeggen aan ’t deurtje. Achter haar áán, in gangetje, sleepte ’n modderigvuil kindertroepje aan ’r rokken vast, met zwarte snuitjes, in voddig goedje, iegelijk onder- en bovenkleertjes.

—Stil lammelinge, schold de vrouw, achteruit trappend tegen stinkende troepje, dat de voorste opzij viel door den schok. In ’t gaterige gangetje, donker en stank-uitwasemend, kon Kees net nog zien, hoe ze onder elkaar te wurmen lagen als vervuilde jonge honden, die zog-hunkeren naar de tepels, in gretig vooruitstrekken van blinde snuitjes. Gehuil kermde òp en weer vloekte de vrouw, Wierelandsch-stem-zangerig, tegen de oudste op ’t erf.

—Hier Mie, neem die helhake effe bai je!.... d’r valle puur klappe aa’s foàder t’met komp.... werm jai flesch effies.... Ko!.... kristus Hassel, se moake main puur daas.... geloof je?....

Kees wou even blijven staan, droomerig ’t gangetjes-donker inkijkend, zonder iets van de ellende te voelen. Met ’n barsch gedàg liep ie verder. Hij had Bakkerman motte hebbe,.... stroopafspraak.... debies.... fort dan moar!

Van ellende begreep ie niks. Hij voelde zich er stikwoedend bij, maar er in opgegroeid was ie, van jongs af. Z’n vader had ’m om z’n streken uit huis gejaagd. Op zichzelf had ie rondgeschooierd, en om beter leven, rustiger bestaan, dacht ie nooit. Z’n hongerleven joeg ’m op, liet ’m geen tijd te denken. Kwam ie in Wiereland al ’n enkele keer eens ’n rooie tegen, dan luisterde ie wel éven, ziedde ’t wel in ’m, begon er ’n drift in ’m te razen, maar kort, heel kort. Den volgenden dag, was ie de poespas weer vergeten. Om anderen gaf ie geen zier; ze moesten zich maar zelf redden. Hij most vrete hebbe voor z’n kinders, z’n zieke jonge. Wat ie alleen dierlijk-hevig voelde, was alles-neerbeukende verzet-drift tegen lui die ’m wouen pakken, als ie stroopte. Dan kookte in ’m ’n vuur-kraterende drift. In Wierelandsche winterellende, als er geen vuile brood-korst meer thuis lag voor z’n heele nest, zou ie kunnen moorden, uit wanhoop en drift, wanneer ze’m afjakkerden, opjoegen onder ’t stroopen. Want hij zelf had ’r ’n gruwel van, vond het ’n lam, ellendig werk. Zaten ze ’m dan toch achter z’n hielen, dan kwam ’n rooie moorddrift in ’m opschroeien, kwam er bloed-zware wrok, ’n felle, gierende, stil-hevige haat, hamerend z’n hart in, maar dien ie bedwingen wou, temperen, verjagen, onderdrukken. Dat lukte soms, maar dikwijls stond ie niet meer in voor zichzelf, was de drift zoo fel en ontzettend, dat ie niet meer zien kon; stonden z’n oogen in nevel van woede. Dan joeg ’t in ’m, brandde, bonsde ’t.... die lui die alles hadde. Zóóveel land, goed, bosch, weg, en die hem de paar beestjes niet gunde die ie schoot, om niet te verrekke van honger met z’n nest. Dat kon, kòn ie niet snappen. Redeneeren dàn was ’m onmogelijk. Als ie zich dan door koddebeiers zag opgejaagd ging er ’n siddering van moordhitte door z’n handen, voelde ie zich zwellen, hoorde ie, zag ie zichzelf niet meer. En toch vermeed ie ontmoeting, uit angst voor hùn leven; bleef ie soms ’n paar uur geluidloos in ’n sloot of greppel verborgen, kromgebukt, soms tot de borst in ’t water dat ze ’m niet zàgen. Maar loerden ze in ’t donker op ’t padje, naderden ze, zoo dat hij uit bosch wel hen op den weg maar zij, van paadje uit, in ’t bosch, hem niet zien konden; hoorde ie hun stille ademhaling, dàn brandde de hitte door z’n handen om de lakeiige bloedhonden neer te schieten, kwam er stemlooze dondering in z’n strot om uit te gillen dat ie haarlie en d’r boas d’r strot zou afsnijen als ze ’m niet met rust lieten. Dan kwam er bloed in z’n oogen, ’n rooie nevel en mikte ie.... Maar hoorde ie ze dan weer afdwalen, verder van z’n plek, zag ie ze even sluipen van den weg,—gingen er naardere rillingen door z’n lijf in z’n natte sloot. Dan voelde ie in ééns klààr dat ie ’n moord, ’n moord zou kunnen doen, kalm en vast; dat ie gauw z’n drift intoomen moest of zeker zou ie ’n moord doen.... doén!.... En z’n lamme jonge dan? z’n zieke kerel, z’n eenige zoon.... aa’s tie hèm niet had? Wat most ie zonder hem? Dan zei ie maar niks meer, kwam ie thuis met nog ziedende drift-oplaaiing, lag ie, doorzogen van water, in bed ’n paar uur te klappertanden en te beenbeven voor ie sliep, dat z’n vrouw ’m snauwde: of ie soms de koorts had in z’n pens. Na dagen eindelijk was die dolle drift gesmoord, afgebroken op ellende en verweekt door angstig oogestaren van z’n lamme jongen uit z’n bedje. Dan kraterde ’n andere op, even hevig en bloedrood, die taaier leven bleef.... de woede tegen kerkgangers en geloofshandelaars. Daar kon ie wel eens tegen uitluchten als ze ’m hinderden. Uitbarstende toorn, dat z’n oogen weer in bloednevelen driftten, z’n gezicht grauw-bleek stond van woede en z’n reuze-handen in zenuw-beweeg krampten. Dan sidderden ze voor ’m, als ie zoo op iemand afkwam.

Nou weer, in z’n loop naar huis, langs al die winkeltjes met heiligen-beeldjes.... Nee hij kon er niet om lachen zooals anderen deeën, hoonspottend, en gluiperig toch tegen katholieken. Eén woedestroom kwam er door z’n reuzeknuisten gloeien, in brandenden lust om den boel rinkelend tot gruizel te hameren, met z’n marmeren haat-vuist, om al dat laffe spul tot pulver te hakken en te blazen als stuivende kalk in de oogen van paapsche bedotters.

Wat ie was voor zichzelf wist ie niet, kon ’m geen zier schelen. Niks braaf, niks goed was d’r an ’m.... Maar huichelen en liegen dee ie nooit. Hij leefde om te ploeteren en te vreten. Met z’n merakelswijf was ie nou eenmaal getrouwd. Daar zat ie nou met z’n nest van negen. Nou, nòu eerst begreep ie, in woeste helderheid, waarom z’n vrouw, die eerst toch, als meisje van ’m gehouen had, ’m nou verafschuwde en altijd toch maar lief gebleven was. Nou zag ie ’t; de pastoors, de biechtvader, die werkten er achter; die hadden ’r opgestookt! Kinderen! kinderen! Alle vrouwe moste d’r hebbe, zooveul aa’s maar kon, dàn weer meer zieltjes voor de kerk! Zoo was ie met z’n stommen kop erin geloopen! Maar nou, nou was ’t vàst uit. Geen poot wou die d’r in d’r leve meer anrake! Geen poot! Daar zat ie met nege kooters en ’n vervloekt behekst wijf.... geen cent, geen werk. Wat ’n stommeling ie was! Daar had ze’m in goeie luim, nog gesmeekt, d’r vader en moeder in huis te nemen; dat ouë wijf Rams dat altijd schold op den Ouën Gerrit en zijn suffe moeder.... Wat ’n stomme kop, dat ie zoo iets had goed gevonden. D’r uit most ie ze trappe!.... hààr ’t eerst, dat ouë kreng.... die heulde en stookte met den pastoor, en venijnde tegen hem, met den biechtvader van Wimpie. Waarom niet ging ze bij d’r andere dochter hokke in den polder?.... die had toch te vrete?.... Maar die wou dien ouë boerehommel van d’r man niet.... hee?.... Nou zag ie, met z’n stomme beroerde kop, dat ie zich had late neme! Dat monster, dat oud k’nijn.... dat in d’r kippige ellende, ieder in z’n gebeente vervloekte, die niet van d’r g’loof gediend was. Dàt was heelegaar ’n helhaak, ’n heks, die hij om ’r afgrijselijke streken d’r schedel met lol kon splijten, in één mep. Wat ’n boeven in huis, die half lamme, zieke beroerling van ’n dooie vent Rams met z’n roggelhoest en dàt half-blinde wijf.... En zoo moest hij, hij toelaten, dat z’n kinderen knielden voor malle beeldjes, dat ze gebeden blerden, dat alles daar inroestte, katholiek-gemeen, haatdragend en venijn-barstend tegen ander geloof, tegen zijn geloof, waar ie toch ook geen duit voor gaf. Dat had ze ’m bij d’r trouwen nog wel gezeid. Wat had ze dan toch in d’r snoet gehad, dat ze ’m zoo had weten te beheksen? Ja, ’n knap wijf was ze geweest.... Dondersjuw, wat ’n heete!.... Wat had ze ’m angehaald.... Maar bij ’t trouwen mosten àl de kindertjes katteliek. Wat ’n botterik ie toch geweest was. Zoo had ie maar toegestemd, blij dat ie ’r hebben mocht. En nou ’n heele keet vol, met hatelijkst gezeur, dat ’r voor ’m te hooren was, voelde ie z’n kinderzootje als ’n vreemde bent, ’n troepje wezentjes, van ’m vergroeien vervreemden, volgepropt met „onze-vaders” en „wees-gegroets”..

Soms, in z’n rauwe borst, waar alleen zware en hevige instinkten brandden, en ruwe jaag-gedachten door z’n hersens bonkerden, hotsend achter elkaar; waar dierdriften,—in gramschap, als krankzinnige, onkenbaar makende vlagen naar z’n hoofd stegen, die in zwaar rood van hartstocht verbloedden—soms snikte er iets in ’m, dat smart leek, gevoel dat ie niet wist thuis te brengen.

Eén zoontje had ie, naast acht meiden, die ’m weinig konden schelen. Maar van ’t jongetje hield ie ràzend. Daar kon ie niet af. Daar dacht ie altijd an. Dat was iets in ’m van warm geluk, van brandend verlangen, zonder dat ie ’t zelf goed wist. Eén wild-hevig begeeren voor dat kindje, om het te zien, te verzorgen, te koesteren. Toch, in z’n rauw stil hongerleven, weggegroeid van àlle teederheid, wist ie ’t bestaan van die woorden niet, had ie geen naam om die drang-gevoelens te zeggen, gingen ze dóór ’m, als ’n stroom van snikkende pijnsmart, soms méé in de bloed-rauwe hitte, ’t geweld en leef-stompheid van al z’n andere driften, van al z’n andere instinkten, die zijn bestaan wegvraten. Hij wist niet wàt koesteren, verlangen, liefhebben was. Nooit had ie die woorden gehoord en als ie ze gehoord had, waren ze’m voorbijgeklankt onbegrepen, als zoo véél gepraat. Maar wààr ie was, dàt gevoel voor z’n ziek kereltje, kwam in ’m droeven en knagen, als iets heel smartelijks, zóó dat hij, de zwijgende arme schooier, onverschillig en beroerd, voor geen duivel of dood wijkend, dat hij huilen kon van binnen, om de ellende van ’t kereltje, mannetje dat ie wel kon zoenen, pakken. En overal, als ie alleen zwierf ’s winters, onder de grijze, leeggegrauwde oneindigheid van ’t duinland, dood-alleen, z’n sprenkels schuw uitzette, droefde ’t in ’m, om dàt kind.... zag ie ’t, àldoor.—Dáár juist, in die droeve winteruren, in donkere eenzaamheid, als er honger en nood dreigde, scheurde die snik er uit, rauw en zwaar; ging er ’n huilkreet door z’n stomp bestaan, scherp en angst-hevig, vlijmend, als ’n bijl door ’n strot. Dan voelde ie, wat daar broeide thuis, hoe die jongen van bijna tien, met z’n zware heupziekte te stumperen lag, al drie jaar in bed. Begreep ie, dat ie den boel niet wegjoeg, of neerhamerde om hèm; dat kind dat ’m zacht maakte, week als ’n lam soms, als ie ’m ankeek uit z’n bedhoekje, met z’n vroolijke oogen. Voor hèm smoorde ie alles thuis, zwoegde ie, want zeker voelde ie, zeker, dat zijn jonge ’t eenige wezentje op de wereld was dat ècht van hem hield. Buiten z’n Wimpie was er niemand al wist ie dat Guurt en Dirk ’m wel konden lijen. Z’n vader ouë Gerrit was bang voor ’m. Ieder vermeed ’m als ’n schurftige, om z’n stille, sombere natuur, z’n woede, z’n uitbarstenden toorn, z’n kracht, dat de boel te dreunen stond rondom, en grauwe drift op z’n gezicht kwam, die ze deed hollen van angst. Z’n grootste smart was ’t nog, dat die jongen ook van z’n wijf hield. Dat zag ie, voelde ie, vlijm-scherp, an z’n kijken, z’n geduldig liggen, z’n zingen. Dat zag ie an allegaar kleinigheden, die ie niet zeggen kon. En dan nog, dat ie katteliek was, ’n heel ander bonk leven dan hij; dat ie daar ziek lag, omdrongen door z’n wijf, z’n schoonmoer, z’n biechtvader, verwend door buurvrouwen, die ’m vertroetelen en beklagen kwamen, ’t Martelde ’m dat ie dien jongen niet meer naar zich kon trekken, uit dien femelrommel en dat vervloekte bidden.... Maar te ver was ’t al, te diep zat ’t ’r in.... Hij kon ’m doodmaken van verdriet.... zou dàt nie beter zijn voor ’t wurm?.... Dood?.... dood?.... nee, nee, dat gaf ’m toch gruwbare angst.... Nee, dan zoo maar....

Gejaagd liep ie achterweg af, tusschen dorre hagen en kale tuinderij. Valsche zonneschijn was doorgeschuimd achter roet-blauwe wolkbouwselen. Warme blankheid kwam er kaatsen uit sneeuwgrond.

Wrong-kaal harpten takkronkels van ingekromde lage vruchtboompjes op akkers, sneeuw-bevracht bij plekken, warm-blank in oksels en holletjes. Als grimmige spotters, symbolen van wroegende ellende, stonden knotwilgen afgehakt met knuisterige knoesten te dreigen langs de Kloosterlaan, in het valsch-lichtende schittergrijs van roetwolken onder laag zonlichtstuifsel. Ingekerfd in schors en bultschonken, dreigden ze in korte, ingekrompen naaktheid tegen grauwe hemelzwaarte, als vuisten met armen, woest opgegroeid uit de aarde. En andere weer als schreeuwbekken van krokodillen, dwars vertrokken, als vergramde cyklopen, als spotreuzen tot dwergen vervloekt, in de angst-kronkels van hun afgeknotte stompen en polyp-armen, met een gebaar van helsche wilde woede en helle schater uit hun gekerfde donderende strotten. Weer andere, kromden als koppen, rompbrokken, handen, beenen, grimmige donkere spot-herkulen, verwrongen in stuipgroei, niet afkunnend van hun plaats als verdoemden, vastgeworteld aan den grond, ’t stille grauwe kloosterpad, waaromheen sneeuw-tuinderij blinkte; de woedende boomgedrochten schreeuwend om verlossing, in ontzetbren vloek, in hevige gramschap, als voorbij ging menschleven, zonder hulpe. Dan dreigden hun knuisten, hun stille afgebroken knotsarmen, hun bekken, die sperden en razernij spuwden in de winter-stilte. En verderop, rondom de vruchtboompjes, kleiner, in liervormige groeiselen van takkenleed, dùldend in verstommend stil gebaar, verdroevend in ’t rondomme sneeuw-blank van kale akkers.

Kees klepperde, grimmiger in stillen hongerwrok voort, dood voor barren winterweemoed rondom. ’t Rammelde leeger weer in ’m. Er zou toch nog wel wat te vrete zijn, thuis, d’r was nog wat op den reutel te bikke.... dat most.... dat most....

Verderop lagen tuindershuisjes, meer uit-een, dwars en recht naar straatweg gekeerd, als hadden ze in boozen luim elkaar den rug toegedraaid. Winterig-frisch en wit wasemde de sneeuwnevel blanke warmte op, tegen laag-valsche licht-lucht, in wilde doorschieting van zon, die paarshevig slagschaduwde in ’t blanke akkerschuim. De volkswijk dampte daar achteruit òp in blanke neveling, droefde niet zoo eenzaam meer, en winterknaging lag èven weg te wazen in sneeuwig zon-blauw. Door ’n zijpad, dwars over duin, liep Kees nu op Duinkijk, over zanderig weggetje, langs besneeuwde wei, licht-wijd en blankvochtig van paarse glooiïngen.

—Kaik da hai je dokter Troost, heel luid in gesprek met B’ron Tuil van Roozeboom. Wat ’n kwab, natte kip.... nie groete wou ie; pest van de streek.... had ze allegoar de grond ingeboord....

Nog ’n paar duinige wegkrommingen en zwarte, besintelde paden, waar moddersneeuw rulde, vuil ingereën, en thuis was ie.

Vóór ’m lag al, de hooge woeste bultige grond van Duinkijk, waarlangs ’s zomers de tram reed naar zee. Zwaar-somber groenden nog besneeuwde sparrenboschjes aan voorkant van den weg waar z’n huisje stond. En aan den overkant, ’t landgoed van jonkheer van Ouwenaar, wilde duingrond, in pracht-glooiingen opbultend, zwitsersch-hoog, met woesten abeelengroei en denneboschjes, diep-groen en somberend-chaotische brokken, wègduinend tegen lààg-grauwe luchten.

Weggeduwd, op ’n vuil rullig ingereën pad, klei-modder en glimmerende kluitaarde, alsof wielslag van ploegen er doorheen gevorend had,—achter woeste pijnboschjes, tegen voet van geweldigen duinbult, stond z’n geel hutje, éénramig, met klein pastel-teergroen zolderluikje erboven. De heimwee-bergende gevel van z’n krot en overal rondom, de muren, waren uitgevocht in toover-fijne beschimmeling van vergane kleuren. Doorbrand geel en doorweekte verfkalk van wanden, ompoeierde met zacht waas, dauwig ’t hutje, in groenig goud en paarsigen weerschijn. Het zwaar bemoste pannendak, droef geteisterd en verweerd, drukte laag breed, ver òver de muren heen, als ’n fijn-kleurige-kap van donzig groen, waar violette hiëroglyfen kronkelden tusschen wemeling van schuchtere mosglanzen. Vóór, op okerigen gevel, hadden de winden en vochten kleurkrinkels gemerkt, rond den kalkverkleurden gouïgen muur. Langs het breeë hooge cel-raam, tintte nieuw kleurenspel rond bronzen kozijnen, verweerd in d’r voegen, oud en teeder, broos-schoon van ingeroesten gloed. En van de voorste dakpunt slingerde in fijne golving ’n wilde wingerd, schuin-langs ’t breed-hooge raam, in dorre naaktheid verhaard.