Part 7

Die op geen schoone verw en op geen rijckdom past 1). Maer waerom dus ontset om niet te willen leven? 970 En waerom doch den moet soo vaerdigh op-gegeven? Het gaet noch als men vrijt gelijck het eertijts plagh: Daer wort noyt eycken boom gevelt met eenen slagh. Ick wil eens wederom ick wil de saeck beproeven, Hy sal niet andermael mijn teere ziel bedroeven; 975 Ick sal hem mijn cieraet, mijn schatten boven dien, Ick sal hem diamant en peerels laten sien. Ick sal gelijck een klis hem aen de leden hangen, En met een soet gevley hem streelen aen de wangen, Ick sal hem ... maer, eylaes! hoe meer een vrijster vleyt, 980 Hoe datse meer verveelt, en lichter wert ontseyt 2). Syn hert is niet aen haer; het wert, eylaes! beseten, Van eene die ick merck hy noyt en sal vergeten. 't Is dan om niet gepooght, al woel ik bijster seer; Want voor mijn treurigh hert en is geen hope meer. 985 Het lieven is een dingh van wonder groot vermaken, 'k En weet op aerden niet dat beter plagh te smaken; Maer liefde sonder hoop van oyt gelieft te zijn, Dat is een boose plaegh, en meer als helsche pijn. Dan ick ben niet gesint dit quaet in my te voeden, 990 Het geesselt mijn gemoet als met gestage roeden. Gewis dit moet'er uyt; en om hier wel te gaen, Soo moet'er in de plaets en haet en wraeck-lust staen. Wel, haet, ontsteeckt mijn hert, en stelt u om te wreken, Dat zijn, van overlangh, dat zijn de rechte streken 995 Van een die qualick mint, of ongeluckigh vrijt: Ontseyde gunst ontbrant in gal en enckel spijt. En dat knaeght aldermeest de sinnen van de vrouwen, Die zijn hier als verwoet, en konnen wonder 3) brouwen.

1) let 2) afgewezen 3) wonderen

[p.89]

Een wijf is bijster ergh; en waer men lagen smeet, 1000 Daer is geen nicker selfs die slimmer gangen weet. Dit moet ick heden selfs dit moet ick gaen beproeven, ick wil hem metter daet, ick sal hem gaen bedroeven Die my de vreught ontseyt. Stae by nu, vrouwen-list, En stort in mijnen geest dat noyt verrader wist. 1005 Dat noyt een spoker 1) dacht, of boose geesten vonden, Mijn breyn is op den loop, mijn sinnen ongebonden, Mijn kop die suysebolt, daer is geen houwen aen, Daer moet oock desen dagh wat selsaems omme-gaen. Ick, ick moet wrake doen, en hy syn straffe dragen, 1010 Al sou het gansche Rijck van desen handel wagen, Al soud' ick heden selfs my brengen in den noot; Stil 2) leven kan ick niet, ick ware liever doot!" Hoort wat de Juffer doet. Sy laet haer jongen letten, Waer dat Don Jan syn mael 3) gewoon is in te setten, 1015 Een mael die niet en sluyt, en slechts van ossen leir; Want koffers vint men noyt ontrent dit selsaem heir. Hier van wel onderricht, soo laetse moye dingen, Gout, peerels, hals-cieraet, daer in den huyse bringen, En binden in het kleet van onsen Jongelingh, 1020 Terwijl hy in het dorp of op den velde gingh. Andreas wel bewust hoe dat de vrouwen woeden, Wanneer men haer ontseyt haer lusten aen te voeden, Gebiet dat al het volck terstont in rassen spoet, Oock op dien eygen dagh, van daer vertrecken moet. 1025 Dit nam de Juffer waer, en als hy meynt te reysen, Begon sy met beleyt op haer bedrogh te peysen; Sy stroyt door al het dorp dat sy uyt hare kist, Gout, peerels, eenigh gelt, en veel juweelen mist. Stracx zijn op haer geklagh de boeren aen-gekomen,

1) toovenaar 2) rustig 3) reistasch

[p.90]

1030 Die eyschen wederom al wat'er is genomen: De rackers van de Schout zijn mede daer ontrent, Die na den vreemden roep 1) de strenge Rechters sent. Daer gaet men 't Heydens rot ten naasten ondersoecken, De vrouwen in haer keurs, de mannen in de broecken. 1035 Maer, siet, de loose maeght die wees den Ridder aen, En seyt het slim bejagh 2) by hem te zijn begaen. Als dit Andreas hoort soo komt hy toe-getreden, Hy loegh de Juffer toe, en seyd' haer deze reden: "Komt soeckt, vriendinne, soeckt al wat gy soecken meught; 1040 By my is anders niet als trou en ware deught. Indien ick van bedrogh hier schuldigh wort bevonden, Soo ben ick wel getroost om vast te zijn gebonden, En soo te zijn gestraft gelijck men guyten 3) doet, Die soecken haer bejagh op ander luyden goet. 1045 Ick sal noch boven dat u seven-mael betalen, Wat ghy van u cieraet hier uyt sult konnen halen: Doorsoeckt vry dese mael, en watje vorder siet, Een peert dat niet en let 4) en vreest den ros-kam niet." Hier op soo gaet de Schout, en syne rappe gasten, 1050 De male van den vrient wel happigh onderlasten, En, siet, van stonden aen soo komt het aen den dagh, Al wat voor aerdigh tuygh daer in verholen lagh. Don Jan op dit gesicht is wonderlick verslagen, Noyt was hy soo verbaest 5) van al syn leven-dagen; 1055 Hy staet gelijck een steen met droefheyt overstort, Eylaes! de jongelingh en weet niet waer het schort.

1) gerucht 2) streek 3) schelmen 4) dat niets mankeert 5) verbijsterd

[p.91]

Stracx 1) riep de Juffer uyt: "Komt vanght ons dese boeven, Die met haer vuyl bejagh het gansche lant bedroeven. Maer grijpt eerst desen gast, die eerst soo moedigh 2) [sprack, 1060 Hy is de rechte gront van al het ongemack." Hier vanght den Rechter aen den ridder seer te schelden, Hy noemt het Heydens volck een plage van de velden, Een peste van de stadt, een schroom 3) van yder huys, Een schuym van boeve-jacht 4) en alle vuyl gespuys. 1065 Daer stont een krijghs-man by die sich des gingh bemoeyen, "Wegh," seyt hij, "met den boef, hy dient te leeren [roeyen" 5). En even met het woort soo geeft hy hem een slagh, Soo dapper als hy kan, soo vinnigh als hy magh. Andreas suysebolt, sijn hersens zijn bewogen, 1070 Sijn geesten al gelijck door gramschap op-getogen, Hij denckt niet waer hy is, hy weet niet wat hy doet, Sijn geest die speelt alleen ontrent sijn edel bloet. Hy stelt hem dan te weer, en gaet den krijghs-man tegen, Hy valt hem op het lijf, en vat syn eygen degen, 1075 Hy treft hem in het hert met soo een diepen steeck, Dat hem de leven-kracht van stonden aen besweeck. Daer schreeuwt men overhoop 6) Andreas wort gebonden, En al het Heydens rot na Murcia gesonden; Daer is het hals-gerecht van dat geheele lant, 1080 Soo dat men daer ontrent geen hooger rechter vant. Terwijlen dit gebeurt, Constance, gansch verslagen,

1) dadelijk 2) overmoedig 3) schrik 4) boeventroep 5) hij moet naar de galeien 6) door elkaar

[p.92]

Is van den bleycken angst als buyten haer gedragen, Daer is een killigh sweet dat uyt haer aders schiet, Vermits sy haren vrient aldus gebonden siet. 1085 Maer desen onverlet 1) soo wortse mé genomen, En is met al het rot tot in de stadt gekomen; Daer krielt men overhoop al waer de vrijster quam, Vermits een yder lust in haer gesichte nam. De fame van de maeght aen alle kant gevlogen, 1090 Heeft oock de Lant-vooghdin tot in het hert bewogen, Sy maeckt haer vaerdigh op, sy gaet tot haren man, Daer seytse voor de maeght al watse seggen kan; Al met soo grooten ernst dat haer wort toe-gelaten, Het jongh, het geestigh dier te nemen van der straten, 1095 Te brengen op het Slot. Majombe was'er by, En was om dit geval van ganscher herten bly. Sy meynt, soo maer de vrou hoort Preciose spreken, Dat haer noch goet onthael noch gunste sal ombreken. En soo als sy het gist soo was'et dat'et viel, 1100 Me-vrou ontfingh de maeght als met een open ziel. Sy blijft gelijck verdwelmt in hare soete wangen, Sy blijft aen haer gelaet met al de sinnen hangen, Sy neemtse byder bant, sy leytse door de zael, Sy valt haer om den hals en kustse menighmael. 1105 Sy spreeckt Majombe toe, sy vraeght verscheyde saken, Maer verre boven al die Preciose raken, Sy vraeght hoe out sy was. Het wijf dat antwoort haer, Dat nu haer nichte quam ontrent de vijftien jaer. Hier op is in de vrou een droeve luym 2) geresen: 1110 "Dus oudt soud' even nu mijn waerde dochter wesen, Indien de goede God dien uytgelesen schat

1) maar desondanks 2) gedachte

[p.93]

(Dit sprack vrou Giomaer) aen ons gelaten had. Maer, laes! nu is het kint in syne jonge dagen Met listen wech-geruckt, en uyt'et lant gedragen. 1115 Constance, waerje zijt, of immer komen meught, God zy door synen geest ontrent uw teere jeught." De maeght gingh onderdies Me-vrou de handen kussen, En bid haer evenstaêgh haer druck te willen blussen; En t'wijl vrou Giomaer vast sit op haer en sagh 1), 1120 Ontsluyt het aerdigh dier aldus syn droef geklagh: "Indien ghy, waerde vrou, hebt eenigh wel-behagen In mijne teere jeught, soo hoort mijn angstigh klagen, En mijn bedroefde stem. De goede Jongelingh, Dien in het naeste dorp de Lant-drost heden vingh, 1125 Dat is mijn waerde vrient, in trou aen my gebonden, Daer wort geen beter mensch in al het lant gevonden. Al is de krijghsman doot het is syn eygen schult, Hy bracht den vromen 2) helt tot enckel onverdult 3). Hy sloegh hem met een vuyst dat hem de tanden bloeden, 1130 Soo dat syn edel hert hierom begon te woeden. Hy is geen rouwe gast die oyt syn leven 4) stal, Gelijck men metter tijt wel ondervinden sal. Hy is een Edelman. Laet alles overwegen, En ondersoeckt het stuck gelijck het is gelegen: 1135 Ghy sult met oogen sien, en tasten metter hant, Dat niemant oyt bedrogh in al syn handel vant. Soo dese jongelingh gedwongen is te sterven, Soo moet ick van gelijck mijn jonge leven derven, Mijn hert is al te weeck, mijn wesen al te teer, 1140 Als hy syn leven laet, wil ick geen leven meer. Ick bid u, waerde vrou, met al de gansche leden,

1) naar haar zit te kijken 2) dapper 3) toorn 4) ooit van zijn leven

[p.94]

Om uw verheven stam, om uw beleefde zeden, Indien oyt soete min, indien oyt reyne vlam In uwen geest ontstack, in uwen boesem quam; 1145 Soo slaet een gunstigh oogh op twee soo jonge menschen, Die geensins hoogen staet of machtigh gelt en wenschen, Maer poogen een te zijn in vreught en ongeval, Tot dat de bleecke doot haer eenmael scheyden sal." Met dat de jonge maeght haer reden heeft gesproken, 1150 Zijn haer met groot verdriet veel tranen uyt-gebroken, Soo dat het siltigh nat een stroom, een gansche beeck, En aen vrou Giomaer een stage vloet geleeck. Sy dan, mits 1) dit geklagh, gevoelt haer gansch bewogen, Gevoelt haer innigh hert als uyt het lijf getogen; 1155 Daer is, 'k en weet niet wat, dat haer de sinnen roert, En dat haer angstigh hert geweldigh omme-voert. Men siet in dit gepeys men siet haer oogen vlieten, Soo dat haer in den schoot de druppels henen schieten. De Lant-vooght onderdies komt treden in de zael, 1160 Verwondert dat hy sagh den druck van syn gemael: En hier op komt de maeght hem vallen aen de voeten, En gaet hem insgelijcx met droeve woorden groeten: Sy weent, en bidt, en smeeckt, met soo een heuschen mont, Dat hem de goede man al med' ontsteken vont. 1165 Hy kan, met alle kracht, syn tranen niet bedwingen, Die hem, als tegen danck, op mont en wangen springen; Hy staet geheel verbaest, hy staet een wijle stil, Onseker wat hy doen, of wat hy laten wil.

1) door

[p.95]

Majomb' hout onderdies haer sinnen op-getogen 1), En woegh haer droeven stant met al haer gansch vermogen, Sy rijst ten lesten op, en seyt: "Eerwaerde vrou, My dunckt ick weet behulp voor desen swaren rou. Wilt ghy een kleynen tijt hier uyte zael vertrecken, Ick sal u metter daet een wonder stuck ontdecken, 1175 Hoort my een woort alleen, hoort wat ick seggen sal, Ghy sult een eynde sien van dit bedroeft geval." Majombe sonder meer begaf haer uyter zalen, En gingh van stonden aen een aerdigh doosjen halen; En alsse weder quam daer Giomara stont, 1180 Soo knieltse vaerdigh neer, en opent haren mont: "Vergeeft my," seyt het wijf, "dat ick eens heb bedreven, En dat ick nu ter tijt u wil te kennen geven, Of soo ick na de wet ben waerdigh harde straf, Soo geeft my aen den beul, en sent my naer het graf. 1185 Ick sal, hoe dat'et gaet, de rechte waerheyt spreken, Ghy mooght aen desen romp uw leet en droefheyt wreken; Ick sal tot aller stont verdragen met gedult Wat ghy my voor verdriet hierom doen lijden sult. Het is nu dertien jaer, of luttel min geleden, 1190 Dat ick mijn reyse nam door al de Spaensche steden, En door het platte lant, ick sochte mijn bejagh, Tot dat ick in Madril een aerdigh meysjen sagh, Een kint nau twee jaer out behangen met juweelen, Daer ick, na mijn verstant, behoorde van te deelen 2), 1195 De voedster, soo ick sagh, die stont daer op de straet, Met seker kamer-maeght verwerret 3) in de praet.

1) ingespannen 2) waar ieder van ons zijn deel van moest hebben 3) verdiept

[p.96]

Ick greep het jonge schaep, en sonder lange dralen Soo reysd' ick inder haest in onbekende palen: En als ick was ter plaets daer ick my seker vont, 1200 Doen leyd' ick in beraet, wat my te plegen stont. Ick had eens vast gestelt (ick wil de waerheyt seggen) Het kint, van all's ontbloot, tot vondelingh te leggen, Om al syn rijck cieraet, en wat'et vorder had, Te houden voor een roof, en als mijn eygen schat. 1205 Maer als ick recht doorsagh sijn geest en frissche leden, Doen vond' ick mijn gepeys te strijden met de reden; En daer op nam ick voor het meysjen op te voên, Op hope dat'et ons eens voordeel mochte doen. Ick heb'et dan besorght, ick heb'et laten leeren, 1210 Al wat te rechter tijt haer jonckheyt mocht vereeren, Soo dat het geestigh dier veel schoone dingen kan, En is, mijns oordeels, weert den besten Edelman. Maer wat is quaet te doen! wat heb ick droeve slagen Om dit ondeugend' werck in mijne ziel gedragen! 1215 Hoe was ick even staêgh gepijnight in den geest! Wat heb ick niet gesorght 1)! wat heb ick niet gevreest! Wat heb ick menighmael mijn herte voelen beven, En drillen 2) als een riet van harden wint gedreven! Ick schroomd', oock in den slaep, van haest te [zijn beklapt 3), 1220 Of door een snegen Schout alreé te zijn betrapt. Wel, ick ben des geleert, en hebbe voor-genomen, Noyt in soo bangen praem 4) mijn ziel te laten komen; Ick wil aen al ons volck en wie my raken magh, Ontraden dit bedrijf en alle vuyl bejagh. 1225 Wel doen is rechte vreught; maer alle slimme gangen

1) gevreesd 2) trillen 3) verraden 4) druk

[p.97]

Zijn doodelick vergif die ons de ziele prangen. Hier is dan nu de tijt dat ick mijn schult beken, Vermits ick op den wegh van beter leven ben. Mijn Heer, siet dit juweel, en dese gouden keten, 1230 Ghy sult van stonden aen den ganschen handel weten: Of wijst dit niet genoegh den gront van dit geval, Soo leest eens desen brief dien ick u geven sal." Soo haest als sy het schrift den Lant-vooght had gegeven, Hy siet van stonden aen al dat'er is geschreven; 1235 Hy las'et overluyt en met een open mont, En dit was in der daet dat hy daer in bevont:

_Het jonge dochterken dat by my is, en dat ick den naem van Preciose gegeven hebbe, hiet eygentlick Constance, en is een eenigh kint van Don Ferdinando_ 1240 _d'Assevedo Ridder van Calatrava, ende van vrouw Giomara di Menesez. Ick stal het selve kint in de stad van Madrid op Hemelvaerts-dagh, ten elf uren, in 't jaer duysent vijf hondert vijf en tnegentigh. Het kint hadde doen ter tijt aen dese juweeltjens die in_ 1245 _dit kofferken leggen. Ick hebbe korts daer na dit alsoo vernomen, en goet gevonden, 't selve by memorie te stellen 1), misschien of het schier 2) of morgen te passe mochte komen._

Met dat vrou Giomaer haer man dit hoorde lesen, 1250 Soo is in haer gemoet een nieu gewoel geresen. Sy kent het klein cieraet, sy kust'et menighmael. En sijght uyt enckel vreught in onmacht op de zael. De Lant-vooght recht haer op, verbaest van dese saken, En staet een lange wijl, onseker wat te maken.

1) te noteeren 2) vandaag

[p.98]

1255 Me-vrou, nu wat verquickt 1), hoewel noch flau genoegh, Vraeght stracx 2): "Waer is het kint dat desen keten [droegh?" Het wijf seyt: "Waerde vrou, die met u heeft gesproken, Juyst doen u metter daet zijn tranen uyt-gebroken, Dat ìs het aerdigh dier in desen brief vermelt, 1260 En dat tot heden toe u droeve sinnen quelt. Dat is uw eygen kint, by my wel eer gestolen, En door mijn slim beleyt tot heden toe verholen. Ick bidde twijffelt niet, maer neemt uw dochter aen, En laet na desen tijt uw droeve klachten staen." 1265 Terstont vrou Giomaer, met yver 3) aen-gesteken, Is uyt het stil vertreck in aller ijl geweken, Sy gaet met grooten ernst en uyttermaten ras, En geeft haer na de zael daer Preciose was. Die sat daer vast omringht met al de kamer-maeghden. 1270 Die met een treurigh hert de jonge maeght beklaeghden, Soo om het droef geval, als om haer soeten aert, En dat haer teere jeught met Heydens is gepaert. Me-vrou gaet sich in ernst na Preciose strecken 4), Gaet aen de jonge maeght den boesem open trecken, 1275 En siet haer witteborst, men vont een kleyne vrat, Die sy ter slincker-hant ontrent den tepel hadt. En als men haer den voet ter aerden dede setten, En met een vlijtigh oogh daer op bestont te letten, Soo bleeck het metter daet, dat twee van hare teen 1280 Zijn, als een swane-poot, gewassen tegen een. Me-vrou is buyten haer. De teyckens hier gevonden, De vrat op hare borst, de teenen dus gebonden, En 't gunt men uyt het schrift met klare woorden las,

1) bijgekomen 2) dadelijk 3) groot verlangen 4) begeven

[p.99]

Versekert haer genoegh wie Preciose was. 1285 Sy grijpt haer in den arm 1), sy kustse menigh-werven, Sy voelt een diepe vreught, en schijnt'er in te sterven, Sy gaet tot haren man, die sy van herten mint, En seyt hem: "Waerde vrient, siet hier uw eenigh kint; Hier is uw waerde vrucht, die ick u heb gedragen, 1290 Daerom ghy hebt getreurt soo veel bedroefde dagen; Hier is het eenigh pant van onse soete jeught, Ontfanght het nu ter tijt, en dat in rechte vreught. De teyckens al gelijck, aen my terstont gebleken, En laten mijn gemoet niet meer in twijffel steken. 1295 Sy is het even-selfs die ick u heb gebaert, Haer lichaem wijst'et uyt, en haer geheelen aert. Voor al soo komt my voor 2), hoe dat ick was bewogen, En ick en weet niet hoe, als buyten my getogen, Wanneer ick eerst het kint ontrent ons deure sagh, 1300 En hier noch onbewust 3) in dese venster lagh." De man (die even soo een wonder hart bewegen Had door syn gansche lijf en in de ziel gekregen, Iuyst doen het aerdigh dier hem eerst voor oogen quam) Seyt, dat hy dese maeght voor syne dochter nam, 1305 Seyt dat hy aen het wijf haer diefte wil vergeven, En haer oock bystant doen, om wel te mogen leven, Mits datse nu voortaen wil stillen haren loop, En haer geheel ontdoen van desen vreemden hoop. "O Heere," seyt hy voorts, "wie kan uw wonderwercken, 1310 Wie kan, gelijck het dient, uw hooge daden mercken! Ghy hebt ons langen tijt gespijst met tranen-broot, Ghy hebt ons af-geleyt 4) tot aen de bleecke doot. Ghy hebt ons eenigh kint, nu soo veel droeve jaren Gedurigh om-gevoert in veelderley gevaren;

1) omhelst haar 2) herinner ik mij 3) zonder erg 4) gebracht

[p.100]

1315 Ghy hebt'et niet-te-min ghy hebt'et noch gespaert, Ghy hebt'et, lieve God, tot onse vreught bewaert. Het was ons sonden schult, dat wy uw felle slagen Dus hebben uyt-gestaen, en lange moeten dragen. Wy hadden vry al meer tot onse straf verdient; 1320 Maer ghy zijt onse God, ons heyl en ware vrient. 't Is uwe gunst alleen, 't is uw genadigh wesen, Dat wy uyt dese doot 1) ten lesten zijn geresen, Dat ghy tot onsen troost dit wonder laet geschiên, Dat wy ons waerde pant alhier in vreughde sien. 1325 Sy was, eylaes! gegaen, sy was gelijck 2) verloren, Maer sy is wederom als op een nieu geboren. Ghy hebt ons eens gebracht tot aen het duyster graf, Nu wast ghy wederom ons droeve tranen af. Wilt ons van heden aen, wilt ons nu danckbaer maken, 1330 Op dat tot uwen dienst ons herte magh ontwaken, Op dat wy nu voortaen in daet en in de schijn, Uw dienaers, lieve God, uw kinders mogen zijn!" Constances hert ontloock terwijlen dit gebeurde, Haer dacht, 't en was geen tijt, dat sy nu langer treurde; 1335 Haer dacht, sy vont behulp, dat haren druck genas, Vermits haer vader selfs 3) daer eerste Lant-vooght was. Haer dacht in volle daet, het stuck was nu gewonnen, Vermits haer saken staen soo wel sy immer konnen. Maer t'wijl sy in den geest hier mede besigh sit, 1340 Soo treet haer vader toe, en seyt haer weder dit: "God heeft ons grooten troost en blijdschap toe-gesonden, Om dat ghy, waerde kint, ten lesten zijt gevonden, Om dat ghy noch gesont en in het leven zijt; Maer daer is echter wat dat my in 't herte snijt: 1345 Ick sie, eylaes! ick sie dat uwe domme 4) sinnen

1) ramp 2) tegelijk 3) zelf 4) onervaren

[p.101]