Part 25

CAUSA, æ, f. _Cause_. SYN. Caput origo, fons, radix, principium, occasio, ratio, nomen. EPITH. Absoluta et perfecta per se, absurda, adjuvans aliquid et socia quædam efficiendi, adversa, æqua, æquissima, æterna, Alexandrina, aliena, anceps et gravis, antecedens, antiquior memoria alicujus; antiquior et pulchrior, et magis a natura ipsa profecta, antiquissima, aperta, assumptiva, bona, bona immo optima, certa, certa definitaque, certissima, civilis, clarissima, communis, communis ambitus, communis civitatis et libertatis, conjecturalis et definitiva, translativa, consimilis, consularis et senatoria, damnata, deliberativa, demonstrativa, judicialis, deterior, difficilis, manifesta, difficilior, difficillima, digna patrocinio alicujus, dispar, dissimilis, dubia, efficiens, expeditissima, externa, facilis atque explicata, facilior, falsa, firma, per se stabilis, firmissima, fœdissima, frumentaria, grata alicui, gratiosa arrogationis, gratissima, gravis, gravior, gravissima, honesta, necessaria, probabilis, honestior, honestissima, idonea quam maxime, tam illustris, tam gravis, tam impia, impudentissima, inferior, integra, infima, judiciaria, justa atque magna, justa atque maxima, justæ necessitudinis, etsi non justa, gravis tamen. PHRAS. 1. Multas causas habebam te reprehendendi, _j’avais bien des motifs de vous réprimander_. Justas magnasque rationes habui; magna ratione factum; multa erant, quæ afferrem, si reprehensionis ratio mihi danda esset. Multos titulos habebam; non longe quærenda erat materia reprehensionis. Non uno nomine; non uno ex capite; multis nominibus ea tibi reprehensio debebatur. Non una, nec temere oblata mihi causa erat te reprehendendi. Magno judicio, ac certo consilio ad istam reprehensionem descendi. 2. Amici ipsi horum causa malorum fuere, _les amis eux-mêmes furent la cause de mes maux_. In hanc me calamitatem induxere; ex illo fonte et seminario hæc mala fluxere. Ea calamitas ab amicis conflata, contracta, confecta est; eorum opera factum, ut miser sim; in hanc miseriam amicitia me detrusit. Ab his malum erupit; hinc illæ lacrimæ; hanc segetem ac materiem ægritudinis meæ amici præbuere, illi viam patefecere hostibus meis. Horum persuasu ac inductu hæ mihi calamitates importantur. Ab iis est natum istud mihi incommodum; illi periculum invexere; hi quidquid malorum est, mihi conscivere; horum amicitia me in hanc perditam causam imposuit. Horum omnium malorum fons unus amici sunt; hi mihi, quidquid malorum nunc sustineo, conflavere, contraxere. Principium malorum ex amicorum perfidia, velut pestilenti radice exstitit, profectum est, prodiit, provenit. Hæ calamitates principia sua amicis debent: referenda in amicos est tota hæc malorum acerbitas; ii ansam præbuere; ii occasionem dedere; horum e perversa amicitia, hoc quidquid est, exstitit; manavit, emanavit, profluxit; amicorum corrupta fides ista nobis incommoda accersiit, peperit, attulit; his malis aditum aperuit. Horum inconstantiæ ac levitati id, quidquid malorum mihi incubuit, tribuendum est, adscribendum, assignandum. Cf. Adscribo, Assigno. USUS: 1. Ut semina arborum, ita tu hujus belli causa ac auctor fuisti. Helena Trojanis causa exitii fuit. Rerum causæ quærendæ, inveniendæ, exponendæ, explicandæ, aperiendæ sunt. Quam facti causam affert? Quis causam dedit, occasionem? _Qui en a été la cause?_ Causæ nihil est, quin abeas. Id faciendi nullas causas habui, rationes, _je n’avais aucune raison de faire cela_. II. Lis, controversia, _procès_, _cause_. 1. Incipere causam, _commencer un procès_. In causam se demittere; in causam descendere, ingredi; causam recipere, suscipere, accipere. 2. Causam agere, _plaider une cause_. Tractare, actitare, tueri, tutari, defendere, sustinere. Causam ipse meam informabo, orabo, declamabo; causam capitis dicam. Jus meum ipse persequar. 3. Causam perdere, _perdre son procès_. Causam amittere, causa cadere; causam adversariis tradere. Cadere in judicio. 4. Causam obtinere, _gagner son procès_. Causam tenere, obtinere. Causa illi adjudicata est; secundum illum judicatum est; pro illo pronunciatum. 5. Causam negligenter tractare, _s’occuper peu d’une cause_. Indormire causæ suæ. 6. Causa est valde dubia, _la cause est tout-à-fait douteuse_. Fluctuat ejus causa. 7. Causam relinquere, _abandonner un procès_. Causam deposuit. 8. Amicabilem compositionem causæ facere, _faire une transaction amicale_. Causam cum altero componere, controversiam sedare, dirimere litem, tollere, transigere. III. Negotium, onus, provincia. Hanc mihi causam dedit, negotium demandavit, _parti_, _action_, _cause_, _intérêt_. Suam causam, non reipublicæ curat. Exeundum tibi illa causa, dum adhuc integra est, _abandonnez cet intérêt tandis qu’il est encore intact_. IV. Excusatio, _raison_. Accipio causam, _j’accepte vos raisons_. V. Propter, _à cause de moi_. Non mea, sed omnium salutis causa abfui. Tua causa debeo, cupioque omnia. Cf. Auctor, Origo, Lis, Negotium.

CAUSĀRĬUS, a, um, _Infirme_. USUS: Causaria missio, _congé de réforme_, _pour raison de santé_.

CAUSĬDĬCUS, i, m. _Avocat_, _défenseur_. SYN. Causæ patronus. EPITH. Non amplus atque grandis, subtilis tamen et elegans. USUS: Non causidicum nescio quem, nec proclamatorem aut rabulam; sed amplum, grandem, vehementem et qui in forensibus causis possit præclare consistere, oratorem. Cf. Patronus, Advocatus.

CAUSOR, aris, atus sum, ari, d. _Donner pour raison_, _alléguer_. SYN. Causam affero. USUS: An ætatem causabitur? an ignorantiam? an morbum? (VULG. Pro prætextu afferre.) Cf. Excuso.

CAUTĒ, _Avec précaution_, _prudemment_. SYN. Callide, prudenter. USUS: Caute dic.

CAUTES, is, f. _Roche_, _rocher_. SYN. Saxum asperum et abruptum.

CAUTĬO, ōnis, f. _Précaution_. SYN. Provisio. EPITH. Communis, diligens, facilis, græcula, multa, summa. USUS: A malis natura declinamus, quæ declinatio, si cum ratione fit, cautio appellatur. Rebus tuis cautionem adhibe et diligentiam, _usez de précaution et d’habileté dans vos affaires_. Ita bonus divinator, et ad prædictionem cautionem adhibeat. Cautio pecuniarum. Chirographi cautio, _la garantie de ma signature_. (VULG. Securatio, quitantia.) Cf. Prudentia, Providentia, Caveo.

CAUTOR, ōris, m. _Celui qui garantit_. USUS: Cautor alieni periculi, _celui qui veille sur un autre_.

CAUTUS, a, um, _Prudent_, _circonspect_, _défiant_. SYN. Providus, prudens. PHRAS. Homo multæ cautionis et providentiæ; qui nihil nisi caute et pedetentim, nihil non ex certa animi provisione suscipit. Quis illo consideratior? quis tectior? quis prudentior, qui nihil nisi explorate agat. Alienis malis eruditus, aliena calamitate doctus, cautissime omnia, omni cautione agit. Cf. Providus, Prudens, Caveo.

CĔDO, _Donne_, _dis_, _parle_. SYN. Da, dic, exhibe. USUS: Cedo tabulas; cedo, quid affers?

CĒDO, is, cessi, cessum, cedere, n., _nonnunquam_ a. _Céder_, _laisser la place_, _se retirer_. SYN. Concedo, locum do, me retraho. )( Maneo. ADV. Honeste, male, non multum, aut nihil omnino. Cessisse omnino a gladiatore. PHRAS. 1. Cessit denique hostium machinationibus, _il céda enfin devant les machinations de ses ennemis_. Ita tractus ac debilitatus est, ut succumberet fortunæ; tandem manus dedit fortunæ; victus, et abjecto scuto exterritus campo cessit. Defecit hominem constantia, et labescere cœpit. 2. Hostes retro cesserunt, _les ennemis reculèrent_. Pedem retulere, se in castra recepere, receptu fugæ simillimo in castra retro iere, se abstulere. 3. Uni cedit Homero, _il ne le cède qu’à Homère_. Uni concedit Homero. Poetarum, præterquam Homero, nemini secundus est. Ab Homero proximus est. Homero collatus, haud ægre in secundo se gradu continet. 4. Cedite omnes de via, _allons, quittes tous le chemin_. Abscedite; date viam; fugæ totæ plateæ pateant; ne quis mihi obstiterit obviam. Concedite, decedite de via. Illuc este; auferte vos hinc. Declinate paulum extra viam; viam facite. 5. Hoc consilium bene tibi cedat, _puisse votre dessein réussir_. Res ea tibi bene, feliciter vertat, opto; res ex sententia tibi succedat; feliciter eveniat; procedat bene ac prospere, exopto; optatis, votis fortuna subscribat, annuat, respondeat, faveat, aspiret; cadat feliciter, ut exoptas; ex animi sententia geratur, opto. 6. Male cessit conatus iste, _ses efforts ne réussirent pas_. In perniciem vertit; abfuit fortuna cœpto, exitus non respondit; eventus non satisfecit; contra cecidit, aliter, secus cecidit ac optabam; exitum res sortita a destinatione animi longe alienissimum; optatum exitum res consecuta non est; ad exitum optatum res non pervenit; pro voluntate non successit; non is, quem volebam, exitus consecutus est; speratum eventum sortita, nacta, adepta res non est. Cf. Succedo, Evenio, Accidit. 7. Cedendum est tempori, _il faut céder aux circonstances_. Consilii est, cedere tempori, temporibus servire; necessitati parere; rationem temporis habere; confirmare se ad temporis rationem; consilia et actiones tempore moderari; res ad tempus accommodare; temporibus assentiendum est; tempestati obsequendum. 8. Cur ego cedam minori? _pourquoi céderai-je à un homme qui ne me vaut pas?_ Quamobrem, qui infra me est, mihi patiar anteponi? cur ei cedam loco, _vel_ locum cedam, qui nihil ad me est, qui comparandus, æquandus, conferendus, par omnino mihi non est? Quid est causæ, cur primas ei partes concedam; primas ad eum partes deferri sinam; præponi; priore eum loco statui; collocari ante me patiar, quem nulla res mecum æquat; cujus meritis mea merita antecellunt? Quid est causæ, cur honore superior habeatur, qui virtute, ætate, rebus omnibus inferior est. Cf. Antepono. USUS: 1. Nihil Græcis cedunt Romani. Cesseram invidiæ, tempori, armis, pactioni, reipublicæ. Cessit tandem precibus, malis, oneri, succubuit. Ingenii laude nemo est, qui cuiquam cedat. 2. Abeo, discedo, _s’en aller_, _quitter_. Foro, urbe, Italia cessit. E vita cessit, _mourir_. 3. Remitto, _céder_, _concéder_. Nihil de jure suo cedere, concedere, remittere.

CĔDRUS, i, f. _Cédre_.

CĔLĔBER, bris, bre, _Célèbre_, _illustre_; _fréquenté_. SYN. Præclarus, laudatus, clarus, honestus, honorificus. Quod celebratur, frequentatur et colitur. )( Desertus, ignotus. PHRAS. 1. Victoria celebris erat, _la victoire était fameuse_. Omnium sermonibus celebrata; in luce Asiæ, in oculis Europæ reportata; illustri laude celebrata; primi nominis erat victoria; victoria ea maximam inter cæteras tulit laudem; celebritatem habuit; clara apud omnes gentes fama erat. Victoria ea non terras solum, sed mare etiam rerum gestarum fama implevit; omnes provinciarum ac regionum sinus fama ejus victoria complevit. 2. Vir est celeberrimus, _c’est un homme très-célèbre_. Summo propter egregias virtutes honore et nomine; amplissimus vir et clarissimus; summum splendorem sua virtute consecutus; vir est, cujus virtutes majoribus quasi theatris expositæ, qui fama nominis sui non terras solum, sed et maria implet; omnium studiis celebratus; quem fama conspectissimum facit; quem rerum gestarum gloria mirifice illustrat. Vir est, qui non modo honestis artibus, sed bellicis laudibus summum inter suos splendorem est assecutus; publice privatimque celebratus. Non sermonibus modo, sed omnium gentium litteris celebratus; clarus vir ac illustri laude conspicuus; spectatus vir, et primi inter suos nominis, fama inclitus, et claro inter suos nomine; vir, qui magnam rebus gestis celebritatem consecutus; qui in summa celebritate vivit; qui celebritate floret inter suos maxima; in gloria ingenti apud suos est; cujus ingens nomen et gloria; celebritate nominis insignis; ingens haberi cœptus. Cf. Gloria, Fama, Egregius. USUS: Celeberrima et frequentissima urbis pars. Res celeberrima est, totaque urbe notissima. In foro, concione celeberrima, frequentissima.

CĔLĔBRĀTĬO, ōnis, f. _Distinction_, _gloire_; _renom_. SYN. Laudatio. EPITH. Quotidiana. USUS: 1. Nihil equidem commemoravi in ea celebratione mearum rerum. 2. Frequentatio, _assemblée nombreuse_. Quæ domus? quæ celebratio?

CĔLĔBRĬTAS, ātis, f. _Affluence_, _concours de monde_. SYN. Hominum cœtus, concursus, frequentia. )( Solitudo. EPITH. Domestica, frequentissima, magna, maxima, quinquennalis, tanta. USUS: Odi celebritatem, fugio homines, lucem aspicere vix possum. Nunquam comitia tanta omnis generis hominum celebritate floruere. Mercatus celebratus summa totius Græciæ celebritate. Theatri, judiciorum, fori celebritas et frequentia. 2. Fama, laus, splendor, dignitas, _célébrité_, _renommée_. Vir summa famæ celebritate. Summam celebritatem sermonis hominum consequi. Judiciorum celebritate distineri. Funeris celebritate aliquem spoliare.

CĔLĔBRO, as, avi, atum, are, a. _Honorer_, _célébrer_, _louer_, _rendre fameux_. SYN. Orno, honesto, laudo, comitor. ADV. Celebrari maxime, privatim, publice, vicatim, descriptionem servorum tota urbe. USUS: 1. Celebrare nomen, memoriam alicujus post mortem. Celebrata hæc sunt omnium litteris. Vir publice privatimque celebratus. Populus magna frequentia me ad Capitolium usque celebravit. 2. Frequento, _fréquenter_. Est hoc omnium sermonibus celebratum. Viam illam suo comitatu celebrat. Cf. Laudo.

CĔLER, eris, ere, _Prompt_, _rapide_. SYN. Velox, volucer, incitatus. )( Tardus, segnis, lentus. PHRAS. Celeres sunt, _ils marchent avec rapidité_. Ea velocitate sunt ut eos volare, non iter facere crederes; tanta incitatione feruntur, ut celeritas, quanta sit, ne cogitari quidem possit. Utuntur festinatione, pernicitate, et velocitate præpropera; maximo vigore ac levitate corporum veloces juvenes. Levium corporum et multa exercitatione pernicium homines; juvenes summa agilitate corporum; ad summam celeritatem nihil reliqui sibi facere soliti; celeritates suscipiunt incredibiles.

CĔLĔRĬTAS, ātis, f. _Rapidité_. SYN. Velocitas, pernicitas, festinatio. )( Tarditas. EPITH. Admirabilis, divina ingenii, expedita et profluens quodammodo, gratior, ignea, incredibilis, ingens, major, maxima, mirabilis, præceps dicendi, prompta et parata in agendo et respondendo, summa. Celeritates dispares, et inter se dissimiles, nimiæ, pares. USUS: Expedita ac profluens in dicendo celeritas. Rapida et celeritate cæcata oratio. Homo volubili, præcipiti dicendi celeritate. Celeritate opus est; celeritas in eo negotio adhibenda, suscipienda; celeritate utendum est. Cf. Celer.

CĔLĔRĬTER, _Rapidement_. SYN. Cito, brevi tempore, mature, quamprimum, propediem. USUS: Celeriter de ea re scribam, transigam. Cf. Cito.

CĔLĔRO, as, avi, atum, are, a. _Accélérer_, _presser_. SYN. Accelero, celeritate utor, celeritatem suscipio.

CELLA, æ, f. _Cellier_, _magasin_. SYN. Locus, ubi aliquid conditur et asservatur, ut granum, oleum, vinum, carnes et quidquid ad penum pertinet. _Item_: sacellum, ædicula sacra. EPITH. Mellaria, olearia, penuaria, vinaria, cellæ plenæ. USUS: Semper boni domini referta cella vinaria, olearia, penuaria est. Sicilia cella penuaria reipub. Romanæ. Frumentum in cellam emit. In cella Concordiæ. In cella Jovis. (Pro cella Monastica. VULG.) _Cellule_. Cubiculum, conclave.

CELLĀRĬUS, ii, m. _Esclave chargé de l’office_, _économe_. * SYN. Qui præest cellæ, penui promendo, _vel_ condendo. USUS: Cibus et potus sine fraude a cellariis præbeatur. Prome quodvis, te facio cellarium.

CĒLO, as, avi, atum, are, a. _Cacher_. SYN. Occulto, obscure fero. PHRAS. Celat consilia sua, _il cache ses projets_. Clam fert consilia; premit animi sui sensa; ab hominum conscientia solertissime removet. Ut cochlea abscondit, et retentat se tacitus. Cf. Abscondo, Taceo, Tego. USUS: Si Deos omnes, hominesque celare possemus, nihil injuste faciendum esset. Aliquem de consilio celare.

CELSĬTAS, ātis, f. _Élévation_, _hauteur_. SYN. Altitudo, excelsitas. USUS: Celsitas animi et magnitudo. Cf. Altitudo.

CELSUS, a, um, _Élevé_, _haut_; _fier_, _superbe_. SYN. Sublimis, altus, erectus, elatus. USUS: Vir celsus et erectus ad omnia, quæ accidere possunt. Celsa dignitatis sede. Cf. Altus, Sublimis.

CENSĔO, es, ui, censum, ere, a. _Être d’avis_, _juger_, _penser_. SYN. Arbitror, puto, existimo, statuo, decerno. ADV. Amplius, ita, uti et republ., magnopere, nominatim videnda, plane prorsus, ita simpliciter. USUS: 1. Magnopere censeo tibi abeundum. Quid senserim, quid censuerim, scis. 2. Decerno, _décréter_. Consules censeant quid agendum. 3. Censum ago, _faire le recensement_. Quinto quoque anno Sicilia censetur, _tous les 5 ans on fait le recensement de la Sicile_. Cf. Judico, Puto, Opinio, Æstimo.

CENSOR, ōris, m. _Censeur_, _magistrat romain_. SYN. Qui præest censui, et moribus populi; magister morum; præfectus moribus. USUS: Magister veteris disciplinæ, severitatis censor.

CENSŌRĬUS, ii, m. _De censeur_; _qui a été censeur_. SYN. Quod censoris est. Qui censor est, _vel_ fuit. USUS: Censorium judicium, notatio, animadversio. Censoria gravitas. Censoriæ severitatis nota aliquem inurere.

CENSŪRA, æ, f. _Dignité de censeur_. SYN. Censoris dignitas, munus. EPITH. Egregia, tota. USUS: Censura morum severissima magistra. Censura Ecclesiastica. Cf. Pœna sacra.

CENSŬS, ūs, m. _Cens_. SYN. Bonorum æstimatio et ipsa bona. USUS: In censum venire. In censu habendo potestas omnis æstimationis habendæ censori permittitur. Aliquem spectare ex censu, æstimare, _estimer qqn d’après sa fortune_. Homo sine censu. Censum peragere, perficere. Aliquæ civitates censu liberatæ sunt. Census annuus ex mutuo, locatione. Cf. Fœnus, Fructus.

CENTĒNUS, a, um, _Cent (dans le sens distributif)_. USUS: Centena sestertia, _cent mille sesterces_.

CENTĒSĬMÆ, ārum, f. pl. _Intérêt de un pour cent par mois_. USUS: Centesimis contentus non est. Tributum ex centesima collatum, _l’impôt du centième sur les ventes à l’encan_.

CENTĬES, _Cent fois_.

CENTO, ōnis, m. _Vêtement grossier_, _couverture_. * SYN. Stragula crassiora filis passim pendentibus. USUS: Centones injecerunt, ne tela contabulationem præfringerent.

CENTRUM, i, n. _Centre_. SYN. Locus medius in sphæra. USUS: Terra in medio mundi sita centrum obtinet.

CENTUM, _Cent_.

CENTŬRĬA, æ, f. _Centurie_, _division du peuple romain_. SYN. Centum homines. Ita erat populus Rom. in centurias distributus. EPITH. Prærogativa, centuriæ cunctæ, paucæ. USUS: Omnium prope centuriarum voce consul factus, creatus.

CENTŬRĬĀTIM, _Par centuries_. Per centurias. USUS: Tributim, et centuriatim descripti ordines.

CENTŬRĬĀTUS, a, um, _Réparti par centuries_. SYN. In centurias distributus, descriptus. USUS: Centuriata, et curiata comitia.

CENTŬRĬĀTŬS, ūs, m. _Grade de centurion_. SYN. Munus centurionis. USUS: Centuriatus in castris palam vendidit.

CENTŬRĬO, as, avi, atum, are, a. _Distribuer en centuries_. SYN. In centurias distribuo, tribuo, describo; centurias conficio. USUS: Vidi conscribi homines et centuriari.

CENTŬRĬO, ōnis, m. _Centurion, qui commande 100 hommes_. SYN. Centuriæ præfectus, dux, ductor; qui ordines ducit. EPITH. Nobilis sui generis. Centuriones pugnaces, lacertosi. USUS: Nihil sibi ex ista laude centurio, nihil præfectus decerpit.

CĒRA, æ, f. _Cire_. EPITH. Commutabilis, extrema, infamis et nefaria, legitima, mollissima. USUS: Mollem ceram ad nostrum arbitrium formamus et fingimus.

CĒRĀRĬUS, ii, m. _Marchand de cire_. SYN. Qui ceram tractat.

CĒRĂTUS, a, um, _Enduit de cire_. SYN. Cera inductus, illitus. USUS: Tabella cerata, _tablette pour écrire_.

CĔRĔBRŌSUS, a, um, _Emporté_, _bouillant_. SYN. Cui durum et pertinax cerebrum. USUS: Senex hic cerebrosus est certo, _ce bonhomme perd assurément la tête_. Cf. Obstinatus, Pertinax.

CĔRĔBRUM, i, n. _Cerveau_, _cervelle_. USUS: Alii dicunt in cerebro esse animæ sedem.

CĒRĔUS, a, um. _De cire_. SYN. E cera fictus. USUS: Cereæ figuræ.

CĒRĔUS, i, m. _Chandelle de cire_, _bougie_, _cierge_. SYN. Fax cerea. USUS: Ad illas statuas tuas et cerea adhibentur.

CĒRĬMŌNĬA, æ, f. _Cérémonie_, _rit_, _coutume religieuse_. SYN. Ritus sacer, cultus religiosus, religio sacrorum. EPITH. Incredibilis, maxima, summa. USUS: Cerimonias prodere, _instruire des cérémonies_, _les transmettre_. Cerimonias polluere, _profaner les rites sacrés_. Cerimoniis præesse. Ea sacra maximis et occultissimis cerimoniis continentur. Sacra Cereris summa religione cerimoniaque conficiuntur. Cerimoniæ ludorum, sepulcrorum. Cerimonias sacras ex majorum instituto sancte obire; sacros in rebus divinis ritus diligentissime tueri, retinere. In adhibendo ritu sacrarum cerimoniarum diligentem operam ponere; præceptas sacrorum cerimonias rite colere.

(Cerimoniale, Cerimoniarius, VULG.) SYN. Sacrorum rituum liber; liber, quo sacræ religionis cerimoniæ continentur. Rituum, officiorum in divino cultu magister; sacrarum cerimoniarum moderator, sacris cerimoniis præpositus, præfectus. Cerimoniæ politicæ. Cf. Officium, Officiosus.

CERNO, is, crēvi, crētum, ere, a. _Voir_, _distinguer_. SYN. Video oculis, _sed sæpius_ animo. ADV. Civiliter, sine armis, melius, plane, penitus, subtilius, tacite. Cerni bipertito, extrinsecus. USUS: 1. Aut superum nihil, aut obscure admodum cernimus. Ne nunc quidem oculis cernimus. 2. Cerno animo, _comprendre_, _remarquer_. Cerno jam animo, mente video, quæ futura sint. Verecunde tu quidem, sed tamen ut cernerem tuum animum. 3. Adeo, æstimo, _faire acte d’héritier_, _accepter une succession_. Ex testamento hæreditatem hodie crevi. Me quasi falsam hereditatem alienæ gloriæ cernere sinas, _laisse moi jouir à un faux titre d’une gloire qui ne m’appartient pas_. (VULG. Dividere cum aliquo hæreditatem). Cf. Video.

CERNŬUS, a, um, _Courbé_, _penché vers la terre_. SYN. Inclinatus, quasi quod terram cernat.

CERTĀMEN, ĭnis, n. _Combat_; _rivalité_, _conflit_. SYN. Contentio, pugna, certatio. EPITH. Æquum, difficile, extremum, forense, gladiatorium vitæ, grave belli, gymnicum, honestum, improbum, magnum, majus, mediocre, præsens. USUS: 1. Acre mihi tecum est pro aris et focis certamen. Descendam tecum in certamen honoris et dignitatis. Nihil me ab hoc certamine gloriæ removebit. In certamen et discrimen rerum omnium veniendum erit. 2. Prœlium, _bataille_, _lutte à main armée_. Certamen instat, oritur, accenditur, _le combat commence_. Exardescunt prælii initia; pugna capessitur; ad certamen descenditur; in certamen venitur; pugna, certamen, manus conseruntur. Certamen tentat, experitur, dimicationem subit, _en venir aux mains_. Ea res certamen præbuit, injecit, _telle fut la cause de la lutte_. Certamen serere, miscere, facere, _combattre_. Certamen extrahere, _prolonger la bataille_. Certamen sedare, dirimere, _terminer la lutte_. Certamen abnuere, defugere, _refuser la bataille_. Cf. Pugno, Contendo, Prœlium, Pugna.

CERTĀTIM, _A l’envi_. USUS: Omnes certatim accurrent.

CERTĀTĬO, ōnis, f. _Lutte_. SYN. Contentio. EPITH. Honesta, iniqua, magna, parva. USUS: Virtuti cum voluptate certatio est. Sit hæc inter eos honesta certatio. Cf. Certamen.

CERTĒ, _Certainement_. SYN. Scilicet, certo, profecto, sine dubio, sine ulla controversia. USUS: 1. Si me tanti facis. 2. Concedentis, _oui_, _certainement_. Epicurus parabiles dixit divitias, certe, nisi etc. 3. At certe, certe, i. e. saltem, _du reste_, _au moins_. Res fortasse veræ, certe graves. Victi sumus, at fracti certe et abjecti.

CERTO, _Certainement_. USUS: Id certo scio; id sane constat; id sine ulla dubitatione affirmem.

CERTO, as, avi, atum, are, n., _nonnunquam_ a. _Lutter_, _combattre_. SYN. Decerto, contendo, belligero; certamen, certatio est mihi cum aliquo. ADV. Plane de sponsione, pugnaciter. PHRAS. Certet necesse est, qui victoriam cupit, _celui qui désire la victoire doit combattre_. Victoriam non aufert, nisi qui fortiter dimicat; nisi qui certamen nullum fugit; nisi qui cum hostibus conflictatur, depugnat, armis disceptat; ferrum et manus cum hoste conserit, prœliis utitur secundis; confligit, signa confert; ad manus venit; certamina ferit; nisi qui in certamen venit, descendit; dimicationem subit; in dimicationem venit Cf. Pugno, Prœlium, Pugna, Contendo, Arma.