Part 151
TŬĔOR, eris, ĭtus sum, eri, d. a. _Veiller sur_, _protéger_, _défendre_. SYN. Tutor, servo, conservo, custodio, foveo, præsideo. )( Derelinquo. ADV. Castissime, commodius, demisse, diligenter, facile, flagitiose, fortiter, honestissime, lautius, male, maxime, melius, mirifice, parum, perfacile, præclare, privatim, prudenter, publice, sanctissime, vigilanter, munifice, æque, admodum. PHRAS. Hunc tu, quæso, omnibus modis tuere, _je vous en supplie, protégez cet homme de toutes les façons_. Sartum, tectum, ut aiunt, ab omnique incommodo, detrimento, molestia sincerum integrumque conserves, in omnibus rebus tegas velim; eum in præsidio ac tutela auctoritatis tuæ latere patiaris; ejus salutem tua benevolentia, præsidio, custodia tuteris; ejus capitis custodiam nunquam dimittas; sine tua tuitione salvum esse non posse existimes. Cf. Defendo, Foveo, Faveo. USUS: Tueri munus suum, mediocritatem in omnibus rebus, societatem conjunctionis humanæ. Hunc Cæsar omnibus præsidiis tuetur ac defendit. Rem familiarem, gratiam et auctoritatem suam tueri et conservare, _conserver ses biens, son crédit et son autorité_.
TŬGŬRĬUM, ĭi, n. _Hutte de paysan_, _cabane_. SYN. Habitatio rustici.
TŬĬTĬO, ōnis, f. _Garde_, _conservation_, _défense_, _protection_. SYN. Custodia.
TUM, _Alors_; _tant... tant_, _et... et_; _tantôt... tantôt_. SYN. Tunc, illa tempestate; partim. USUS: Quid tum inde? Cum alia multa, tum hoc maxime. Tum Græce, tum Latine, _tant en grec qu’en latin_, _et en grec et en latin_, _en grec comme en latin_. Modo unum, tum autem plures vidi.
TŬMĔO, es, ŭi, ere, n. _S’enfler_, _se gonfler_, _s’emporter_. SYN. Turgeo, turgesco, in tumore sum. ADV. Penitus. USUS: Sapientis animus nunquam turgescit, nunquam tumet, _l’âme du sage ne s’emporte jamais, jamais elle n’est gonflée de colère_. Negotia tument, _les affaires sont dans un état alarmant, couvent quelque désastre_.
TŬMĬDUS, a, um, _Enflé_, _gonflé_; _irrité_, _courroucé_. SYN. Turgidus, inflatus, velut omnes dictaturas consulatusque gereret in voce viribusque suis. USUS: Membrum vitiose tumidum, _membre tuméfié_. Serpens inflato collo, tumidis cervicibus, _au cou gonflé_. Cf. Superbus, Arrogans.
TŬMOR, ōris, m. _État de ce qui est enflé_; _agitation_, _emportement_. SYN. Inflatio. EPITH. Repentinus, recens. USUS: Repentinus oculorum tumor. Erat in tumore animus, _son âme était soulevée_. Recedit jam animi tumor. Ne desererem hunc tumorem rerum, _cette fermentation_, _ces troubles sur le point d’éclater_. Cf. Superbia.
TŬMULTŬĀRĬUS, a, um. _Levé à la hâte_; _fait à la hâte_, _précipité_, _désordonné_. SYN. Properatus, subitarius, repentinus. USUS: Dux, miles, exercitus tumultuarius. Sermo fortuitus et tumultuarius, _discours improvisé_.
TŬMULTŬĀTĬO, ōnis, f. _Bruit_, _tumulte_.
TŬMULTŬOR, aris, atus sum, ari, d. _Être en désordre_; _s’agiter_, _se soulever_. SYN. Turbas facio, inquietus sum. USUS: Quid tumultuaris soror? quid insanis? _Pourquoi tout ce bruit, ma sœur? es-tu folle?_ Cf. Turba, Tumultus.
TŬMULTŬŌSĒ, _D’une manière pleine de trouble, confuse, bruyante_. SYN. Magno tumultu. PHRAS. Tumultuose agere, _agir d’une manière désordonnée_, _faire une révolution_. Mare cœlo miscere; cœlum ac terras miscere; tragœdias, tumultum excitare; turbas facere, concire; tragœdias efficere. Cf. Turba, Tumultus.
TŬMULTŬŌSUS, a, um, _Désordonné_, _confus_, _bruyant_. SYN. Turbulentus. USUS: Tumultuosa et seditiosa vita, oratio.
TŬMULTŬS, ūs, m. _Désordre_, _tumulte_; _trouble de l’esprit_, _crainte_. SYN. Motus, turba, seditio; trepidatio. EPITH. Civilis, domesticus, finitimus, magnus, proximus, tantus, terribilis. PHRAS. 1. Periculum est aperti tumultus, _on redoute des troubles publics_. Res pro seditione est; res ad seditionem spectat; res a consilio ad vim abit; in metu sumus, ne qua repentina vis in civitate exsistat; ne quid turbulenti conflent; ne qua in civitate tempestas excitetur, cooriatur. Tempestas a seditiosis civibus urbi impendet certissima. 2. Ea res ingentem tumultum fecit, _cette affaire excita un grand désordre_. Ingentem in urbe tumultum excitavit, fecit, præbuit, commovit, conflavit, concivit; turbas ingentes fecit, concivit; ea re effectum est, ut omnia terrore et tumultu streperent; ut tumultu cuncta turbarentur. Cf. Turba, Turbo, Seditio. USUS: Quid hos tumultus ciemus? Conticescente tumultu. Tumultum, rixas, jurgia comprimere, sedare, componere, _apaiser le bruit, le désordre_.
TŬMŬLUS, i, m. _Élévation de terrain_, _éminence_, _tertre_. SYN. Locus ex terra leviter eminens. EPITH. Excellens. USUS: 1. Tumuli silvestres. 2. Sepulcrum, _tombeau_. Alexander cum ad Achillis tumulum in Sigeo adstitisset Cf. Collis, Sepulcrum.
TUNC, _Alors_. SYN. Tum, illo tempore, illa tempestate, per id tempus, per id temporis. )( Nunc. USUS: Sed erat tunc excusatio, nunc nulla est.
TUNDO, is, tŭtūdi, tunsum, ere, a. _Battre à coups redoublés, frapper_. SYN. Cædo, pulso, verbero. ADV. Nihilominus, vehementissime. USUS: Bacillo oculos alicui tundere, _pocher les yeux de qqn à coups de bâton_. Cf. Pulso, Verbero.
TŬNĬCA, æ, f. _Vêtement de dessous des Romains_, _tunique_. SYN. Vestis brevior virorum. EPITH. Pulla, solivaga, talaris, manicata, trita. USUS: Cum tunica et pallio. Tunicam ponere.
TŬNĬCĀTUS, a, um. _Vêtu d’une tunique_, _en tunique_. USUS: Metus tunicatorum, _frayeur du menu peuple, des gens de basse condition, vêtus seulement d’une tunique_.
TURBA, æ, f. _Foule en désordre_, _multitude_, _cohue_; _trouble_, _désordre_, _confusion_. SYN. Multitudo, conventus hominum, concio, multitudo in unum conglobata ac semetipsam turba impediens; juvenum manus, juvenum globus, circumfusa in concionis modum turba confertissima; vulgus; seditio, vis, tumultus. EPITH. Magna, media, nocturna, nova, prætoria, similis, vana. USUS: 1. Ex hac turba et colluvie discedam. 2. Tumultus, seditio, _scène de désordre_, _tumulte_. Ingentes turbas concitare, moliri, facere, concire. 3. Perturbatio, _confusion_. Ecce nova turba et rixa. Quanta in turba et confusione rerum vivimus! _dans quel désordre et dans quelle confusion de toutes choses nous vivons!_ E turbis se evolvere, exsolvere. Cf. Multi.
TURBĀTĒ, _En désordre_. USUS: Omnia raptim et turbate aguntur.
TURBĀTOR, ōris, m. _Celui qui trouble_, _perturbateur_. USUS: Pacis turbator.
TURBĬDĒ, _Avec trouble_, _avec confusion_. SYN. Turbulenter, inconstanter.
TURBĬDUS, a, um, _Troublé_, _agité_, _confus_. SYN. Perturbatus, confusus. PHRAS. 1. Nunquam illum æque turbidum vidi, _je ne l’ai jamais vu aussi troublé_. Tanto animi motu perturbatum, ita perculsum percussumque, nihil ut consilio, ratione, ordine ageret, nec lingua, nec ore consisteret, numquam vidi. Commotum sæpe perculsumque vidi antea, sed nunc adeo color ipse immutatus est, vultus, oratio, mens denique ipsa excidit et conscientia peccati mutum, exanimatum ac vix vivum reliquit. Confusus animo, nec auribus quidem et oculis satis constat; neque animo, neque lingua satis compos, vix apud se est, ita perturbato atque incerto præ ægritudine animo est. Hominem tam commotum nunquam vidi alias, sic ut nec animus illi suppetere nec constare mens sana videretur. Eo nuntio ita percussus est, ut animo adesse eum nemo existimaret. USUS: 1. Mens omni turbido motu semper vacans. 2. Impurus, sordidus, _trouble_, _fangeux_. Aqua turbida et cadaveribus inquinata, _eau trouble et souillée par le séjour des cadavres_. 3. Miser, calamitosus, _funeste_, _malheureux_. Turbidis rebus, temporibus adversis.
TURBO, as, avi, atum, are, a. _Mettre en désordre, troubler, agiter, inquiéter_. SYN. Obturbo, perturbo, misceo, permisceo. PHRAS. Omnia in republica turbantur, _la république est pleine de troubles_. Nullum tam turbulentum reipublicæ tempus fuit; annus est domi forisque infestus; plurimum turbarum infinita hominum licentia concitum est; nusquam res quietæ; omnia divina humanaque jura miscentur; civilibus fluctibus tument omnia, maximæ ubique turbæ et tragœdiæ excitantur, efficiuntur. Tumultus non jam foro se continet, sed totam passim urbem pervadit. Ex agris in urbem tumultus penetrat, spemque omnem concordiæ exturbat. Tumultus repens ex agris in urbem illatus rempublicam in summum discrimen adducit. Perlatus ad cives tumultus omnem reipublicæ statum convellit, conturbat, inflammat. Urbes et oppida implentur. 2. Is casus vehementer me turbavit, _cet événement m’a fortement troublé_. Mirifice me perculit; omnem animi statum inflammavit, incitavit, conturbavit; mentem propemodum e sua sede et statu dimovit; mentem prope exturbavit meam, consilium eripuit. USUS: In Hispania turbatum est aliquid. Omnia turbavit et miscuit. Vide ne quid turbet. Turbare aliquid ac pacem sollicitare.
TURBO, ĭnis, m. _Tourbillon_. SYN. Ventus omnia turbans ac involvens. EPITH. Maximus, sævus. USUS: 1. Tanquam turbine aliquo et tempestate everti. Tu procella patriæ, turbo et tempestas pacis. 2. Coni figura inversa, _toupie_, _sabot_. Turbinem versare.
TURBŬLENTĒ, _D’une manière orageuse_, _avec trouble_, _confusion_, _désordre_. SYN. Turbide, temere.
TURBULENTUS, a, um, _Plein de confusion, de désordre_. Turbidus, nata in vanos tumultus ingenia. )( Tranquillus. ADV. Necessario. USUS: Turbulenta, temeraria, cæca consilia. Tempora, tempestas reipublicæ turbulenta. Cf. Turbidus.
TURGĔO, es, et TURGESCO, is, ere, n. _S’enfler_, _se gonfler_; _être_ _enflé_, _gonflé_. SYN. Tumeo, inflatus sum. ADV. Penitus.
TURGĬDUS, a, um, _Enflé_, _gonflé_. SYN. Tumidus, inflatus.
TURMA, æ, f. _Escadron_, _troupe de cavalerie_. SYN. Equitum ordo, globus, manus.
TURMĀLIS, e, gen. com. _Relatif à un escadron_, _d’escadron_. USUS: Scipio ille major Corinthiis statuam pollicentibus eo loco, ubi essent aliorum imperatorum, turmales dixit displicere, _les Corinthiens promettaient à Scipion de lui ériger une statue à côté de celles de leurs généraux_: _Je n’aime pas les escadrons, dit-il_, _c. à d._, _la foule (à être confondu dans la foule)_.
TURMĀTIM, _Par compagnies_, _par escadrons_. SYN. Per turmas, agmine.
TURPĬCULUS, a, um, _Un peu laid_, _assez laid_. USUS: Jocus in turpiculis rebus ponitur, _la plaisanterie s’applique aux choses basses et laides_.
TURPĬFĬCĀTUS, a, um, _Souillé_, _dégradé_, _défiguré_. USUS: Depravatio ac fœditas turpificati animi.
TURPIS, e, gen. com. _Laid_, _difforme_; _honteux_. SYN. Inhonestus, deformis, fœdus, inquinatus, infamis, flagitiosus, nequam. ADV. Æque, omnino non. PHRAS. 1. Cave ne quid turpe admittas, _prenez garde de faire qqche de honteux_. Ne quid dissolute ac turpiter agas; ne quid dedecoris admittas, aut quod fœdum sit et flagitiosum, quod crimini esse possit; vide ne quid indecore effeminateque facias; ne in turpem verborum obscœnitatem delabare; ne quid in tua vita moribusque maculæ hæreat, resideat; ne probrum, labem ac infamiam moribus aspergas tuis, aut majorum claritudini inferas; ne priores tuas laudes vitæ turpitudine deformes. Cave ne quod dedecus suscipias, concipias, in te admittas; ne in flagitiis, in dedecore voluteris; ne in flagitia te ingurgites. 2. Hoc apud illos turpe non est, _chez eux, cela n’a rien d’infamant_. Nullam ea res apud illos infamiam habet; in vitiis illud non ponitur; illud in rebus turpibus non habetur; illud turpe nemo putat, existimat; eorum moribus illud ab honestate remotum non est. Id nemini est turpitudini; illud eorum moribus nefas non habetur; illud eorum moribus flagitium non est. USUS: Luxuria tum omni ætati turpis, tum senectuti est fœdissima, _la débauche, honteuse à tout âge, est surtout dégradante pour la vieillesse_. Id non modo turpe est, sed sceleratum et nefarium. Turpis homo, vita infamis.
TURPĬTER, _D’une manière honteuse_, _infâme_. SYN. Turpe, obscœne, nequiter, nefarie. USUS: Timeo ne quid turpiter faciam.
TURPĬTŪDO, ĭnis, f. _Laideur morale_, _honte_, _turpitude_, _infamie_. SYN. Deformitas, obscœnitas, infamia, macula, flagitium, dedecus, labes, deformatio, depravatio, fœditas. EPITH. Accusabilis, domestica, flagitiosa, insignis, major, maxima, nefaria, sempiterna, singularis, summa, tota, vera ficta, plurima. USUS: Nulla pars vitæ ejus summæ turpitudinis fuit expers. Omni turpitudine se fœdavit, quam ille nunquam eluet aut delebit Nihil non turpitudinis subiit; omni turpitudine notatus est. Ea causa turpitudinem habet. Omnia fugiendæ turpitudinis adipiscendæque honestatis causa facio, _je fais tout pour éviter le déshonneur et mériter la considération publique_. Cf. Dedecus, Turpis.
TURPO, as, avi, atum, are, a. _Rendre laid_, _défigurer_, _souiller_. SYN. Fœdo. USUS: Jovis aram sanguine turpat. Poet.
TURRIS, is, f. _Tour_. Celsa moles. EPITH. Alta, altissima. USUS: Ex alta turri situ et opere multum edita dejectus.
TURTUR, ŭris, m. _Tourterelle_.
TUSSĬO, is, ire, n. _Tousser_. SYN. Tussi laboro, tussi urgeor.
TUSSIS, is, f. _Toux_. SYN. Screatus. USUS: Tussim pectore expellere.
1. TŪTĔ, _Toi-même_. SYN. Tu ipse. USUS: Ut tute mihi præcepisti.
2. TŪTĒ, _Sûrement_, _en sûreté_. SYN. Tuto, impune.
TŪTĒLA, æ, f. _Soins vigilants_, _garde_, _conservation_, _défense_; _tutelle_. SYN. Fides, defensio, patrocinium, clientela. EPITH. Legitima, præclara; turpis. USUS: Filios suos alicujus tutelæ commendare; in tutelam alicui tradere; tutelæ subjicere. Pupillus cum primum in tutelam venerit; in tutela fuerit. Tutela se abdicare. Omnia hæc nostra latent in tutela et præsidio armorum. Cf. Præsidium.
1. TŪTOR, aris, atus sum, ari, d. a. _Veiller à ou sur_, _garder_, _protéger_, _défendre_. SYN. Tueor, salvum, invictum præsto. ADV. Accuratissime, copiosius, facile. USUS: Provinciam, fines armis tutari. Cf. Tueor.
2. TŪTOR, ōris, m. _Protecteur_, _défenseur_; _tuteur_ (_t. de droit_). SYN. Defensor, patronus. EPITH. Castus, fidelis, legitimus, verus, annuus. USUS: Tutorem alicui instituere. In tutorum potestate est pupillus. Respublica orba consulis fidem, tanquam legitimi tutoris implorat. Tutor religionis.
TŪTUS, a, um, _Qui est en sûreté_, _qui ne court aucun danger_, _qui n’a rien à craindre_. SYN. Metu _vel_ periculo vacuus, tectus; septus, munitus, securus, in tuto locatus; nihil insidiarum habens; sanctus, sacrosanctus. ADV. Maxime, plane, prorsus. PHRAS. Tutus jam est, _maintenant il est en sûreté_. In tuto est; in portu navigat; in portu est; in vado est; cautum illi est. Cf. Securus. USUS: Tutam et tranquillam vitam degere. Tutus ab inimicis. In tuto collocare; in tuto esse; mare tutum præstare.
TŬUS, a, um, _Ton_, _ta_; _le tien_, _la tienne_. USUS: Panætius ille tuus. Tuorum curam gere.
TY̆PUS, i, m. _Figure_, _image_. SYN. Signum, forma. PHRAS. Librum typis edere, _imprimer un livre_. Typis mandare, commendare, committere; typis exprimere, edere, in lucem emittere; typis excudere, evulgare. USUS: Typos tibi mando.
TY̆RANNĬCĒ, _Tyranniquement_. SYN. Superbe, crudeliter.
TY̆RANNĬCUS, a, um, _Tyrannique_, _de tyran_, _cruel_. SYN. Leges, facta tyrannica.
TY̆RANNOCTŎNUS, i, m. _Meurtrier d’un tyran_, _tyrannicide_. SYN. Tyranni interfector (VULG. tyrannicida).
TYRANNIS, idis, f. _Autorité d’un tyran_, _tyrannie_. PHRAS. Tyrannidem occupare, _s’emparer de la tyrannie_. Imperium sibi arripere; regnum invadere; capiti fortunæ regiæ insignia per vim adjicere; regium fastigium affectare et occupare. USUS: Tyrannidem occupare. Tyrannidem evertere, delere.
TY̆RANNUS, i, m. _Tyran_; _monarque absolu_, _autocrate_. SYN. Ereptor libertatis, oppressor civitatis. EPITH. Crudelissimus, firmus opibus et voluntate, insanus, crudelis, inanis, gloriosus fama, gratus beneficio, importunus, amens, intolerandus, libidinosus, teter. USUS: Tyrannus quam qui unquam fuit sævissimus ac violentissimus in suos. Nulla est nobis societas cum tyrannis, sed potius summa distractio.
U
1. ŪBER, ĕris, n. _Sein_, _mamelle_. SYN. Mamma.
2. ŪBER, ĕris, omn. gen. _Riche_, _abondant_, _plein_; _fécond_, _fertile_. SYN. Fecundus, ferax, fertilis, abundans, copiosus. USUS: Agro bene culto nihil est nec usu uberius, nec specie ornatius, _rien ne saurait être ni plus utile ni plus beau qu’un champ bien cultivé_. Plenior et uberior ad dicendum, _orateur plus plein, plus abondant_. Cf. Copiosus.
ŬBERTAS, ātis, f. _Richesse_, _abondance_; _fertilité_. SYN. Abundantia, copia, magnitudo. EPITH. Maxima, vetus, summa agrorum. USUS: Omnis ubertas et quasi silva dicendi. Summa ubertas et copia frugum. Cf. Copia.
ŬBĬ, _Où_. SYN. Quo loco. USUS: 1. Nemo est quin ubivis quam ibi ubi est esse malit. 2. Postquam, cumprimum, simul ut, _dès que_. Ubi galli cantum audit, mensam tolli jubet. 3. In quo, _où_ (_sur quoi_, _avec quoi_, _dans lequel_). Porticus ubi ambulabam. In ea urbe ubi natus es. Ubi gentium est is homo?
ŬBĬCUMQUE, _En quelque lieu que, partout où_. SYN. Quocumque in loco, ubi ubi. USUS: Ubicumque gentium et terrarum fueris.
ŬBĬNAM? _Où?_
ŬBĪQUE, _En quelque lieu que ce soit_, _partout_. USUS: Mortales qui ubique sunt.
ŬBĬVIS, _En quelque lieu que ce soit, partout_. USUS: Ubivis esse malim, quam ibi.
ŪDUS, a, um, _Humide_, _mouillé_, _arrosé_. SYN. Udis oculis respicies, _vous regarderez avec des yeux baignés de larmes_.
ULCĔRĀTUS, a, um, _Ulcéré_. SYN. Exulceratus.
ULCĔRŌSUS, a, um, _Couvert d’ulcères_. SYN. Plenus ulceribus.
ULCISCOR, eris, ultus sum, cisci, d. _Punir qqn d’une injustice commise, se venger de lui, ou venger l’injure elle-même_. SYN. Vindico, punio, persequor, pœnam repeto, injurias persequor, male meritis refero quod debeo, pœnas sumo, expeto. PHRAS. 1. Nihil laudabilius esse statuo quam injurias non ulcisci, _je ne connais rien de plus digne de louange que le pardon des injures_. Nihil ad laudem illustrius esse statuo, quam injurias contemnere, oblivisci; injurias ex animo delere; minime persequi; ultione non persequi; de injuria persequenda, referenda nihil omnino cogitare; referendæ injuriæ curam non suscipere; ultionem injuriarum non spectare, non curare; de referenda injuria minimum laborare. In contemnendis, obliviscendis, ex animo evellendis, ex memoria delendis injuriis, oblivione voluntaria conterendis, eximiam sitam esse laudem mihi persuadeo. 2. Ulciscar istam calumniam, _je poursuivrai la vengeance de cette calomnie_. Calumniam hanc non inultam patiar; pro istis injuriis graviter ulciscar; injuriam hanc certo persequar; gravem me ad calumnias istas vindicem servabo; ultor ero calumniæ; punitor doloris mei; vindicabo quam acerrime maledicta illa; dolorem ex calumnia meum justa ultione explebo; pœnas pro calumnia graves capiam; justus dolor ad repetendas calumniæ hujus pœnas me excitat, nec inultum id, quidquid est, a me auferes. USUS: Meas injurias nondum sum ultus. Ultus est Sylla hujus victoriæ crudelitatem. Ulcisci inimicum, _se venger de son ennemi_. TRANSL. _Venger qqn_. Fratres occisos, patrem justa per arma ulcisci. Quid tam necessarium tenere arma quibus possis te ulcisci lacessitus, _ces armes dont on peut se servir, pour se défendre, quand on est attaqué_. Cf. Vindico.
ULCUS, ĕris, n. _Ulcère_, _plaie_. SYN. Plaga inveterata et sordida. USUS: Et tu tanquam unguis in hoc ulcere.
ULLUS, a, um, gen. ius, dat. i, _Un_, _quelqu’un_, _une personne_. SYN. Aliquis, unus. USUS: Ullum nummum nemini debeo. Si ulla erit libertas. Sine ullo _vel_ uno metu.
ULTĬMUS, a, um. _Le plus éloigné_, _le plus reculé_, _extrême_, _le dernier_. SYN. Postremus, extremus, novissimus, summus. USUS: Ex ultimis terris arcessitus. Ab ultimo principio hujus urbis ad hoc tempus.
ULTĬO, ōnis, f. _Vengeance_. SYN. Vindicta. )( Gratia. USUS: Ultionem parare. Cf. Ulciscor, Vindico.
ULTOR, ōris, m. _Vengeur_. SYN. Vindex, punitor. USUS: Injuriarum nostrarum ultor.
ULTRA, _Au-delà_, _plus loin_. SYN. Supra. )( Citra. PHRAS. Ultra quam constitueram, progressus sum dicendo, _j’ai été plus long dans mon discours que je ne m’étais proposé_. Longius vagata est oratio; cursus dictionis longius me extulit provexit; fines dicendi longius ac volueram protuli; orationem produxi longius; quantumcumque me retinui, longius tamen oratione lapsus sum; oratio inter præscriptos dicendi fines non consedit. USUS: Ultra quam satis sit angeris, _au-delà de la nécessité_. Oratio elegans, ut nihil possit ultra, _discours on ne peut plus élégant._
ULTRIX, īcis, f. _Celle qui venge_, _vengeresse_ (_poét._). SYN. Vindex.
ULTRŌ, _De ce côté-là_; _spontanément_, _librement_. SYN. Sponte, non quæsitus. USUS: 1. Omnia ei ultro pollicitus sum, _je lui ai tout promis de moi-même_. 2. Ultro citroque, _çà et là_, _de côté et d’autre_. SYN. Huc illuc, vicissim. USUS: Ultro citroque cursare, navigare, commeare. Beneficia ultro citroque data.
ŬLŬLĀTŬS, ūs, m. _Hurlements_; _cris de douleur_. USUS: Victoriam conclamant et ululatum tollunt.
ŬLŬLO, as, avi, atum, are, n. _Hurler_, _pousser des hurlements_, _crier_; canere, _chanter avec force inflexions et sons aigus_ (propr. canum et luporum). USUS: Inclinata et ululanti voce. Cf. Plango.
UMBĬLĪCUS, i, m. _Le milieu, le point central_; _nombril_. EPITH. Certus. USUS: Is locus qui in medio Siciliæ est, et umbilicus ejus insulæ nominatur, _s’appelle le centre de cette île_.
UMBO, ōnis, m. _Partie centrale et relevée en bosse d’un bouclier_; _le bouclier lui-même_. USUS: Umbonibus incussaque ala sternuntur hostes, _les ennemis sont défaits à coup de boucliers et par la seule force des bras_.
UMBRA, æ, f. _Ombre_. EPITH. Fatalis, infera, tenuis. USUS: Umbram equitis Romani videtis, simulacrum pristinæ dignitatis. Umbras falsæ gloriæ consectari. Omnes umbras timet. Umbræ et eminentiæ in pictura, _l’ombre et la lumière en peinture_.
UMBRĀCŬLUM, i, n. _Tout objet qui donne de l’ombre_, _ombrage_. SYN. Locus frondibus tectus. TRANSL. École. USUS: Ex umbraculis eruditorum otioque scholæ in solem et pulverem prodire, procedere, _quitter les leçons des savants et la tranquillité de l’école pour braver les ardeurs du soleil et la poussière des combats_.
UMBRĀTĬLIS, e, gen. com. _Qui reste à l’ombre_, _paresseux_, _désœuvré_; _formé dans une école_. SYN. Quod in umbra et otio versatur. USUS: E domestica et umbratili exercitatione medium in agmen, in pulverem, in clamorem, in castra, in aciem forensem prodire, et ex litteris aliquid in lucem aspectumque proferre, _sortir du silence de la retraite et s’élancer dans l’arène, au milieu des cris et du tumulte du forum_. Oratio mollis et umbratilis. Cf. Fucatus.
UMBRŌSUS, a, um, _Qui a beaucoup d’ombre_, _ombreux_, _ombragé_. SYN. Opacus, umbrifer. PHRAS. Locus umbrosus, _lieu rempli d’ombre_. Locus ambientibus ramis, vix in densam umbram cadente sole, contectus; multa arborum frondiumque amœnitate opacatus. Cf. Opacus.
ŪNĀ, _Ensemble_. SYN. Simul, pariter, communiter. USUS: Si in Italia fueris, erimus una. Cf. Simul.
ŪNĂNĬMIS, e, gen. com. _Qui est de même avis, qui est d’accord, unanime_. USUS: Unanimes fratres, sodales. Cf. Concors.
ŪNĂNĬMĬTAS, ātis, f. _Bon accord_, _bonne harmonie_, _bonne intelligence_. USUS: Nulla re magis, quam unanimitate regna continentur.
UNCĬA, æ, f. _Once_. SYN. Assis pars duodecima.
UNCĬNĀTUS, a, um, _Crochu_. SYN. Aduncus, hamatus.
UNCTĬO, ōnis, f. _Action d’oindre_. SYN. Unctura.
UNCTOR, ōris, m. _Celui qui frotte qqn d’essence ou d’huile_. SYN. Aliptes. EPITH. Bonus.
UNCTŪRA, æ, f. _Action d’oindre_. SYN. Unctio. EPITH. Servilis.
UNCUS, i, m. _Croc_, _crochet_. USUS: Uncus fugitivo impactus est.
UNDA, æ, f. _Onde_, _flot_, _vague_. SYN. Fluctus. USUS: Undæ comitiorum. Cf. Mare.
UNDE, _D’où_. SYN. Ex quo, a quo. Ratione causæ, originis a re, loco. USUS: Eloquentia, unde longe absum. Materia, unde orta sunt omnia. Quærimus unde sit beata vita. Unde omnia manant.
UNDĔCĬES, _Onze fois_.
UNDĔLĬBET, _De quelque part que ce soit_.
UNDĒQUINQUĀGĒSĬMUS, a, um. _Le quarante-neuvième_.
UNDĒVĪCĒSĬMUS _vel_ vigesimus, a, um, _Le dix-neuvième_.
UNDĒVĪGINTI, _Dix-neuf_.