Part 152

UNDĬQUE, _De tous côtés_, _de toutes parts_. SYN. Ex omni parte, ex omni genere. USUS: Undique ex omni regione terrarum concurritur. Aut undique religionem tolle, aut usquequaque conserva, _il faut ou faire disparaître la religion de partout ou la conserver partout_. Honestas undique perfecta, _honnêteté parfaite de tout point_. A tergo, a fronte, a lateribus, ex omnibus partibus undique tenetur.

UNGO, is, xi, ctum, ere, a. _Oindre_, _frotter d’un corps gras_ (_parfum_, _onguent_, _huile_). SYN. Perungo, unguentis oblino. USUS: Cæsar unctus occubuit. Cum is caput et os unguento perfricaret et ungeret.

UNGUENTĀRĬUS, ĭi, m. _Parfumeur marchand de parfums_. SYN. Qui unguenta conficit _vel_ vendit.

UNGUENTUM, i, n. _Onguent_, _parfum_, _essence_. SYN. Odorum variorum permistio. EPITH. Conditum suavitate, moderatum. USUS: Unguentis oblitus. Unguentis effluens calamistrata coma.

UNGUĬCŬLUS, i, m. _Ongle du doigt_. USUS: A teneris unguiculis, _dès la plus tendre enfance_.

UNGUIS, is, m. _Ongle_. EPITH. Transversus, adversus, ferus. USUS: Ab imis unguibus ad summum verticem, _depuis le bout des ongles jusqu’au sommet de la tête_, _des pieds à la tête_. Unguibus eum discerpsere. Ungues dempserat illi tonsor, collegit. Unguis in ulcere exstitit. Unguibus in faciem violare. Transversum unguem non oportet discedere, _s’écarter d’une ligne_.

UNGŬLA, æ, f. _Sabot_, _corne_, _griffe_, _serre_. EPITH. Vehemens. USUS: Ungula equi, jumentorum.

ŪNĬCĒ, _Uniquement_, _particulièrement_, _singulièrement_. SYN. Singulariter. USUS: Patriam unice diligit. Hunc tibi unice commendo.

ŪNĬCUS, a, um, _Unique_, _seul_. SYN. Unus, unigena, singularis. USUS: Erat hoc unicum solatium in malis.

ŪNĪUSMŎDI, _De même espèce_. SYN. Non varius. )( Multiformis. USUS: Materia semper est uniusmodi, sui similis.

ŪNĬVERSĀLIS, e, gen. com. _Universel_, _général_. SYN. Universus, absolutus. USUS: Causa universalis.

ŪNĬVERSĒ, _En général_. SYN. Generatim, generaliter.

ŪNĬVERSĬTAS, ātis, f. _Universalité_, _totalité_. SYN. Universum, mundus. USUS: Universitas rerum qua omnia continentur. (Universitas, VULG.), _université_. Latine: Doctrinarum omnium sedes; artium ac disciplinarum omnium palæstra _vel_ emporium. Cf. Academia.

ŪNĬVERSUS, a, um, _Tout entier_, _tout_. SYN. Totus, omnis, infinitus, confusus. USUS: Quid potest esse extra universa? _Que peut-il y avoir en dehors du tout?_ Rem universam in partes distribuere. DEUS separatim ab universis singulos diligit, _DIEU aime chaque homme en particulier, séparé de la totalité_.

UNQUAM, _Une fois par hasard_, _une fois quelconque_, _un jour_, _jamais_. SYN. Ab omni memoria, post homines natos, post hominum memoriam, ex omni memoria, post nostram patrumque memoriam. )( Nunquam. USUS: Omnes qui unquam fuere superat. Nihil unquam post homines natos.

ŪNUS, a, um, gen. īus, dat. i, _Un_, _une_, _un seul_, _une seule_. SYN. Solus, singularis. USUS: Ut esset unus e nobis. Unum sustinere pauci possunt, utrumque nemo. In unius anima positas omnes spes habemus. Ad unum omnes assentiunt. (Unus post alterum, VULG.), _l’un après l’autre_. Latine: Super alium alius; alia super alia; aliud ex alio. (Unus est melior quam alter, VULG.), _l’un est meilleur que l’autre_. Latine: Alius alio melior. Ad neminem unum imperii summa rediit, sed separarim suam quisque classem administrabat, _le pouvoir suprême ne fut rendu à personne individuellement, mais chacun gouvernait séparément sa flotte_. In unum locum conducere, cogere, _dans le même lieu, dans le même endroit_. In unum corpus coalescere; in unum confundi; in unum congruunt res omnes.

ŪNUSQUISQUE, _Chacun_. SYN. Singuli, quisque. )( Nemo, nullus.

URBĀNĒ, _Gracieusement_, _poliment_. USUS: Urbane faceteque aliquem irridere, _railler_, _finement_, _avec esprit_.

URBĀNĬTAS, ātis, f. _Urbanité_, _politesse_; _élégance_, _pureté du langage_; _raillerie de bon ton_, _de bon goût_. SYN. Sal, comitas, civilis vita. EPITH. Facetosa, pristina, summa. USUS: Vir nostrorum hominum urbanitate limatus. Urbanitatis externæ color nostris oratoribus deficit. Libandus est etiam ex omni genere urbanitatis facetiarum quidam lepos. Omnis illa vetus urbanitas exaruit. Homo importunus urbanitatem omnem deposuit. Desideria urbis et urbanitatis depone, _le séjour de Rome_, _la vie de Rome_. Cf. Humanitas.

URBĀNUS, a, un, _Poli_, _de bon ton_; _spirituel_, _fin_. SYN. Non inurbanus, facetus. USUS: Urbani sales. Homo cautus et urbanus. 2. Qui in urbe habitat _vel_ quod urbis est, _relatif à la ville, de ville_, _urbain_. )( Rusticus. Manabat latius malum illud urbanum. Urbanarum rerum perturbatio. Urbanus Prætor. Cf. Humanus.

URBS, urbis, f. _Ville_. SYN. Civitas. EPITH. Amantissima, amplissima, antiqua, clarissima, nobis amicissima, copiosissima, firma, permagna, fortunatissima, hostilis et bellica, munitissima; non solum incolumis sed etiam ornata. Urbes inimicissimæ, locupletes, infestissimæ alicui imperio, maritimæ, militares, maximæ, turpissimæ. PHRAS. 1. Urbs nobilis et præclara, _ville noble et illustre_. Urbs et natura, et situ, descriptione ædificiorum et pulchritudine inprimis nobilis ac opulenta. Urbs vetus et copiosa, eruditissimis hominibus studiisque liberalissimis affluens. Urbs situ et opere munita, fossis ac mœnibus septa ac valida. Urbs amplissima et ornatissima, atque omnibus rebus aucta. Urbs florentissima potentissimaque, referta copiis, descriptione ædificiorum, una omnium pulcherrima. Urbs ad res gerendas opportuna, situ et natura munitissima, opulenta eadem et copiosa. 2. Urbs capta est, _la ville a été prise_. Hostibus præda facta est; in hostium manus venit; in hostium potestatem pervenit; in deditionem accepta est; urbe hostes potiti sunt; urbem ditionis suæ fecere hostes. USUS: Urbem constituere, ædificare. Urbem capere, exscindere, evertere. Urbem relinquere, deserere. Urbe excedere.

* URCĔUS, i, m. _Vase en terre_, _cruche_. USUS: Urcei fictiles, aquarii.

ŪRĒDO, ĭnis, f. _Nielle ou charbon_, _maladie des plantes_. SYN. Morbus stirpes adurens. USUS: Si uredo aut grando segeti nocuit.

URGĔO, es, ursi, ere, a. _Pousser_, _presser_, _faire avancer_. SYN. Impello, incito, premo, insto. ADV. Angustius, diutius, graviter, rustice, sane, acriter, valde. PHRAS. Urgere te non desistam, _je ne cesserai de vous presser vivement_. Usque te premam, instabo, insectabor, poscam ut enitaris, elabores, rem perficias. Anniti, minari, etiam clamoribus et convitio impellere te non desistam, ut vel coactu meo rem suscipias; insistam, flagitabo, sollicitabo nec remittam; non desistam nec cessabo obtundere, dum perfecta videam quæ inchoasti. USUS: Urge summo studio, insta, eblandire. Interrogando urgere. Urgere hostem ac premere. Urgere atque ab omni parte instare. Cf. Impello.

ŪRĪNA, æ, f. _Urine_. USUS: Urinam reddere, _uriner_; _alias_ aquam petere, vesicam levare, exonerare. (VULG. Urinam mittere.)

ŪRĪNOR, aris, atus sum, ari, d. _Plonger sous l’eau_. SYN. Sub aqua nato et mergo.

URNA, æ, f. _Vase à puiser de l’eau_, _urne_; _urne du scrutin_. SYN. Hydria. USUS: Urnas delere et evertere subsellia. Senatorum urna nos absolvit. Eduxit ex urna tres qui sorte judicarent.

ŪRO, is, ussi, ustum, ere, a. _Brûler_, _faire brûler_. SYN. Aduro; igne perdo, corrumpo, comburo. USUS: Corpus uri et secari patimur. Venatores uri se frigore patiuntur, _les chasseurs se laissent transir par le froid_. Cf. Comburo.

ŪSĬTĀTĒ, _Conformément à l’usage_. SYN. Vulgariter, populariter.

ŪSĬTĀTUS, a, um, _Usité_, _admis par l’usage_; _accoutumé_. SYN. Pervulgatus, usu receptus, solemnis. )( Inusitatus. USUS: Usitato more, _selon l’usage ordinaire_. Id non solum usitatum, sed etiam quotidianum est. Honor pervulgatus et usitatus. Cf. Communis, Vulgaris.

USPĬAM, _En quelque lieu_, _en quelque endroit_, _quelque part_. SYN. Alicubi. )( Nusquam. USUS: Si Brutum uspiam videris.

USQUAM, _Quelque part_, _en quelque lieu_. SYN. Ullo loco; uspiam, alicubi. USUS: Nullus usquam consistendi locus.

USQUĒ, _Toujours_. SYN. Semper. USUS: 1. Mihi quidem usque curæ erit. 2. Usque ad, in, _jusqu’à_. Usque ad eum finem, dum judices rejecti fuerint. Usque a Janiculo ad ædem Vestæ, _depuis le Janicule_. Usque a toga pura, _dès l’enfance_. 3. Usque adeo, _à ce point, à tel point_. SYN. Adeo. USUS: Usque adeo sæviit. 4. Usque dum, _jusqu’à ce que_. SYN. Donec. 5. Usque eo, _à tel point_. SYN. Adeo, tamdiu. USUS: 1. Usque eo morosi sumus, ut, etc. 2. Tamdiu, ad eum usque finem, _jusqu’à ce que._ Usque eo se tenuit quoad Pompeius adesset.

USQUĔQUĀQUE, _Partout_, _toujours_. SYN. Ubique, omnino. USUS: Usquequaque sapere oportet, _il faut être sage jusqu’au bout, toujours, en toute occasion_.

1. ŪSŪCĂPĬO, is, cēpi, captum, ere, a. _Acquérir par prescription (t. de droit)_. SYN. Usu meum facto. Lex bustum usucapi vetat.

2. ŪSŪCĂPĬO, ōnis, f. _Propriété acquise par droit de prescription_; _prescription (t. de droit)_. SYN. Jus possidendi quæsitum continuatione temporis lege definiti. USUS: Usucapionum et tutelarum jura.

ŪSŪRA, æ, f. _Usage_, _jouissance_; _intérêt_; _bénéfice_. SYN. Usus; fenus, fenerationis fructus. EPITH. Parva, diuturna, plena lacrimarum, menstrua. PHRAS. 1. Senatus populum usuris liberavit, _le sénat fit remise au peuple des intérêts_. Ingravescente fenore liberavit; fenebrem rem levare aggressi sunt senatores; multis fenebribus legibus constrinxerunt avaritiam; ne fenore trucidaretur populus senatus lege cavit. USUS: 1. Parvam exigui temporis usuram a te postulo. Usuram lucis alicui eripere. 2. Fenus, _intérêt_, _usure_. Usuris suis cavere. Usuram cum fide pendere. Usura aliquem liberare. De capite deducere, quod usuris pernumeratum est, _défalquer du capital ce qui a été payé en intérêt_, _les sommes payées pour l’intérêt_. Cf. Fenus, Feneror.

ŪSURPĀTĬO, ōnis, f. _Usage_, _emploi_, _jouissance_. SYN. Usus frequens, tractatio, mentio. USUS: Usurpatione et renovatione doctrinæ me consolor, _action de revenir sur ses études passées, de s’y livrer de nouveau_.

ŪSURPO, as, avi, atum, are, a. _Faire usage de qqche_, _user de_, _jouir de_, _employer_. SYN. Utor, in usum adhibeo. USUS: 1. Crebris sermonibus usurpo vetus illud. Aliquid ex alienis bonis usurpare. Oculis aliquid usurpo, _voir qqche_. In ea, quam usurpas, tranquillitate. Nomen tantum, virtutis usurpas: quid ipsa valeat, ignoras, _tu ne sais que prononcer le nom de la vertu: tu n’as aucune idée de la chose_. 2. Dico, appello, voco, _appeler_. Lælius is qui sapiens usurpatur, _Lélius, celui qui est surnommé le sage_. Cf. Occupo.

ŪSŬS, usūs, m. _Action de se servir, emploi, usage_. SYN. Consuetudo. EPITH. Arrogans, intolerabilis, annuus, assiduus, uni rei deditus, communis, vulgaris, diuturnus, domesticus, forensis, publicus, frequens, magnus, familiaris, militaris, necessarius, oratorius, popularis, civilis, provincialis, quotidianus, rhetoricus. USUS: 1. Ita usus obtinuit. Dicendi ratio in communi quodam usu versatur. 2. Experientia, _usage_, _pratique_, _expérience_. Vir magnæ prudentiæ, usu et exercitatione doctus. Usum in re bellica magnum habet, _il a une grande expérience de l’art militaire_. Docuit nos longa vita ususque rerum multarum. Cum ad summam prudentiam tantus usus accesserit. Omnia collocata sunt in usu quotidiano. Res longo usu comprobata. 3. Exercitatio, _exercice_. Usus frequens omnium magistrorum præcepta superat. Tractatio et usus vocis. Si rerum usum percallueris. 4. Utilitas, _avantage_, _utilité_, _profit_. Conciliare sibi homines et ad usus suos adjungere. Ea res magnos tibi usus afferet, dabit; magno usui erit, _cette chose vous sera très utile_. Res nulli usui. Ingentes inde usus percipies, habebis, magnis usibus frueris. Rei alicujus usum adimere sibi, alicui auferre. Si usus fuerit. 5. Amicitia, familiaritas, consuetudo, _commerce d’amitié_, _liaison_, _intimité_. Vetus mihi cum illo usus intercedit. Summus mihi cum parente ejus usus erat. Magno usu familiaritatis cum eo conjunctus sum. 6. Opus est, _l’occasion se présente_. De cæteris studiis alio loco dicemus, si usus fuerit. Mihi sic usus est, _c’est ce qu’il me faut_, _c’est ce dont j’ai besoin_.

ŪSUSFRUCTŬS, ūs, m. _Usufruit de la propriété d’autrui_. SYN. Jus utendi alienis rebus. USUS: Bonorum suorum usumfructum alicui legare, _léguer à qqn l’usufruit de tous ses biens_.

* ŪSŪVĔNĬO, is, vēni, ventum, ire, n. _Être nécessaire_, _falloir_; _venir en aide_, _arriver_. SYN. Usu venit, usu evenit, usu accidit. USUS: Nunc illud mihi usuvenit quod nuper tibi. Ille mihi usuvenit in optima causa. Ut, si usus veniat, suum quisque locum teneat, _si le besoin s’en présente_, _au besoin_. Cf. Evenio.

UT, _Afin que_. SYN. Quo. USUS: 1. Hæc, dicis, ut me teneas. 2. Ut est, ut nunc est, _comme_, _de la manière que_. Si improbus fueris, ut es. Cælius, ut illis temporibus, ut inter barbaros, satis doctus. Ille, ut erat inter suos primus. Mihi factum et, ut in tali re, etiam fortuna probatur. 3. Postquam, ubi, _dès que_, _aussitôt que_. Ut ab urbe discessi, nullam intermisi diem. Simul ut me viderunt, alloquuntur. Primum ut me salutavit, abiit. 4. Quamvis, etsi, _quoique_. Ut summa habeam cætera, temporis satis non habui. Ut nihil aliud, hoc tamen perfecit. 5. Quam, quantum! (admirantis) _combien_, _que_, _comme!_ Ut humilis, ut abjectus sermo est! 6. Ut quisque (cum superl.), ita (cum superl.): _plus... plus..._ Ut quisque optimus, ita modestissimus. Ut quisque senior, ita prudentior. 7. Ut si, tanquam si, quasi, _comme si_, _tout comme si_. Tuam rem sic ago, ut si mea esset. 8. Quemadmodum, quomodo, _comme_. Ut olim fiebat; ut est consuetudo.

UTCUMQUE, _De quelque manière que_. SYN. Quomodocumque. USUS: Utcumque res ceciderit; utcumque erit, _quoiqu’il arrive_. (VULG. Taliter, qualiter.)

ŪTENSĬLĬA, ĭum, n. pl. _Objets d’utilité_, _ustensiles_, _meubles_. USUS: Reliqua utensilia.

1. ŬTER, ra, um, gen. utrĭus, dat. utri, _Lequel des deux_. USUS: Utro bono frui velis, tua optio sit. Uter popularis est, tu an ego?

2. ŪTER, ris, m. _Outre, peau préparée pour contenir les liquides ou traverser les fleuves_.

ŬTERLĬBET, alibet, umlibet, _N’importe lequel des deux_, _celui des deux qu’on voudra_. USUS: Utrumlibet elige.

ŬTERQUE, aque, umque, _Chacun des deux_, _l’un et l’autre_, _tous les deux_. SYN. Utervis, ambo, quisque. )( Neuter, alteruter. USUS: Utraque sententia doctos habet auctores.

ŬTĔRUS, i, m. _Sein ou ventre de la mère_. USUS: Quæ te belluam ex utero, non hominem fudit?

ŬTERVIS, utravis, utrumvis, _Celui des deux que l’on voudra_, _n’importe lequel des deux_. USUS: At minus habeo virium quam vestrum utervis, _j’ai moins de forces qu’aucun de vous deux_.

ŬTI, _Afin que_. SYN. Ut. USUS: Petiit uti te placarem.

ŪTĬLIS, e, gen. com. _Qui sert_, _utile_, _bon_, _profitable_, _avantageux_. SYN. Fructuosus, commodus; frugifer, salutaris, opportunus, quod multas habet opportunitates, quod ex usu est, quod usui est, quod utilitatem habet. ADV. Paulo, vehementer, maxime, proxime, sane, valde. PHRAS. 1. Utile hoc consilium erit, _ce conseil sera utile_. Maximum ex hoc consilio fructum capies; magnum id tibi fructum feret; rationibus tuis mire conducet; erit tibi admodum salutare; nihil hoc consilio commodis tuis aptius; valebit in omnes partes plurimum id consilium; nihil majori fructui gloriæque tibi esse possit eo consilio; magnus ad te fructus inde redundabit; multum ad beate vivendum conferet; multum inde boni in te derivabis; erit id consilium cum summa rerum tuarum utilitate conjunctum; serviet utilitati tuæ; mirabiles utilitates tibi præbebit; erit id ex usu tuo, e re tua; in rem tuam perquam opportunum. 2. Naves bellicæ valde utiles erant ad urbis obsidionem, _les navires de guerre étaient très utiles pour le siége de la place_. Magnam ad eam rem dabant facultatem; summa erat earum navium in obsidenda urbe facultas; in bello opera earum magni fuit; magno nobis erant usui; magnum ad eam rem usum habebant, afferebant; magnam utilitatem habuere, peperere, attulere; magnam ex iis navibus utilitatem capiebamus, percipiebamus; magna ex iis navibus commoda exsistebant, proficiscebantur. 3. Perge ut cœpisti, si tibi id utile est, _continuez comme vous avez commencé, si cela doit vous être utile_. Qua ire cœpisti via perge, si e re tua est; si e commodo, ex usu tuo est; si utilitas tua ita feret; si suadet utilitas; si ratio rerum tuarum postulat; si tibi conducit, expedit; si bono, utilitati, commodo, usui, emolumento tibi est; si est ut utilitatem capias; si est ut fructum inde feras, colligas, consequare. Tene quem cœpisti cursum, si in rem tuam est. 4. Ciceroni eloquentia sua valde utilis fuit, _l’éloquence fut très utile à Cicéron_. Ciceroni summo emolumento fuit; emolumentum peperit; fructum tulit, attulit maximum; Ciceroni eloquentia multa commoda dedit; magnum ex eloquentia fructum cepit, consecutus est Cicero. Cf. Utilitas. USUS: Homo ad nullam partem, ad nullam rem utilis. Inutilis sibi, aliis utilissimus.

ŪTĬLĬTAS, ātis, f. _Utilité_, _avantage_, _profit_, _intérêt_. SYN. Emolumentum, fructus, commodum, opportunitas, usus, res, ratio, commoditas, lucrum, quæstus. EPITH. Communis, forensis, domestica, gravissima, magna, mediocris, minor, mirabilis, necessaria, pergrata, præclara, solida, summa, tanta, aliena. PHRAS. 1. Utilitatem meam hucusque non quæsivi, _jusqu’ici je ne me suis pas inquiété de mes propres intérêts_. Utilitatis meæ rationem nondum duxi, habui ullam; rationibus meis operam nullam dedi; de utilitate mea minimum laboravi; utilitatem meam spectavi minime; quid esset e re mea, in rem meam, quid in meam rem faceret, quid rebus meis expediret, prodesset, conduceret; quid mihi emolumento esset haud curavi. Utilitati meæ minime servivi; commodorum meorum causa nihil adhuc a me susceptum est. 2. Res est utilitate præcipua, _cette chose est très utile_. Nihil est uberius, conducibilius, ad utilitatem præstantius, unde plus manet utilitatis, plus emergat commodi, plus emolumenti exsistat. Res ea tantum continet utilitatis, quantum fortasse nulla res præterea; quantum haud scio an ulla res est ejusmodi, ex qua utilitas maxima consequetur; in quo tibi maxime consuletur; ex qua emolumenti, utilitatis, commodi plurimum capietur. 3. Utilitatem suam spectat unice, _il ne songe qu’à son utilité personnelle_. Ad suam utilitatem refert omnia; utilitatem tantum sequitur, spectat suam; utilitatem suam rebus omnibus antefert; utilitatis suæ prima illi et antiquissima cura est; utilitati servit suæ, reliquorum nullam ducit rationem. Cf. Utilis. USUS: Utilitate nihil debet esse homini antiquius. Ex litteris plurimum utilitatis capies. Litteræ multas afferunt, pariunt utilitates. Multum habet ea res utilitatis. Ad utilitatem omnia referunt. Utilitates ex amicitia maximæ capientur, _les plus grands avantages seront recueillis de l’amitié_. Utilitatibus tuis possum carere, _je puis me passer de tes services, des avantages que tu me procures_. Cf. Commodum, Quæstus.

ŪTĬLĬTER, _Utilement_, _avantageusement_. SYN. Commode, cum utilitate. )( Inutiliter. USUS: Iracundia utiliter a natura data est.

ŬTĬNAM! _Plaise ou plût aux dieux que!_ _Fasse le ciel que!_ SYN. Velim ita sit; velim ita fortuna tulisset.

ŬTĬQUE, _Tout à fait_, _entièrement_. SYN. Omnino. USUS: Quid faciendum censeas, utique scribito. Litteræ utique ad te perferentur.

ŪTOR, ĕris, usus sum, uti, d. _Faire usage de_, _user de_, _se servir de_, _employer_; _posséder_, _avoir_. SYN. Usurpo, frequenter adhibeo. ADV. Assidue, bene, benigne liberalitate alicujus, cominus gladiis, commodius, communiter munere, contentius ornamentis, cursim, difficilius litteris, diligenter, diutius cibo dulci, familiariter, horridius ornamentis, intemperantius, liberius paulo, male, multum, moderate, necessario, non ita multum, optime, plurimum, quam sæpissime, salutariter, sane, studiose, temere, vehementius. PHRAS. Fratre tuo ad omnia utar, _j’emploierai votre frère dans toutes mes affaires_. Fratri tuo committam, tradam, quidquid agendum erit; utar opera fratris tui omni in re; in fratrem tuum rejiciam, ad fratrem tuum conferam, fratris tui operam poscam, si quid agendum erit. In obeundis, gerendis, conficiendis, transigendis negotiis meis primas ut partes frater agat, sustineat, habeat, curæ mihi erit. In agendis et ad exitum perducendis rebus partes fratri imponam tuo. USUS: Facultatibus amplissimis, honoribus, valetudine commoda, prospero fortunæ flatu, ventis secundis uti. Cibo, litteris, integumento frontis uti. Patientia utitur incredibili. Aliquo multum et familiariter uti. Aliquo vehementer infenso uti. Utitur patre facili, amicis optimis. Si posset loqui provincia, hac voce uteretur, _si la province pouvait parler, elle s’exprimerait ainsi_.

UTPŎTE, _Comme_, _vu que_, _en tant que_. SYN. Quippe. USUS: Frater ejus, utpote peregre veniens, bene accipitur.

ŬTRINQUĔ, _Des deux côtés_, _de part et d’autre_. SYN. Ab utraque parte, in utramque partem, utraque in parte. USUS: Magnæ utrinque copiæ. Acriter utrinque usque ad vesperum pugnatum est, _des deux côtés, on combattit avec acharnement jusqu’au soir_.

ŬTRŎBĪQUE, _Des deux côtés_, _des deux parts_. SYN. Utraque in parte, utroque in loco. USUS: Eadem veritas utrobique est, _des deux côtés (parmi les dieux et chez les hommes) règne la même vérité_. Utrobique Eumenes plus valebat, _par les troupes de terre et de mer_.

ŬTRŌQUE, _Vers les deux côtés_, _vers l’un et l’autre lieu_. SYN. Utrumque in locum.

ŬTRUM, _Si_. SYN. An, num, numquid, utrumne. USUS: Quæro ex te utrum tibi videatur.

ŪVA, æ, f. _Raisin_ EPITH. Maxima, peracerba gustatu. USUS: Uvæ a sole mitescunt. Uvæ gustatu peracerbæ.

ŪVĪDUS, a, um, _Humide_, _mouillé_. SYN. Humidus.

UXOR, ōris, f. _Épouse_, _femme mariée_, _femme_. SYN. Conjux, quam in matrimonium quis habet. EPITH. Non modo avarissima, sed etiam crudelissima; fidelissima atque optima, lectissima, mima, summo loco nata, sanctissima, probatissima, superior. PHRAS. 1. Uxor ei peperit multos filios, _son épouse lui a donné beaucoup d’enfants_. Ita fecunda uxore usus est, ut filiis auctus sit pluribus; ut abundaverit multitudine filiorum. Complures ei nati sunt ex uxore filii; multos ex ea filios genuit, suscepit, sustulit. 2. Uxorem duxit, _il s’est marié_ (_en parl. de l’homme_). Animum ad uxorem appulit; in matrimonium duxit virginem; matrimonio secum junxit, conjunxit; nuptiis sibi adjunxit. Cf. Matrimonium. USUS: Quintius a ducenda uxore ita abhorret, ut quidquam libero lectulo neget esse jucundius. Multos ex ea uxore liberos habet.

UXŌRĬUS, a, um, _D’épouse_, _de femme mariée_. SYN. Quod ad uxorem pertinet.

V

VĂCĀTĬO, ōnis, f. _Exemption_, _dispense_, _état d’une personne dispensée des charges publiques_. SYN. Feriæ, cessatio, immunitas. EPITH. Commoda. PHRAS. Proxime erunt vacationes, _bientôt arriveront les vacances_. Litterariæ feriæ; justitium litterarium; stata a litterariis muniis vacatio; autumni solemnes feriæ in proximo sunt; litterario ludo suum erit justitium; scholis sua erunt alcedonia; a litterarum studiis vacabitur; respirandi a studiorum labore facultas dabitur; a studiorum labore quies erit; liberalius a studiis litterarum otium indulgebitur. USUS: Vitam beatam in omnium rerum vacatione ponimus, _dans l’exemption de toute charge_. Militiæ vacatio senibus est, datur. Vacatione publicorum munerum donare aliquem. Nulla Ciceroni a causis vacatio dabatur unquam. Sublatis omnibus vacationibus delectum habere militum, _lever des troupes après avoir supprimé toutes les dispenses_. Cf. Immunitas.

VACCA, æ, f. _Vache_. SYN. Bos femina.

VĂCILLO, as, avi, atum, are, n. _Vaciller_, _branler_, _chanceler_. SYN. Nuto, labo, fluctuo, titubo, hæsito. USUS: Corpore in utramque partem vacillare. Ex vino vacillare. Res tota vacillat et claudicat. Memoria vacillare. Cf. Hæsito.