Part 121

PRĔCOR, aris, atus sum, ari, d. n. et a. _Prier_, _supplier_; _souhaiter à qqn qqche_. SYN. Precibus peto, preces adhibeo, peto, imploro, deprecor, supplico, quæso; precibus veneror, imploro. ADV. Male alicui. PHRAS. 1. DEUM precemur, ut reipublicæ in hac perturbatione temporum sit propitius, _prions le Seigneur, pour que, au milieu de tant de révolutions, il ait pitié de l’État_. Vota pro communi salute nuncupemus; vota faciamus ad DEUM; ad vota nos vertamus, supplicatum eamus pacemque Superum exposcamus; precibus a DEO petamus; obsecrationes in templis faciamus, manus ad cœlum tollentes precemur; strati ante aras veniam irarum cœlestium finemque malorum exposcamus; ad preces obtestationesque convertamur, supplicationibus votisque DEUM fatigemus, ut exitium ab urbis tectis ac mœnibus avertat. Cf. Oro. 2. Non frustra DEUM precatus est, _il n’a pas prié DIEU en vain_. Non incassum missæ ad DEUM preces; non frustra vota pro salute suscepta sunt; non frustra ad DEUM vota vertit; non frustra rem tantam DEO precibus commendavit; annuit precationi DEUS votaque rata habuit. 3. Iter tibi bene vertat, precor, _puisse votre voyage être heureux!_ Istud tibi iter feliciter evenire volo; iter tibi DEUM fortunare volo; proficiscere optimis ominibus; quod tibi bene vertat; quod bonum, felix faustumque sit, iter ingredere! Superi approbent, quod agis quodque acturus es; bene ac feliciter eveniat, quod nunc ingrederis iter! proficiscere bonis auspiciis; Superique omnes omnia tibi optata afferant. 4. DEUS te diu incolumem conservet, precor, _je prie DIEU qu’il vous conserve longtemps en bonne santé_. DEUS te longissimo tempore salvum ac sospitem præstet; precor cœleste Numen, ut te quam diutissime superstitem ac sospitem esse jubeat; ut ætatem quam longissime extendat; DEUM ego vehementer oro, ut incolumem te clementissime conservet; DEUM quæso, ut vitæ meæ superstes sis; ut te sospitet ad ultimam usque senectutem; servet te DEUS; DEUM oro, ut incolumem te superstitemque diu habeamus. 5. Male precandi formulæ, _formules d’imprécations_: Quod tuo capiti male sit! Dii te perdant! Dii tibi male faciant; Dii tibi irati sint! Jupiter te tuosque pessimo leto afficiat, pessimis exemplis interficiat! Abi in malam rem! Quin abis in malam crucem, pestem, cruciatum? Iratis diis omnibus abito! Abi malis omnibus et exsecrationibus omnium! 6. Omnes tibi male precantur, _tout le monde vous souhaite du mal_. Tibi pestem omnes exoptant et exsecrantur; perire te malis modis omnes volunt; caput tuum diris devovent. USUS: Quid precamur deos? Utinam eveniant quæ precaris. Omnes tibi cives salutem atque incolumitatem precantur. A DEO bona precari. Si unquam vobis mala precarer, etc. Cf. Rogo.

PRĔHENDO, is, di, sum, ere, _vel_ per Sync. PRENDO, is, di, sum, ere, a. _Saisir_, _prendre_, _surprendre_. SYN. Capio, prenso. USUS: Crassum manu prehendit.

PRĔMO, is, pressi, pressum, ere, a. _Presser_, _serrer de près_. SYN. Urgeo. ADV. Mordicus caput, valde causam, vehementius, probe aliquem, leniter. USUS: 1. Quæ necessitas te premebat? Bello, inopia, ære alieno premi. Odio communi et invidia premi. 2. Occulto, _couvrir_, _cacher_. Odium, dolorem, iram premere.

PRENSĀTĬO, ōnis, f. _Brigue_. SYN. Ambitio. EPITH. Aliena, præpropera.

PRENSO _vel_ PRĔHENSO, as, avi, atum, are, a. _Saisir fortement_; _solliciter_, _briguer_. SYN. Ambio. PHRAS. Nullum in prensando studium prætermittit _il brigue les emplois avec un soin remarquable_. Tam prehensat diligenter, quam qui maxime; diligentissima ejus est prensatio; in prensandis hominibus nemo est te diligentior; imminet tantæ spei adeo ut nullum in prensando officium intermittat; in prensandis, rogandis, appellandis civibus studium ac diligentiam adhibet, quam licet, maximam; agit de ea re cum civibus diligenter et assidue. Cf. Ambio. USUS: Prensat sine fallaciis, sine fuco, more majorum.

PRESSĒ, _Brièvement_, _en peu de mots_. USUS: Presse, anguste, breviter dicere, definire. Cf. Breviter.

PRESSŬS, ūs, m. _Pression_. SYN. Compressio. USUS: Ipso pressu oris et sono.

PRĔTĬŌSĒ, _Richement_, _magnifiquement_. SYN. Magno pretio, eleganter, artificiose, operose. USUS: Vasa magnifica, pretiose cælata.

PRĔTĬŎSUS, a, um, _Précieux_, _d’un grand prix_, _d’une grande valeur_. SYN. Magni pretii, multorum sumptuum. PHRAS. 1. Pretiosam bibliothecam habeo, _j’ai une bibliothèque précieuse_. Magni pretii libris refertam bibliothecam habeo; caro constant, qui bibliothecam meam efficiunt libri; bibliotheca mihi est a rari operis libris et multo pretio commendata; caro emi, qui bibliothecam meam ornant libros. 2. Pretioso ornatu induta erat, _elle était parée de vêtements de grand prix_. Auro et purpura insignis, gemmis adornata incedebat; vestis illi erat auro gemmisque distincta; aureas armillas magni ponderis gemmatosque magna specie annulos habuit; nihil ei deerat eorum, quæ hominibus sancta caraque ac magni pretii esse solent, et prima ducuntur. USUS: Pretiosa vestis, horti, vasa.

PRĔTĬUM, ĭi, n. _Prix_, _valeur_. SYN. Merces, præmium. EPITH. Certum, incertum, magnum, pactum, parvum, summum, tantum. USUS: Certum rei _seu_ merci pretium statuere, constituere. Certum pretium pacisci. Habet ea res maximum pretium. Maximi est pretii. Mercari aliquid magno pretio. Pretio et mercede duci ad faciendum aliquid. Constitutum pretium solvere, dare, persolvere, enumerare, pendere. Jacent agrorum pretia, tanta est annonæ vilitas, _les terres se donnent pour rien_. Nullo pretio me induci sinam, _je ne me laisserai entraîner par aucun salaire_. Operæ pretium facere, _faire qqche qui en vaille la peine_. Cf. Æstimo.

PRĪDEM, _Il y a déjà longtemps_. SYN. Dudum.

PRĬDĬE, _Le jour d’avant_, _la veille_. SYN. Ante eum diem. )( Postridie. USUS: Pridie quam has litteras dedi, usque ad pridie calendas Septembres. Ad pridie idus Maii. Pridie ejus diei venit.

PRĪMĀRĬUS, a, um, _Qui est un des premiers, des plus considérables_. SYN. Principum aliquis. )( Posterior. PHRAS. Primarius civis Romanus, _un des premiers citoyens de Rome_. Romani nominis longe princeps; inter primores, optimates et capita civium, auctoritate atque opibus longe primus; lumen et ornamentum suæ civitatis; princeps senatus Romani; qui excellentem apud suos dignitatis gradum tenet; qui inter capita rerum erat Romæ. Cf. Princeps, Primus. USUS: Vir, senator, locus primarius.

PRĪMĬGĔNĬUS, a, um, _Primitif_, _primordial_.

PRĪMĬPĪLUS, i, m. _Centurion de la première compagnie des triaires_. SYN. Primæ cohortis Centurio.

PRĪMO, _D’abord_, _au commencement_. SYN. Primum, initio, principio. )( Post. USUS: A primo visum est.

PRĪMORDĬUM, ĭi, n. _sæpius_: PRĪMORDĬA, ōrum, n. pl. _Commencement_, _origine_. SYN. Principium, causa præcurrens. EPITH. Majus, princeps. USUS: A diis capienda sunt agendi primordia.

PRĪMŌRES, um, omn. gen. _Qui est en avant_, _au bout_. SYN. Summæ _vel_ extremæ quæque res. USUS: Primoribus labris aliquid degustare, _effleurer qqche du bout des lèvres_. Cf. Optimates.

PRĪMUM, _D’abord_, _premièrement_. SYN. Primo, a primo. USUS: Ut primum attigit forum. Cum primum veni. Ut modo primumque nascentia.

PRĪMUS, a, um, _Premier_. SYN. Primarius, princeps. )( Postremus. ADV. Facile municipii, longe civitatis. PHRAS. 1. Primus filiorum (VULG. Primogenitus), _le premier né_, _l’aîné_. Maximus stirpis; maximo natu filius; liberorum natu maximus. 2. Primus ille sit qui reliquis senior est, _que le plus âgé soit le premier_. Priores partes, primas partes, primum locum habeat, teneat, obtineat; primas partes agat; agmen ducat, qui ætate potior; princeps ac signifer ille sit, qui natu major inter cæteros. USUS: Genere, nobilitate, opibus sui municipii facile primus. Primus in suam familiam consulatum intulit. Vir magnus in primis, cum primis locuples. Primas tibi sapientiæ defero. Primo quoque tempore te exspecto.

PRINCEPS, cĭpis, m. _Le premier_, _le plus considérable_; _chef_, _auteur_; _prince_, _souverain_. SYN. Primus, primarius, dux, caput, auctor, inventor, qui principatum tenet, obtinet; qui primos ordines ducit, qui honestissimum dignitatis locum tenet. PHRAS. 1. Est Princeps hereditarius, _il est le prince héritier_. In spem imperii genitus; Regni heres; regiæ juventutis princeps. 2. Creatus est S. R. Imperii Princeps, _il a été élu empereur du Saint-Empire Romain_. In Principum dignationem pervenit; in amplissimum S. R. Imperii Principum Ordinem cooptatus, adscriptus, relatus est; ad amplissimum Imperii Principum Ordinem aggregatus est; Principatus titulos in familiam suam intulit; auctus est honore S. R. I. Principum. USUS: 1. Rerum caput et orbis princeps Roma. Princeps philosophiæ. Cicero in eloquentia princeps. Principem locum tenere. Profiteri se principem et auctorem senatui. 2. Primus ordine temporeque, _le premier, par rapport au rang et au temps_. Sicilia princeps se ad Romanos applicuit. Qualitatum aliæ sunt principes, aliæ ex iis ortæ. Herodotus princeps hoc genus ornavit.

PRINCĬPĀLIS, e, gen. com. _Premier_, _principal_. SYN. Princeps. USUS: Causæ principales aliæ, aliæ adjuvantes, _parmi les causes, les unes sont principales, les autres secondaires_.

PRINCĬPĀTŬS, ūs, m. _Premier rang_, _primauté_; _domination_, _pouvoir_. SYN. Dominatus, primæ. EPITH. Divinus, præstans, regius. USUS: Principatum petere, concupiscere, appetere. Principatum eloquentiæ alicui deferre, dare, tribuere. Delere principatum et auferre. Cf. Potestas, Guberno, Ditio.

PRINCĬPĬO, _Au commencement_, _dans le principe_; _primitivement_, _d’abord_. SYN. Primo, initio, primum omnium. USUS: Principio omnibus animantibus est insitum, ut, etc.

PRINCĬPĬUM, ĭi, n. _Commencement_, _origine_, _principe_. SYN. Initium, primordium, origo. )( Exitus, Finis. EPITH. Accuratum, immortale, naturale, ultimum, acutum, breve et longum, optimum, parvum, non bene provisum et diligenter exploratum, solidum et expressum, suspiciosum, tardum, verecundum; non elatis intensum verbis, sed acutum sententiis. USUS: 1. Omnium rerum magnarum principia a diis sunt petenda, ducenda. Hujus rei ego nec principium invenire, nec evolvere exitum possum. Omnium rerum principia parva suis progressionibus augentur. A principio instituere aliquid idque perficere. Principium natum est a me. 2. Causa efficiens, auctor, _source_, _principe_. Principii nulla est origo, _un principe n’a pas de commencement_. Omnium causarum unum est naturale principium. 3. Rudimentum, elementum, seminarium, _éléments_, _principes_. Nunc juris principia videamus. Naturæ principia quibus parendum. Fuit hoc principium et velut seminarium urbis. Cf. Initium, Inchoo, Incipio, Origo.

PRĬOR, ōris, gen. com. _Qui est le premier_, _précédent_, _antérieur_. )( Posterior. SYN. Primus. USUS: 1. Ita priori posterius, posteriori superius non jungitur, _si vous acceptez le premier de ces principes, il faut abandonner le second_; _si vous posez le second, le premier tombe_. Priori loco causam dicere. 2. Superior, transactus, _dernier_, _passé_. Priori æstate, anno.

PRISCĒ, _A la manière antique_, _sévèrement_, _durement_. SYN. Antique, horride, aspere, prisco more. USUS: Severe, graviter, prisce agere cum aliquo.

PRISCUS, a, um, _Ancien_, _vieux_, _antique_. SYN. Antiquus. USUS: Verba prisca et obsoleta. Veteres et prisci viri. Cf. Antiquus.

PRISTĬNUS, a, um, _Précédent_, _premier_, _ancien_. SYN. Vetus, antiquus, prior. USUS: Ut pristinam tuam gloriam consequare.

PRĬUS, _Avant_. SYN. Ante. USUS: Nihil prius mihi faciendum putavi.

PRĬUSQUAM, _Avant que_. SYN. Antequam. USUS: Priusquam illa attingam. Id ego sensi, priusquam loqui cœpisti.

PRĪVĀTIM, _En particulier_. SYN. Proprie, clam; seorsim a reliquis. )( Publice. PHRAS. Privatim de re agemus, _nous causerons de cette affaire en particulier_. Inter parietes domesticos disceptator adero; privato consilio de re statuemus; privata seductaque a conscientia plurimum consilia miscebimus; in secreto, inter parietes nos continebimus, nihil ut in publicum effluat. Cf. Clam. USUS: Beneficia singulis privatim dare. Privatim se tenuit. Cf. Privatus.

PRĪVĀTĬO, ōnis, f. _Privation_, _absence_. USUS: Dolori non voluptas contraria est, sed doloris privatio, _ce qui est contraire à la douleur est non pas le plaisir, mais l’absence de douleur_.

PRĪVĀTUS, a, um, _Qui concerne un particulier_, _privé_. SYN. Domesticus, suus, proprius. )( Publicus _seu_ qui cum potestate et imperio est. EPITH. Furiosus, opulentus, potens, plurimus. PHRAS. Est privatus civis, _c’est un homme privé_. Æquo cum cæteris jure in civitate vivit; suarum rerum est; est unus multorum _vel_ de multis; in magistratu non est; omni curatione publicæ rei vacat. USUS: Res privata et publica. Bellum in privatam curam, privata arma versum est.

PRĪVIGNA, æ, f. _Belle-fille_.

PRĪVIGNUS, i, m. _Beau-fils_. USUS: Mulier in privignorum funus nupsit.

PRĬVĬLĒGĬUM, ĭi, n. _Loi exceptionnelle_, _qui concerne un particulier_, _décret_; _ordonnance en faveur d’un particulier_. EPITH. Tyrannicum, injustum, nefarium. PHRAS. (Privilegium habet ab oneribus publicis, VULG.), _un privilège le dispense de participer aux charges publiques_. Omnium rerum onerumque publicorum immunitatem habet; immunis est a publicis vectigalibus; immunitate nominatim affectus, donatus est; exsolutus legum earum vinculis, quæ vectigalia imperant; data est illi immunitas a publicis vectigalibus; legum earum omnium facta est illi venia, quæ de vectigalibus latæ sunt. Cf. Eximo, Dispenso. USUS: Leges privatas hominibus irrogare; in privatos leges ferre; id est enim privilegium. Privilegia irrogare. Privilegium tulit, ut si sacra Bonæ Deæ accessisses, exulares. Tyrannica privilegia. (Unde Privilegium _pro_: gratia legis facta, _privilége_, _vulg. est_.) _Pro_: Privilegiatus, VULG., _privilégié_, latine dices: Exsolutus legum vinculis; solutus legum verecundia.

PRĪVO, as, avi, atum, are, a. _Priver_, _dépouiller de qqche_. SYN. Orbo, spolio, exuo, excludo, exspolio expertem facio. )( Augeo, orno. ADV. Indignissime, in perpetuum, crudelissime, paulo amplius. PHRAS. 1. Bonis omnibus privatus est, _il a été dépouillé de tous ses biens_. Ornamentis omnibus nudatus; præsidiis omnibus exutus; bonis funditus eversis, e patrimonio tanquam e naufragio nudus expulsus est; inanis, egens patriis bonis deturbatus, ejectus, abire, cedere coactus est. 2. Tot amicis me privari vehementer doleo, _je regrette beaucoup d’être privé de tant d’amis_. Tot amicorum jacturam graviter molesteque fero; tot amicis orbatum, spoliatum, destitutum me sine gravissimo dolore intueri non possum; fieri non potest, quin sim miserrimus, talibus amicis orbatus, quales nulli unquam erunt, et ut arbitror et confirmare possum, nulli certe fuerunt. Quis me tot ab amicis orbum, non miserrimum esse fateatur? Quæ mihi reliqua esse potest vitæ cupiditas, cum tot amicis caream; cum eos amicos, quos fidelissimos expertus sum, desiderem; cum tot amicos uno tempore mihi ereptos esse videam. Cf. Eripio, Adimo. USUS: Aliquem civitate, suo jure privare.

PRO, _Pour_. SYN. Loco. USUS: 1. Hæc pro certis ad te scribo. Jam pro herede se gerit. Jam pro damnato habebatur. Unus mihi Cato pro millibus, _Caton à mes yeux en vaut mille_. 2. Propter, _pour_, _à cause de_. Pœnam pro peccato metuit. Pro jure amicitiæ id a te peto. Pro consulari auctoritate te moneo. Is a me pro summis suis virtutibus valde observatur. 3. Secundum, pro ratione, _suivant_, _eu égard à_, _en comparaison de_. Hunc pro dignitate satis laudare non possum. Reliqua pro tua prudentia, pro tempore, pro re nata curabis, _selon tes lumières_, _dans ta sagesse_. Pro opibus, pro virili parte juvabo, _selon mes forces_. Id pro mea consuetudine, breviter. 4. Alicujus gratia, causa, _pour_, _en faveur de_. Hoc non pro me sed contra me est. Venditare aliquid pro suo. Pro aliquo decernere. Pro se quisque certabat, _chacun selon ses moyens, dans la mesure de ses forces_; _chacun pour soi_. 5. Ante, _devant_. Pro tribunali; pro æde Castoris sedens. Pro templis omnibus, _devant tous les temples_. 6. Cum comparativis, _en comparaison de_, _en proportion de_. Turba majorem, quam pro numero, speciem gerens. Sella, quam pro habitu corporis, excelsior.

PRŎĂVUS, i, m. _Père du grand-père ou de la grand’mère, bisaïeul_. SYN. Avi paterni _vel_ materni. EPITH. Privatus.

PRŎBĀBĬLĬS, e, gen. com. _Croyable_, _admissible_, _probable_. SYN. Verisimilis, credibilis. )( Incredibilis. ADV. Leviter, maxime, sane, omnino. USUS: 1. Probabile est, quod fere fieri solet aut in opinione positum est. Probabilem facti rationem reddere, _motif plausible_. Causam alicujus reddere probabilem. 2. Laudandus, tolerabilis, _louable_, _bon_. Probabilis orator, _orateur estimable_. Probabile ingenium, discipulus probabilis, _excellent disciple_.

PRŎBĀBĬLĬTAS, ātis, f. _Probabilité_, _vraisemblance_. SYN. Verisimilitudo. EPITH. Captiosa, magna. USUS: Multa sunt, quæ nos aliqua probabilitate fallunt.

PRŎBĀBĬLĬTER, _Probablement_. SYN. Credibiliter. USUS: Ex quo potest probabiliter confici.

PRŎBĀTĬO, ōnis, f. _Approbation_, _assentiment_. SYN. Approbatio. )( Improbatio. EPITH. Gratuita, locuples, grata. Non ob probationem datum est pretium, cum multa sint improbata.

PRŎBĀTOR, ōris, m. _Approbateur_. SYN. Approbator. USUS: Nihil interest inter suasorem facti et probatorem.

PRŎBĀTUS, a, um, _Éprouvé_, _bon_, _excellent_. SYN. Spectatus. USUS: Vita spectata et probata. Cf. Probus.

PRŎBĒ, _Bien_, _comme il faut_. SYN. Recte, præclare. USUS: Quod cum probe scirem, tenerem. De ea re probe curasti.

PRŎBĬTAS, ātis, f. _Bonté_, _honnêteté_, _probité_, _droiture_. SYN. Bonitas, integritas, virtus. PHRAS. Probitatem qui habet, nihil præterea ad felicitatem requirit, _l’homme vertueux n’a rien qui manque à son bonheur_. Unam qui colit virtutem, ei deesse ad felicitatem nihil potest. Bene sentire recteque facere satis est ad bene beateque vivendum. Quicumque rationem ducem in vita sequitur, ei ad felicitatem ampla maximeque certa patet via. Boni mores et honestæ rationes felicitatem pariunt. Felicitas integritate comparatur; si quis in colenda probitate totus est, feliciter admodum ac beatissime cum illo agitur. USUS: Tanta vis est probitatis, ut eam vel in hoste diligamus.

PRŎBO, as, avi, atum, are, a. _Applaudir à_, _être satisfait de_; _approuver_, _accepter_; _prouver_, _démontrer_. SYN. Approbo, assentior; confirmo, fidem facio, argumentis tueor. ADV. Admodum, brevi, fastidiose, lente, maxime, mirifice; nimium, non perfacile, plane, plane non, prorsus, recte, vehementer, valde, vulgo, magis magisque, non sane, imprimis, multum. PHRAS. Probare crimen non potuit, _il ne put prouver le crime_. Convincere illum criminis, crimen planum facere, certis argumentis firmare non potuit; non satis docuit hæc ab eo commissa; id quidem efficere, cum multa argueret, non potuit, ut de crimine constaret; ex ejus tot criminationibus liquere non potuit criminisne reus esset; fidem facere ejus criminis suis argumentis non potuit. USUS: 1. Libros meos, ut spero, tibi valde probabo, _mes livres, je l’espère, seront de votre goût_. Quis est, qui non probet, non laudet, non in eadem voluntate ac opinione sit? _Qui n’approuve, qui ne loue?_ 2. Satisfacio, _obtenir du succès_. Qua in legatione ita se omnibus probavit. 3. Argumentis tueor, stabilio; confirmo, fidem facio, _prouver_, _démontrer la vérité de_. Quod tibi probare non poteris, alteri ne persuaseris. Id vel severissimis disceptatoribus probabo. Nullam rem defendit, quam non probaret nullam oppugnat, quam non everteret. Cf. Approbo, Laudo, Assentior.

PRŎBRŌSUS, a, um, _Ignominieux_, _infâme_, _honteux_. SYN. Ignominiosus. USUS: Probrosum crimen, factum. Cf. Probrum.

PRŎBRUM, i, n. _Action honteuse_, _infamie_. SYN. Dedecus, convitium, maledictum. EPITH. Paternum, magnum, privatum. PHRAS. 1. Probrum alicui objicere, _accuser qqn d’infamie_. Objectare probrum; probri insimulare aliquem; probra inferre, ingerere; probra in aliquem jacere, maledictis probrisque vexare. Cf. Convitium, Calumnia. 2. Probro alicui vertere, _reprocher à qqn une action honteuse_. Probro aliquid dare alteri; in probri loco ponere; crimini dare. Cf. Dedecus. 3. Probro sibi aliquid ducere, _regarder qqche comme honteux_, _déshonorant_. Ignominiæ loco aliquid ferre; in contumeliam accipere; in contumeliam vertere. USUS: Id tibi probro futurum est. E paternis probris emergere. Cf. Ignominia, Dedecus.

PRŎBUS, a, um, _Bon_, _vertueux_, _honorable_, _honnête_. SYN. Bonus, moratus, bene institutus, spectatus, probatus, integer, frugi, religiosus, castus, antiquus, purus, sanctus, modestus. )( Improbus. PHRAS. Pauci sunt probi, _peu d’hommes sont honnêtes_. Pauci sunt, qui probitatem colant, ament, sequantur; qui suum studium in probitate ponant, paucos invenies. Probati mores a paucis hodie coluntur; virorum recti exempli, et quibus vita cum virtute traducatur, quibus in pretio et amore sit morum integritas, quam exiguus est numerus? Abest a plerisque mortalium laudata illa morum probitas. Cf. Bonus. USUS: Probus et bene moratus filius. Probum navigium. Cf. Conscientia bona, Pius.

PRŎCĀCĬTAS, ātis, f. _Audace_, _impudence_, _insolence_. SYN. Petulantia. USUS: Non enim procacitate linguæ vitæ sordes eluuntur. Cf. Petulantia.

PRŎCĀCĬTER, _Avec hardiesse_; _effrontément_, _insolemment_. USUS: Flagitatum stipendium procacius, quam ex more et modestia militari erat, et probra in tribunos jacta.

PRŎCAX, ācis, omn. gen. _Audacieux_, _effronté_, _impudent_. SYN. Petulans, temerarius. USUS: Scio te non esse procacem in lacessendo, _je sais que tu n’es point un agresseur insolent_. Cf. Petulans.

PRŌCĒDO, is, cessi, cessum, ere, n. _Aller en avant de qqche ou de qqn_; _s’avancer_, _marcher_, _partir_; _avancer_, _faire des progrès_; _aller bien ou mal_, _arriver_. SYN. Progredior, prodeo, exeo, gradum infero; proficio; evenio. ADV. Bene, longius in dando et credendo; minus, diutius, contrarie, multum, non ita multum, obviam, longissime, parum, paulum, prospere, temere, pulcherrime. USUS: 1. Ætate multum processit. A primis ad ultima procedere. Longius processit et in ipsum Pompeium invehi cœpit. In medium procedere atque in concionem prodire. Procedere in publicum. Tota urbs illi obviam processit. 2. Proficio, _faire des progrès_. Procedere in virtute et doctrina. Honoribus processit. Longe ad virtutem processit doctrina et natura. 3. Evenio, cado, _réussir bien ou mal, avoir telle ou telle issue_. Non satis e sententia res procedit. Quid agam, cui nihil procedit, eaque, quæ cogitata sunt diligentisime, deterrime cadunt. Omnia ei belle, pulcherrime procedunt. (_Pro_: durius procedere cum aliquo, VULG.), _user de mauvais procédés envers qqn_, latine: Graviter, crudeliter, male consulere in aliquem, de aliquo.

PRŎCELLA, æ, f. _Tempête_, _bourrasque_. SYN. Tempestas. EPITH. Horribilis. USUS: Imbres, nimbi, procellæ, turbines. Tu procella patriæ, turbo pacis. Vitare procellas temporum. Equestrem procellam excitare, _faire une charge de cavalerie_. Cf. Tempestas.

PRŎCELLŌSUS, a, um, _Orageux_. USUS: Venti procellosi.

PRŌCĔRES, um, m. pl., _Les chefs_, _les nobles_, _les princes_. SYN. Principes.

PRŌCĒRĬTAS, ātis, f. _Forme allongée_, _taille élancée_; _élévation_. SYN. Longitudo. )( Brevitas. USUS: Proceritates arborum admirantur.

PRŌCĒRUS, a, um, _Haut_, _élevé_, _élancé_. SYN. Longus. USUS: Procerum et tenue collum, _cou long et mince_. Cf. Magnus, Longus.

PRŌCESSŬS, ūs, m. _Marche_, _progrès_. SYN. Progressus. EPITH. Longior, tardus. USUS: Gradus tuos et quasi processus dicendi velim cognoscere, _je voudrais savoir par quels degrés ce talent s’est formé et suivre chacun de vos pas dans la carrière de l’éloquence_. Tantos processus in dicendo faciebat, ut evolare, non excurrere videretur, _il faisait tant de progrès qu’il paraissait plutôt voler que courir_.

PRŌCĬDO, dis, cĭdi, ere, n. _Tomber_. SYN. Pronus cado, procumbo. USUS: Ad pedes alicujus procidere. Cf. Cado, Corruo.