Part 115
PERTĬNĔO, es, ŭi, ere, a. _S’étendre_, _se répandre_, _appartenir à_; _se rapporter à_, _aboutir à_. SYN. Permano, permeo, penetro. ADV. Magnopere ad dicendum, omnino nihil ad se, nunc certe, publice ad civitatem, valde ad rem, vehementer. USUS: Vis cœlestium corporum ad plantas pertinet. Vis per totum corpus pertinens. Nervi toto corpore pertinentes. DEUS pertinens per omnes naturas, per terras, per mare. Romani Imperii ditio ad Rhenum pertinet. Silva pertinet a flumine ad summas Alpes. Ad montes usque ea planities pertinet, _s’étendre_. Vulgo pertingit.
PERTĬNET, ŭit, ere, _Concerner_, _regarder_; _appartenir_. SYN. Attinet, spectat, attingit; partes meæ sunt, officium hoc præcipue meum est. PHRAS. Hoc ad me non pertinet, _cela ne me regarde pas_. Mea causa nihil eo facto contingitur; ejus rei culpa aut infamia me non attingit. Nihil istud ad me; mea res hic non agitur; mihi isthic neque seritur neque metitur. USUS: Intelligere quo quidvis pertineat. Summa illuc pertinet ut sciatis. Ea opinio eodem pertinet, recidit, revolvitur, _cela revient au même_. Pertinet hoc non modo ad dignitatem, sed ad salutem, _cela concerne non seulement votre dignité, mais encore votre vie_. Hoc ad me pertinet, _cela m’appartient_. Cf. Attinet, Munus, Officium.
PERTRACTĀTĬO, ōnis, f. _Action de s’occuper de qqche_, _gouvernement_, _administration_. SYN. Usus, evolutio. EPITH. Multa rerum publicarum. USUS: Multarum rerum pertractatione multa di cimus. Diligens Poetarum pertractatio, _étude assidue des poètes_.
PERTRACTO, as, avi, atum, are, a. _Toucher_, _palper_; _appliquer son esprit_, _observer_, _étudier_. SYN. Tracto, verso, pervolvo. ADV. Diligenter narrationem, mollius, penitus. USUS: Orator sensus mentesque hominum pertractare debet. Gesti negotii rationem diligenter et sæpe pertractare. Pertractare ea quæ rem continent, _s’occuper de ce qui se rapporte au sujet_. Cf. Tracto.
PERTUNDO, is, tūdi, tūsum, ere, a. _Percer_, _trouer_, _creuser_. USUS: Cave, ne quis crumenam pertundat, _prends garde que quelque filou ne coupe ta bourse_.
PERTURBĀTĒ, _Confusément_, _pêle-mêle_, _sans ordre_. SYN. Confuse.
PERTURBĀTĬO, ōnis, f. _Trouble_, _désordre_, _confusion_; _passion_, _trouble de l’âme_. SYN. Motus animi turbidus, affectio animi, confusio, fluctuatio animorum. )( Serenitas, consilium, judicium. EPITH. Brevis animi, diuturna, fœda, gravis ægritudinis, magna animi, opinabilis, tanta, vehementior, vitiosa, universa, voluntaria. Perturbationes cœlestes et maritimæ et terrenæ, hilariores, magnæ animi, moderatæ, naturales, rationis expertes, novæ, pestiferæ, tabificæ mentis, vitiosæ, voluntariæ. PHRAS. 1. Perturbationes animi compescendæ sunt, _il faut réprimer ses passions_. Opera danda, ut mens turbido animi motu semper vacet; ne condolescat, concupiscat, extimescat, efferatur lætitia; ne voluptate, libidine, metu, aut quavis alia animi ægrotatione jactetur; absint tabificæ mentis perturbationes, motus turbulenti jactationesque animorum incitatæ et impetu inconsiderato elatæ, rationem omnem repellentes. Sit animus vacuus, liber, solutus a gravibus illis concitationibus, tam inter se dissentientibus atque distractis. Frangendi sunt ac comprimendi motus illi turbidi iræ, cupiditatis, etc., contrarii inimicique rationis. Fervor ille concitatioque animi ac commotio, motus denique omnes rationi non obtemperantes coercendi ac reprimendi. Cf. Motus. 2. Magna est perturbatio temporum rerumque, _les temps sont agités, tout est en révolution_. Impeditissima sunt reipublicæ tempora; omnia sunt tumultus, timoris, fugæ plena; omnia divina humanaque jura permiscentur; magno in motu temporum, magna conversione rerum, magna confusione et perturbatione versamur. Quis est, qui non misceat in republica aliquid? qui has temporum inclinationes suis consiliis opportunas non ad patriæ perniciem convertat? USUS: 1. Perturbationes sunt turbidi animorum motus, aversi a ratione, inimici mentis vitæque tranquillæ. Nulli perturbationi animi aut fortunæ succumbere. Cavendum, ne in perturbationes exanimationesque incidamus. In maxima perturbatione sum, versor, jaceo. Magna perturbatione commotus sum. Impetu quodam animi et perturbatione potius quam consilio regi, incitari, _obéir plutôt à un élan désordonné de l’âme qu’au jugement et à la raison_. Sapiens omni perturbatione vacat. 2. Confusio, _trouble_, _révolution_. Quid est tumultus, nisi perturbatio reipublicæ? Cf. Turbidus.
PERTURBĀTRIX, trīcis, f. _Celle qui trouble_, _perturbatrice_.
PERTURBO, as, avi, atum, are, a. _Troubler_, _bouleverser_. SYN. Turbo, perturbationem affero, concito; misceo, permisceo, confundo. ADV. Valde, vehementius. PHRAS. Perturbatus est animo, _il a l’esprit bouleversé_. Confusus ex recenti morsu animi, nec lingua, nec mente consistit. Metu luctuque alienatus animus perturbatione succumbit; in maxima perturbatione est, versatur, jacet. Cf. Turbidus. USUS: Non me clamor tuus iste commovet aut perturbat. Civitas seditionibus perturbata. Perturbato ordine ætatum seu confuso, _l’ordre des temps étant confondu, interverti_. Cf. Turbo.
PĔRUNGO, is, nxi, nctum, ere, a. _Enduire entièrement_, _frotter_. SYN. Ungo. USUS: Corpora oleo perunxerunt, _ils frottèrent d’huile tout le corps_.
PĔRŪRO, is, ussi, ustum, ere, a. _Brûler entièrement_. USUS: Hominem perustum gloria magis magisque incendere, _dévoré de l’amour de la gloire_.
PERVĀDO, is, si, sum, ere, n. _Arriver_, _venir_; _pénétrer_, _se répandre_. SYN. Pervenio, permano. USUS: Ne quid in aures, quod noceat, possit pervadere. Rumor, fama, clamor urbem _vel_ per urbem pervasit. Incendium per sata, tempestas per vineta pervasit. Ea opinio, is pavor omnium animos pervadit. Quaqua iter faceret, calamitas quædam pervadere videbatur.
PERVĂGĀTUS, a, um, _Très répandu_, _très connu_. SYN. Divulgatus, pervulgatus, vulgaris. USUS: In re tam clara, tam testata, tam illustri et pervagata. Vulgare, quotidianum, pervagatum. Res est notissima et pervagata. Cf. Notus, Rumor.
PERVĂGOR, aris, atus sum, ari, d. _Aller çà et là_, _errer_; _s’étendre_, _se répandre_. SYN. Erro. ADV. Similiter, longe et late. USUS: Lætitiæ, timores animos hominum pervagantur. Cf. Vagor.
PERVĔHO, is, xi, ctum, ere, a. _Voiturer_, _transporter_. SYN. Perduco, eveho. Cf. Veho.
PERVELLO, is, velli, ere, a. _Molester_, _tourmenter_. SYN. Vello, vellico.
PERVĔNĬO, is, vēni, ventum, ire, n., _nonnunquam_ a. _Arriver à_, _parvenir à_; _atteindre_, _gagner_. SYN. Devenio; pertineo, mano, permano, perducor, accedo. ADV. Commodius ad exitum, gradatim, mature, occulte ad, ocius ad suum, penitus in disputationem, proclivius in laudem, spisse, tum, tardius ad fructum laborum, volubiliter ad extremum. USUS: Non potui, quo contendebam, pervenire. Jacta in me convitia ad animum meum non pervenerunt. Sensus rei ad omnes non pertinuit, pervenit. Ad paucos licentia, culpa, infamia, pœna, pecunia pervenit. Virtus sine fortunæ præsidiis, labore et constantia, quo vult, pervenit. In laudem, ad exitum, ad fructum laborum pervenit. Cf. Venio.
PERVERSĒ, _De travers_; _d’une manière vicieuse_. SYN. Præpostere, perperam. USUS: Perverse beneficio, re aliqua abuti.
PERVERSĬTAS, ātis, f. _Renversement_; _dépravation_, _perversité_, _dérèglement_. SYN. Pravitas, improbitas. EPITH. Incredibilis hominum, magna, summa opinionum, tanta. USUS: Est incredibilis hominum perversitas, improbitas, amentia. Summa opinionum perversitas. Cf. Malitia.
PERVERSUS, a, um, _Pervers_, _dépravé_, _vicieux_. SYN. Pravus, improbus, præposterus. USUS: Strabonum perversi oculi. Perversa sapientia. Ludi contaminati, perversi, deformati. Cf. Malus, Improbus, Pravus.
PERVERTO, is, ti, sum, ere, a. _Renverser_, _bouleverser_, _détruire_. SYN. Inverto, subverto. USUS: Jura omnia divina et humana labefactare et pervertere. Omnia rapinis, incendiis, sacra inexpiabili scelere pervertere. Nunquam illo me opprimet consilio, nunquam artificio pervertet.
PERVESTĪGĀTĬO, ōnis, f. _Investigation_, _recherche minutieuse_. SYN. Inquisitio. EPITH. Diligentissima.
PERVESTĪGO, as, avi, atum, are, a. _Chercher_, _épier_, _explorer_. SYN. Invenio, reperio. Cf. Quæro.
PERVĬCĀCĬA, æ, f. _Opiniâtreté_, _entêtement_. SYN. Pertinacia.
PERVĬCAX, cācis, omn. gen. _Ferme_, _obstiné_; _entêté_. SYN. Durus, contentiosus, nulli cedens, contumax. Cf. Pertinax, Obstinatus.
PERVĬDĔO, es, vidi, vīsum, ere, a. _Voir distinctement_, _voir tout_. SYN. Video. ADV. Penitus.
PERVĬGĬLĀTĬO, ōnis, f. _Veillée religieuse_. SYN. Vigilia. EPITH. Nocturna.
PERVĬGĬLO, as, avi, atum, are, n. _Veiller toute la nuit_, _passer la nuit blanche_. SYN. Pernocto. Cf. Vigilo.
PERVINCO, is, vīci, victum, ere, n. et a. _Vaincre complètement_. SYN. Vinco.
PERVĬUS, a, um, _Accessible_, _praticable_, _ouvert_. SYN. Apertus. USUS: Transitiones perviæ, _passages ouverts_.
PERVŎLO, as, avi, atum, are, n. _Traverser en volant_, _parcourir rapidement_. ADV. Velocius. USUS: Decem horis nocturnis sex et quinquaginta millia passuum cisiis pervolavit, _pendant la nuit, en dix heures, il a fait en voiture une course de cinquante six milles_.
PERVOLVO, is, volvi, vŏlūtum, ere, a. _Rouler_, _tourner_; _feuilleter_, _lire_. SYN. Verso. USUS: TRANSL. Deinde ut in iis locis pervolvatur animus, _se familiariser avec ces lieux communs, les étudier_. Cf. Lego.
PERVŎLŪTO, as, avi, atum, are, a. _Feuilleter_, _lire assidûment des livres_. SYN. Pertracto, evolvo, voluto. Cf. Lego.
PERVULGĀTUS, a, um, _Très ordinaire_, _très commun_, _banal_; _connu_. SYN. Jactatus, pervagatus, vulgaris. USUS: Clarum, notum apud omnes, testatum, pervulgatum est. Cf. Notus.
PERVULGO, as, avi, atum, are, a. _Communiquer au public_, _répandre_, _publier_. SYN. Divulgo. USUS: Librum pervulgare, edere. In re tam clara, tam testata, tam abs te ipso pervulgata, _à l’occasion d’un fait si clair, si attesté, si divulgué par vous-même_.
PES, pĕdis, m. _Pied_. EPITH. Dexter, sinister, extremus. Pedes contaminati, durissimi, extremi, heroici, liberiores, medii, minuti, rudes, posteriores, primi et postremi. USUS: Pedibus iter facere, conficere, ingredi, ire, reverti, venire, _aller, marcher à pied_. Pedibus merere, stipendia facere, _servir dans l’infanterie_. Ad pedes desilire, se dare, _mettre pied à terre, en parl. de la cavalerie_. Ad pedes alicujus supplicem accedere, jacere, volutari, se abjicere, projicere, sternere, _se jeter aux pieds de qqn_. Pedibus flumen transmittere, _passer une rivière à gué_. Pedem conferre ac propius accedere, _s’approcher_. Pedem referre, _reculer_. Pedem in alieno solo ponere, _se mêler de ce qui ne nous regarde pas_. Trahantur per me pedibus ista, _on peut bien, si l’on veut, traîner cela par les pieds_, _c. à d._, _qu’on bouleverse tout, je m’en soucie fort peu_. Pede terram percutere, supplodere, _frapper du pied la terre_. Ex pedibus laborare, _avoir la goutte_. Pedum officio carere, _être privé de l’usage des pieds_. Pedem in Italia nullum video, qui non sit in illius potestate, _il n’y a pas en Italie un pouce de terrain qui ne soit en son pouvoir_. Pedem a te discessi nunquam, _je ne vous ai jamais quitté_. Hoc negotium, hæc oratio nec caput, nec pedes habet, _cela n’a ni queue ni tête_.
PESSŬLUS, i, m. _Verrou_, _barre_. USUS: Foribus obdere pessulum.
PESSUMDO, as, dĕdi, dătum, dăre, a. _Ruiner_, _détruire_, _anéantir_. SYN. Protero, conculco. Cf. Perdo, Destruo, Everto.
PESTĬFER, ĕra, ĕrum, _Pestilentiel_. SYN. Perniciosus. )( Salutaris. USUS: A pestiferis, nocentibus, funestis rebus refugere.
PESTĬFĔRE, _D’une manière ruineuse, désastreuse_. SYN. Perniciose.
PESTĬLENS, entis, omn. gen. _Empesté_, _insalubre_, _malsain_. SYN. Pestifer. )( Salubris. USUS: Locus pestilens cœloque calamitosus. Annus pestilentissimus.
PESTĬLENTĬA, æ, f. _Peste_, _contagion_, _épidémie_. )( Salubritas. PHRAS. Pestilentia tum gravissime sæviebat, _la peste sévissait alors d’une manière affreuse_. Grave tempus, annusque pestilens erat urbi agrisque; pestilentia gravissime laboratum erat; annus erat gravissimus, ac pestilentissimus; annus erat fœdus intemperie cœli maximeque pestifer; sæviebat tum pestilentiæ vis maxime; gravis eo anno inciderat pestilentia; multiplici clade fœdatus erat annus, urbem agrosque urente pestilentia, exorta pestilentia fœda homini, fœda pecori; contagio vulgabat morbos, urbs assiduis exhausta funeribus, multæ et claræ lugubres domus; urbs tota gravi pestilentia conflictabatur; flagrabat pestilentia urbs tota; annum illum pestilentia infamem mors multorum fecerat; vis pestilentiæ ingens urbem depasta, depopulata erat; multus eo anno mortales pestilentia absumpsit, consumpsit. USUS: Abiit de loco pestilentia, sed me non attigit. Ager propter pestilentiam vastus atque desertus.
PESTIS, is, f. _Fléau_, _peste_, _ruine_, _malheur_. SYN. Pernicies. EPITH. Adulta, calamitosa, capitalis, communis, detestabilis, funesta reipubl., immanis, importuna, magna, mala, miserrima, nefaria, perniciosa, præsens, tetra, horribilis et infesta. Pestes anxiæ, naturales, nefariæ, publicæ sociorum, reliquæ. USUS: Nulla tam detestabilis pestis est, quæ non homini ab homine nascatur. Pestem alicui ac perniciem machinari, afferre, importare, _préparer la perte de qqn_. Pestem a republica depellere, avertere, _éloigner un fléau de la république_. Pestem eam civitatis comprimere, reprimere, exsecare, exstinguere, _arrêter, empêcher les fléaux qui menacent l’État_. Pestis ac pernicies civitatis; funesta reipublicæ pestis; illa furia ac pestis patriæ, _furie, fléau de la patrie_. Pestes hominum laude aliena dolentium, _personnes fort dangereuses que le mérite d’autrui afflige_.
PĔTĂSĀTUS, a, um, _Coiffé d’un pétase_. SYN. Petaso tectus.
PĔTĂSUS, i, m. _Pétase_, _chapeau à larges bords pour les voyages_. SYN. Latus pileus, capitis tegmen.
PĔTĪTĬO, ōnis, f. _Demande_, _brigue_, _candidature_. SYN. Rogatio, rogatus, preces. EPITH. Aliena, angusta, apta, extraordinaria, integra, plena pompæ, illustris, splendida, popularis, tota. USUS: 1. Petitionem consulatus adornare. Petitionem alicujus oppugnare. 2. Percussio, ictus, conjectio teli, _attaque_, _assaut_, _coup_. Has petitiones ita conjectas, ut vitari non posse viderentur, parva corporis declinatione effugi, elusi, _ces coups, dirigés de telle sorte qu’il paraissait impossible de les éviter, je les ai esquivés par un léger mouvement_.
PĔTĪTOR, ŏris, m. _Candidat_; _demandeur_. SYN. Actor, ambiens. EPITH. Bonus. USUS: Personam petitoris suscipere, accusatoris deponere, _prendre le rôle de plaignant (au civil), et quitter celui d’accusateur (au criminel)_.
PĔTO, is, īvi _vel_ ĭi, ītum, ere, a. _Demander_, _réclamer_. SYN. Posco, postulo, contendo, exposco, flagito, imploro. ADV. Æque, aliunde copiam dicendi, alte proœmium, altius initium rei, amantissime, aperte exercitum, assidue, diligenter, audacter, blandius, breviter, contra, deinceps magistratum, diligentius quid, etiam atque etiam, majorem in modum peto et contendo. Jam pridem, imprudenter, magnopere, maximo opere, necessario, negligenter ædilitatem, nominatim tribunatum, ordinatim honores, paulo quidem post, perspicue pacem, proxime consilium, prudentissime, similiter quid, summopere sapientiam, tamdiu nihil, valde, vehementer. USUS: 1. Singulari studio, majorem in modum a me petebat. A philosophia consolationem peto. Veniam, honorem petere. 2. Appeto, invado, _attaquer_, _assaillir_. Contumeliis, lapidibus, fraude, insidiis petere. Jugulum, sanguinem, vitam alicujus petere. 3. Quæro, _prendre_, _chercher_. Fugam petere. Fuga salutem petere. 4. Aliquo proficisci, _prendre_, _choisir_, (_partir pour qqe lieu_). Romam petere. Loca calidiora petere. Cf. Rogo.
PĔTRA, æ, f. * _Pierre_, _rocher_. SYN. Rupes.
PĔTŬLANS, antis, omn. gen. _Gai_; _impertinent_, _pétulant_. SYN. Protervus, audax. ADV. Effuse. PHRAS. Nihil illo juvene petulantius, _ce jeune homme est rempli d’impudence_. Nihil immodestius aut minus ingenuum; temerarii ac procacis adolescentis furor et protervitas frangi satis non potest. Effrenata juvenis licentia in gyrum rationis duci non potest; non minis, non blanditiis ad officium redigi se patitur. USUS: Petulans et furiosum dicendi genus, _éloquence_ _emportée_, _furibonde_. Jocus illiberalis; petulans, obscœnus. Homo petulans et plane insanus. Cf. Audax.
PĔTŬLANTER, _Sans retenue_, _impudemment_. SYN. Licenter. USUS: Petulanter in aliquem invehi.
PĔTŬLANTĬA, æ, f. _Audace_, _impudence_. SYN. Procacitas, protervitas. )( Modestia, pudor. EPITH. Aperta, tolerabilis, inimicissima. USUS: Hinc pudor pugnat, inde petulantia et furor. In petulantiam incidere. Petulantiam alicujus frangere.
PĔTULCUS, a, um, _Effronté_. SYN. Lascivus.
PHĂLANX, gis, f. _Phalange (corps de troupes disposées en carré et qui combattaient sur cinquante de front et seize de profondeur; en parl. phalange macédonienne)_. SYN. Agmen militare Macedonicum.
PHĂLĔRÆ, ārum, f. pl. _Ornement_, _colliers_. SYN. Equorum ornamenta. EPITH. Nobiles.
PHĂLĔRĀTUS, a, um, _Orné de phalères_. SYN. Phaleris ornatus.
PHANTĂSĬA, æ, f. _Idée_, _pensée_, _conception_. USUS: Ex impulsione extrinsecus oblata, quam phantasiam vocamus.
PHĂRĔTRA, æ, f. * _Carquois_.
PHARMĂCŎPŌLA, æ, m. _Pharmacien_; _charlatan_. SYN. Unguentarius. EPITH. Circumforaneus.
PHĂSĒLUS, i, m. et f. _Faséole_. TRANSL. _Barque légère_. SYN. Myoparo.
PHĬLŎLŎGĬA, æ, f. _Passion pour les recherches et les travaux d’érudition_. SYN. Studium _vel_ amor sermonis.
PHĬLŎLŎGUS, i, m. _Érudit_, _savant_, _littérateur_. USUS: Homines nobiles, sed nullo modo philologi.
PHĬLŎSŎPHĬA, æ, f. _La philosophie_. SYN. Studium _vel_ amor sapientiæ. EPITH. Acutior, antiqua, antiquissima nobilissimaque ars vitæ, commentatio mortis, cultura animi, frugifera et fructuosa, intima, magna, media, medicina animi, molesta, orba, patria et avita, referta, quædam procreatrix et quasi parens laudatarum artium, præpotens et gloriosa, similis alicujus, tota, vera, vera et antiqua, verissima, elegans, vetus, universa. PHRAS. 1. Velim philosophiæ studeas, _je voudrais bien vous voir étudier la philosophie_. Velim ad philosophiam animum adjungas; studium tuum applices, te conferas, philosophiæ operam des; studium dices. Velim, rerum humanarum atque etiam divinarum cognitionem studiose colas, toto pectore complectaris. Velim, te ad ejus studium scientiæ adjungas, unde nascitur atque alitur moderatio vitæ; unde omnis ordo ac tota recte vivendi ratio manat. Tu velim juris ac honestatis omnis parentem philosophiam, quanto poteris studio, complectare. Tu velim omnes animi vires ad sapientiæ studium conferas. 2. Philosophia utilissima ad res humanas scientia, _la philosophie est une science très utile aux choses humaines_. Philosophia omnium mater artium, donum et inventum deorum; laudandarum omnium artium parens et procreatrix; ars vitæ, mater omnium bene factorum ac dictorum; medicina animi, cultura animi, quæ vitia extrahit radicitus; officii et bene vivendi disciplina; commentatio mortis, miseriarum portus, quo bono nullum optabilius, neque præstantius datum est hominibus deorum munere et concessu. USUS: Triplex philosophia Platonis: Moralis, Physica, Dialectica. Studium sapientiæ, quæ philosophia dicitur.
PHĬLŎSŎPHĬCUS, a, um, _Philosophique_.
PHĬLŎSŎPHOR, aris, atus sum, ari, d. n. _Philosopher_, _s’occuper de philosophie_. SYN. Philosophiam colo. ADV. Ad extremum, omnino. USUS: Admirabili quodam ad philosophandum studio concitatus. Quum minime videbamur, tum maxime philosophabamur.
PHĬLŎSŎPHUS, i, m. _Philosophe_. SYN. Naturæ interpres, philosophiæ sectator, sapientiæ studium professus. EPITH. Elegantissimus omnium et eruditissimus, gravissimus, non ignobilis, imperiosus, magnus, mollis et languidus, enervatus, nobilissimus et clarissimus, prudentissimus, optimus, politissimus et acutissimus omnium, præstantissimus, severus, gravis, summus. Philosophi absoluti et perfecti, antiqui auctores rerum, non fabularum; non contentissimi, sed clari et acuti; minime contemnendi, discrepantes, vulgo imperiti et similes imperitorum, non inepti, minime mali, innumerabiles, satis acuti, minuti, nobilissimi longe atque principes, perfecti, plebeii, præstantissimi, superstitiosi et pene fanatici, veteres, voluptuarii. USUS: Inventa philosophorum. Philosophus is est, qui omnium rerum divinarum et humanarum causam naturamque noscit, omnem bene vivendi rationem tenet ac persequitur, _le philosophe est l’homme qui s’applique à la connaissance des choses divines et humaines, qui raisonne et approfondit les secrets de la nature, qui étudie les principes de la morale et de la vertu_.
PHYSĬCA, æ, _vel_ PHYSICE, es, f. _La physique_, _les sciences naturelles_. SYN. Explicatio naturæ; investigatio naturæ.
PHYSĬCA, ōrum, n. pl. _La physique_, _les sciences physiques_. SYN. Res naturales.
PHYSĬCĒ, _En physicien_, _à la manière des physiciens_. SYN. Acute, physicorum more.
PHYSĬCUS, i, m. _Physicien_, _naturaliste_. SYN. Speculator venatorque naturæ, qui se ad investigationem naturæ totum contulit. EPITH. Politior, obscurus.
PHYSĬOGNŌMON, i, m. _Celui qui juge du caractère de qqn d’après sa physionomie_. USUS: Physiognomon profitetur se hominum mores naturasque ex corpore, oculis, fronte, vultu pernoscere.
PHYSĬŎLŎGĬA, æ, f. _Les sciences naturelles_, _la physique_. SYN. Naturæ ratio. EPITH. Tota.
PĬĀCŬLĀRIS, e, gen. com. _Expiatoire_. SYN. Quod ad expiandum peccatum pertinet. USUS: Sacrificia piacularia. Egone ob tuam stultitiam piacularis fiam?
PĬĀCŬLUM, i, n. _Sacrifice expiatoire_, _expiation_. USUS: Porco piaculum pati. Piaculum committere. Aliquem alienæ iræ piacula dedere, _sacrifier qqn à la colère d’autrui_.
PICTOR, ōris, m. _Peintre_. EPITH. Summus, malus. USUS: Protogenes perfectus pictor. Cf. Pingo.
PICTURA, æ, f. _Tableau_, _peinture_. SYN. Tabula. EPITH. Antiquissima, non egregia, vetustate evanescens, nobilis, placidissima, textilis, vetus. Picturæ egregiæ, novæ, veteres. USUS: In picturis alios horrida, inculta, abdita, opaca; alios nitida, læta, collustrata delectant.
PĬĒ, _Pieusement_, _religieusement_, _saintement_. SYN. Religiose, sancte. )( Scelerate. USUS: Memoriam mei pie inviolateque servato.
PĬĔTAS, ātis, f. _Accomplissement des devoirs envers les dieux, les père et mère_; _piété_, _affection_, _religion_. EPITH. Clara et in omnibus grata; commemorabilis, divina, eximia, immunis, incredibilis, insignis, jucunda, magna, mira, nimia, par, præsens, singularis, summa, tacita. USUS: Pietas est justitia erga DEUM et parentes, _la piété, c’est la justice envers DIEU et les parents_. Pietas est, per quam sanguine conjunctis officium et diligens tribuitur cultus. Pietas, sanctitas, religio. Vir summa pietate. Pietatem præstare alteri. Pietate pectora omnium imbuit. Vultu sæpe læditur pietas, _souvent un regard suffit pour blesser la piété filiale_. Pietas fundamentum omnium virtutum, DEUM placatum efficit. Gravissimum pietatis nomen.
PĬGER, ra, rum, _Paresseux_, _inactif_, _indolent_. SYN. Segnis ad aliquid agendum. PHRAS. Pigerrimus est, _il est très paresseux_. Nihil illo homine pigrius, nihil remissius; inertissimæ segnitiæ homo. Somni plenus, cessator, natura socors et negligens; ventri deditus et somno; bonum otium socordia atque desidia conterit; mollitia diffluit ac inertia; otio hebescit et languet; cessator ignavissimus et qui metu laboris obtorpescat; languori deditus et desidæ; in socordiam effusus; is est, in cujus vultu pigritia desperatioque meliorum emineat, atque adeo anima ipsa esse oneri videatur; deses est ac ignavus, et qui operi ac negotio indormire facile soleat; desidem otio dimittit animum; ignaviæ se dedit; languori se totum dat, dedit; fugiens laboris, in otio consenescit; otio ac ignavia marcescit; pigritia tabescit. Cf. Otium. USUS: Ad litteras scribendas pigerrimus.
PĬGET, gŭit, ere, imp. _Être fâché_, _éprouver du regret_. SYN. Tædet, pœnitet. USUS: Me non solum piget stultitiæ tuæ, sed etiam pudet, _votre sottise me fait peine et honte tout à la fois_. Inductus ad pigendum, _excité au regret_. Cf. Tædet, Pœnitet.