Part 103

NŌDUS, i, _Nœud_, _lien_. SYN. Colligatio, vinculum. EPITH. Æternus, difficilis, magnus, cœlestis. USUS: 1. Amabilissimus nodus amicitiæ. Adstrictum pluribus nodis in semetipsos implicatis, et celantibus nexus. Solvere, explicare nodum, cujus nexus, unde inciperet quove se conderet, nec ratione, nec visu percipi poterat. 2. Difficilis ad explicandum locus, res, quæstio, _difficulté_, _embarras_, _obstacle_. Incideramus in nodum difficilem. Dum hic nodus expediatur. Inopia rei frumentariæ magnus in Republica nodus.

NŌLO, non vis, nōlŭi, nolle, v. anom. _Ne pas vouloir_. SYN. Non volo, non libet, negligo. ADV. Minime, omnino, plane, prorsus, valde. PHRAS. 1. Nolo in hoc negotio ultra progredi, _je ne veux pas m’occuper davantage de cette affaire_. Totum simul consilium abjeci; non committam, ut magis eo negotio implicer; studeo effugere, quod male cœptum est negotium; parcam longiori labori; animum posthac talibus curis vacuum et integrum servabo; ejusmodi negotiis ultra me non dabo; aversatur plane animus, abnuit, detrectat illam procurationem. Nego me progressurum, atque in hoc perstabo, neque restitantem quisquam ac tergiversantem ad aliud consilium traduxerit. Tædet me illorum laborum, ac pœnitet. 2. Pactiones tam inhonestas nolo, _je ne veux pas de compromis si honteux_. Non recipit pactiones tam absonas honestas mea, aspernatur, repellit; ab his pactionibus infamia me rejicit; sibi habeant, quibus istæ probantur, pactiones, ego animum non inducam, ut ad eas conditiones descendam. Absum a tam turpi pactione longissime, neque me unquam ad paciscendum dabo. USUS: Noli putare, cave existimes, _n’allez pas croire, ne pensez pas_. Cf. Invitus.

NŌMEN, ĭnis, n. _Nom_, _dénomination_, _appellation_. SYN. Vocabulum, appellatio; causa, titulus, debitum; fama, existimatio. EPITH. Æternum, alienum, ambiguum, amantius, amplissimum, aureum, carum, certum, clarum, bonum, commune, consulare, contrarium, divinum, divulgatum, dulce, durius, falsum, fatale, finitimum, frumentarium, geminum, gratissimum, gravans, grave, honestum, hostile, illustre, inane, inauditum, incolume, infimum, inimicum, invidiosum, invisum, leve, magnum, miserum, molle, molestum, nobile, notum, novum, obscurum, paternum, patrium, perditum, plenum, populare, pulchrum, recens, regale, regium, sanctum, splendidum, triste, tutum, vitiosum usitatum, vulgare. Aptiora, læta. PHRAS. 1. Nomen a victa Africa habet Africanus, _Scipion reçut le nom d’Africain pour avoir dompté l’Afrique_. Africanus a sua victoria nomen traxit, invenit, reperit, adeptus est; cognomen ex victoria invenit, cepit; appellationem a victa Africa traxit; Africano nomen a victoria inditum est; a victa Africa sumpsit, consecutus est; cognomen Africani cum victoriæ insignibus ex Africæ spoliis induit; cognomen Africani ex Africa devicta adscitum est; Africani nomen a victa Africa obtinuit, meruit; Africa devicta Scipioni nomen dedit, cognomen fecit, titulum Africani adscripsit, adjecit. 2. Hoc nomen habet, _cela s’appelle_. Hoc nomine est; hoc illi nomen est; hoc illi nomen inditum; hoc illi cognomentum est, hoc nomine salutatur; nuncupatur, appellatur. Cf. Nomino. 3. Saluta illum meo nomine, _saluez-le en mon nom_. Verbis meis die salutem homini; ex me saluta hominem; salvere illum verbis meis jube. 4. Nomen sine re habent, _ils ont le nom sans la chose_. Honorum vocabula habent, non dignitatis insignia; in amplissimis honorum nominibus, non modo dignitas nulla est, sed et summa deformitas. Honoris inane nomen gerunt. Non tam solido, quam specioso nomine Consules appellantur. USUS: 1. Nomina nova rebus novis ponenda, imponenda, danda. Res novæ nomine etiam novo appellandæ, signandæ, notandæ. Hoc, puto, nomine est. Meo illum nomine roges velim. 2. Causa, titulus, _titre_, _cause_, _occasion_. Græci multis nominibus reprehendendi. Nomine reipublicæ, nullum laborem defugere. Voluptatis nomine omnia facere. Eo nomine nihil de fortuna queri possum. Justæ severitatis nomen barbaris tuis moribus prætendis. 3. Debitum, _titre de créance_, _obligation_. Nomina facere. Nomina exigere. Nomen solvere, expedire, explicare, expingere, de tabula tollere, _acquitter une dette_, _dégager sa parole_. Decem millia in nominibus habeo, in numerato nihil, _j’ai dix mille francs en obligations, et pas un sou en numéraire_. 4. Fama, existimatio, auctoritas, _nom_, _renom_, _célébrité_, _réputation_. Clarum nomen captare, consequi adipisci, obtinere, habere. Viget, floret invictum ejus nomen. Ejus nomen nulla vetustas delebit, exstinguet, obscurabit. 5. Ad rem bellicam, _nom (donner son nom, s’enrôler pour le service militaire)_. In militiam nomen dare. Nomina profiteri. Ad nomen respondere. Nomen alicujus accipere, _inscrire le nom de qqn (l’enrôler)_. Cf. Debitum, Æs, Fama, Detraho, Gloria.

NŌMENCLĀTĬO, ōnis, f. _Désignation de qqn par son nom_. SYN. Appellatio, nominatio.

NŌMENCLĀTOR, ōris, m. _Nomenclateur, esclave qui indiquait à son maître le nom des clients et des personnes qu’ils rencontraient_. SYN. Servus monitor, qui civium nomina tenebat _seu_ noverat.

NŌMĬNĀTIM, _Nommément_, _formellement_. )( Generatim. USUS: Nominatim honore aliquo excludi. Nominatim appellare.

NŌMĬNĀTĬO, ōnis, f. _Appellation_, _dénomination_. USUS: Facere nominationem alicujus, _faire l’appel de qqn_.

NŌMĬNO, as, avi, atum, are, a. _Nommer_, _appeler_. SYN. Appello, nuncupo, voco, nomen pono, impono; nomine appello, compello; verbo noto, certo nomine noto. ADV. Acerrime, bene, brevi, imperite, iterum, melius, præclare, vere. PHRAS. 1. Filium suum Ascanium nominari voluit, _il voulut que son fils s’appelât Ascagne_. Parens Ascanio filio nomen dixit, edidit; Ascanio nomen dedit, indidit; Ascanii nomine filium prædicari et nominari voluit; Ascanium nuncupari voluit; Ascanio ut nomen esset filio _vel_ Ascanius ut illi nomen esset; Ascanium salutari voluit; Ascanium filio nomen dixit, edidit. 2. Virgilius opus de agrorum cultu Georgica nominavit, _Virgile appela Géorgiques son poème sur la culture des champs_. Georgica inscripsit, nuncupari voluit; Georgicorum titulum ferre, habere voluit; Georgicorum appellationem dedit, indidit libris suis; Georgicorum nomine insignivit; Georgicorum nomine prodire, circumferri, legi voluit. USUS: Rem suo certo, ac proprio nomine nominare. Brutus, quem ego honoris causa nomino. Cf. Nomen.

NON, _Non_, _ne pas_. SYN. Haud, neutiquam, haudquaquam, minus. )( Etiam. PHRAS. Non est opus tibi monitore, _vous n’avez pas besoin d’instructeur, de conseiller_. Nihil admonendus es; nihil est, quod te admoneam; nefas est, te monere; facies, etiamsi nullus moneam; quis est tam demens, quin sentiat, monitore tibi haud opus esse. USUS: Non enim, si mundus non erat, DEUS non erat. Non ita valde cupio.

NŌNÆ, ārum, f. pl. _Les nones, le cinquième jour de tous les mois de l’année, excepté mars, mai, juillet et octobre, où les nones tombaient le septième jour_.

NŎNĀGĒSĬMUS, a, um, _Le quatre-vingt-dixième_.

NŌNĀGĬES, _Quatre-vingt-dix fois_.

NŌNĀGINTA, _Quatre-vingt-dix_.

NONDUM, _Pas encore_. SYN. Necdum, neque dum, neque etiam dum, nihildum, etiam nunc non, non adhuc. USUS: Nondum scit rem pater.

NONGENTI, æ, a, _Neuf cents_.

NONNE, _N’est-ce pas?_ _est-ce ne.... pas?_ SYN. An non? USUS: Nonne ita est? nonne oportuit præscisse me?

NONNĬHIL, _Non rien_, _c. à d._, _quelque chose_. SYN. Aliquantum. USUS: Nonnihil commoveor, _un peu_.

NONNULLUS, a, um, _Non aucun_, _c. à d._, _quelque_. USUS: Nonnullus honor. Nonnulli dicunt.

NONNUNQUAM, _Non, ne ... jamais_, _c. à d._, _quelquefois_. SYN. Aliquando, interdum; est cum, etc.

NŌNUS, a, um, _Neuvième_.

NORMA, æ, f. _Equerre_; _règle_, _modèle_, _type_, _exemple_. SYN. Lex, regula, præscriptum. EPITH. Acerrima, certa, naturalis. USUS: Non hæc sunt Philosophorum acerrima regula, ac norma dirigenda. Natura est norma legis. Non est Epicurus ad istam normam sapiens. Plura homines judicant odio aut amore, quam veritate aut præscripto, aut rationis norma aliqua. Cf. Regula.

NOSCO, is, nōvi, nōtum, ere, a. _Chercher à connaître_, _étudier_; _connaître_, _savoir_. SYN. Cognosco; cognitum, notum, perspectum habeo; notitiam rei habeo, perspicio, comprehendo. ADV. Bene, funditus, omnino, paululum, modo, plane, penitus, probe, pulchre, recte, satis. PHRAS. Nosco perbene adolescentem illum, _je connais très bien ce jeune homme_. Ita mihi notus est, ut sensum ejus et naturam plane perspexerim; pertractatas penitus perceptasque res illius habeo; percalleo res ejus omnes ac rationes; pulchre novi hominem; nihil ignoro rerum ejus; sensus ejus omnes cognitos habeo, et perspectos; ingenium hominis et mores probe, optime teneo; animi ejus ignarus non sum. Cf. Notus, Intelligo. USUS: Jubet nos Pythius Apollo noscere nos ipsos. Non leges civitatis, non jura novit. Si Cæsarem bene novi, is est, qui, etc.

NOSTER, ra, rum, _Notre_, _le nôtre_. USUS: Noster est. Noster socer, video, venit.

NOSTRAS, ātis, omn. gen. _De notre pays_, _indigène_, _compatriote_. SYN. Noster, nostræ gentis, consuetudinis, artis, sectæ. USUS: Capior facetiis maxime nostratibus. Nostratia verba.

NŌTA, æ, f. _Signe_, _marque_, _indice_, _symptôme_; _reproche_, _infamie_, _flétrissure_. SYN. Signum, insigne, vestigium; infamia, dedecus, ignominia. EPITH. Certa, falsa, insignis, justa, melior, quasi naturalis, propria, sempiterna, turpis; certæ, inscriptæ, infinitæ, optimæ, tenues, obscuræ, verisimiles, verissimæ. PHRAS. 1. Notam incurrit, _il a encouru un reproche_. In dedecus incurrit; nota inustus est; in reprehensiones hominum incurrit: reprehensionem non effugit. Cf. Reprehensio. USUS: 1. Nomina sunt tanquam rerum notæ. Ego illum de meliori nota commendavi. Optimæ notæ homo. 2. Infamia, ignominia, dedecus, _opprobre_, _honte_, _infamie_. Quæ nota domesticæ turpitudinis non est inusta vitæ tuæ? quod dedecus hæret infamiæ? Notam inurere alicui. Censoriæ severitatis nota inustus. 3. (Signum, cifra, VULG.), _signe_, _marque_. Notam apponere ad malum versum. Epistolis notam apponam, quæ mihi tecum convenit, _j’apposerai à mes lettres le signe convenu entre nous_. Cf. Signum.

NŎTĀBĬLIS, e, gen. com. _Notable_, _remarquable_, _insigne_. SYN. Insignis, conspicuus, conspiciendus. USUS: Si exitu notabili concluduntur.

NŌTĀTĬO, ōnis, f. _Observation_. SYN. Etymologia, interpretatio nominis, observatio. USUS: 1. Notatio naturæ peperit artem. Diligens notatio imaginum. 2. Castigatio, _correction_. Notatio censoria.

NŌTĬO, ōnis, f. _Idée_, _notion_, _connaissance_. SYN. Cognitio, intelligentia, notitia, significatio. EPITH. Certa, complicata, naturalis atque insita. Communes, informatæ, consignatæ. USUS: Notiones rerum animis imprimuntur, e quibus non principia solum, sed latiores quædam ad rationem inveniendam viæ aperiuntur. Notionem rei capere, ac intelligentiam. Insitæ et quasi consignatæ in animis notiones. Informata, impressa est in animo DEI notio. Rerum omnium quasi adumbratas intelligentias _seu_ notiones mente concipimus. Huic verbo. Beatus subjecta est notio gravissima, _à ce mot de Bienheureux est attaché un sens très grave_.

NŌTĬTĬA, æ, f. _Connaissance_, _science_, _notion_, _idée_. SYN. Notio, cognitio, prudentia, EPITH. Dura, nova. USUS: Nullum animal præter hominem DEI notitiam habet. Natura ingenuit nobis notitias rerum plurimarum. Notitia rerum definiendo aperienda est.

NŎTO, as, avi, atum, are, a. _Marquer_, _faire une marque_; _noter_, _observer_, _signaler_. SYN. Observo, animadverto, signo. ADV. Aspere, insigniter, maxime, scienter, turpiter, sero, separatim. PHRAS. Notanda sunt quæ in auctoribus leguntur, _il faut noter ce qu’on lit dans les auteurs_. In adversaria referenda sunt; notatis auctorum locis memoriæ consulendum est; exscribenda quædam ex auctoribus sunt, et in adversaria transferenda; excerpenda quædam et in chartis consignanda. USUS: 1. Hæc vulgus ipse notat, _le vulgaire même remarque cela_. Notare locum, tempus. Multa diutius usus notavit. 2. Signo, indico, _désigner_, _signaler_. Notare res novis nominibus, _désigner les choses par des noms nouveaux_. Id præcipue notavi et descriptum tibi misi, _j’ai noté surtout cela, je l’ai transcrit et je te l’ai envoyé_. 3. Ignominia afficere, reprehendere, _marquer d’une mauvaise_, _note_, _blâmer_, _censurer_. Aliquem dedecore, macula, ignominia notare. Eum censores furti nomine notarunt, _les censeurs le flétrirent pour vol_.

NŌTUS, a, um, _Connu_. SYN. Cognitus, pervulgatus, exploratus, manifestus, testatus, quod omnibus patet, quod tenetur, omnium sermone celebratur. )( Ignotus. ADV. Maturius, penitus, sane. PHRAS. 1. Nihil nisi notum afferam, _je n’avancerai rien que de bien connu_. Quæ minime sunt obscura, quæ pervulgata ac toti populo testata, quæ planæ perspecta, cognita, explorata habemus, afferam. Ea, quæ jam decantata, quæ in medio posita, de quibus inter omnes constat, commemorabo. Res, quæ in omnium sermone versantur, hoc loco afferam. 2. Res est nota, _la chose est connue_. Res est tam illustris et ante oculos posita, ut ne recensenda quidem videatur. Res in confesso est; pro explorato habetur; res est omnium sermone celebrata, et quasi majoribus theatris proposita; res est constante fama notissima; res est confessa et manifesta; decantata fabula est, et tota urbe celeberrima. In re versamur celebratissima sermone omnium. USUS: Clara res est et tota Sicilia notissima. Notus est tractatusque locus. Res nota est et apud omnes pervulgata. Cf. Nosco.

NŎVĀCŬLA, æ, f. _Rasoir_. SYN. Culter tonsorius. USUS: Versari in acie novaculæ, in præsentissimo discrimine, _être sous le tranchant du rasoir_, _c. à d._, _dans un péril imminent_.

NŎVĒ, _D’une manière nouvelle, inusitée_. USUS: Ne quid ambigue, ne quid nove dicamus, _pour éviter toute équivoque, tout néologisme_.

NŎVELLUS, a, um, _Nouveau_, _jeune_. )( Vetulus. USUS: Arbores novellæ.

NŎVEM, _Neuf_.

NŎVENDĬĀLIS, e, gen. com. _De neuf jours_, _qui dure neuf jours_. USUS: Sacrum novendiale. Feriæ novendiales.

NŎVERCA, æ, f. _Belle-mère_, _marâtre_. USUS: Noverca filii.

NŎVISSĬMĒ, _Récemment_, _naguère_. SYN. Nuperrime, postremo. USUS: Primum, deinde, novissime. Cf. Nuper.

NŎVISSĬMUS, a, um, _Le dernier_. SYN. Postremus. )( Primus. USUS: Novissimus ego in castra veni.

NŎVĬTAS, ātis, f. _Nouveauté_, _chose nouvelle_. SYN. Novæ rei ratio, conditio. )( Vetustas. PHRAS. Novitatem amas, _vous aimez la nouveauté_. Novitatis amans, studiosus es; rerum novarum cupidus es; novitati studes; novis rebus studes; delectat te status hic novus. USUS: Magnam cupiditatem hominibus injicit novitas. Novitate ad causas inquirendas excitamur. Commovit me ea novitas.

NŎVĪTĬUS, a, um, _Nouveau_, _récent_. SYN. Novus. PHRAS. (Novitius Sacri Ordinis, _novice d’un ordre religieux_, VULG.). Tiro religiosus; in tirocinium nuper cooptatus; qui nuper nomen dedit in religiosam militiam, in sacram familiam; nuper inter S. Ordinis tirones adscriptus, adlectus. Cf. Tiro, Tirocinium. USUS: Syrus, nescio quis, de genere novitiorum factus consul.

NŎVO, as, avi, atum, are, a. _Rendre nouveau_; _renouveler_, _refaire_. SYN. Innovo. USUS: Verba novamus ipsi, _nous créons nous-mêmes des mots nouveaux_. Multa novare volebant. Cf. Reparo.

NŎVUS, a, um, _Nouveau_, _récent_. SYN. Recens, inauditus, inusitatus, per se cognitus, a se ortus, monstri similis, peregrinus, inopinatus, præter consuetudinem; nuperus. )( Vetus. ADV. Plane, omnino. PHRAS. 1. (Bona nova affero, VULG.), _j’apporte de bonnes nouvelles_. Læta apporto omnia; exoptatum nuntium affero; læta narro ac prospera. 2. (Tristia nova affers, VULG.), _vous apportez de mauvaises nouvelles_. Tristes affers nuntios; malum apportas, narrando enecas. 3. (Sunt nova incerta, VULG.), _ces nouvelles sont incertaines_. Rumores sunt incerti; rumor sine auctore; rumores temere sine ullis auctoribus orti; nuntii non optimis auctoribus; rumores temere, incertis auctoribus, vulgati. 4. (Nova affers incredibilia, VULG.), _vous rapportez des choses incroyables_. Monstra narras; ficti sermones, conficti rumusculi sunt, quos tu nuntias; res narras fidem non habituras; monstri simile est, quod narras. Cf. Nuntius. USUS: Novum id et admirabile. Hoc mihi plane novum accidit, ac præter opinionem. Numquid processit ad forum hodie novi? Rebus novis studere, _être partisan des idées nouvelles_, _travailler à des changements politiques_. (Nova, VULG.), _nouvelles_, _nouveautés_. Commentarii rerum novarum, commentarii rerum urbanarum _vel_ publicarum. Ephemerides rerum novarum.

NOX, noctis, f. _Nuit_. SYN. Tenebræ. EPITH. Acerbissima, cæca, prope extrema, hiberna, obscura, atra, serena, fausta, funesta, luctuosa, intempesta, præceps, longa, proxima, media, multa, sempiterna, socia, stellans. Noctes contractiores, _nuits plus courtes_. PHRAS. 1. De nocte ad me venit, _il vint chez moi de nuit_. Multa nocte, intempesta nocte, concubia nocte, media nocte, medio noctis silentio, provecta jam nocte, adulta jam nocte ad me venit; cum jam multum noctis processisset; noctis silentio, quod tempus mortales altissimo somno premit, ad me accessit; intempestæ noctis silentio, profunda jam nocte ad me venit. 2. Nocte ingruente, _au soir, au commencement de la nuit_. Nocte appetente; nocte prima; sub primam facem; intendentibus se primis tenebris; primoribus noctis tenebris; cum jam terras nox opacasset; primæ noctis silentio. 3. Studere in seram noctem, _étudier fort avant dans la nuit_. Producere ad multam noctem litterarum studia; in serum noctis lucubrare aliquid operis; lucubrationes in multam noctem extrahere; bonam partem noctis ad elucubrandos commentarios assumere; bonam noctis partem in litterarum studiis ponere, collocare. 4. Nox me obruit proficiscentem, _la nuit me surprit pendant mon voyage_. Proficiscentem nox oppressit; itineris pars magna in noctem conjecta est. 5. Tota nocte profectus est, _il voyagea toute la nuit_. Nullam partem noctis iter intermisit; ea nocte continenter profectus est; iter totam eam noctem tenuit. USUS: 1. Ipsa terræ umbra soli officiens noctem efficit. Sermo in serum noctis extractus. Noctes atque dies. Nocte ad me venit. 2. TRANSL. Noctem rebus etiam claris offundere, _répandre sur des choses claires une certaine obscurité_.

NOXA, æ, f. _Tort_, _préjudice_, _dommage_; _faute_, _délit_. SYN. Culpa, noxia. EPITH. Minima. USUS: In noxa esse; extra noxam esse. Eximere noxæ aliquem. Noxæ dedere aliquem, _livrer le coupable à la justice_. Sine noxa esse. Cf. Culpa, Crimen.

NOXĬA, æ, f. _Tort_, _dommage_, _méfait_, _crime_. SYN. Noxa, culpa, crimen. USUS: Castigare aliquem ob meritam noxiam. Noxiæ pœna par esto.

NOXĬUS, a, um, _Nuisible_, _funeste_; _coupable_. SYN. Malus, perniciosus. USUS: Noxius civis coerceatur.

NŪBĒCŬLA, æ, f. _Petit nuage_, _air sombre_, _front sévère_. USUS: Frontis tuæ nubeculam pertimesco.

NŪBES, is, f. _Nue_, _nuage_. SYN. Concretus in ære vapor. EPITH. Opacæ, atræ, acres, cæcæ, densæ, cœlestes, cæruleæ. PHRAS. Cœlum nubibus obducitur, _le ciel est couvert de nuages_. Intendunt se spissæ in cœlo nubes; concreti in ære vapores se in nubes induunt; cœlum nubibus obscuratur; obductæ cœlo nubes solem condunt, lucem eripiunt; aer in nubes cogitur. USUS: Aer concretus in nubem humoremque colligens terram auget imbribus. Conflictu nubium ardor exprimitur. Cum illi anhelitus se in nubem induerent. In illis reipubl. tenebris, nubibus ac procellis. Objicere nubem fraudibus, _étendre un nuage, un voile sur des méfaits_.

NŪBĬLĬS, e, gen. com. _Nubile_, _en âge d’être marié_. SYN. Apta viro, matura viro. USUS: Grandis et nubilis filia.

NŪBO, is, psi _vel_ nupta sum, nuptum, ere, n. _Se voiler (pour le fiancé), de là_: _épouser_. Feminis proprium. SYN. Locor, collocor in matrimonium. PHRAS. Filia nupsit viro nobili, _sa fille a épousé un gentilhomme_. Collocata est in matrimonium, juncta matrimonio est viro nobili; cum viro nobili conjuncta est; in nobilem familiam nupsit; in manum convenit viro nobili; in matrimonium data, locata, mandata est viro nobili; filia domesticum fœdus junxit cum viro nobili; nuptum data, collocata, locata est viro nobili. Cf. Matrimonium. USUS: Venerem Adonidi nuptam tradunt. Nubere in amplam familiam. Cf. Nuptiæ.

NŪDĬUS tertius, _Il y a aujourd’hui trois jours_, _c. à d._, _avant-hier_. q. d. Nunc est dies tertius.

NŪDO, as, avi, atum, are, a. _Mettre à nu_, _dépouiller_. SYN. Spolio. )( Vestio, lego. USUS: Aliquem omnibus præsidiis nudare et exuere. Flagitii principium est nudare inter cives corpora. Cf. Privo.

NŪDUS, a, um, _Nu_, _dépouillé_, _privé_, _vide_. SYN. Nudatus, spoliatus, vacuus. )( Vestitus. USUS: Urbs nuda præsidio, ab omnibus rebus vacua. Decore nuda mulier. Nudus ab amicis.

NŪGÆ, ārum, f. pl. _Bagatelles_, _plaisanteries_. SYN. Ineptiæ. )( Res graves, seriæ. EPITH. Meræ, tantæ. PHRAS. Omitte nugas, _cessez de plaisanter_. Nugas tandem relinque; mitte has ineptias; nugas aufer. Quid ad has ineptias abis? USUS: Nugas agit; næ illa magnas nugas dixerit. Delectari nugis. Cf. Facetiæ, Ineptiæ.

NŪGĀTOR, ōris, m. _Diseur de riens_, _radoteur_; _menteur_. SYN. Nugax. Cf. Ineptus.

NŪGĀTŌRĬĒ, _D’une manière frivole, légère_. SYN. Inaniter, inepte.

NŪGĀTŌRĬUS, a, um, _Futile_, _léger_, _puéril_. SYN. Ineptus, levis, futilis. USUS: Nugatoria argumentatio, _argumentation futile, qui n’appartient pas à la cause_.

NŪGAX, ācis, omn. gen. _Vain_, _léger_; _sot_. SYN. Nugator.

NŪGOR, aris, atus sum, ari, d. _Dire des riens_, _plaisanter_. SYN. Jocor, ludo, nugas ago, nugas garrio, nugas dico, nugax sum, ad ineptias abeo, aures ineptiis obtundo. ADV. Inscite, omnino. USUS: Democritus non inscite nugatur. Cf. Ineptus.

NULLUS, a, um, _Nul_, _aucun_, _personne_. SYN. Non ullus, nemo, nec quisquam unus, ne ullus quidem, nemo unus, nemo quisquam. )( Omnis, aliquis. ADV. Omnino. USUS: 1. Res, quæ nulli usui sit. Nulli fides ejus, nulli opera, nulli res familiaris defuit. Nulla re una magis orator commendatur. 2. Levis, irritus, _qui n’a aucune valeur, nul, sans importance_. Homo nulla memoria. Argumentum hoc nullum est. 3. Non, _ne... pas_. Nullus dubito. Exinde vir ille summus nullus est.

NUM? _Est-ce que?_ SYN. An, ecquid, numquid, utrum. USUS: Num quod vestigium, num quæ trepidatio?

NŪMEN, ĭnis, n. _Signe de tête_; _volonté divine_, _volonté puissante_, _ordre des dieux_. SYN. Divina vis, potestas, providentia. EPITH. Divinum, grave, sanctum, ingens, lætum, magnum, summum, vetustum. USUS: Omnes naturæ divino Numini parent. Vos, qui apud me vim et numen deorum tenetis. Numen honore, precibus placare. Accidit id non sine numine. Numen senatus, auctoritas et potestas. Vis cœlestis numenque divinum. Cf. Deus.

NŬMĔRĀTUM, i, n. _Argent comptant_. USUS: Placet conditio, sed numerato malim, quam æstimatione, _la condition me plaît; mais j’aime mieux traiter argent comptant que par échange_.

NŬMĔRO, as, avi, atum, are, a. _Compter_. SYN. Dinumero, annumero, numerum ineo, numerando percenseo, numero commetior. ADV. Recte, adstricte, numerosius. USUS: 1. Numerare pecuniam de suo. 2. Censeo, judico, existimo, _compter parmi_, _mettre au nombre de_, _regarder comme_. Voluptatem nullo loco numerant. Numerare aliquid in bonis, in loco mercedis, beneficii. Prope alter Cicero numeratur. Hostem te numero, non amicum. Prodigii id simile numeratur. Cf. Computo.

NŬMĔRŌSĒ, _Avec mesure_, _harmonieusement_. USUS: Fundere orationem numerose, volubiliter, apte, circumscripte. Numerose cadit sententia, _la phrase finit avec nombre_.

NŬMĒRŌSUS, a, um, _Nombreux_; _qui a de la proportion, du rhythme, de la cadence_. SYN. Aptus numeris, copiosus. USUS: Numerosum est in omnibus sonis ac vocibus, quod metiri possumus intervallis æqualibus. Oratio numerosa, _style nombreux, harmonieux_. Quæstus numerosior; exercitus numerosus.