Part 102

NĒGLĬGENTĬA, æ, f. _Négligence, incurie, indifférence, etc._ SYN. Indiligentia, pigritia, socordia, inertia, incuria. )( Diligentia. EPITH. Agrestis et inhumana, diligens, diserta, non ingrata, mira, plena, summa, turpis. USUS: Negligentia corrumpit animum. Fugere agrestem et inhumanam negligentiam. Negligentiæ se dedere. Negligentia languere, obtorpescere. Cf. Pigritia.

NĒGLĬGO, is, lexi, lectum, ere, a. _Ne pas faire attention à_, _ne pas s’occuper de_, _négliger_. SYN. Mitto, non curo, curare omitto, leviter fero, dissimulandum puto, contemno. )( Curo. ADV. Omnino, maxime, necesse, plane, crudeliter. PHRAS. 1. Litteras olim diligenter cultas nunc plane negligit, _il ne s’occupe plus des lettres qu’il cultivait autrefois avec ardeur_. Litteras jam ad se nihil pertinere arbitratur; non laborat jam de paranda doctrinæ fama, nec progressus sui in litteris rationem ullam ducit; nulla illum de litteris cura jam tangit; obduruit plane ad litteras. Famam ingenii plane abjecit; soluto et quieto in tantis æmulantium studiis agit animo; animo ad litterarum studia est omisso; nihil de studiis litterarum sollicitus est. Litteras nil pensi habet. Jacet, refrixit ille discendi labor. Oblivio litterarum eum cepit; summa apud eum rei maxime necessariæ incuria. Motam jam dudum remisit industriam. 2. Negligit officium suum, _il néglige son devoir_. Cessat in officio; claudicat in officio; deest officio, occasione, sibi; causam suam ipse prodit; causam ipse suam damnat; abest illi cura, diligentia; remisso ac languido est animo in rebus suis; languidius versatur in opere. 3. Hæc omnia sunt ab iis neglecta, _ils négligent toutes ces choses_. Nihil obedienter curatum; id totum pro cætera socordia actum; dimissa maximarum rerum opportunitas; res tanta ex omnium cura est omissa. 4. Negligant, per me licet, isti commoda publica, _qu’ils se soucient peu, je le veux bien, des intérêts de la république_. Neglectui, per me licet, sint istis commoda publica; pedibus, per me licet, ista trahantur; fiat jactura istorum omnium, et salutis communis oblivio capiat levissimorum hominum pectora. Dissolvantur instituta omnia, quibus saluti publicæ cavetur; obterantur et conculcentur. Jaceant leges, instituta majorum obsolescant, frigeant bonorum civium studia, langueant, senescant: ego ista nec moveo, nec curo. Vilia habeantur, susque deque habeantur publica commoda, ego ne manum quidem verterim. 5. Adeone negligis sinistram famam? _Est-ce ainsi que vous vous inquiétez peu d’une mauvaise renommée?_ Adeone parum abhorres sinistram de te famam? adeone parvi facis? adeone parum pensi tibi est? nihil igitur pensi habes, nihil laboras; nihil ad te pertinere arbitraris, quis hominum de te sermo sit? adeone famam abjecisti? adeo nec bonæ, nec sinistræ famæ cura cogitatioque te tangit ulla? USUS: Exempla majorum, leges, auctoritatem senatus, religiones, jura publica neglexisti. Cf. Piger.

NĔGO, as, avi, atum, are, n. et a. _Nier_; _refuser_, _ne point accorder_. SYN. Inficior, abnuo, denego, recuso. )( Affirmo, fateor, promitto. ADV. Ad extremum, belle, jucunde, liquido, omnino, molestius, palam, plane, præcise, prorsus, recte, valde, verius, usquam, vulgo. PHRAS. 1. Negat se a te quidquam accepisse, _il affirme qu’il n’a rien reçu de vous_. Pernegat, se quidquam a te accepisse, inficias it, præcise negat; plane sine ulla excusatione præcidit; pari animi vultusque constantia abnuit, tibi a se quidquam deberi. 2. Negat sibi omnes delicias, _il se refuse toute satisfaction_. Genium ubique defraudat; deliciis se fraudat omnibus; ab innocentibus etiam deliciis manum abstinet. 3. Negat opem, _il refuse son secours_. Spe auxilii rogantem frustratur. Cf. Nolo.

NĔGŌTĬĀLIS, e, gen. com. _Relatif à une affaire_. USUS: Pars negotialis ea constitutione contenta.

NĔGŌTĬĀTĬO, ōnis, f. _Commerce_, _négoce_. SYN. Mercatura. EPITH. Vetus.

NĔGŌTĬĀTOR, ōris m. _Marchand_. SYN. Mercator. EPITH. Germanus, obscurus, improbus. Cf. Mercator.

NĔGŌTĬŎLUM, i, n. _Petite affaire_. USUS: Erit aliquid negotioli.

NĔGŌTĬOR, aris, atus sum, ari, d. _Faire le commerce_. SYN. Negotium gero; mercaturam facio, exerceo. Cf. Mercator.

NĔGŌTĬŌSUS, a, um, _Fort occupé_, _très affairé_. SYN. Plenus negotiorum. USUS: Provincia est molesta et negotiosa.

NĔGŌTĬUM, ĭi, n. _Affaire_, _occupation_, _devoir_, _obligation_. SYN. Res, munus, cura, labor, provincia, molestia. EPITH. Audax, certum, jucundum, dignum, facetissimum, impudens, ineptum et græculum, fortunatum, lautum, lentum, luteum, odiosum, salubre et honestum, suspiciosissimum, turbulentum, vulgare et notum, molestum et operosum, invidiosum, plenum laboris et periculorum, assiduitate molestum, a dignitate alienum, expeditum, forense. PHRAS. 1. Multa habeo negotia, _j’ai beaucoup d’affaires_. Multa me circumstant negotia; res mihi multæ tractandæ sunt, et curandæ; maxima onera in republica sustineo. Multis distineor laboribus; negotiorum mole obruor; procuratio quædam multis officiis implicatum me tenet et constrictum; pluribus nunc curis sum adstrictus; res suscepi plurimas et maximas; multis negotiis implicor; tument, ut cum maxime, negotia; occupatissimus sum; multæ ad me quotidie maximarum rerum procurationes deferuntur; multis quotidie urgeor, impedior negotiis. 2. An tibi negotium facesso? _Est-ce que je vous crée, vous suscite des embarras?_ An molestiam tibi exhibeo? An molestia te afficio? An tibi mecum res est? An tibi negotium præbeo, exhibeo? An gravis auribus tuis, an fastidio sum? Num que tibi ægritudo a me objecta est? An negotii tibi aliquid a me seritur, conflatur? An alieno tempore incommodus obversor? Num sermonis insolentia aures tuæ offenduntur? Cf. Molestus. USUS: 1. Nullo negotio rem efficiam. Id non magni negotii est, _cela n’est pas difficile_. Negotium alicui mandare, imponere, dare, deferre; in negotium mittere; negotio aliquem præficere, præponere, _préposer qqn à une affaire, l’en charger_. Negotium suscipere; negotium attingere, contrahere, _entreprendre une affaire, s’en charger_. Negotium administrare, curare, tractare, agere, obire, gerere, sustinere, _s’occuper d’une affaire_. Negotium expedire, explicare, conficere, transigere cum aliquo, _conclure une affaire avec qqn_. Multis negotiis implicari, impediri, detineri, obrui, distineri, _être embarrassé dans une multitude d’affaires_. E negotiis emergere, _sortir d’une affaire, s’en tirer_. Negotio præesse, _être à la tête d’une affaire_. In negotio versari, _être embarqué dans une affaire_. Negotia tueri, prendre soin d’une affaire. Negotia fugere, se a negotiis removere, negotia deponere, _fuir les affaires_. Negotium invertere, _changer les affaires_. Est mihi tecum aliquid negotii, _j’ai affaire avec vous_. 2. Molestia, _difficulté_, _embarras_. Negotium alicui facessere, præbere, exhibere, _créer, susciter des embarras_. Cf. Res, Occupo.

NĒMO, ĭnis, m. _Personne_, _nul_. SYN. Nullus, nemo omnium, quis omnium? )( Aliquis. ADV. Omnino. USUS: 1. Nemo de Senatoribus affuit. Te amo, ut neminem. Magis te idoneum scio neminem. 2. Ullus, _quelqu’un_, _une personne_. Contingit tibi, quod haud scio, an nemini.

NĔMŎRŌSUS, a, um, _Plein de bois_, _bien boisé_. USUS: Insula nemorosa.

NĔMUS, ŏris, n. _Bois_, _forêt_. USUS: Agros et nemora peragrare.

NEMPE, _Car_, _en effet_, _c’est-à-dire_, _sans doute_. SYN. Scilicet, videlicet, nimirum, quippe, certe. USUS: Quibus autem hostibus? nempe, qui, etc. Nempe igitur ea restant.

NĔO, nes, nēvi, nētum, nere, a. _Filer_. SYN. Fila duco, deduco, torqueo, pensum carpo, manus lanæ admoveo, lanam in fila attenuo.

NĔPOS, ōtis, m. _Petit-fils_; _prodigue_, _dissipateur_. SYN. Qui ex filio _vel_ filia natus; _item_: Prodigus. PHRAS. Est in patrimonio nepos, _il est prodigue de son patrimoine_. Gurges est atque helluo, natus abdomini suo. Patrimonium ejus profundæ libidines devorant. In vino ac luxu, in suo fœtore ac vino jacet; patria bona lacerat, abligurit; notos dies bibit, ludit, vomit. Totos dies in caupona delitescit, ad vesperum perpotat, pergræcatur, voluptati obsequitur. Cf. Consumo, Luxurio.

NEPTIS, is, f. _Petite-fille_. SYN. Ex filio _vel_ filia nata.

NEPTŪNUS, i, m. _Neptune, dieu de la mer_. SYN. Maris Deus.

NĒQUAM, omn. gen. indecl. _Mauvais_, _méchant_, _vaurien_. SYN. Homo nihili, improbus, impurus. )( Frugi. PHRAS. Homo nequam et improbus, _homme méchant et malhonnête_. Bipedum nequissimus, quo inertior nemo, nemo ignavior proferri potest. Nemo est unquam inventus tam profligatus, tam perditus, tam ab omni non modo honestate, sed etiam simulatione honestatis remotus, relictus. Quæ nota domesticæ turpitudinis non inusta est vitæ ejus? Nequissimus omnium qui sunt, quique unquam fuere, mortalium. Officina nequitiæ, diversorium omnium flagitiorum. Cf. Malus, Nequitia, Improbus.

NĒQUĀQUAM, _En aucune façon_, _pas du tout_, _nullement_. SYN. Nullo pacto, nulla ex parte, minime, haudquaquam, neutiquam; minime gentium, minime vero; fabulæ. USUS: Illud nequaquam præterire possum, quod, etc.

NĔQUE, _Non_, _ne ... pas_. SYN. Nec. USUS: Neque tunc peccavi, neque modo.

NĔQUĔO, is, īvi, ĭtum, ire, n. _Ne pouvoir pas_, _n’être pas en état de_. SYN. Non queo, non possum, non habeo, quemadmodum et integrum mihi non est. USUS: Istud præterire nequeo. Cf. Possum.

NĒQUIDQUAM, _En vain_, _inutilement_. SYN. Frustra. USUS: Ea res mihi nequidquam angorem attulit.

NĒQUĬTER, _Tristement_, _injustement_; _honteusement_. USUS: Ille prave, turpiter, nequiter egit.

NĒQUĬTĬA, æ, f. _Mauvaise qualité_; _dissolution_; _honte_, _infamie_. SYN. Flagitium, malitia, inertia. )( Frugalitas. EPITH. Insignis, perdita, singularis, summa, victrix. USUS: Homo singulari nequitia præditus. Summa nequitia et libidinum infamia. Officina nequitiæ. Cf. Malus, Nequam, Improbus.

NERVŌSĒ, _Fortement_, _vigoureusement_, _énergiquement_. SYN. Enixe, fortiter, valide, firmiter. USUS: Nervose disserere.

NERVŌSUS, a, um, _Nerveux_, _musculeux_; _fort_, _énergique_. SYN. Fortis, robustus. )( Dissolutus. USUS: Quis Aristotele nervosior?

NERVUS, i, m. _Nerf_; _force_, _vigueur_, _énergie_. SYN. Torus, vis, vires, robur. EPITH. Forenses, honesti. USUS: 1. Nervi in omne corpus ducuntur. Nervorum implicatio toto corpore pertinens. 2. Nervi musici, _corde (d’instrument)_. Nervi fidium ita sonant, ut a digitis sunt pulsi. 3. Virtus, vis, robur. TRANSL. _nerf_, _force_, _vigueur_. Quantum in tuo animo roboris est, et nervorum! Contendere, intendere, adhibere nervos omnes in re aliqua, _employer tous ses efforts pour une chose_. Incidere nervos virtutis reipublicæ, _énerver le courage de la république_. Pecunia belli nervus. Pecunia nervus rerum, _l’argent est le nerf de tout_.

NESCĬO, is, ĭvi _vel_ ĭi, ĭtum, ire, n. _Ne pas savoir_, _ignorer_. SYN. Ignoro, sum ignarus, inscius sum et rudis, id scientiam meam fugit, id latet me, juxta cum ignarissimis ignoro. PHRAS. 1. Quis vero id nescit? _Qui donc ne sait pas cela?_ Quis in ea re adeo hospes? cujus aures ita peregrinantur? quis omnium tam est ignarus, tam rudis in Republ., tam nihil de se cogitans? quem præterit, fugit? quem id fallere potest? Quis in sua patria tam peregrinus est, et advena, ut rem adeo vulgatam ignoret? Quis in tanta ignoratione rerum omnium versatur? Quis tanta laborat inscientia, cui id incompertum esse possit? 2. Quid agam nescio? _Je ne sais ce que je ferai_. Hæret aqua; nondum habeo exploratam _aut_ explicatam rationem consilii mei; res necdum est ad liquidum ratione perducta; sententia mihi necdum stare potuit; incertum mihi est, quid fieri conveniat. 3. Nesciente me factum est, _cela s’est fait à mon insu_. Me ignaro, nec opinante; me inscio, imprudente me, insciente me, me inconsulto factum est. Cf. Ignoro. USUS: Nemo in eo, quod nescit, disertus esse potest. Homo nescio quis. Nescio quid timere videtur.

NESCĬUS, a, um, _Qui ne sait pas, qui ignore_. SYN. Inscius. USUS: Non eram nescius quantum is, etc., _je n’ignorais pas combien celui-ci, etc._ Cf. Ignarus.

NEUTER, tra, trum, _Aucun des deux_, _ni l’un ni l’autre_. SYN. Indifferens, nullarum partium, qui in neutram partem movetur, medius, neutrius factionis, partis; qui medium quemdam cursum tenet; qui ancipitem se et medium gerit; qui nihil magnopere ad ullam partem inclinatur, qui ex ancipiti temporum mutatione pendet, a studio partium alienus. Neutralis, VULG. )( Alter, uterque. USUS: In neutram partem commoveri. Neuter vestrum mihi carior est. Neuter anguis, nec mas, nec femina.

NEUTĬQUAM, _En aucune façon_, _nullement_. SYN. Nequaquam.

NEUTRO, _Ni d’un côté ni de l’autre_. SYN. In neutram partem. USUS: Tempus teritur neutro inclinata spe.

NEX, nĕcis, f. _Mort violente_, _meurtre_. Mors violenta. USUS: Necem sibi consciscere, _se donner la mort_, _se suicider_. Necem alteri afferre. Cf. Mors, Interficio, Occido.

NEXŬS, ūs, m. _vel_ NEXUM, i, n. _Prise de corps_, _contrainte par corps_, _emprisonnement pour dettes_. SYN. Obligatio quædam civilis. USUS: Nexorum et mancipiorum multa sunt jura. Nexu obligari alicui. Nexum inire, se et corpore, et bonis devincire creditori, _tomber sous la dépendance de son créancier_, _encourir la détention pour dettes, tomber en servitude_. Nexu solutus, post dissolutum æs alienum, _rendu à la liberté après payement des dettes_.

NI, _Si ne ... pas_. SYN. Nisi. USUS: Mirum, ni domi est.

NĪDOR, ōris, m. _Odeur_, _exhalaison d’une chose rôtie_. SYN. Odor rerum præsertim assarum. USUS: In illo nidore ganearum tuarum.

NĬDUS, i, m. _Nid_. USUS: Aves cubilia nidosque fingunt, construunt, eosque quam possunt, mollissime substernunt. Nidos ponere, texere.

NĬGER, gra, grum, _Noir_. SYN. Ater, atratus, fuscus. )( Albus. Quæ alba sunt, nigra dicere.

NĬGROR, ōris, m. _Le noir_, _la couleur noire_. (Nigredo, VULG.) USUS: Noctis excæcat nigror.

NĬHIL, _Rien_. Nihilum, nequidquam, non quidquam, nihil quidquam, nulla pars, ne pilus quidem. PHRAS. 1. Nihil penitus reliquit, _il ne laissa absolument rien_. Ne vestigium quidem rei est reliquum; tegulam in urbe nullam reliquit; ne minimam quidem rem fecit reliquam; nec argenti scrupulum, nec umbram quidem; non modo granum nullum, sed ne paleam quidem, non glebam ulli reliquit; ne imago quidem veteris opulentiæ nobis relicta est; nihilo minus habemus ex tantis opibus. 2. Nihil de virtute habet, _il n’a aucune vertu_. Virtutem ne de facie quidem noscit; ne pilum quidem viri boni habet; ne umbram quidem honesti unquam vidit; pristinæ virtutis ne vestigium quidem ullum superest. USUS: Nihil potest fieri nec commodius, nec melius. Nihil tibi obligor. Illa nocte nihil aliud, præterquam vigilatum est, _cette nuit-là, on ne fit que veiller_. Nihil ad Persium Lælius, _Lælius n’a rien à voir avec Persius_. Hostes nihil aliud, quam abeunt. Hominem nihil amplius, quam urbe submovit. Tene ego defraudem, cui ipsi nihil est in manu, _n’avoir rien_.

NĬHILDUM, _Rien encore_. SYN. Nihil adhuc, non adhuc, nondum quidquam.

NĬHĬLŌMĬNUS, _Pour le moins, pas moins_. SYN. Nihilo secius.

NĬHĬLUM, i, n. _Rien_. RAD. ex ne et hilum. PHRAS. Omnia in nihilum interibunt, _tout sera anéanti_. Omnia in nihilum occident; recident; ad nihilum venient; in nihilum redigentur. USUS: Ex nihilo orta sunt omnia; nihilo majori in discrimine es ac ego. Nihilo magis, quam tu, certus sum. Pro nihilo ducere hominem. Nihili facere, pendere. Homo nihili.

NĪL, _Rien_. SYN. Nihil.

NIMBŌSUS, a, um, _Plein d’orages_, _orageux_; _pluvieux_. USUS: Ventus, sidus nimbosum.

NIMBUS, i, m. _Averse_, _pluie_; _nuage_. SYN. Imber, pluvia. USUS: Nimbi, nives, grandines. Cf. Imber.

NĪMĪRUM, _Assurément_, _certainement_. SYN. Nempe, scilicet, videlicet. USUS: Hoc nimirum est illud, etc.

NĬMĬŎPĔRE, _Trop_. SYN. Maximopere. USUS: Nimiopere ædificia me delectant.

NĬMĬO, _Trop_, _extrêmement_, _beaucoup_. USUS: Nimio plus te diligo.

NĬMIS _vel_ NĬMĬUM, _Trop_. SYN. Immoderate, extra modum, præter modum, ultra quam satis est, ultra justum, plus æquo, nimiopere, nimio plus. )( Parum. PHRAS. 1. Nimis in dicendo longus es, _vous êtes trop long dans vos discours_. Nimius es in dicendo; præter modum profusus es in dicendo; nimis progrederis in dicendo; satietate enecas audientes; est quædam in te dicendi exuberantia; immoderatione verborum efferris; immoderata, immensa, infinita est tua oratio; modum excedis, egrederis in dicendo; profusum dicendi genus sequeris; abuteris patientia auditorum; stili luxuriem depascas, nimia reseces, oportet. 2. Potentia nimis magna, _puissance trop grande_. Magnitudine jam laborat sua; vires præpotentis populi sese ipsæ conficiunt. USUS: Magis offendit nimium, quam parum. Sed hæc nimis requiro. Ne quid nimis (PROV.). Nimis insidiarum. Nimis valde.

NĬMĬUS, a, um, _Excessif_, _démesuré_; _trop grand_, _trop nombreux_. SYN. Immoderatus, immodicus, intemperans, plus æquo, nimio plus, nimis magnus, etc. )( Modicus. USUS: Nullam ego in re tanta diligentiam nimiam puto. Nimius animi, imperii. Nimio plus mobilia ingenia. Nimius in decernendis præmiis, et tanquam prodigus. Cf. Nimis.

NINGIT, ebat, ninxit, imp. _Il neige_. USUS: Toto ningit æthere. Cf. Nix.

NĬSI, _Si... ne pas_; _si toutefois... ne pas_; _à moins que ne_.... SYN. Ni, si non, nisi si, quod nisi; præter, præterquam. USUS: Veniam, nisi impeditus fuero. Nisi si se forte jactat. Quem civem senatus, nisi me commendavit? Cur id respuis, nisi quod turpe est? Si nihil aliud fecerunt, nisi rem retulerunt, nonne satis fuit, illis gratias agi?

NĪSŬS, ūs, m. _Effort_. SYN. Conatus, gressus. USUS: Pedetentim ire, et sedato nisu. Cf. Conor, Labor.

NĪTĒDŬLA, æ, f. _Mulot_, _petite souris des champs_. Muris genus agreste.

NĬTĔO, es, ere, n. _Luire_, _briller_. SYN. Splendeo, nitesco, floreo. )( Squaleo, obsolesco. ADV. Valde. USUS: Nitet oratio. Unguentis nitet. Cf. Splendeo.

NĬTESCO, is, ere, n. _Devenir brillant_. SYN. Niteo. USUS: Cœlum nitescit.

NĬTĬDĒ, _D’une manière brillante, magnifique_. SYN. Splendide, eleganter.

NĬTĬDUS, a, um, _Luisant_, _brillant_, _poli_, _resplendissant_. SYN. Nitens, cultus. )( Incultus, horridus, agrestis. USUS: Verba, oratio nitida. Pexo capillo nitidus, _bien peigné_. Nitidi colles, campi. Cf. Cultus.

1. NĬTOR, ōris, m. _Éclat_, _splendeur_. SYN. Cultus, munditia. )( Squalor. EPITH. Naturalis, non fucatus, nimius, parilis. USUS: Inest in eo naturalis nitor, non fucatus. Ejus nitor urbis Italiam illustrat. Intuens ejus purpuram, et nitorem corporis.

2. NĪTOR, ĕris, nixus et nīsus sum, niti, d. _S’appuyer à ou sur qqche_; _reposer sur qqche_; _tendre vers_. SYN. Enitor, connitor, adnitor. PHRAS. Salus nostra in illo nititur, _notre salut repose en lui_. Salus publica unius hominis incolumitate continetur; ex unius vita, vita pendet omnium; unius consilio ac præsidio Respublica nititur. Ex unius viri consilio, auctoritate, gratia suspensæ sunt omnium nostrum rationes. Cf. Innitor. USUS: 1. Ad immortalitatem nominis niti. Consilio, studio, labore omni nitebar. 2. Innitor, sustentor, _s’appuyer, reposer sur_. Egone hujus pecudis consilio aut præsidio niterer? Divinatio conjectura nititur, _la divination repose sur la conjecture_. Sustentabimus nos ac omni spe nitemur. Cf. Conor, Laboro.

NĬVĀLIS, e, gen. com. _De neige_, _neigeux_. SYN. Nive plenus. USUS: Tumuli nivales, dies nivalis.

NĬVĔUS, a, um, _De neige_, _blanc comme neige_. USUS: Candor niveus.

NĬVŌSUS, a, um, _Plein de neige_. USUS: Nivosa grando.

NIX, nĭvis, f. _Neige_. PHRAS. Omnia erant plena nivibus, _tout était plein de neige_. Densam procella nivem effuderat; nives omnia oppleverant; iter perpetuis obsitum erat nivibus, quas frigoris vis gelu adstrinxerat; prata erant alta nive obruta; cumulata nive tecta laborabant. USUS: Risi nivem atram. Nix vento cumulata ingredientes fatigabat.

NIXŬS, ūs, m. _Action de s’appuyer, effort, peine_. SYN. Nisus. USUS: 1. Magno nixu aggredi aliquem. 2. Partus, _accouchement_. Fetum acerbo nixu edere.

NO, as, avi, atum, are, n. _Nager_. SYN. Nato. USUS: Natura bestias nantes aquarum incolas esse voluit. Cf. Nato.

NŌBĬLIS, e, gen. com. _Célèbre_, _renommé_; _de noble origine_. SYN. Clarus, insignis, genere nobili natus; honesto, summo loco natus; bono loco natus; clarissimo patre satus _vel_ natus, non ignobili, equestri loco, nobilissima familia, inclitis avis _seu_ majoribus natus; stirpe antiquissima, in summa familia ortus; natus in antiquissima amplissimaque familia; bonis parentibus, ampla et honesta familia editus; generosa stirpe profectus; honestissimi et nobilissimi generis; generosus, non ignobilis, non obscurus, in veteri dignitate fortunaque natus; genere insignis, vir honestissimæ imaginis, veteris prosapiæ, multarum imaginum, de summo loco; prognatus genere summo, et summis divitiis, clarus genere; inclitus nobilitate; nobilitate florens, præcellens; regali sanguine creatus; regio semine ortus; vir honoratissimæ imaginis. )( Obscurus, ignobilis. PHRAS. 1. Nobilis est, _il est noble_. Domestico summo genere est; inter populares nobilitas illi et opes eminent; nobilitatem generis summam habet; antiquo genere in spem magnæ fortunæ genitus est; antiquitate generis et gloria majorum floret; multas insignesque familias paterna nobilitate complexus est; multa claritudine generis, illustri sanguine est; majorum commendatione insignis est. 2. Materna stirpe non est nobilis, _sa mère n’est pas de race noble_. Materno genere impar est; paterno summo genere, materno humili atque obscuro. 3. (Nobilis novus, VULG.), _noble de fraîche date_. Homo novus; una imagine nobilis; per se cognitus nulla majorum commendatione; nullis imaginibus decorus; qui sibi omnia fortunæ incrementa _vel_ ornamenta debet; qui nobilitatis insignia primus in familiam invexit; splendorem generi suo accersit; natales suos novo dignitatis splendore illustravit. 4. Nobilibus adscriptus est, _il fait partie de la noblesse_. In nobilium ordinem adscriptus, adscitus, adlectus, cooptatus est; inter nobiles lectus est; nobilitatis jure, ac prærogativa donatus, ornatus est; collata est illi dignitas equestris. USUS: Vir inter suos illustris, ac nobilis. Nequaquam tam genere insignes, quam vitiis nobiles. Ex pietate nobilis et clarus. Cf. Familia, Genus, Generosus.

NŌBĬLĬTAS, ātis, f. _Célébrité_; _noble naissance_, _noblesse_. SYN. Claritas, antiquitas, dignitas generis; vetustas familiæ, splendor, claritudo generis. )( Ignobilitas. EPITH. Excellens, clarissima, gloriosa, inimica, integra, innocens, major, notior, par, præclara, præstans, summa, tanta, vera, insignis, princeps, illustris, antiqua, nulli secunda, ingenua, obscurior. USUS: Nobilitate florere, præcellere. Ad memoriam laudum domesticarum et illustrandam nobilitatem tuam. Cf. Genus, Nobilis.

NŌBĬLĬTO, as, avi, atum, are, a. _Faire connaître_, _rendre célèbre_. SYN. Illustro, orno, celebro. USUS: Poetæ et opifices post mortem nobilitari volunt. Nobilitatus multitudine rerum gestarum. Spectata et nobilitata viri virtus. Cf. Illustro, Nobilis.

NŎCENS, entis, omn. gen. _Nuisible_. SYN. Noxius. )( Innocens. USUS: Reus nocens. Libido hominum pestiferorum et nocentissimorum. Cf. Reus.

NŎCĔO, es, cŭi, ere, n. _Nuire_. SYN. Officio, obsto, fraudi sum, detrimentum affero, incommodo afficio, calamitatem importo, mali aliquid inveho. ADV. Inepte, leviter, mediocriter, quam minimum. USUS: Non licet, sui commodi causa nocere alteri. Nihil nocuerit, si cum Balbo fueris locutus. Cf. Damnum, Detrimentum, Incommodum, Incommodo.

NOCTŬA, æ, f. _Hibou_, _chouette_. SYN. Noctuam Athenas mittere, _porter de l’eau à la rivière_ (PROV.).

NOCTU, _Pendant la nuit_. SYN. Nocturno tempore, in tenebris, nocte. USUS: Noctu, an interdiu. Cf. Nox.

NOCTŬĂBUNDUS, a, um, _Qui a lieu_, _qui se fait la nuit_. SYN. De multa nocte ambulans.

NOCTURNUS, a, um, _De nuit_, _nocturne_. )( Diurnus. USUS: Nocturni diurnique labores. Fur nocturnus.

NŌDŌSUS, a, um, _Plein de nœuds_, _noueux_. SYN. Quod multos habet nodos.