Part 20

ĀVERTO, is, verti, versum, ere, a. _Détourner_. SYN. Arceo, removeo, abduco, prohibeo, propello. )( Converto. ADV. Manifeste, parumper, repente. PHRAS. 1. Avertit animum a pristinis studiis, _il a détourné son esprit de ces anciennes études_. Abduxit amimum, mentem, cogitationem a pristinis studiis; deduxit a consilio pristino mentem ac studium et alio traduxit, transtulit. 2. Avertit perniciem civium, _éloigner un malheur pour ses concitoyens_. Ille suo consilio hostium furorem a pernicie civium repulit; cladem a cervicibus depulit; pestem ac exitium propulsavit. USUS: 1. Conatus improborum a republica, hostes ab urbe, pestem a cervicibus avertere. 2. Verto, _attirer_. Omnium oculos in se avertit. Alio avertere flumen. Aufero, _détourner à son profit_, _dérober_. Pecuniam publicam, hæreditatem, prædam in suos usus avertere. 4. Sejungo, segrego, _se détacher_. Se ab amicitia alicujus avertere.

ĂVĬA, æ, f. _Aïeule_, _grand’mère_. SYN. Parentis mater.

ĂVĬĀRĬUM, ii, n. _Volière_. SYN. Locus ubi aves domi nutriuntur.

ĂVĬDĒ, _Avidement_. SYN. Cupide. USUS: Avide exspecto tuas litteras. Avide litteras Græcas arripui, quasi diuturnam sitim explere cupiens.

ĂVĬDĬTAS, ātis, f. _Avidité_. SYN. Cupiditas, desiderium. EPITH. Infinita, inexhausta. USUS: 1. Infinita me gloriæ cupiditas tenet. Est in me summa aviditas; summa cupiditate, aviditate gloriæ rapior. 2. Avaritia, _cupidité_, _avarice_. Mendicitas aviditati conjuncta in alienas fortunes imminet. Cf. Avaritia, Avidus.

ĂVĬDUS, a, um, _Avide_. SYN. Valde appetens, cupidus. USUS: Appetentes gloriæ, præter cæteras gentes, atque avidi laudis fuere Romani. 2. Avarus, _cupide_, _avare_. Valde avidus in pecuniis locupletum est; auri argentique studio supra, quam dici potest tenetur; nemo minus illo a pecuniæ cupiditate abest; auri hominem cupiditas ingens tenet; est in eo summa auri aviditas; ad divitias inflammatus aviditate rapitur. Cf. Avarus, Cupio.

ĂVIS, is, f. _Oiseau_. EPITH. Adversa, interpres et satelles Jovis, postrema, excelsa, internuntia Jovis, minor, alba. USUS: Aves aliæ alites; aliæ oscines. Avium quædam ad imitandum humanæ vocis sonum sunt dociles. Aves libero fruuntur cælo. Quasi avem albam bene sentientem civem intuemur.

ĂVĪTUS, a, um, _Provenant de l’aïeul ou des aïeux_. USUS: Paterna et avita possessio. Patria et avita Philosophorum secta.

ĀVĬUM, ii, n. et sæpius ĀVĬA, ōrum, n. pl. _Lieux déserts_. USUS: Avium dulcedo ducit ad avium.

ĀVĬUS, a, um, _Désert_; _impraticable_. USUS: Nocturnis et aviis itineribus profectus. Silvæ, valles aviæ.

ĀVŎCĀTĬO, ōnis, f. _Diversion_. DIFFER. Avocatio a molestia cogitanda; revocatio ad contemplandas voluptates.

ĀVŎCO, as, avi, atum, are, a. _Détourner_, _éloigner_, _distraire_. SYN. Abstraho, abduco, arceo, removeo, traduco. )( Voco, adduco. ADV. Sapienter. USUS: Ab ea re me non commodum ullum abstrahet, non metus avocabit, non somnus retardabit. Aliquem a contentione, a discordis, a vitiis avocare. Cf. Abduco, Averto.

ĀVŎLO, as, avi, atum, are, n. _S’envoler_; _se retirer rapidement_, _s’enfuir_. SYN. Fugio, fluo, evanesco. USUS: Experiar ut hinc avolem, _je chercherai à m’enfuir d’ici_. Fluit corporis voluptas et prona avolat, _le plaisir s’envole et bientôt s’évanouit_.

ĂVUNCŬLUS, i, m. _Oncle maternel_. SYN. Matris frater. EPITH. Divinus ac singularis, magnus.

ĂVUS, i, m. _Aïeul_, _grand-père_. SYN. Patris, _aut_ matris pater. EPITH. Disertissimus, nobilis, sapientissimus.

AXILLA, æ, f. _Aisselle_. SYN. Locus subter brachium concavus.

AXĬŌMA, ătis, n. _Propositum_, _axiome (proposition qui n’a pas besoin de démonstration)_. SYN. Enuntiatio, effatum, pronuntiatum, sententia breviter enuntiata. EPITH. Falsum, verum.

AXIS, is, m. _Essieu_, et per product. _Char._ SYN. Linea per mundi centrum ducta, circum quam cœlum convertitur. USUS: 1. Terra, altrix nostra, trajecto axe sustinetur, _axe du monde, ligne imaginaire qui partant d’un pôle et passant par le centre de la terre, rejoint l’autre pôle_. USUS: 2. Sinuare, propellere axem.

B

BACCA, æ, f. _Baie_. Fructus arborum, quales sunt corni, oleæ. EPITH. Certæ, pulchellæ. USUS: Baccæ arborum terræque fruges.

BACCHĀNĀLĬA, ĭum, et ōrum, n. _Bacchanales_, _fêtes de Bacchus_. PHRAS. Hilaria, liberalia; quibus diebus bacchatur hominum effrenata licentia, et temulentia; dies, quibus proni esse in licentiam homines, et diffluere in luxum ac lasciviam solent. USUS: Bacchanalia vivere, _vivre dans la débauche_. Bacchanalia agere, agitare, _célébrer les orgies_.

BACCHĀTĬO, ōnis, f. _Célébration des bacchanales_, _orgie_. SYN. Bacchantium furor, insaniendi ratio varia. USUS: Nocturnæ bacchationes et vigiliæ. Cf. Amentia.

BACCHOR, āris, atus sum, ari, d. _Célébrer les mystères de Bacchus_, _se livrer aux transports (de la joie, de la colère etc.)_. SYN. Furo, insanio. USUS: Quibus gaudiis exultabas, quanta voluptate bacchabare? _Quelle était l’ivresse de ta joie?_ Cf. Furo.

BĂCILLUM, i, n. _Petit bâton, verges des licteurs._ SYN. Baculus, virga. EPITH. Incurvum, in summo inflexum. USUS: Lituus, id est, incurvum, et a summo leniter inflexum bacillum.

BĂCŬLUS, i, m. et BĂCŬLUM, i, n. _Bâton_. USUS: Inniti baculo.

BĀJŬLO, as, avi, atum, are, a. _Porter à bras ou sur le dos_. SYN. Porto. USUS: Ego bajulabo, tu inanis ante me ito.

BĀJŬLUS, i, m. _Portefaix_. SYN. Operarius, qui onera corpore suo victus quærendi causa portat. USUS: Operarii et bajuli.

BALBUS, a, um, _Bègue_. SYN. Lingua hæsitans. USUS: Demosthenes ita balbus erat, ut primam Rhetoricæ litteram non posset dicere.

BALBŪTĬO, is, īvi, ire, n. _Bégayer_. SYN. Lingua hæsito. TRANSL. _Parler obscurément_. Inepte dissero, male doceo, tracto, ago. _Vel_: Obscure, ambigue pronuntio, dico. )( Aperta, et clara voce loquor. USUS: De natura Dei balbutiebant.

BĀLISTA, æ, f. _Baliste_, _machine à lancer des pierres_. SYN. Arcus magnus cum manubrio. USUS: Balistæ eo vehementius feriunt, quo sunt contentæ, et adductæ magis. Cf. Catapulta.

BALNĔÆ, ārum, f. _Bains publics_. Duo ædificia conjuncta, in quorum altero viri, altero feminæ lavabant. USUS: Balneæ publicæ.

BALNĔĀRĬA, ōrum, n. _Salle de bains_. USUS: Nihil restat præter Balnearia, et ambulationem.

BALNĔĀTOR, ōris, m. _Baigneur_, _propriétaire de bains_. SYN. Balneorum præfectus. EPITH. Temperans.

BALNĔUM, _item_: BĀLĬNĒUM, i, n. _Salle de bains_. SYN. Locus, ubi domi privatim lavant. USUS: Balneum calefieri jussit.

BĀLO, as, avi, atum, are, n. _Bêler_. USUS: Balat ovis exclusa pascuis.

BALSĂMUM, i, n. _Baumier_. * SYN. Odorata Palæstinæ arbuscula. USUS: Balsamum est arbor ipsa; opobalsamum est succus collectus ex arbore.

BALTĔUS, i, m. _Baudrier_. * SYN. Cingulum e corio bullis ornatum. USUS: Auratæ vaginæ, aurata illis baltea erant.

BAPTISMUS, i, m. _Baptême_. PHRAS. 1. Baptismum conferre, _baptiser_. Sacrosancto Christianorum ritu abluere; aqua vitali abluere; sacro fonte infantes aspergere. Salutari Christianorum lavacro tingere; sacro baptismate respergere; primis Christianorum sacris initiare. Sacro baptismate ablutus est, _il a reçu le baptême_. Sacrosancto æternæ salutis fonte ablutus, tinctus, aspersus est; Baptismatis fonte auctoratus est; Christianorum cœtui per sacrum baptisma insertus est, salutari aqua, lustrali fonte lotus est; sospitalibus aquis ablutus est; sacro baptismatis rore tinctus est; sacro fonte lustratus, expiatus est. 3. Ex baptismo levare, _être parrain_. E sacro fonte suscipere; ad sacrum fontem pro aliquo sponsorem fieri; qua hora pueris sacra aqua ad salutem tingendis opera impenditur, sponsionem facere. (VULG. Patrinum agere.)

BĂRĂTHRUM, i, n. _Gouffre_. SYN. Locus præceps, unde emergi non possit. TRANSL. Pro homine edace, potatore. _Item_: Pro meretrice omnia absorbente. USUS: Ex imo barathri emergere.

BARBA, æ, f. _Barbe_. SYN. Viri villus ad mentum. EPITH. Aurea, horrida atque intonsa, major, maxima. USUS: 1. Barba crescit, _sa barbe pousse_. Jam lanuginem emittit. Lanugo per malas serpit, malas vestit. 2. Barbam longam fert, _il laisse croître sa barbe_. Barbam promittit; alit prolixam barbam; barbam nutrit profusam, submissam, prominentem. Bene barbatus; barba affatim instructus; spissa, promissaque barba est conspicuus. Promissa, et fluente in pectus barba est. 3. Barbam deposuit, _il s’est rasé_. Barbam totondit, dempsit, abrasit, posuit, rasit. 4. Necdum habet barbam. Ne primam quidem barbæ lanuginem induit; ne lanugo quidem mentum obduxit; ne prima quidem barba mento inducta est. USUS: Capillatior quam ante, et barba majori.

BARBĂRĒ, _A la manière des étrangers_; _grossièrement_. SYN. Inquinate. )( Pure, emendate. USUS: Grammaticum se professus, barbare loquitur.

BARBĂRĬA, æ, et BĀRBĂRĬES, ei, f. _Pays étranger_, _race barbare_. SYN. Locus barbarus _vel_ fera gens. EPITH. Agrestis, forensis, immanis atque intoleranda, inveterata, tota, vasta. 2. Tam atrox nullus in ulla barbaria tyrannus fuit. 2. Regiones feræ et alienæ, Scythæ, Syri et cuncta fere barbaries. 3. Mores barbari, duri, feri, crudelitas, feritas, _mœurs grossières_, _sauvages_, _barbarie_. Cæsar inveteratam quamdam barbariam ex Gaditanorum moribus delevit. Barbaria forensis. 4. Vitiosa et a latinitate aliena locutio, _barbarie de langage_, _ignorance_. Domestica aliqua barbaries eorum sermonem infuscavit, inquinavit. Barbara et solœca inspergunt.

BARBĂRĬCUS, a, um, _Barbare_, _étranger_. SYN. Barbarus. Barbaricæ vestes, leges, mores barbarici.

BARBĂRISMUS, i, m. _Barbarisme_, _faute contre la langue ou la prononciation d’un mot latin_. SYN. Vitium in locutione, cum verbum aliquod vitiose effertur. USUS: In barbarismos incurrere.

BARBĂRUS, a, um, _Barbare_. SYN. Immanis, incultus, agrestis, ferus, crudelis, atrox. )( Humanus, cultus. PHRAS. Homines barbari, _hommes barbares_. Gentes immanitate barbaræ, moribus efferatæ. Homines immani et intoleranda barbarie; immansueti, feri, omni diritate deterrimi; vultu, motuque corporis vasti, et agrestes; moribus, ritibusque efferati; magna ex parte latrociniis infames; homines natura immani et importuna, inculti, asperi; quique contra studia naturæ agrestibus institutis obduruere; expertes omnis juris ac conditionis, et linguæ prope humanæ; natura et moribus immites ac feri; agrestibus institutis vivere sueti; quorum terris nihil asperius, oppidis nihil incultius, indole ac moribus nihil immanius. Cf. Agrestis, Inhumanus.

BARBĀTŬLUS, a, um, _Qui porte une barbe naissante_. SYN. Fere imberbis; cum rara barba _aut_ parva. USUS: Concursabant barbatuli juvenes.

BARBĀTUS, a, um, _Barbu_. USUS: Barbati illi veteres.

BARBŬLA, æ, f. _Petite barbe_. USUS: Non hac barbula, qua isti delectantur, usi sunt veteres.

BARDUS, a, um, _Lourd_, _stupide_. SYN. Stupidus, hebes. USUS: Quis stupidum Socratem dicet, aut bardum?

BĀRO, ōnis, m. _Imbécile_. SYN. Homo stupidus. USUS: 1. Hæc cum loqueris, nos barones stupemus. 2. Vir princeps. _M. L. Baron._ Apud reliquos Barones te in gratiam posui.

BĀSĬLĬCA, æ, f. _Basilique_, _édifice où l’on jugeait_; _Église chrétienne_. USUS: Basilicam struere, ornare.

BĂSĬLĬCĒ, _Royalement_, _magnifiquement_. * SYN. Magnifice. USUS: Basilice ornatus incedit.

BĂSĪLĬCUS, a, um, _Royal_, _splendide_. * SYN. Regalis, splendidus, magnificus. USUS: Basilicæ editiones. Victus basilicus.

BĀSĬO, as, are, a. _Baiser_. SYN. Osculor.

BĂSIS, is, f. acc. im, abl. i, _Base_, _piédestal d’une statue_. SYN. Pes, pars ima, substructio. EPITH. Adversa, altior, excelsa, inanis, index sui sceleris. USUS: Basi statuarum aliquid incidere, inscribere.

BĀSĬUM, ii, n. _Baiser_. * SYN. Osculum. USUS: Basium dare, figere. Cf. Osculor.

BĔĀTĒ, _Heureusement_. * SYN. Feliciter. USUS: Beate vivere in una virtute positum est.

BĔĀTĬFĬCO, as, are, a. _Béatifier_. PHRAS. Beatorum in cœlo numero addere; Beatorum in cælo ordinibus inserere, asserere; Beatis adscribere; ad numerum, in numerum Beatorum adscribere; Beatis annumerare; in Beatorum numero locare, collocare, reponere; Beatorum numero aggregare; in Beatorum numerum referre; Beatorum cultum, honoresque alicui decernere, constituere.

BĔĀTĬTAS, ātis, f. _Bonheur_. SYN. Beatitudo, vita beata. Cf. Beatus.

BĔĂTĬTŪDO, dĭnis f. _Béatitude_. SYN. Beatitas. USUS: Beatitatis et beatitudinis verbum durum, sed usu mollitum est. Cf. Felicitas, Beatus.

BĔĀTUS, a, um, _Heureux_. SYN. Felix, cui bene est. ADV. Absolute, ardenter, perfecte, summe. PHRAS. 1. Beatus sum, _je suis heureux_. Bene beateque est; in cœlo sum; cœlum digito contingo; Deorum vitam adeptus sum; quis me homo fortunatior? fortunam ipsam anteeo. Cf. Felix. 2. Beati in cœlo, _Bienheureux du ciel_, _les saints_. Felicissimi cœli incolæ; æternitatis felicissimæ lumina; in altissimum evecti cœlestium civium consessum; cœlestis patriæ cives; cœlestis aulæ beatissimi proceres; in augustissimo Numinis concilio collocati; qui ea florent inter cœlites gloria, quæ mortalium apices transcendit, intra se positos habet universos. 3. Beata sempiternaque vita jam in cœlo fruitur, _il jouit déjà dans le ciel d’une éternité de bonheur_. Ejus vitam virtutemque beata jam immortalitas excepit; piorum jam sedem ac locum est consecutus; magnis jam, et perpetuis fruitur voluptatibus, nullo metu nec impediente, nec impendente; ejus animus, postquam e corpore excessit, in cœlum jam, quasi in domicilium suum pervenit; in æternam, ac plane jam suam in domum immigravit, ubi ævo sempiterno fruitur. Æternæ salutis, beatitudinis particeps; hæres æternæ vitæ est; particeps æternii gaudii in unica felicitatatis cognitione defixus est. Adest illi cumulata bonorum complexio, secretis malis omnibus. Beatitudinis sempiternæ portum jam contigit; in illa perenni felicitatis sede jam collocatus est. Vita cœlitum, quæ sola est vita nominanda; cœlesti gloria, et immortalitatis domicilio jam perfruitur. Vita beata et sempiterna; quæ cumulata bonorum omnium, et nunquam interitura possessione gaudet, fruitur. Æternam gloriæ mercedem, a DEO mortalibus propositam, jam consecutus est. In beatissimam cœli regiam est deportatus; hæreditatem divinæ gloriæ adiit; evolavit jam in cœlestes orbes illos, ubi certus laborum finis, ubi vera et solida felicitas. Projectus jam est ad beatum illud sanctarum animarum concilium; et felicissima cœlitum sede est receptus. USUS: Beatus esse sine virtute nemo potest. Quem tu ægritudine, metu, lætitia gestiente, et libidine liberum, solutum, vacuum videris, num dubitabis beatum dicere? Qui beatus est, tutus sit oportet, inexpugnabilis, munitus, septus, sine timore, quem nulli metus terrent, nullæ ægritudines exedunt, nullæ libidines incitant, nullæ lætitiæ futiles languidis liquefaciunt voluptatibus. Cf. Felix.

BELLĀRĬA, ōrum, n. _Friandises_, _pâtisseries_. SYN. Cibi ad irritandam famem compositi. USUS: Mellita bellaria.

BELLĀTOR, ōris, m. _Guerrier_. SYN. Miles bellicosus. USUS: Is minus vehemens orator, quam bellator fuit. Cf. Miles.

BELLATRIX, īcis, f. _Guerrière_. USUS: Bellatrix iracunda.

BELLĒ, _Bien_. SYN. Bene, apte, prospere, commode, æquo animo. USUS: Belle, et festive. Belle cecidit, cum etc. Dolorem illum belle fert. Aqua belle fluens.

BELLĬCŌSĒ, _D’une manière belliqueuse_. * USUS: Bellicose Romam aggressus est.

BELLĬCŌSUS, a, um, _Belliqueux_, _brave à la guerre_. SYN. Armis et belli virtute valens. )( Imbellis. PHRAS. 1. Germani bellicosi sunt, _les Germains sont belliqueux_. Belli gerendi peritissimi; longe omnes belli gloria et virtute superant; bellicis laudibus abundant; operum militarium periti sunt; bello invicti; multis fortibus factis, gloria militari illustres; in armis exercitatissimi; pugnacissimi, promptissimi bellatores; bello acres sunt, strenui, et consilio boni; rem bellicam fortiter ac strenue tractant, gerunt, administrant 2. Scipio bellicosissimus erat, _Scipion était un très-vaillant guerrier_. Vir erat in arma natus; ferox viribus, et armorum arte; invictus bello juvenis; Mars alter; primus bellator; magnum habebat usum in re militari; summam scientiam rei militaris habebat; erat bello nobilis; manu strenuus, promptus; clarus militia; acer bello juvenis; bonus militia, impiger manu; gnarus, non inglorius, acer militiæ; egregiæ erat militaris famæ. Sæpe se in armis strenuum, in bellis acrem, ac fortem probavit; fortem ac strenuam in bello navavit operam; erat in eo laus rei militaris maxima; prudentia rei militaris clarus erat; in re militari versatus erat egregie; florebat militaris rei gloria; militare munus præclare functus erat. USUS: Gentes bellicosæ. Cf. Fortis, Audax.

BELLĬCUM, i, n. _Signal de combat_. Bellicum canere, _sonner la charge_. SYN. Cantus ad arma vocans. USUS: Bellicum quasi canit Thucydides.

BELLĬCUS, a, um, _Relatif à la guerre_. USUS: Bellicam rem administrari majores nostri nisi auspicato noluerunt, _les affaires de la guerre_, _la guerre_. Bellica disciplina, _l’art de la guerre_. Bellica laus, gloria, _la gloire militaire_.

BELLĬGĔRO, as, avi, atum, are, n. _Faire la guerre_. SYN. Bellum gero. USUS: Cum fortuna nobis belligerandum est.

BELLO, as, avi, atum, are, n. _Faire la guerre_. SYN. Belligero, bellum gero. USUS: Gigantum more cum Diis bellare. Cf. Bellum.

BELLŬA, æ, f. _Bête féroce_. SYN. Bestia. EPITH. Audax et nefaria, fera et immanis, immanis, et tetra, importuna, importunissima, impura, tetra et pestifera, teterrima, et vastifica, vasta, et immanis. Belluæ fluitantes, immanes et feræ, innantes et natantes. USUS: Ægritudo ut tetra et immanis bellua fugienda. Sed quid ego jus hospitii in hac bellua requiro?