Dictionnaire François—Onontagué
Chapter 5
=Cabanne=, gononchia; _j'ai unne cabanne_, hagnonchiayen; _tu_, sanonchiayen; _sa_, hononchia etc. =Cable=, enrharachera, onconhyendakk8a. =Cache=, _unne_, 8settakk8a. =Caché=, 8asetti; _cacher en terre_, gatchatonch; _je cache_, gassetha, chassetha, hassêta; _je cache un discours_, gri8asetta, chri8asetta, hari8asetta; _je cache quelqun_, keyadasetta, cheyadasetta, chagoyadasetta; _je me cache_, gadasetta, chadasetta, hadasetta. =Cachot=, ondadenhotonkk8a. =Cadavre=, hostientogonha. =Cadet=, _mon_, keguen, cheguen, heguen. _Ma cadette_, keguenha. =Cadran=, garakk8ichiakch. =Caillou=, onenhia. =Calculer=, voyez _compter_. =Caler= _à fond_, kanon8a gonh8a n8agué. =Caille=, kokkori. =Calme=, ôrent8i; _le vent calme_, 8agarent8a hatié. =Calumet=, kanonah8enta. =Camarade=, _mon_, guiatsi, dziatsi, honatsi. =Camp=, gonatayen. =Camper=, gnatayenha, chnatayenha, hanatayenha. =Canard=, sorak, chon, pour denoter _le canard noir_, et _le canard de france_ on dit, gontigouauens (les gros) _canard branchus_, konré konré. =Canne de roseau=, ochaguenda. =Canon=, gachionr8anen. =Capitaine=, hon8ennagueratik, 8stinraguettat. =Capilaire=, deganontadgis, _id_ à la longue tige; _herbe_, ha8ennokera. =Capot=, deganiarahra. =Captif=, hènachk8a. =Car=, garihonniaha. =Carcasse=, ôstientôgon. =Caresme=, togué hiate dzieh8arakch. =Caresser=, keyaton8esk8atanik; _tu_, cheyaton8esk8atanik, chagoyaton8esk8a. =Carnage=, _je fais_, keya8ent8ach. _vel_ agnaguerins, en parlant de chasse. =Carnassier=, ah8aragachtha. =Carpe=, honon8ariô, _carpe_, 8karistona. =Carquois=, katatchera. =Carré=, dèyôtôguenron donnion. =Carrer=, _je me carre_, haguennayente hatié; _tu te_, sennayenti hatié. =Carriolle=, ontonh8isserèta. =Cartes= _à jouer_, dehêyen dakk8a gahiatenchera. =Cascade=, gaskonchienta. =Casse=, tehiotiagui; _je casse_, deguiakch, dechiakch, dehâyakch. =Castor=, nagariagui. _Petit castor_, 8st8achia. =Cavalle=, garondanenk8ik, guenhron. =Cave=, 8chatagon8a. =Caverne=, 8stenra gonh8a. =Cause=; _Cela est cause_, na harihonniaha; _je suis cause de etc_, hagrihonniaha; _à cause de quoy_, hot garihonniaha. =Causer=, de8aguettâa, desattaa, dehôtaa. =Ce qui=, nanê; _à ce qu'on dit_, nané hiondonk. _Est ce que_? ken, qui se met à la fin du premier mot de la phrase. Ex. _Est ce que c'est toi_, is kuen? _Es ce ainsi_? token niout vel niôt. =Ceci, cela=, tchatô; _celuy ci, celuy la_, tchatô. =Ceder= quelq. chose à quelqu'un: _je cede_, keyat8endettanik, cheyat8endettanik, chagoyen. (=Cedre=, _le_, ossohrata; _le cedre rouge_, onendondagri.) =Ceindre=, voyez _lier, je me ceins_, gatag8arinch, chatag8arinch, hatag8arinch. =Ceinture=, ontag8arinchta. =Cela=. _Es cela_? naye ken? _vel_ naken tchato? _es ce celui la c'est cela_, nayé _ou_ tchato, _c'est celui la_. =Cendre=, hoguenra; _jetter de la cendre sur la teste_, keyaguenrosserach. =Cent=, 8assen ni8assen. =Cent fois=, 8assen ni8assen. =Centre=, _au centre_, achenondzik. =Cerf=, tchiongaragak nagaronton. =Cerceüil=, ondadenontahakk8a. =Cerfeüil=, hōtéhia. =Cerise=, dehiôkaranich. =Cerisier=, hêri. =Certain=. _Je suis certain_, haktôguensek, saktoguensek, hôtôguensek. =Cervelle=, hotchicheroh8enta. =Cesser=, _je cesse de travailler_, guennirhen; _tu_, chennirhen; _il_, hanirhen. _Je cesse de parler_, grihokta, chrihokta, harihokta. =Cet=, tchâto. =Chagrin=, _j'ai du chagrin_, hagnigonkenheyons; _tu_, sanigonkenheyon; _il a_, hanigonkenheyon; _je chagrinne_, kenigonkenheyatha, chigonkenhèyatha, chagonigonkenheyatha. =Clair=, 8ahra. =Chaisne=, degarichtotahah8i. =Chaleur=, dehiôdonk8ahat. =Chambre=, ganackta. =Champ=, kahenta. =Champignon=, oneracha. =Chance=, au jeu, 8enda. =Chanceux=, à la chasse et au jeu, hôyata nonh8é. =Chandelle=, hetchichkodakk8a. =Changeant=, dehoterih8anediechkon; _je change_, degatatah8e; _tu_, dechatatah8e; _il_, dehatata etc; _je change d'avis_, donsongaterih8atenion. =Chanson=, karennas. =Chanter=, _je chante_, gaderinnôta, chaderinnôta, haderinnôta; _je chante unne chanson de mort_, gatnrontha, _vel_ hagnonharioraha; _je chante une chanson de guerre_, gatonrontha, chatonrontha, hatonrontha. =Chapeau=, _mon_, hagnonrotchera, sanonrotchera, hononrotchera, on adjoute deyatarenda. _J'ote mon chapeau_, guenonrotchonch, chenonrotchonch. =Chapelet=, garinsa onterennayendakk8a. =Chaque jour=, hade8entagué. =Charbon=, hoss8enda; _charbonné_, gass8ndahah8. =Chardon=, hônonnitha. =Charge=, karèna; _je charge quelqu'un_, keguettach, cheguettach, haguettach; _je suis chargé_, 8akketé, sakketé, hôketté; _je charge un fusil_, kaguenroch gachionra. =Charette=, gasseretha. =Charier=, _je charie_, gnesseré, chessere, hasseré. =Charogne=, kadgiettagrass. =Chasse=. _Je vas à la chasse_, gadoratch, chadôratch, hadôratch. =Chasser=. _Je chasse quelqu'un_, keyateg8ata, cheyâtêg8ata, chagoyateg8ata. =Chasseur=, _bon_, hatzino tiô. =Chateau=, maison en forme de fort, ganonchia attinrayondakk8i. =Chat=, tagos; _chat sauvage_, tchouêragak. =Chataigne=, ôhêriatha. =Chatier=, _je chatie_, kechok8ahesonk; _tu_, chechok8ahesonk; _il_, chagochok8a. =Chatouiller=, _je chatouille_, deken8sk8atanik;_tu_, dechen8squ8atanik. =Chatouilleux=, dechagôn8sk8atanik. =Chatre=, dêhiondadenhonchiatakk8en; _je chatre_, dekenhonchiatakk8ach. =Chaud=, 8tarihen; _il fait chaud_, 8tarihen; _j'ai chaud_, deh8aktonk8ahas; _tu_, desadon; _il_, dehodonk8a etc. =Chaudierre=, kanadzia; _mettre la chaudierre_,----. =Chauffer=, _je me chauffe_, gatontetha, chatontetha, hatontêtha; _je fais chauffer_, gatarihata, chatarihata, hatarihata. =Chausser=, _je chausse quelqun_, dekeyarattach, decheyattach, dechagoya etc; _je me chausse_, degarattach, decharattach, deharattach. =Chausson=, hatateritchera. =Chauve=, ononh8arenhi =Chauve= _souris_,----. =Chaux=, _de la_, hônâ8ata. =Chef=, hachennoanen; _je suis chef_, kehennoanen; _tu es_, sachennoanen; _il est_, hachen; _il a fait cela de son chef_, dadehayadi tchany hotierin. =Chemin=, 8hate _vel_ 8haha; _je montre le chemin_, kenadonnek tcha ôhaté; _je cherche le chemin_, kahahichakch; _tu_, chahahichakch; _il_, hahahicha8ch; _j'ai perdu le chemin_, ongatahattoni; _je trouve le chemin_, skahahorens, tchahahorens. =Cheminee=, gatarôtha. =Chemise=, kagahenha. =Cher=, ganoron; _cela m'est cher_, gnoronk8a, chnoronk8a, hanoronk8a. =Chesne=, garitti. Voyez _arbre_. =Chercher=, _je cherche quelque chose_, guechakch, chechakch, ahésakch; _je cherche quelqu'un_, keyatichiakch; _tu_, cheyatichiakch; _il_, chagoyati etc. =Cherir= quelqu'un, _je cheris_, kenoronk8a, chenoronk8a, chagonoronk8a. =Cheval=, garondanonk8ik; _je vas cheval_, hagueché (_il me porte_) karondanenk8ick. =Chevelure=, hononk8era; _jai unne belle chevelure_, haknank8eriô; _tu as etc_, sanonk8erio; _il a_, hononk8erio; _il a une belle chevelure, des cheveux bien coupés_, beg8tziô; vel hononk8erio. =Cheveux=, ah8erôchia; _se faire les cheveux_, gadenonkaronch, chadenonkaronch, hadenonkaronch. =Chevet=, hatkonserakk8a. =Cheville=, entoniodakk8a; _la cheville du pied; chevillé_, hotchiharog8agué; _je cheville_, kohatchtotha; _tu_, chohachtotha, hah8achtotha. =Chevreuil=, chkenonton; _petit chevreuil_, 8statienha. =Chez=, tcha; _chez lui_, tcha hononchiayen. =Chiche=, _je suis chiche_, hagniôn, saniôn, goniôn, _vel_ hagnonchté, sanonchté,hônonchté. =Chichicoi=, gastah8enchera. Le chichicoi est unne gourde dans laquelle ils mettent des grennes ou des graines de petite rassade avec laquelle ils battent la mesure dans leur chansons. _Je bats la mesure avec le chichicoi_, guechtah8enserondakta, chechta etc, hachtah8en. =Chien=, tchirha. =Chier=, _je chie_, guennidahienha, chennidahienha, hennidahienha. =Chirurgien=, hatedgiens. =Choisir=, _je choisis_, degoriachionch, dechioriachionch, dehôriachi; _je choisissois_, degoriachionchk8a; _jai choisi_, de8agoriachion; _javois choisi_, hadegoriachionch; _je choisirai_, endegorachia. =Choquer=, offenser quelqu'un, _je_, kehagatha; _tu_, chehagatta; _il_, chagohatha; _je suis choqué, enragé etc_, degaderiatitonk; _je me choque_, gadathagatha, chadathagatha, hadathagatha. =Chose=, _quelque chose_, chtenchonha; _c'est la meme chose_, sagat, _vel_ sagâta. =Chou=, ônon8aha, ônêch8. =Chouette=, onh8arêre. =Chretien=, hagri8ihi8isti, sari8ihiousti, hori8ihi8sti. =Chute d'eau=, gaskonchiate. =Cidre=, hoyagri. =Ciel=, garonhiagué. =Cierge=, ononchato guentigué ontacherodakk8a. =Cigale=, kanenharista. =Cigne=, héhé. =Cigüe=, honachinra. =Cime= _d'un arbre_, garinhaguenhiata; _la cime d'unne montagne_, honondaguenhiâta. =Cimetierre=, ondadenonta hachta. =Cinq=, 8isk,_ vel_ 8ichk. =Circuit=. _Le circuit dunne chose_, dediot8atassé. =Ciseau=, te8asserassera. =Citron=, fruit, oneh8ensta. =Clair=, dehiorhatek; _clair, net_, dehiostatek; _clair, qui n'est point troublé_, hiaté hônekhen; _clair, qui n'est point epais_, hiaté hôssera. =Clair de lune=, endehen tchagarakk8a sonrekha. =Claye=, gaya8entaha. =Clef=, enhotong8atta. =Cligner= _les yeux_, degatkarikech. =Clin= _d'oeuil_, deyonkkarikechta. =Cloche=, heh8ichtondadakk8a; _je_ _vas à cloche pied_, skachidata keng8a higué. =Cloison=, deguensaton. =Clos=, de8atthinrathon, clôture. =Clou=, heronh8arodakk8a; _clou, apostume_, gog8aronda; _j'ai un clou_, akk8arontha, sak8aronta, hakk8arontha. =Cloue=, garonh8arôtha; _je cloüe_, gronh8arota; _tu_, chronh8arota; _il_, haronh8a. =Cochon=, k8ichk8ich. =Cocu=, honh8entog8anik. =Coeur=, hah8eriachia; _j'ai du coeur_, gateriatha, chateriatha, hateriata; _j'ai mal an coeur_, de8aguéch8ahatanik, _vel_ hagueriachanon8akch; _je vas à contre coeur_, hiaté 8agrih8iosek tcha higué; _de bon coeur_, 8agrih8iosek. =Coffre=, kahonchera. =Cognee=, hetgikk8a hechta. =Cogner=, _je_, koahech, choahech, ah8ahech. =Coin=, _au_, kensakta. =Col=, honiara. =Colere=, _qui est en colère_, kônâk8enhi; _je me mets en colère_, ongnak8enha; _tu_, hesanak8enha; _il_, ôhônâk8enha; _je fais metre en colère_, kenak8atanik; _tu_, chenak8atanik; _il_, chagonak8atanik; _je suis sujet colere_, konak8enchkon. =Colique=, _j'ai la colique_, haguechiontanon8akch, sachiontanon8akch. =Colle=, _de la_, 8sechta. =Coller_, _je colle_, guêsechtahach; _tu_, chechechtahach; _il_, hachech. =Collier=, parure, garinsa; _collier pour affaires_, gach8enttha; _collier à porter_, gachaâ; _collier à lier des prisonniers_, garonkaâ. =Colorer=, donner de la couleur, _je colore_, gassoch, chassock, hassoch. =Combat=, onderioch. =Combattre=, _je combats_, gaderioch, chaderioch, haderioch. =Combien=, tônigon; _combien d'hommes_, toni hennadi; _combien je vous estime_, tchani gonnoronk8a. =Comble=, _plain_, degaheron _vel_ heyotchiodziota. =Combler=, deguechodziota, dechéchodziota, dehé etc. =Commander=, _je commande_, kenhanha, chenhanha, chagonhanha. =Comme= _toi_, tcha ni8t is; _comme tu voudras_, enchennontonk; _comme si_, tcha ni8t. =Commence=, gôssâ8a; _je commence_, gatierentha; _tu_, chatierentha; _il_, hatierentha; _je commence à jouer_, acha 8oadéguienha; _je commence à me guerir_, acha s8agadonhatié, vel âchaaktchirendahi. =Comment=, hôt ni8t; _comment as tu fait cela_? hoe no8a sayerin. =Commerce=, _je fais commerce_, gatenninonk, chatenninouk, hatenninonk. =Commerceant=, hatenninonk. =Commission=, _je donne commission_, keri8aniettanik; _tu_, cheri8aniettanik; _il_, chagorih8aniettanik. =Commode=, ohiensti _vel_ 8yaneré. =Commun=, _pas rare_, hiate kaguenhré. =Communaute=, _je suis en_, de8agadiechti. =Communier=, _je communie_, ongatkaristianhont8ach. =Communiquer=, _je communique unne affaire_, keyarongata, cheyarongata, chagoyarongata. =Compagnon=, _mon_, hagué; _ma compagne_, dehagnideron, desnideron, dehnideron. =Comparaison=, _il n'y a pas de_, hiaté deskeri8atierin. =Compas=, onteniendenchta. =Compasse=, _je_, gateniendenha, chatenien, hatenien etc. =Compassion=, _j'ai_, ketinrhek, chetinrhek, chagotinrhek. =Complice=, _je suis_, guiataha, teha akiriô. =Complot=, oderi8ichehiahi; _je fais complot_, gaderi8ichhach, chaderi8ichhach, haderi8ichhach. =Compose=, _je me compose_, gadadong8ediochta etc, _vel_ gadatnayettanik. =Compter=, _je compte_, gassetch, sassetch, hassetch. =Compte=, _je rends compte d'unne affaire_, skrihokta, tcherihokta, sarihokta. =Conclu=, parlant d'affaire, hoterih8ichiahi; _je conclus_, grihonniaha, cherihonniaha, harihonniaha. =Concubine=, gotchinadonk. =Condamné=, onhad8entêthi; _je condamne_, gad8endetha, chad8endêtha, had8en, etc. =Conduis=, _je_, kederonné, chederonné, chagoderonné. =Confesser= quelqu'un; _je confesse_, skerong8anik, scherong8anik; _il_, schag8rong8anik; _je me confesse_, skataterong8anik, tchatateron etc; _il se_, shataterong8a; _je confesse, j'avoüe_, gadatnoyotachionch, sadatnoyo etc, hadatnoyo. =Confiance=, _j'ai confiance en quelqu'un_, keyenni gonra nendagui. =Confidence=, _je fais confidence_, dassetigué keyatoriennik. =Confier=, _je me confie en, etc_, guiatahas, chiataas, chagoyataas. =Confirme=, parlant d'affaire, _je confirme_, orih8ihio gonniaha, chonniaha, ronniaha. =Conformer=, se conformer etc; _je me conforme_, kenagueranik, chenagueranik, chagona etc. =Confronter=, _je confronte_, keri8atakk8assek, cheri8atakk8assek, chagori8a. =Congelé=, hônechtô. =Conjecture=, _je_, g8atiguerhé, g8aticherhé, g8atirerhé. =Connoitre= quelqu'un, _je connois_, keyentes, cheyentes, chagoyentes; _je connoissois_, keyendesk8a; _j'ai connu_, keyendêhi; _je connoitrai_, enguiendenha. =Conquester= un pais: _je conqueste_, agnatagariahon, sanatagariahon, hanatagariahon. =Conseil=, _je tiens_, akhachin, sahachin, ôhachin; _on tient conseil_, kôhachin. =Conseiller= _je conseille quelqu'un_, kerih8ahienstanik; _tu_, cherih8a; _il_, chagorih8a, _vel_ dekeyatorettanik. =Consens=, _je_, ongatons; _tu_, hesadons, 8ehodons. =Conserve=, _je_, hagadensetti, c'est à dire, _je l'ai caché_. =Considere=, _je, je regarde_, guektonk, chektonk, haktonk; _je considere quelque chose, j'estime_, gnoronk8a; _tu_, chnoronk8a; _il_, honoronk8a; _j'ai estimé quelqu'un_, kenoronk8i. =Consoler=, _je console quelq_, kenigonracheronniaha; _tu_, chenigonracheronniaha; _il_, chagonigonracheronniaha; _je me console_, gadatnigonracheronniaha; _je consolois_, kenigonracheronniahakk8a; _j'ai consolé_, kenigonracherôni; _j'avois consolé_, kenigonracheroninna; _je consolerai_, enknigonracheronniaha. _Subjonctif, je console_, id ac præs etc; _je consolerois_, akenigonracheronniaha; _j'aurois consolé_, 8akenigonracheroninna; _j'aurai consolé_, akenigonracheronnik; _je te console_, gonnigonracheronniaha; _tu me console_, chkenigonracheronniaha; _il me console_, haknigonracheronniaha; _je le console_, henigonracheronniaha; _tu le console_, hechênigonracheronniaha; _il le console_, hianigonracheronniaha; _il le console_, hônigonracheronniaha. =Consomme=, hade8agachatti; _je consomme_, guechatta, chechatta, hatchatta. =Constant=, _je suis_, haknigonranendagui; _tu_, sanigonranendagui; _il_, honigonranendagui. =Construire=, gonniaha, chonniaha, ronniaha. =Consulter=, keri8ahiennik, cheri8ahiennik, chagori8ahiennik. =Constipé=, aguidanoronk, saindanoronk, hodanoronk. =Conte=, kagâra; _je fais un conte_, kkaratonk, chkaratonk, hakaratouk. =Content=, _je suis_, haknigonriosek, sanigonriosek, honigonriosek. =Contigu=, deguiateraneguen. =Continuellement=, tiotkont. =Continûe=, _cela_, 8agari8atatié, _vel_ 8agatatié; _je continue_, hégadokta, héchadokta, héhadokta. =Contraire=, _au_, hiadeskiaterih8atierin; _ce que je mange m'est contraire_, hagoriatanik. =Contrarie=, _je_, kerihiadakk8a. =Contre=, degraneguen. =Contre coup=, dedi8ttatahion. =Contredis=, _je_, kenoyentanik, chenoyentanik, chagonoyen. =Contrefais=, _je_, kenagueranik, chenagueranik, chagonague etc. =Contrefait=, _difforme_, kahetken. =Contrepoison=, ononk8atchera, deyorenguenniou hautkon. =Contusion=, hôtôh8a. =Convient=, _cela_, ôrasek. =Convent=, otihiatatoguenti otinonchiayen. =Convier=, kenonkhé, chenonkhé, chagononkhé. =Copeau=, ôkara. =Coq=, kitkit katzina. =Coquille=, ganocha. =Coquin=, rong8odahetken. =Corbeau=, kakaa. =Corde=, gachira; _je corde_, kehirick, chehirick, hachirick. =Cordon=, karonkaa. =Cordonnier=, hattakonnich. =Corne=, kanagâa. =Corneille=, kagaa. =Corps=, _mon_, haguiata, sayata, hoyâta, _vel_ guierongue, chierongué, hayerongué. =Corriger= quelqu'un, _je_, kehre8atta; _tu_, chere8atta; _il_, chagoré; _je me corrige_, gadatré8atta, ohadatre8atta, hadatre8atta. =Corrompre= quelqu'un, _je corromps_, kenigonrodag8ach; _tu_, chenigonradag8ach; _il_, chagonigonradag; _corrompu, viande corrompüe_, 8aratkon. =Coste=, os, ottêgaa. =Coste=, _rivage_, kenhionhaktatié. =Costé=, _le_, och8a; _à costé_, aktaa; _à côté de moi_, guiadakta, chiadakta, hoyadakta; _de tous côtés_, dedziaronk8i; _d'un autre coté_, heren hag8ata; _de ce côté cy_, nen hag8ati; _l'un a passé d'un côté, l'autre de l'autre_, 8adiaguiatenna8a; _de quel coté_? canen hag8a. =Coteau=, deganessa ronh8a; _au haut du côteau_, kenhiata. =Coton=, hoskâa. =Cotonier=, _le_, guenhnens. =Cotter=, degatatienach, =Couchant=, _le_, hade8atchot8ach hag8a. =Couché=, kendagra; _je me couche_, garatch, charatch, haratch; _je vas me_ _coucher_, garathé, charathé, harathé. =Coucher= en joue, _je_, gadesseronniaha; _tu_, chadesseronniaha; _il_, hadesseronniaha. =Coucou=, il n'y en a point en Canada. =Coudre=, kionchâgué. =Coudee=, dziéhionchata, tchanions. =Coudrier=, ostotchera. =Coulant=, _l'eau coule_, hatnegongotta; _couler quelque chose_, degongotta; _tu_, dechongotta; _il_, dehongotta. =Couleur=, 8assoh8i. =Couleuvre=, h8sarista. =Coulisse=, hatnegongottakk8a. =Coup=, _je donne un coup_, keyenta, cheyenta, chagoyenta; _je donne un coup de pied_, keyarasint8ach, cheyarasint8ach, chagoyarasint8ach; _coup de poin_, kegonrk8a, chegonrk8a, chagogonrk8a; _faire coup_, gata8ent8a, chata8ent8a, hata8ent8a; _à coup seur_, hiate ha8et ayagoyéh8a; _je donne un coup d'oeuil_, keyatkarisatta; _tu_, cheyatkarisatta; _il_, chagoyatkarisatta. _Coup sur coup_, deguiad8ennaseratié; _faire manquer le coup à quelqu'un; je fais etc_, keyatôriennik, cheyatoriennik, chagoya; _je manque mon coup_, sagat8atta, sachatt8atta, sahat8âtta; _je vais faire coup un parti que je rencontre et que je fais relacher en lui donnant un prisonnier_, keyatah8ent8asé, cheyatah8ent8ase, chagoyata. =Coupé=, degayagui; _je coupe_, deguiakch, _vel_ krenach, chrenach; _il_, harenach; _une couppe de bois_, kôroho. =Courage=, tchiaguen; _je prend courage_, haguedzieguen; _tu_, sadgiaguen; _il_, hadgiaguen; _je perds courage_, gatchentha, chatchentha, hatchentha; _je donne courage_, kehedgiaronk; _tu_, chehedgiaronk; _il_, chagohed; _j'ai du courage_, hiate h8kk8eniak; _tu as_, hiaté sag8eniat. =Courant de l'eau le=, hona8até. =Courbé=, deyagotchakton; _je me courbe_, degatchaktonch; _tu_, dechatchaktonch, dehatchaktonch. =Courir=, _je cours_, ktakhé, chtakhé, hatakhé; _je cours contre un autre_, haguiareron; _vous_, dedziareron; _ils_, dehiareron; _le bruit court_, 8aterih8ines; _je suis leger la course_, guianôré, chianoré, hianôré. =Court=, 8ag8a; _s'arester court_, guiatatinehta, chiatatinehta, hayatatinehta. =Cousin=, guiarasé; _ma cousin_, aguiarasé. _Remarque_. Ils appellent cousin les enfans d'un frere et d'unne soeur, car ceux des deux freres ou de deux soeurs, sont freres et soeurs. =Cousu=, kanigon. =Couteau=, assaa; _mon couteau_, haggassaa, sassaa, hossaa. =Couter=, _cela coute beaucoup_, hossencherô8anen; _cela coute tant_, nêtô niô serenchera. =Coutume=, _c'est la coutûme, sahagoyerat; _c'est ma coûtume_, saonguierat; _c'est ta_, sasayerat; _c'est sa etc_, sahoyerat. =Couvent=, voyez _convent_. =Couver=, _je couve_, gatinnachin, chatinnachin, hôtinnachin. =Couvercle=, hekohronta. =Couvert=, _ _, enguié; _je me mets couvert_, enguié heguieuha, enguié hechienha, enguié heyayenha. =Couverture= _de maison_, hononcha kohronsta; _couverture de lit_, ôyenchera. =Couvrir=, _je me couvre_, gatkohronch; _tu_, chatkoronch; _il_, hatkohronch; _je couvre quelqu'un_, kekohronch, chekohronch, chagokoh; _je couvre un mort_, a8enheyonda (_un mort_) keh8asset, (_je couvre_), cheh8assek, chago8assek; _je m'achette de quoi me couvrir_. =Crachat=, hôtkra. =Cracher=, _je crache_, gnitchkrondies; _tu_, chnitchkrondies, hanitchkrondies; _je crache sur quelqu'un_, kenitchkrondies, chenitckkrondies, chagonitchkrondies. =Craindre=, _je crains quelqu'un_, ketag8as, clietag8as, hôtag8as; _je crains_, agatterons, satterons, hôtterons. _Remarque_. Apret le verbe craindre lorsqu'il suit le _de_ et le _que_ accompagnez d'unne seule négation, comme: _Je crains que tu ne tombe_, on tourne, _je crois que tu tomberas_. =Crampe=, _j'ai la crampe_, hegatchichtenhi; _tu_, satchichtenhi; _il_, hotchichtenhi. =Crâne=, hononhaa. =Crapaux=, nonsk8arag8aronton. =Craquer=, _cela craque_, 8akk8aniakch =Crasse=, hostag8a. =Crasseux=, _je suis_, hâgnestag8ara, sânestag8ara, hônestag8ara. =Crayon=, heyatongkk8a. =Creature=, agong8é. =Creature=, onton8entgionni tchi (_de tout temps_) hanagueré (_né_); hag8eguinhehochhiahi, (_il a tout fait_.) =Credit=, _j'achepte crédit_, onkkarotanik _on me prete_; hèsakarotanik _on te prete_; honhakarotan _on lui prete_; _je vend à credit_, kekarotanik, chekarotanik, chagokarotanik. =Creste=, ogbdgiahra. =Creve=, dehodiatanegaron; _crevé de manger_, honattiagui; _se crever de manger_, guennattiakch, chennattiakch, hennattiakch; _je creve quelque chose_, degranegaronch; _tu_, dechranegaronch; _il_, deharanegaronch; _je creve les yeux_, kegattah8enhionch; _tu_, chegattah8enhionch; _il_, chagogattah8enhionch. =Creuse=, 8chtonni; _je creuse_, kehatonniaha; _tu_, chehatonniaha; _il_, hachaton. =Creux=, 8chaté. =Cri=. _Je fais un cri de joie_, degadondarikta; _tu_, dechadondarikta; _je fais un cri de nouvelle_; _tu_, de8akkenhrêtta; _il_, dehokkenhretta; _je fais le cri_, gat8ennotin; _tu_, chat8ennotin; _il_, hat8ennôtin; _je fais un cri mort_, kenhré; _tu_, chenrhé; _il_, ahenhré. =Crier=, _je crie_, _je piaille_, degarsint8ach; _tu_, decharsint8ach; deharsint8ach. =Criard=, _enfant_, gôdziadanen. =Crible=, deyagongottakk8a. =Crime=, _je fais un crime_, degaderi8at8atta, dechaderi8atouatta; _il_, dehaderi8a8atta. =Crin=, karondanenk8ik ah8erôchia. =Cristal=, otkonchotchera. =Crochet=, gatziontkâ; _je fais un crochet_, gatziontkaronniaha; _tu_, chat etc; _il_, hat etc. =Cruche=, deyotkchakton. =Crocodille=, totich gona (id.) _gros lezard_ =Croire=. _On croit_, enrhé; _je crois que oui_, hia; _je crois_, guerhé, cherhé, rerhé. =Croiser=, deguiasseraha; _tu_, dechiaperaha; _il_, dehayasseraha; _croisé_, degayasserah8i. =Croissant=, _le_, ason te... hoterakk8ichiahy. =Croitre=, grandir, _je crois_, gatotiach, chatotiach, hatotiach. =Croix=, degayachonda. =Croque=, _je_, gadenotziotta; _tu_, chadenotziota; _il_, hadenotziota. =Crosse= _à jouer_, kanhia... dechiont chik8ahechtakk8a; _je joue à la crosse_, de8agatchikk8ahé, dechatchikk8ahé, dehatchikk8ahé. =Crote=, 8dara; crotté, 8dararigui. =Crotter=, _je me crotte_, gadattarach, chatattarach, hatattarach; _je crote quelqu'un_, ketarach, chetarach, chagotarach. =Croupe=, 8hacha. =Croupi=, _eau croupie_, hiate 8atnegaktendionch. =Croupion=, v. _croupe_. =Croûte= _de pain_, ona8enkâa; _croûte de neige_, ah8enssere. =Croyable=, ah8et, _vel_ ôyendet. =Crud=, hong té. =Cruel=, honiagasté. =Cul ou cu=, hotchig ra. =Culbute=, _je fais la_, deguennonh8é deriakch. =Cueillir=, gueg8ach, cheg8ach, hag8ach, _vel_ gnong8entch, chnong8entch, hanong8entch. =Cuillier=, hatog8atchera. =Cuir=, guennonk. =Cuire=, _je fais_, krittha, chrittha, harittha; _cela est cuit_, karitthi, _vel_ hi8ri; _cela me cuit_, hagronk8anik. =Cuisse=, honitcha. =Cuit=, hi8ri. =Cuivre=, kanadzia (_à chaudiere_) 8teguentchera (_fer._) =Culotte=, hetnatchochta. =Cultiver= la terre; _je cultive_, guient8ach, chient8ach, hayent8ach. =Cure dent=, ondenotahag8atta, ondenodziaguèh8attakk8a. =Cure oreille=, ondadahontagueh8atakk8a. =Curieux=, _je suis_, gatarondonchkon; _tu_, chatarondonchkon; _il_, hatarondonchkon. =Cygne=, hehé.