Dictionnaire François—Onontagué
Chapter 14
=Va=, 8assé. =Vache=, tionhonchk8aront guenhron. =Vacher=, tionhonchk8aront hasterista. =Vagabond=, g8ati hiens. =Vague=, _flot_, ôtôda. =Vaillant=, _je suis_, gateriata, chateriata, hoteriata. =Vain=, _en_, hiai tai h8aton. =Vaincre=, _je_, kenenianik, chenenianik, chagonenianik; _vaincu_, onhaneniani. =Vaisseau=, gahonhio8anen. =Valet=, ontadenhas, (_on le loue_); _mon_, kenhas, (_je le loue_); _ton_, chenhas, (_tu le loue_); _son_, chagonhas. =Valoir=, on se sert du v. estre et de l'adjectif; _je fais valoir_, degrincharonnionk, decharincharonnionk, deharincha etc. =Van=, onakta; _je vane_, voyez _je sasse_. =Vanité=, _je tire_, gadatenoyetta, chadatenayetta, hadatenoyetta. =Vapeurs=, _de terre_, deyah8enrioh8i, _vel_ deyotchak tonk8ayen. =Varie=, _cela_, hok8adondies. =Vaste=, oukchten; _vastes forets_, garhatakehten. =Vautour=, g8ihien g8ihien. =Veau=, tionhochk8aront tchichtatienha. =Veille=, _je_, gadie8atta, chadie8atta, hadie8atta; _je veille sur_, _j'observe_, keyasterista, cheyasterista, chagoyasterista. =Veine=, hotginonhiata, gatk8ensata. =Velin=,----. =Velu=, gatkonnonni. =Vend=, _je_, gatenninonk, chatenninonk, hatenninonk; _vendu_, gotenninon. =Veneur=, hadoratih. =Venge=, _je me_, gatatientenhach, chatatientenhach, hatatienten etc; _je venge la mort de_, keyentenhah8i, cheyentenhah8i, chagoyentenhah8i. =Venimeux=, hotkon. =Venin=, hotkonchera. =Viens=, _je_, dagué, daché, dâhré; _je viens visiter_, _voir_, gnatarre, chnatarré, haktonhné; _d'ou viens que_, hôtenna. =Vent=, gaaron; _vent froid_, ôrâno; _vent chaud_, oratarih8en. =Vente=, _il_, orondon, _vel_ ga8erondies; _je vas vent devant_, deh8agueragaronh8é; _je vas vent arriere_, haguech8arre hatié; _le vent est bon_, gaariô; _le vent est mauvais_, gaara hetken. =Vente=, _je_, _je loue_, dekerinsaronk, decherinsaronk, dechagorin; _je me vente_, gadaterinsaronk. =Ventueux=, honideniata, _vel_ godenhichta. =Ventre=, k8ichta, _vel_ kchonta. =Venu=, _il est_, sôyon; _je suis_, 8aguion. =Verd=, hotgink8aa. =Vers de terre=, otginonh8a. =Verdir=,----; _cela reverdit_, dehiotgink8ariagui; _quand les arbres verdiront_, tcha nen gatz ink8aronda. =Verge=, _m. viril_, onera. =Verglas=, deyoh8ichonda. =Verglace=, _il_, deyoh8ichondahatié. =Verifie=, _je_, grihierichiak, chehriherichiakch, aherichiakche. =Verité=, _c'est la_, ag8ech, toguech. =Veritable=, _cela est_, oderi8aguennion. =Verjus=, oyong8issera ason te ôhiari. =Vermeil=, honk8enta hatagui. =Vermillon=, og8entchera. =Vernis=, gnegosserach, chenegosserach, hanegosserach. =Verni=, gonegossarah8i. =Vermine=, _j'ai de la_, akkariakch, sakariakch, hakariakch. =Verolle=, outchrèta; _j'ai la_, haguitkretch; _tu as_, saintchrehh; _il a_,hotchrehh. =Verat=, k8ichk8ich deganhonchiata. =Verre=, konchotchera henegurhata; _verre boire_,----. =Veroul=, henhotonk8a. =Veruë=, ononheta; _j'ai des venues_, hagnonhetonda. =Vers=, _du coté_, hag8a; _vers la_, nenhag8a. =Versé=, kahrih8i; _je verse_, hikrieh,hichrieh, hiharieh; _je verse a boire_, kenegaranik, chenegaranik, chagonegaranik. =Vertueux=, ong8edio hiachtenté heyerin. =Vertiges=, akcharas, sacharas, hocharas. =Vervenne=,----. =Vessie=, onhenha. =Veste=, nitiata h8itchera g8aha. =Vestiges=, heyana. =Vêtement=, ontkohronta. =Vêtis=, _je me_, gadiata h8itta, chadiata h8itta, hadiata etc; _vetu_, hotiata h8tti, _vel_ gosseronni. =Veüe=, _la_, hegarra; _j'ai la veüe bonne_, kegarriô; _à la veüe_, heyôguent; _à perte de veüe_, hadeyogaratton. =Veuf=, hotéhêhich. =Veuve=, gotéhrêhich. =Viande=, vahra. =Victoire=, _je gane_, voyez _vaincre_. =Vie=, _la_, gonhekk8i; _je donne la vie_, keyonhetch, cheyonhetch, chagoyonhetch; _eau de vie_, onégadgih8aguen. =Viel=, oukchtenha; _je suis_, hagnekchtenha; _tu es_, sekchtenda; _je rend viel_, gadiadichatta, hodiadichatta. =Vieillis=, _je_, gadiadichhach, chadiadichhach, hodiadichhach. =Vierge=, hiate ganakk8a yenteri. =Vieu=, _usé_, hôgayonhi. =Vif=, _au_, gank8ensarinha. =Vif=, _subtil_, hoyadatet. =Vigilant=, _je suis_, haguesteniaron; _tu es_, chestenarion, hastenarion. =Vigne=, ohiong8issera ohonda. =Vigoureux=, gong8edaniri, chong8edaniri, hong8edaniri. =Vilain=, _je suis_, guetken, chetken, ahetken. =Vilanie=, odachonha. =Vilage=, ganataa. =Ville=, ganat8anen. =Vin=, hotgidgia. =Vinaigre=, hodgidgia hioyodgich, hohiodgichta. (=Vinaigriers=, _des_, hotkoda; _la fleur_, 8sanenda.) =Ving=, te8assen; _vingtiême_, te8assen 8atonta. =Vingtaine=, teon8assink. =Viole=, _je_, v. _je trousse_; _de force_, kehedchodag8ach. =Violent=, haguetkaron, satkaron, hatkaron. =Violence=, _je fais_, keyaderih8a hetkenta. =Violet=, oronhiahen =Violette=,----. =Vis à vis=, dehiotoguenti. =Vise=, gadesseronniaha, chadesseronniaha, hadesseronniaha. =Visible=, hoguent. =Visite=, _je_, voyez _voir_, _je vais voir_. =Vite=, garhôgué; _je vas vite_, guianore, chianoré, hayanoré; _je fais vite_, guechnoré, chechnôré, hochnoré. =Vis=, _je_, gonhek, chonhek, ronhek. =Vivres=, _des_, ondennatchera; _je fais des vivres_, gadennatcheronniaha. =Ulcere=, _j'ai un_, haguistaronnion. =Ulceré=, gostaronnion. =Un=, unskat, _vel_ skata; _rien qu'un_ skatag8a; _un seul hoe_, sayadata; _l'un des deux_, sayadata na dehiatagué; _ny lun ny l'autre_, hiachongara neto dcheta; _lun et lautre_, teigiarens; (_une fois_, skata.) =Uni=, gonnecheri, _vel_ de8atag8enten; _j'unis_, dektag8entenha, dechtag8entenha, dehatag8entenha; _uni_, _joint_, skataheyotonk. =Voicy=, nen gayen; _parlant d'un homme_, nen hata; _le voicy_, id. =Voila=, _le_, tôgayen, _vel_ tohata. =Voile=, ontiencherotakk8a; _je vas à la voile_, hagatien cherotatié, satiencherotatié, hatienche etc; _je hisse la voile_, guienchera guechk8ach; _j'abats le voile_, guiencherinta, chiencherinta, hayencherinta. =Vois=, _je_, dekkahra, _vel_ gatkatt8ch; _je ne vois goutte_, dekkag8egui; _je fais voir_, kenatonnik, chenatonnik, chagonatonnik. =Voisin=, _mon_, dehaguiennon chaneguen, dedginoncha etc, dehinoncha etc. =Voix=, _la_, éh8enna. =Voie=, _la_, _chemin_, ontongottakk8a. =Vol=, _larcin_,----. =Vol= _d'oiseau_, gadié; _je tire au vol_, keyoyag8ach, cheyoyag8ach, hayoyag8ach; _il s'envole_, deshôden. =Vole=, _je_, _je derobe_, gnenchk8ach, chnenchk8ach, hanenchk8ach. =Volonté=, _c'est ma_, haknigonra, sanigonra, honigonra. =Volontiers=, ongui niô. =Vomis=, _je_, de8aguenniag8ach, dechenniag8ach, dehenniag8ach. =Vos=, s8a. =Votre=, _sa_, (dgiourha s8a 8en.) =Vouloir=, _je_, guerhé, cherhé, rerhé. (=Vous=, dzionrha.) =Vous= _autres_, s8a onrha. =Voyla=, nen. =Vrai=, gari 8atoguen. =Vraisemblant=, toguenshen. =Urinne=, _j'urinne_, v. _pisser_. =Usage=, _je fais_, haguendasek, saindasek, ahendasek; _à quel usage_, hôt ahiechta. =Usé=, de8akrisé, _vel_ 8agayonhi; _j'use_, kgayonta, chkayonta, hagayonta. =Utille,= tiotkont hechta. =Vuide=, ahôgon. =Vuide, _je_, ktenionch, chtenionch, hatenionch.
=Y.=
=Y=, tô; _il y est_,----; _j'y ai été_, to 8aguetti, _vel_ to 8agakton; _qu'y a-t-il_? hôt onk? _il y en a qui etc_, hodiak. =Yeux=, _les_, hegahra. =Yvre=, _j'enyvre, je m'enyvre_, voyez _saoul_. =Yvrogne, onegogachta; _je suis_, knegagachta; _tu es_, chnegagachta.
=Z.=
=Zephir=, orara, _vel_ horadé.