Part 8

"Ke gxi estos kaj devos esti," aldonis maldolcxe la arbaristo, "edukita kiel mia filo -- sen la patrino..."

"Gxi estas orfo?"

"Jes -- la orfo --," certigis Podhradský kun la mistera akcento kaj eksilentis.

"Sed cxio cxe vi atestas, ke ankoraux antaux ne longe regis cxi tie la zorgema mastrino...," rimarkigis la kuracisto.

"Jes -- antaux ne longe...," certigis la arbaristo vidigante tiun specon de l' embarasoj, kiam la homo sincere dirus la veron kaj eksentas preskaux la honton. "Sed por mi kaj por la infano sxi estas malviva -- por cxiam..."

"Sxi do ne mortis?" demandis la kuracisto.

"Sxi ne mortis!" ripetis malklare kaj unutone la arbaristo, kvazaux li parolus el la tombo. "Subite kaj sen kia ajn kauxzo sxi forlasis la edzon kaj la infanon --"

Poste li haltis momenton, sed tuj eksplodis en la melankolia ekscito:

"Ah, sinjoro doktoro! En cxi tiu solejo mi vivas de la plej frua infaneco pli longe ol sesdek jarojn. Estas nature, ke la cxarme romantika pejzagxo, kiu ravas cxiun, kiu unuafoje alvenas cxi tien, farigxis por mi tute ordinara. Entute la trankvila kaj kontenta vivo nia havas cetere ankaux siajn ombrojn: la senekzemplan unutonecon kaj iafoje, precipe dum longaj vintraj vesperoj kaj noktoj, tute teruran enuon. Kaj tamen mi kaj mia filo ne eksopiris la mondon kaj gxian vivoturnon. Ni kutimis al la malgxojoj de la solejo kaj -- kredu -- ni ekpensis neniam, ke la situacio iafoje povus esti alia, ol kia jxus gxi estas... Sed antaux kelke da jaroj okaze konatigxis mia filo en Praha, kiam li traktis tie aferojn tusxantaj la arbardistrikton, kun la knabino, kiun unuafoje mi ekvidis nur post unu jaro, kiam mia filo enkondukis sxin en la cxasdomon kiel sian edzinon. Mia rigardo kun la ekmiro fiksis sur sxi. Mi estis konvinkita, ke mia filo ne povis pli bone elekti --"

"Kaj tamen, kiel oni vidas, vi eraris!" rimarkigis la doktoro.

"Ah, ne, sinjoro doktoro," kontrauxdiris la arbaristo kun la konvinka kategorieco. "Evelino estis kaj restis estajxo tute angxela... En kelke da tagoj sxangxigxis la trankvila, malgxoja kaj iafoje ecx senviviganta angulo nia en veran paradizon de l' silenta, dolcxa plezuro... Malgraux sia juneco Evelino egalis al la damoj kleraj en la vera senco de l' vorto. Sxi sciis fari tion, pri kio antauxe en nia solejo ni ecx ne songxis. Sxia edukiteco estis ekzempla kaj neniel sxangxigxis. La libro estis sxia kara kaj sincera amiko. Jes, Evelino konis ankaux la mondon... Sxi faris ja kun sia patrino oftajn kaj multekostajn vojagxojn tra Euxropo; unuvorte --"

"Laux cxio sxajnas al mi," atentigis la doktoro, "ke fine en via solejo tamen sxi eksopiris..."

"Unue mi mem opiniis," ekparolis la arbaristo, "ke la virino, floranta en la fresxa forto de la vivo kaj kutiminta al la ekscitanta vivoturno grandurba, pli aux malpli frue eksopiros tamen la atmosferon, en kiu sxi estis pasiginta sian junecon. Sed dum cxiuj ses jaroj mi ne rimarkis ecx unu simptomon de tiu speco. Evelino gxis la momento, kiam mi vidis sxin en la lasta tago de l' pasintaj cxasoj antauxvespere lastan fojon foriri malrapide al la tri krucoj sur la senarba deklivo, estis fresxa, senzorga kaj gaja, entute tia, kia sxi aperis unuan fojon en nia solejo..."

"Eble okazis ia malpaco kun la edzo --"

La arbaristo kontrauxdiris:

"La filo estus almenaux skizinta al mi sian konjekton -- ecx ankaux tiam, se li estus konvinkita, ke estos bone aux necese sekretigi la esencon de l' afero. Sed ankaux por li mem cxio restis nesolvebla enigmo... Evelino estis kaj restis gxis la lasta momento, kiun sxi pasigis en nia solejo sub nia tegmento kaj en nia societo, tia bonega bofilino, kia sxi estis bonega edzino kaj patrino. Sxi amis siajn edzon kaj infanon varme kaj arde --"

"En tiu okazo," intermetis la kuracisto, "sxajnas al mi, ke via bofilino nur sxajnis bonega edzino kaj patrino, sed efektive sxi sciis bonege hipokriti..."

"Hipokriti?" ekkriis la arbaristo preskaux pasie. "Evelino hipokriti? Ne, ne, sinjoro doktoro --"

Poste li starigxis rapide, alpasxis al la muro, sur kiu pendis granda portreto de la filo kaj sub gxi fotografajxo de la sinjorino en baltualeto. Preninte la fotografajxon de la muro li revenis al la tablo kaj donante la fotografajxon al la doktoro li parolis kun la entuziasmo de l' junulo:

"Mi petas, rigardu, sinjoro doktoro, tiun cxi vizagxon kaj diru mem -- cxu la vizagxo estus kapabla hipokriti?!"

La doktoro prenis la fotografajxon kaj nerigardinte gxin ankoraux, li rimarkigis:

"La homa vizagxo kaj precipe la fotografajxo de l' homa vizagxo ne estas ja la fidela kaj la netrompebla rebrilo, tiom malpli la spegulo de l' animo kaj gxiaj kapabloj kaj ecoj. La fama fizionomiko de Lavater estas jam longe kondamnita kiel la simpla eraro de la scienco."

"Estas vere, estas vere!" jesis la arbaristo. "Ankaux mi mem nenion deduktas el tiu cxi pseuxdoscienco. Sed se post tio, kion laux la vero mi rakontis al vi pri Evelino, vi ekrigardos sxian portreton, vi devos konfesi, ke sxia mieno estas en la absoluta harmonio kun la gxenerala karakterizajxo. Cxi tie do la teorio de l' pseuxdoscienco de Lavater valoras iel escepte."

"Cxu vi pensas tiel?" kontrauxdiris la doktoro nekredante.

Nur poste li ekrigardis la fotografajxon, tenante gxin malproksime de l' okuloj, kiel faras la homoj malproksimvidaj.

"Efektive -- tio estas cxarma vizagxo -- plena de sorcxo, mildo kaj delikateco...," li diris post la momento en la tono de l' modere surprizita nekredemulo. "Vere -- preskaux mi estas konvinkita pri la vereco de viaj vortoj."

Sed subite, kvazaux li estus rememoriginta sin pri io grava, li rapide demandis:

"Permesu, mi petas! Antaux kiom da jaroj estis farita, tiu cxi fotografajxo?"

"Mi pensas, antaux sep, ok jaroj!" respondis la arbaristo.

"Vere, gxi estas jam iom senkolorigxinta!" konsentas la kuracisto. "Sed strange! La talio kaj ankaux la vizagxo sxajnas al mi konataj..."

"Eble, ke iam antaux kelke da jaroj ie vi vidis sxin!" allasis la arbaristo. "Eble en Praha, kie sxi vivis de sia plej frua infaneco. Sxia nasknomo, vere barbara, estis Brandstruper... Sxia patro mortis antaux dek jaroj, kiel altranga oficisto en pensio; la patrino mortis antaux unu jaro... Estas eble, ke --"

"Ne, ne!" kontrauxstaris vigle la kuracisto, rigardante fikse la fotografajxon kaj dume rememorante. "Mi ne vidis sxin antaux kelke da jaroj. Sxiajn patron kaj patrinon mi ne konis persone kaj ankaux mi ne memoras sxian nasknomon. Unuvorte... via sinjorino bofilino, kiel sxi estas figurita cxi tie, estas al mi tute nekonata. Sed kiam mi rigardas sxian portreton, sxajnas al mi, pli gxuste, mi estas preskaux konvinkita, kvazaux antaux ne longe mi estus vidinta sinjorinon ekstreme similan al sxi..."

"Sed kie, mi petas, sinjoro doktoro -- kie?" demandis ekstreme scivole la arbaristo.

"Mi ne povas rememorigi min pri tio!" respondis la demandito, levinte la sxultrojn kaj metante la fotografajxon sur la tablon. "Eble, ke mi vidis sxin en Praha antaux kelke da tagoj, kiam mi estis devigita pro la urgxa kaj samtempe tiel dolora afero veturi tien, ke spite mia tuta harditeco, spite mia tuta maldolcxa rezignacio mi havis atenton preskaux por nenio."

"Cxu ankaux vin, sinjoro doktoro, trafis dolora katastrofo? Kaj antaux ne longe -- antaux kelke da tagoj -- vi diras?" demandis kompate la arbaristo, kiu ne preterlasis, ke la vocxo de l' kuracisto ektremis de la kortusxo dum la lastaj vortoj.

"Mi petas vin, kiu en sia vivo estis indulgita de la sorto?" ekparolis la kuracisto, penante ekregi sin. "La sorto iafoje neatendite sxangxas niajn planojn de l' vivo tiel brutale kaj sensente, ke la sango rigidigxas ankaux al la plej malvarmsangaj el ni..."

Sed subite la doktoro salte levigxis kaj per la tute sxangxita vocxo, allasanta nenian kontrauxstaron, diris:

"Sed tiun cxi fojon, sinjoro arbaristo, mi ne eraris! Iu estas en la korto kaj rigardis tra la fenestro..."

Dume li montris la fenestron post la dorso de Podhradský.

"Cxi tie, sinjoro arbaristo --" dume li montris la maldekstran angulon de la fenestro -- "aperis la homa vizagxo kaj gxi tuj malaperis..."

Podhradský, kiu ankaux levigxis kaj proksimigxis malrapide al la fenestro, nee balancis la kapon, dirante:

"Mi ripetas, sinjoro doktoro, ke tio ne estas ebla. Cetere -- ni povas ja konvinkigxi -- tute konvinkigxi!" li aldonis, estante iom incitita de l' obstina malcedemo de la kuracisto kaj rapide direktigxis al la pordo kondukanta al la koridoro.

Malferminte iom la pordon li ekkriis:

"Kicxjo!"

"Tuj, tuj, sinjoro patro!" eksonis el la koridoro la ne tre agrabla soprano de Kicxjo.

"Restu tie, kie ci estas!" ordonis la sinjoro patro. "Kie estas Nero?"

"En la korto, alligita, kiel vi ordonis!" eksonis respondo el la koridoro.

"Kaj kie estas Diano kaj Vulkano?"

"Ili estis kun la sinjoro Floriano apud la tri krucoj kaj poste cxe li en la cxambro!" respondis Kicxjo. "Poste mi prenis ilin al mi kaj nun ili estas cxe mi."

"Tuj enlasu ilin en la korton, cxu ci komprenas?" ordonis Podhradský kaj faris kelke da pasxoj de l' malfermita pordo.

"Tuj, tuj!" eksonis la respondo el la koridoro kaj post mallonga pauxzo ekkriis Kicxjo: "Estas farite! Ambaux estas jam en la korto."

Tuj poste aperis Kicxjo antaux la sojlo de la pordo.

"Cxu vi ankoraux ion deziras, sinjoro patro?"

"Nenion, nenion!" rediris la arbaristo; sed rememoriginte sin pri sia adjunkto, li aldonis:

"Kaj tamen! Rapidu al sinjoro Floriano, kiel li fartas kaj cxu li deziras ion! Tiel -- kaj fermu!"

La arbaristo avide auxskultis dum kelke da momentoj kaj poste turnis sin al la doktoro:

"Cxu vi auxdas?"

"Kion mi auxdu?" demandis la doktoro, ne komprenante, kion celas Podhradský per sia demando.

"Simplan bruadon de l' uragano... Se estus iu en la korto, precipe iu fremdulo -- la ambaux ellasitaj hundoj tuj bonvenus lin per furioza bojado."

"Strange!" diris la doktoro duone konvinkita.

"Cetere -- ni povas konvinkigxi ankoraux alimaniere..." aldonis la arbaristo.

Rapide li alpasxis al la pordo, kondukanta al la korto, preninte skurgxon de la hoko kaj duone malferminte la pordon, kies anson li tenis, por ke la ventego ne eligu gxin.

Modera trablovo turnis sin en la cxambro: la pordo en la mano de Podhradský ekskuigxis.

"Ah, mi petas, sinjoro arbaristo, volu ne peni!" petis la doktoro.

En tiu momento forta ventego eligis la pordon kaj en la cxambro turnis sin malvarma spiro de la vento.

Podhradský eliris el la pordo, kie penetre ekfajfinte eksvingis la skurgxon kaj poste ekkriis per mallauxtigata vocxo:

"Nero!"

Cedinte rapide en la cxambron li brue fermis la pordon, dirante al la doktoro:

"Nero jam kuras!"

Kaj efektive preskaux en la sama momento estis auxdata post la pordo la flaranta ekbojo de la hundo:

"Efektive, sinjoro arbaristo, nun mi estas tute konvinkita!" rimarkigis la kuracisto, sidigxante sur la saman lokon, kie li estis sidinta...

Podhradský sekvis lian ekzemplon kaj proponis al li vinon.

Ambaux trinkis kaj poste silentis kelkan tempon. Fine ekparolis la arbaristo, volante denove rekomenci la interparolon:

"Cxu vi ne aludis, sinjoro doktoro -- en via parolo iun malfelicxon, kiu vin trafis?"

Tiu demando preskaux dolore tusxis la doktoron.

"Ah, sinjoro arbaristo -- estas pli bone ne rememori!" li diris venkante la subitan kortusxon. "Ni kuracistoj, kiuj estas preskaux cxiutage atestantoj de l' homa senpotenco kontraux la neniigeblaj legxoj de l' naturo, ni ordinare ne diskutas kun la brutala naturo. Ni akceptas cxiun gxian baton, kiun gxi donas al ni, kun pli aux malpli granda rezignacio kaj ni uzas, se estas eble, sole unu rimedon -- ni evitas la rememorojn."

"Sed kion fari, kiam la rememoroj estas tiel potencaj," kontrauxdiris la arbaristo, "ke la homo kiel mi, vidas la homon, kiun li amis kaj perdis por cxiam, preskaux sencxese antaux si. Kiam homon skuas la bedauxro, doloro, honto kaj kolero; kiam cxiumomente ekflamas la pasio tiel, ke la homo sufokus aux per unu bato de l' pugno faligus teren la iniciatinton aux iniciatintinon de sia malfelicxo -- se ili aperus antaux li?"

La pasia akcento, kun kiu la vortoj estis diritaj, atentigis la doktoron, ke li sidas kontraux la viro pasiema, kiun ne estas konsilinde inciti.

Li diris do iel rezerve:

"Sed permesu! Post cxio, kion vi diris al mi pri via sinjorino bofilino, mi vere ne komprenas, kiamaniere povis okazi, ke vi farigxis tiel kolera kontraux sxi, kiel vi jxus diras, kaj kiamaniere rajte farigxis kolera kontraux sxi eble ankaux sxia edzo, via filo..."

"Vi konjektas," intermetis maldolcxe la arbaristo, "ke mia spirita stato ne estas rajtigita...?"

"Ne nerajtigita, sed iom nenatura," respondis la gasto. "La familiaj katastrofoj de tiu speco, kiu okazis cxe vi, estas en la mondo kaj estis ankaux aliloke neniam maloftaj. La geedzoj koleras -- iafoje pro la simpla vorto, ekmovo aux ekrigardo -- kaj se iliaj karakteroj estas flamigxemaj aux fine pasiemaj, estas aux la tempa disigxo aux la dauxra disiro tute naturaj. Sed kiam la ondigxinta sango silentigxas kaj ekregas la malvarma prudento, sekvas en nauxdek okazoj el cent la repacigxo."

"Sed mia filo ne povas plu repacigxi!" kontrauxdiris la arbaristo kun la dolora maldolcxo.

"Kial li ne povas?" rediris la kuracisto. "Se ne tuj, do almenaux pli malfrue. La espero pri la repacigxo estas cxiam ebla. Se via sinjoro filo, kiun vi mem edukis, estas viro simila al vi almenaux en la cxefaj principoj de l' karaktero, estas ne eble, ke li siatempe ne pardonu --"

"Mia filo havis sole unu pasion!" rimarkigis Podhradský. "Li amis Evelinon preskaux freneze."

"Tiom pli ebla estas la espero pri la repacigxo!" opinias la doktoro. "Cxar ami en la vera senco de l' vorto estas gxuste nenio alia, ol cxion forgesi, cxion pardoni..."

"Estas vere, estas vere!" jesis la arbaristo meditante; sed tuj kun la senmezura maldolcxo li aldonis:

"Sed mia filo povas jam pardoni tute nenion... Mia filo estas mortinta!"

"Mortinta?" rediris subite en la sxangxita tono la kuracisto.

"Li penis kiel viro neniigi siajn malgxojon, bedauxron kaj senmezuran doloron!" dauxrigis la malfelicxa patro. "Dum tri monatoj li suferis terurajn animajn turmentojn, kaj ecx ne plendis per unu vorto. Gxis fine -- en la lasta kristnaska antauxvespero, ornaminte al la infano la kristnaskan abieton -- per unu ekpafo de la revolvero..."

Post tiuj cxi vortoj la arbaristo salte levigxis, trairis la cxambron kaj haltinte apud la tablo antaux la fenestro rigardanta la korton, li dauxrigis:

"Kiam ni finis la vespermangxon kaj la infano ekdormis, sidigxis mia filo cxi tien apud tiu cxi tablo kaj longe, longe rigardis senparole tra la fenestro... La luno lumis belege, kaj oni povis vidi gxis la tri krucoj sur la senarba deklivo. Subite la filo iomete ekmovigxis kaj la ekpafo de la revolvero ektondris. Lia kapo falis sur ambaux manojn, sur la tablon kaj en kelke da momentoj disfluis la sango sur la tablo..."

"Nur nun mi komprenas la kuneligon de cxio," rimarkigis la doktoro kompate. "Kaj kredu --"

Li ne finis la parolon.

Podhradský, rekonsciigxinte iom, sed estante ankoraux dolore kortusxita, interrompis lin:

"Kaj pripensu, sinjoro doktoro! La infano ecx ne vekigxis post la ekpafo -- kaj la sango, la sango restis cxi tie... Mi ne permesis, ke gxi estu forlavita... Tiu sango --" la ceterajn vortojn li parolis kun pasia doloro -- "tiu sango rememorigu min gxis la lasta momento de mia vivo pri la cxarma furio, kiu kauxzis la memvolan morton de mia filo!..."

"Bedauxrinda patro!" diris kompate la doktoro, vidigante mem la plej doloran kortusxon.

"Pardonu," li aldonis, "cxar mi havas nek por vi, nek por mi vortojn de konsolo. En tiaj teruraj momentoj oni estas frakasita... Kaj se io povas malgrandigi vian doloron, sciu do, ke ankaux mi mem --"

"Cxu vi ankaux --?" intermetis kompate la arbaristo. "Via filo, sinjoro arbaristo, mortis antaux duonjaro," respondis interrompe la gasto, "kaj mia filo antaux kelke da tagoj... Mia filo, legxosciencisto kaj leuxtenanto en la rezervo, knabo sanega, ankaux memmortigis sin. Li sin venenis."

"Kaj la kauxzo -- la motivo?" insistis la arbaristo kun la kompata intereso.

La doktoro, levinte la sxultrojn, respondis: "Se via filo estis edukita en la solejo kaj sen la zorgo patrina, sen la societo virina, mia filo estis edukita de la klera, afabla kaj entute bonega patrino en la societo de kelkaj siaj pli agxaj fratinoj en la urbo, do en la atmosfero plena de l' impresoj. Li farigxis viro plena de l' junula forto de l' vivo. Malofte iu sopiris tiel varme, tiel arde ecx pasie, eluzi la vivon en cxiuj eblaj direktoj kiel li. Kaj tio okazis ne sole en la plezuro kaj volupto, sed ankaux en la serioza, konscienca kaj pena laboro..."

"Laux tio," rimarkigis demande la arbaristo, "estis cxe via filo neniaj gravaj motivoj al la disrevigxo je la vivo?"

"Gxenerale dirite -- estis neniaj motivoj..."

"Kaj tamen li malesperis."

"Ah, sinjoro arbaristo," rediris la doktoro, "ni maljunuloj, kiuj jam klinigxas al la tombo, ni ordinare amas la vivon pli forte, ol la pasiema junularo. La tuta, se ankaux la plej longa pasintajxo nia sxajnas al ni cxiuj sole songxo de kelkaj semajnoj. Kontrauxe la junularo; precipe la nuna juna generacio --"

"Vi opinias," intermetis la arbaristo, "ke la nuna juna generacio esence diferencas de l' juna generacio, al kiu ni apartenis antaux la jaroj?"

"Kompreneble kaj el la motivoj tute naturaj!" komencis klarigi la doktoro. "La modernaj eltrovoj en la sciencoj de cxiuj fakoj kaj de ili mireginde sxangxita la gxenerala vivo edukis generacion tute novan, kies esencon ni maljunuloj tute ne komprenas, nek scias klarigi cxiujn simptomojn, motivojn kaj celojn.

Dum nia juneco la tute ne antauxsentitaj progresoj en la nemultaj fakoj jxus en la pasintaj du aux tri dekjaroj havigas al la juna kaj la plej juna generacioj tute novajn, pli klarajn kaj pli profundajn perspektivojn de la vivo, ol kiaj vidigxis antaux la duoncentjaro al ni...

Kaj cxar la pli maljuna kaj la plej maljuna generacioj ne iras -- kaj estas nature, ne povas iri -- kun la gxenerala progreso egale rapide, rezultas el tio la malkontenteco de cxiu, antaux kies spirita rigardo vidigxas la perspektivo pli klara kaj pli profunda.

Ni maljunuloj, kiuj dum la tuta duoncentjaro kaj multaj el ni ankoraux pli longe, kontentigxis kun la perspektivo neproporcie pli malklara kaj pli malprofunda, kompreneble ne estas tiel ekscitataj de l' diversaj disonancoj kiel la vivemaj kaj la agemon sopirantaj generacioj pli junaj...

Kaj sole cxi tiuj disonancoj estas laux mia opinio la cxefa fonto de l' febra, por ni maljunuloj malvarmigxantaj, aux jam malvarmigxintaj, tute nekomprenebla malkontentigxo de l' juna generacio.

La spirita horizonto de tiu generacio estas nature pli largxa kaj pli klara, ol estis la nia. Sed tamen la gxisnuna senpotenco en la realigo de l' planoj de la vivo ekscitas la junajn spiritojn je la mistere dolora malkontentemo, kiu kvankam similas la dolcxe turmentantan pesimismon de l' pli malnova tempo, sed diferencas de gxi per la netrankviligebla maldolcxo..."

"Sed pardonu," cxesigis la doktoro mem sian klarigon, "cxio estas sole la laciga subjektiva meditado..."

"Sed gxi ne lacigas la homon," intermetis vigle la arbaristo, kiu auxskultis kun ne malgranda intereso, "kiu sian tutan vivon pasigis en la solejo kaj kiu kiel malproksima observanto havas sole malklaran ideon pri la nuna vivoturno. Do mi petas, dauxrigu!"

La doktoro plenumis lian peton.

"La junan kaj la plej junan generaciojn ekscitas la varma sopiro solvi la nekalkuleblajn problemojn, kiujn la pli maljuna generacio herede restigis nesolvitaj al ili. Sed jxus pro tio, ke la solvo estas ankaux nun plejparte sensukcesa, penas la juna kaj la plej juna generacioj trovi la elirejon el la mistera labirinto.

Ili penas esprimi sian opinion pli klare, pli precize aux almenaux pli kolore kaj pli plastike; ili ekzamenas enigmojn laux malnovaj kaj novaj metodoj; ili analizas, eksperimentas kaj ofte enfalas en la novajn enigmojn, kiuj estas pli misteraj kaj pli mistikaj ol la problemo, kiu devas esti solvita...

La kulturo kaj la ideoj pri la mondo, kiujn la pli maljuna generacio restigis al la generacioj juna kaj la plej justa, ne kontentigas plu. La junaj kaj la plej junaj spiritoj sopiras la spiritan regeneracion, la moralan, etikan, eventuale ankaux la religian regeneracion -- la sociajn, politikajn kaj artajn reformojn...

Unuvorte, la malnova mondo kun siaj ideoj, eraroj kaj antauxjugxoj naskas antipation, kontrauxstaron kaj varman netrankviligeblan sopiron, faligi senkompate cxiujn idolistajn pregxejojn, kiujn aux la spirita miopeco aux la malvirta krimeco de l' malnova mondo estis konstruintaj por la idoloj de dubebla valoro...

Kaj mia filo, sinjoro arbaristo, estis membro de cxi tiu pli juna generacio. Li estis unu el tiuj obstinaj, malcedemaj kaj nevenkeblaj pioniroj de l' nova kulturo, kiuj en la kontrauxstaro kaj la principa batalo kontraux la malrapide elmortanta mondo malnova konsumigxas de l' netrankviligebla malkontenteco kaj trovas en gxi plezuron, kiun ecx en la situacio plej brila ne donus al ili la konsento kun la heredajxo de l' malnova mondo."

La doktoro eksilentis.

"Laux tio, sinjoro doktoro," ekparolis la arbaristo, "en via filo vi perdis viron tute netakseblan. Sed kio, mi petas, estas laux via opinio la kauxzo de lia memvola morto?"

"Estas malfacile, gxuste neeble diri!" respondis la doktoro levinte la sxultrojn. "La morto de mia filo estas kaj sendube restos enigmo por cxiam kaj gxia kauxzo restos mistero. Unue mi konjektis, ke la krizo okazis cxe li sekve de l' priskribita lia moderna malsano kaj ke li finis sian vivon en la atako de l' subita senkonscio. Sed kiam mi venis en Praha'n kauxze de lia enterigo kaj sciigxis kelkajn detalojn pri la lastaj tagoj de lia vivo, tuj mian cerbon trakuris la konjekto, ke -- lian morton kauxzis sendube -- la virino..."

"La virino?" ekkriis mallauxtigite la arbaristo.

"Jes -- la amatino..." aldonis la doktoro. "Cetere pri la interrilatoj de mia filo kaj lia amatino mi scias nenion gravan kaj neniun mi demandis iam pri tio.

Mi scias sole, ke ili varme amis unu la alian jam antaux proksimume dek jaroj, ke ili denove kuniris okaze antaux netuta jaro kaj jxus en kelke da pasintaj monatoj vivis kune kvazaux la geedzoj en Praha...

Cxi tio kompreneble ne faras ilian amrilaton plej bela; sed mi, kiu neniam malhelpis la filon en kio ajn, jxus pro cxi tiu fidela amo lia ne ekdeziris malkovri la dolcxan misteron de la filo.

Pri lia amatino mi scias sole, ke sxia nomo estas Milena[13] kaj ke sxi amis lin kun la tuta ardo de sia varma animo... Kaj gxis hodiaux mi ne parolis kun Milena ecx unu vorton.

En la momento, kiam dispremite mi staris apud la malfermita tombo de la filo en la tombejo de Volsany[14], kaj Milena en la malgxoja cxarmo de l' sanktulino alvenis sxanceligxe kaj en la neespritnebla doloro haltis rekte kontraux mi, mi ekrigardis sxin sole unufoje kaj sekrete, por ne malhonori ecx per la rigardo sxian silentan doloron..."

"Via delikateco, sinjoro doktoro, kontraux la estajxo tiel milda," komencis paroli la arbaristo, "estas kompreneble rajtigita. Sed Evelino, kiu sen kauxzoj kaj sen motivoj forlasis sensente sian propran infanon kaj la legxan edzon, kiuj faris al sxi nenion malbonan nek per unu vorto, nek per unu rigardo, tiu cxi furio sxtonkora meritas nenion alian, ol..."

Jen li subite haltis, sed tuj poste en la plej pasia tono aldonis:

"Ah, ne, ne, sinjoro doktoro! Se tiu virino en cxi tiu momento aperus cxi tie -- kredu -- ke per unu bato de la pugno mi --"

Sed lia kolero denove moderigxis tiel subite, kiel gxi ekflamis.

En tiu cxi momento auxdigis sin Kicxjo.

Jam cxe la lastaj vortoj de l' arbaristo li estis malferminta senbrue la pordon de la koridoro kaj haltinta sendecide kaj malkuragxe antaux la sojlo. -- Nun li ektusis senvole.

Podhradský, ekvidinte Kicxjon nur nun, akre demandis lin:

"Kio estas, Kicxjo?"

La knabacxo ne respondis, sed vidigante mienon, kvazaux li havus ion gravan por diri kaj gxenus en la cxeesto de l' doktoro.