Chapter 5

99. gretha .i. garrtha. .i. gáir ag fodhail a mbídh. grith suidhe .i. chuman[n] bhídh. .i. ag éirghe ón mbiadh.

101. .i. postaidhe fir boigechta .i. boiggniomh. imgellad .i. síor-c[h]ur geallta. iomarbhaigh .i. comórtas. imresain .i. conspóidedha.

103. luirge .i. a bhata nó a mhná (lorg .i. ben, abhall, laoch, leo, arg).

104. da maoidhemh air féin gan nech da chur cuige.

105. os focherd a congan .i. fiadh chuires de a benna.

106. sceinbh .i. ionadha baoghlacha dochum sceinm do chur i neach nó ionada sccunamhla.

107. allabair .i. mac-alla nó iollabhar is gnáth a bhfod ó neach.

109. labra .i. iomad cainte. aimhiodhna .i. nemhgloine.

110. toa .i. bailbhe .i. éistecht. eiscis .i. escuidhecht. iodhna .i. glaine.

112. moladh iar luag .i. cennach tabhairt ar moladh.

113. .i. imthecht gion nach bh[.f]édann tú imthecht. .i. ní do thabhairt uaid na mbia agat. .i. gen go bfédann tú a dhénamh.

114. .i. senchaillioch triudhach casachtach ar aondhacht ann. .i. amhail cullach le buille ar choin, ar chat, ar mhada. .i. gach gránna siobharrtha 'na ghiolla.

116. .i. a n-onoruighther nó uaislighther. .i. pluice ag síneadh a beoil. righe a bhronn .i. a bhuilg.

117. círmaire .i. 'fer dénta na gcíor. dichetal for otrach .i. adhbhal-cantainn le rosg nó orrtha. go rothochra .i. go docuiredh.

118. dlughughadh .i. cnesughadh. freiscre .i. frisearadh gan sergadh. lúth tar luaitbrenn .i. for a tighibh nó templuibh .i. rennaigheacht do cuiredh sa luaith. béim fo chumas .i. buille a coimhmheiseamnuighe féin.

119. dighalra .i. leighios iomlán na ngalar. diainmhe .i. gan ainiomh d' fágail iar genedhuibh. .i. coimh[.f]écsin nó fíoradharc.

120. .i. bior dobheir sásadh as gach ní rachad fair.

121. caer comraic .i. raed cruinn go ccomhtharrachtain d'iomat dath ann. fleath for faobhar .i. faobhar for faobhar.

122. cruitire .i. cláirseoir.

125. comar .i. docum treabtha nó coimhghélsine.

131. truime .i. tromdhacht. toice .i. saidhbhres. talchaire .i. toil charthanach ag gach duine do.

132. .i. tri neithe aisnéisi an doconáigh.

133. tlás [.i.] doní an trosgadh an duine tláit[h].

135. .i. cnapáin mísénamhla nó nemhconáigh.

139. trí brothc[h]áin rátha .i. trí neithe breithemhnuighther nó caoinbherthar ar antí théid a ráithiges nó a n-urrughas. roitioc .i. íocaidh na fiacha. rosiacht .i. éigion do nech do leanamhuin. rotho_cht_ .i. [et] mionnughadh 'sa gcúis.

140. tugha go bh[.f]óidibh .i. fóide os toighe ar tech. imme go bfoighnagare (sic) .i. fál [et] fíoriongaire maille ris. .i. go ngoradh gér cloch a ndiaigh gortath na hátha.

141. trí fáilte go n-iarnduibhe. fer gaide .i. an tan bhíos da chrochadh. .i. doní faisnéis.

142. tulfeaith (_sic_) .i. drúis .i. toil féithe. dulsaine .i. cáinedh no cáinseoireacht.

143. grís .i. imdhergadh. rus .i. roifios. ruccaidh .i. ancroidhe.

145. nua corma .i. braitlis.

146. moaighthe .i. médaighthe sochair do neoch.

147. teine a lucc (!) .i. [a] tteallach. næ la fer calaigh (!) .i. naomhóg, coite, bád, long, do dhuine le purt.

148. aithgionta .i. neithe dobheir aithghin tarais no aithgini uatha. nes gabhann .i. mála cré.

149. .i. neithe ann a ttabhair neach iomarcaith naith [et] nach iadhann dísle orrtha ó nech dar ben iad. iarraid mic .i. luach oileamhna.

151. aurnadhma .i. pósta.

153. .i. trí cúisi nach básaighenn d'faill do dhénamh umpa iad eibiulait .i. básaighenn. dochraidhe .i. duine díochairdigh.

155. slabhra .i. imdhergtha .i. pecughadh le mnái neich gan coibhche do dhíol ionnta, nach gcennuighther le airnéis nó éiric do díol ionnta. .i. coimhéigniughadh do rígh.

156. turbhadh .i. cairde d'iarraigh da ccur amach .i. da ttabhairt amach. .i. da athair tar éis altroma. .i. tar éis anbhaill do dhénamh a thabhairt da sealbhaightheoir. .i. braighe do tabhairt as láimh le comhall síotha.

157. .i. taisce do fúigfidhe ag égciallaidh. .i. do fuigfidhe ag duine mór. aithne formeda .i. do fuigfidhe gan aithne do thabhairt go cinnte i ccumhdach acht go héccinte air.

158. dorenathar bí .i. nech eirnighther no híocthar le beo do thabhairt da gcenn. fidnemed .i. coill ar a bhfuil neimh[.s]enchus nó atá da gcumhdach la huasal.

159. Trí ná dotoing ná fortongar. angar .i. mac ionghar nach bhfoghann da senoir do réir a dhualgais.

160. athchumas .i. do ghlacadh orra na athchomhasan (no do thabhairt daibh) (.i. ar a ceile).

161. .i. nach teighther faoi a bhfuigheall .i. a mbreitheamnuis. .i. cia do bheithdaois glic. fer adgair (.i. cu rios fios ort) agas adghairther (.i. an fer ar a gcuirther fios) agas ro crenair ria breith (.i. agas cennuighther mar breithemh le bríb le haghaidh breithe).

162. aitide .i. aonta. ainbhfaitches.

163. Trí fo imrime ná dleagaid (.i. imthechta amhuil ar marcuigheght) dire (.i. dire enecluise). toxal .i. tóccbhail agus ag dénamh athghabála.

164. duilchinn.

165. Trí naoill .i. luighe nó mionna nach cóir mhionnughadh 'na n-aghaidh. fir mairb .i. do bheith le bás go cinnte. ditire .i. do thréig a thír .i. do chur cúram an t[.s]aoighil de.

166. .i. céimionna mhilleas an tuaith le bréig.

167. renus a dheis .i. a dhúthaigh nó a feronn .i. bodach é [et] ní bh[.f]uil ced sencuis air.

168. For _comberat_ H^1 has _conrannat_. dainntech .i. gremannach nó buailtech.

170. feichemhnas .i. lucht tagartha nó oificc na bh[.f]eithemhan. toisc. leimim. eicsi .i. muna foghluma.

171. aradgeallad. breithemhuin .i. fuasglais neach.

172. urfogradh .i. air ar coir miothaithnemh. ael coire .i. ag tógbhail feola coiri. fiodhbhaigh gan tseinm .i. meileg gan semann no thairn[g]e da chengal. ord ghabhan[n] gan dinesc gan tairn[g]e annsa bpoll .i. díon ina eis.

173. fotha utmhall gan eolus .i. bunadhas gan forus acht haimhnech, utmhall .i. roluath.

174. soadh fri fiadnaib .i. iompodh a n-aghaidh na bhfiadhan do haondaighe.

175. breithemh gan [.f]uasna .i. techt 'na aghaidh. eidirchert gan éaccnach .i. breithemhnas gan idhiomradh 'na dhiaigh. comha gan diubhairt .i. gan bhreith do bhreith le caomhmha nó gan leatrom aonroinn.

176. Trí tonna gan gaoise .i. do chuires anfa ar ghaois .i. gliocas.

177. fostadh .i. foisdinecht. gairde .i. athchumairecht.

179. .i. cúisi far cóir mioscuis don urlabhra. dlúithe .i. ar muin a chéile.

180. fostadh .i. na tengan 'na sost. airnbertais .i. ag dénamh [et] ag ordughadh gach neithe mar as dú.

182. maise .i. bregha. clithighe .i. bheith clithar.

183. trí ná dleaghaidh dire .i. truaighe nó comairce. .i. ealaighes ó flaith. agas file .i. ó eglais (!).

184. .i. trí hanlain[n] chrosta don othar. each .i. feoil eich. muir .i. míl mhoir .i. cointinn ar coinntinn.

186. Instead of _forsnaidm_, H. 1. 15 has forran .i. fírbrised.

187. sobhraidhe .i. brígh maith nó láidir.

188. ír .i. fer[g].

189. sam (_sic_) .i. anmhuin go socair. tua .i. socht nó éistecht. imdhergadh .i. gríosadh nó náire.

190. mórt[h]a .i. mórthacht. maise .i. maisech lais féin. maoine .i. a mhes gurab maoineach é.

191. forindet .i. doní faisnéis ar in umhal. dinmhe .i. dith inmbe.

192. faicse (sic) .i. meabair maith. fáthaidhe .i. bheith foghluma fáith-chialluigh.

195. fuasnadh .i. imresan.

196. cach ndagferas .i. guch feidhm nó gníomh iomlán nó feramhuil.

197. serbha .i. goid.

198. .i. docuires chum siubhail iad fainealca. ingreim .i. do [.s]lad nó da gcrechadh. dola .i. da ngremughadh. domata .i. boichtecht.

200. fine .i. iomad fine nó móirmhes an fine.

202. fornaidm ruirioch .i. ríogha eile congbhail faoi. roimhse .i. roimhes nó torad mór ina [.f]laith.

203. tua .i. bailbhe. dochta .i. éistecht (!).

204. tairisamh .i. coimhniughadh alfaire neich.

205. .i. i bh[.f]iadhnuise na gcomharcadh. .i. daoine gan chéill .i. daoine ag imthecht le gaoith.

207. éitche .i. gráinche.

208. soingthes .i. urlabhradh mhaith. connamhna .i. coma degmhana nó de[g]mianadh.

209. luinne .i. fergaighe. cétludche .i. cédluath ghaire. tairismidhe .i. iomarcraidh griaidh da chur a gcéill .i. tairismidhe.

210. sognas .i. goma maith le a ghnáthugadh. soicheall .i. goma soichellach nó luathghairech.

211. .i. trí 'ga mbíonn clú maith. trebaire .i. gliocas. rathmaire .i. rath mór do techt air nó bhfás fair.

212. dochlatad .i. miochluid. laxa .i. faillidhe. prapcaillte .i. a bheith cruaidh [et] luath .i. bheith caillte anna chuid go luath.

213. ecnach .i. ithiomradh. doingthes .i. droichtengadh.

214. deirmiten .i. athairmhidin. easpata .i. diomhaoines.

216. .i. trí laithe as sona do mhnáibh pósta. mná go fiora .i. mná do thabhairt chum pósta. .i. biadh na mná beo 'na ndiaidh.

217. fri gach leas .i. gach neithe bhus leas dó.

218. rátha .i. urradha. fostadh .i. comhnuidhe. féile .i. náire. lomradh .i. ag lomairt ag díol fiachadh. fostodha a n-arus .i. comhnuidhe a bpriosún lomradh íce .i. da lomairt féin ag díol fiachadh nó fulang é féin do lomradh do réir dlighe .i. leigen lomartha an dlighe dar cenn feichemhan.

219. eiric no toghniomh feichemhan (.i. an t-íoc do dhénamh darcenn a bhiodhbha) no dithecht.

220. .i. trí neithe as anfæ (leg. ansa) nó as doiligh dhaibh. .i. dol a n-urrudhas dún righ do dhénamh, decair sin. coire .i. coire longan. .i. do thabhairt an urrudhas re cechtar doibh sin aroile do dhénamh.

221. trí as ainer[g]na (.i. neimhealadhanta) do neach. .i. no go salaighenn a eudach do scarduibh.

222. ochradh .i. alt. berradh .i. mullach a chinn.

223. mic .i. iomad mac. mná .i. iomad ban. méile .i. amadan. cleamhna ile imchiana .i. iomad clemhnas a gcéin. notcrionad (.i. dibrid) agus ní thormaighid (.i. ní mhédaighid a tighes).

224. seol mná for mac .i. luighe seola. gris bronn .i. tesuighecht. galar tiomargar olc .i. togbhus an t-olc [et] [.f]ágbhus an mhaith 'na háit féin.

225. .i. gar cóir fáilte rompa, no dobheir an [.f]áilte a ttigh fleadha im duthracht [et] ealatha .i. ealadha do thaisbeana[dh].

227. daimh. bealai .i. tuadh, biail.

229. tiordhachta .i. tuathamhlacht no bodamhlacht. iomargal .i. ime ro mheraighe focal. iomarbhaidh .i. comartus gníomh. meraigecht .i. mire.

230-231. omitted in H. 2. 15.

232. rí ima gabhail .i. im geall nó chreich. aithech do mhuin coimeirce .i. bodach ar a mbeith dhó ar coimeirce, nó tenn ar chúl aige.

233. .i. scolaire iar gcriochnughadh a leighen .i. iar leagha nó egluisech iar ndénamh ornaidhe. iar leaccad a araidhechta uadh .i. iar ccriochnughadh a term a nó aimsire.

235. trí huais doibh .i. gar doilge doibh. .i. a n-urrdhas ar righ, ar esbog do bhrigh a leithe eneaclann an righ, nó inté atá na cronughadh ann. dul fri cath .i. dul a n-urrughas le cur catha. fri cimidh .i. dul a n-urrughas le brughaidh nó le siothcain. .i. secht neithe crosta donté rachadh a n-urrughas orra. dol ar dheoruighe .i. dol a n-urrughas. ar dhiaraigh .i. gan árus no coimhnaidhe aige. ar druith .i. duine gan céill, ar dhiaraigh .i. nach feidir árach air. ar angar .i. mac iongar. ar esccong (!) .i. senoir iar ndul a chéille uaidh. imnedhach dona gacha ráth (im[.s]níomhach go fírinnech gach urrughas díobh sin), .i. fulang dianbhás no dianollmhughadh no urfogra fa gach gealla dobheir aill ria n-aill iaromh .i. mionna a n-aghaidh mionn an [.f]ir oile .i. nach decha sé a n-urrudhas no le díola.

236. ag tioradh .i. ag goradh arbha.

238. luchra .i. gaire nó genamh.

239. .i. cia hiat na trí sonais dogheibh an duine sonadh? Ní handsa son .i. ní hainbh[.f]esach misi ar sin. iomarchor .i. iomchar. cuirm gan ára .i. deoch gan tech aige. .i. ar an tslighe go teghmaisech.

240. gaire .i. gaire maith.

241. .i. do ní oirfide nó comhluadar i gcomhdáil. druith .i. amatán. foirsire abhlóir nó ursoire. oircc (_sic_) .i. mesan nó cú beg.

243. léan .i. amhgar. brath .i. ar comarsan.

244. a breith a ngó .i. gúbreith brégach. gan disle .i. faoi omhan gan árach. gan ailic .i. gan hailche 'na timchioll .i. rosg [et] fasach.

246. duas .i. droich[.f]ios.

247. socla (_sic_) .i. sochlú. suirge .i. le mnáibh.

248. .i. ceitheora da ttugann flaith mioscais nó nemhdhúil. baoth .i. leamh. uttmhall .i. roluath. fer labhar disceoil .i. labharrach cainntech gan sceol aige. fer coimhghne cuimhnech .i. go caoimhegna [et] cuimhne senchusa.

251. somna .i. so-omhnach .i. so-eglach (!). sobraicch .i. sobríoghach.

252. condailbhe .i. bághach nó leathtaobhach. doingthe .i. doitenguighe.

253. trí sirrechta flatha .i. suthainghesa nó neithe bhíos toirmisc ar uasal. .i. fleadha gan ealadha da [.f]aisnéis. .i. cuitechta gan donail píobaire 'na tosach.

INDEX LOCORUM

Ached Déo, 106.

Ae Chúalann, 38.

Ardmacha _Armagh_, 1, 34, 46.

Ard mBreccáin _Ardbrackan_, 23.

Ath Caille, 48.

Ath Clíath Duiblinne, 48, 50.

Ath Lúain _Athlone_, 48.

Bairenn _the Burren_, 58.

Banna _the Bann_, 40.

Belach Conglais _Baltinglass_, 50.

Belach Duiblinne, 50.

Belach Luimnig, 50.

Bennchor _Bangor_, 5, 44.

Benn mBoirchi _Slieve Donard_, 38.

Benntraige _Bantry_, 45.

Bérre _Beare_, 58.

Birra _Birr_, 108.

Bóand _the Boyne_, 40.

Braichlesan Brigde, 57.

Breifne, 58.

Caisel _Cashel_, 54.

Cathair Chonrúi, 36.

Cell Dara _Kildare_, 4, 34.

Cell Maignenn _Kilmainham_, 32.

Cell Rúaid, 30.

Cenannus _Kells_, 7.

Clúain Eidnech _Clonenagh_, 108.

Clúain Eois _Clones_, 53.

Clúain Ferta Brénainn _Clonfert_, 19.

Clúain Iraird _Clonard_, 3, 33, 53.

Clúain Maic Nóis _Clonmacnois_, 2, 34, 53.

Clúain Úama _Cloyne_, 12.

Connacht, 43, 237.

Corcach _Cork_, 16.

Crecraige, 43.[TN 45]

Crúachán Aigli _Croagh Patrick_, 38.

Crúachu _Croghan_, 35, 54.

Cúailgne _Coolney_, 43, 62.

Cúalu, 46.

Dairchaill, 27.

Daire Calgaig _Derry_, 32.

Derc Ferna, 42.

Druimm Fingin, 51. In Munster, famous for its fertility. See LL. 15^a 11.

Druimm Lethan _Drumlane_, 25.

Druimm nDrobeóil, 51.

Druimm Leithe, 51, 236.

Dublinn _Dublin_, 50.

Duma mBúrig, 106.

Dún Cáin _Dunquin_, 60.

Dún Cermna, 36.

Dún Dá Lethglas _Downpatrick_, 26.

Dún Sobairche _Dunseverick_, 36.

Ess Danainne, 55.

Ess Maige, 55.

Ess Rúaid _Assaroe_, 55.

Fid Déicsen i Tuirtri, 43.

Fid Moithre i Connachtaib, 43.

Fid Mór i Cúailgni, 43.

Findglais _Finglas_, 8.

Fobur Féichín _Fore_, 22.

Glasraige, 45.

Glenn Dá Locha _Glendalough_, 11, 33.

Glenn Dalláin _Glencar_, 236.

Imblech Ibair _Emly_, 15.

Inber Féile, 59.

Inber na mBárc, 59.

Inber Túaige, 59.

Inis Cathaig _Scattery Island_, 10, 237.

Lann Ela _Lynally_, 31, 44.

Léimm Conculainn _Loop Head_, 60.

Leithglend _Leighlin_, 108.

Less Mór _Lismore_, 14.

Lettir Dalláin, 236.

Loch nEchach _Lough Neagh_, 39.

Loch nErni _Lough Erne_, 39.

Loch Rí _Lough Ree_, 39.

Lothra _Lorrha_, 20.

Lúachair Dedad _Logher_, 61.

Lugbad _Louth_, 33.

Luimnech _Limerick_, 50.

Lusca _Lusk_, 6, 46.

Mag Crúachan, 52.

Mag mBile _Moville_, 28.

Mag mBreg, 52.

Mag Lí, 236.

Mag Lifi, 41, 52.

Mag Line, 41.

Mag Midi, 41.

Mugdorn Maigen _Cremorne barony_, 44.

Ráith mBoth _Raphoe_, 25.

Ráith Laidcniáin _Rathlynan_, 56.

Ross Ailithre _Roscarbery_, 17.

Ross Commáin _Roscommon_, 24.

Sinann _the Shannon_, 40.

Sláine _Slane_, 21.

Slíab Commáin, 56.

Slíab Cúa, 37.

Slíab Cúalann, 37.

Slíab Fúait _the Fews_, 61.

Slíab Mancháin, 56.

Slíab Mis, 37.

Slige Assail, 9, 49.

Slige Dála, 49.

Slige Midlúachra, 49.

Srub Brain, 60.

Tailtiu _Teltown_, 35.

Tamlachta _Tallaght_, 8.

Tech Cairnig, 9.

Tech Munna _Taghmon_, 32.

Temair _Tara_; gen. Temrach 54, 202.

Tipra Cuirp, 57. See Tog. Br. Dá Derga § 154, YBL.

Tipra na nDési, 57.

Tipra Uaráin Garaid, 57.

Tipra Uarbeóil, 57.

Tír Dá Glas _Terryglas_, 18.

Tír Eogain _Tirowen_, 236.

Tráig Baili, 47.

Tráig Lí _Tralee_, 61.

Tráig Ruis Airgit, 47.

Tráig Ruis Téiti, 47.

Tuirtri, 43.

Tulach na nEpscop, 106.

Tulen _Dulane_, 29.

Uam Chnogba _Knowth_, 42.

Uam Slángæ _Slaney_, 42.

INDEX NOMINUM

Colmán Ela, 35.

Corbmac mac Fáeláin, 62.

in Dagda 120, 237.

Dil, 236.

Eothaile, 107, 237.

Fergus mac Róich, 62.

Finn, 236.

Morrígan, 120.

Neithin, 120.

Ninníne éces, 62.

GLOSSARY

abartach, from abairt, _practice_, _feat_, a. escrai 231.

abucht (abocht, abacht) _a joke_, _jest_ 90.

adbann _a strain of music_ 89. With prothetic f., fadbann, ib. N.

ad-coillim _I destroy_, _ruin_ 245.

ái _a cause_, n. pl. ái 153, 174.

áibne f. _delightfulness_ 23.

aigne m. _a pleader_, _counsel_, dag-a. 178.

ailbéimm n. _a reproach_ 30.

áilde f. _beauty_ 206.

aill .. aill _once_ ... _again_, _now_ ... _now_ 235.

ainchess _bodily pain_, acc. cen ainchiss 119 (ainces N).

ainmne f. _patience_ 192, 251, dat. ainmnit 143 (ainmnet N).

ainmnetach _patient_ 174, 189.

airberntas (airnbertas) m. (?) 180, 181.

airbert _a using_, _employing_ 178.

air-gorad _a scorching_ 140.

airisiu _a narration_, _tale_, cétna airisiu, Cóir Amn. 80. n. pl. airisena 102, 125.

airmed _a certain dry measure_ 138. Corm. Tr. 68. eirmed, .i. tomus, 4, 3, 18, 70^a. dorat do Patraic in n-airmid mini, Trip. 186, 9.

aithech-borg m., aithech-port m. _a rent-paying town_ 33.

aithne n. (later f.) _a deposit_ 87, 157, 249; aithne [.s]alainn 87 L.

alaig _behaviour_, _demeanour_ 86.

all n. _a rock_, n. pl. trí all 200.

allabair _an echo_ 107; O'Dav. 144.

ana _wealth_ 147, 239.

áne f. _agility_, _deftness_, _skill_ 84.

an-ergnaid _undignified_ 221.

an-faitches m. _carelessness_ 162.

an-fiad _a bad welcome_ 70.

an-gar _unfilial_, _impious_ 159, 235.

an-idna f. _impurity_ 109.

an-richt m. _a misshapen person_ 84.

antrenn _rough ground_, gen. antreinn 147.

apaig _ripe_ 68.

ar-cuillim _I destroy_, _ruin_ 184; verb-noun, gen. aircaillti, ib. (N).

ard-nemed m. _a high dignitary_ 157.

árech (árach) (1) _a tie_, _fetter_, gen. cú áraig 168; (2) _a bond_, _surety_, acc. pl. cen áirche 74; cin gealladh, cin airge, Laws II. 78, 4.

argius _instruction_ (?), a. aiste 256. Cf. felmac fri ré na argaisi, Laws V. 364, 17.

aroslicim _I open_, aroslicet 204.

árus _residence_, _habitation_ 218, 239.

ata _which are_ 68, 69, 75, 76, &c.

ataid (?) 181.

ath-chommus m. _renunciation of control or authority_ 160.

athchosan, better athchomsan (later achmusan) _a complaining_ 98; tossach augrai athchosan, LL. 345^b18.

augra _strife_ 213.

aupthach _veneficus_ 185.

aurla (1) _a long lock of hair_, .i. ciab, Corm. Tr. 166; (2) _a person wearing_ aurla, _a serf_ (?); mac aurlai (erlai) 152.

báithe _foolishness_ 252.

banas m. _womanhood_, gen. dag-banais 180; droch-banais 181.

ban-chorr f. _a she-heron_ 237.

ban-lá _a lucky day for women_ 216.

belach n. _a mountain-pass_, n. pl. belaige 50.

beó-athair m. _a live father_ 151. Compare the following extract from H. 3, 18, p. 19_b_: _Cest._ Cid diatá "ní nais ná torbais"? Ar atáit nadmanna naisce ni na torbongat, ar ni rochat a nadmann naisce .i. mac beoathar for a athair, céile for a flaith, manach for a airchindech, hulach for inn ail_e_, ar ní tobongat díb ar comrac, acht atá folaith gaibthi friu.

béss _perhaps_ 136.

binnech _melodious_, bó b. 85.

birit, f. _a sow_, gen. birite, 148 BM.

bithbenach m. _a criminal_ 92 B.

bocc m. _a buck_, _he-goat_, n. pl. buicc 230.

boccacht f. _buckishness_, _obstinacy_ 101, 102.

bolcra (?) 231. Cf. bolcaire m. _a hector_, O'Gr. Cat. 584, 4.

bolc-srónach _having distended nostrils_ 231.

bothach m. _a hut-dweller_, _cottar_ 150.

brén-[.f]inn _stinking or rotten hair_, acc. pl. -a 105.

brodna (?) gen. brodnai 230.

bronn-galar m. _a disease of the abdomen_ 224.

brugaide f. _keeping a hostel_, _hospitality_ 134.

búadnas _a triumph_, _excellence_, n. pl. -a 88 H.

cáer comraic 121 note.

cáin-thocad m. _fair fortune_, dat. cáin-thocud 110.

calad _hard_ 176; fer c. 147.

cetludche f. _lustfulness_ 209.

círmaire m. _a comb-maker_ 117.

cisne _what are?_ 239.

clithcha f. _comfort_ (of dress) 182.

clochrad (clochrach?) _a stone building_(?) (from clochur?), n. pl. trí clochraid 34.

clúanaige m. _a rogue_ 90, 104.

co-cless _performing feats together_ 125.

cóemna _comfort_, _good cheer_ 6, 46.

coim (coimm) _a cloak_ 130.

coimgne (com-ecne) _synchronistic knowledge_; fer coimgni 248 = fer cumocni, Rev. Celt. vi. 165, 11.

coire _a caldron_ 220. c. érma, c. goriath, c. áiged 127.

com-ar (W. cyf-ar) _holding ploughland in common_ 125.

com-chissiu _an examination_ 119.

com-líth _equally lucky_ 217.

comneibe (?) 169.

com-rith (fri) _a racing together_ 117.

con-beraim _I bear liabilities_ 168.

condailbe f. _attachment_, _bias_ 193, 252.

congna (collective) _horns_ 105, 117.

con-rannaim _I share_ 164.

con-tibim _I mock_ 82.

córad-gein _a champion birth_ 148 BM.

crann-dretel (?) 231.

crésine f. _piety_ 196.

crossán m. _a buffoon_ 116.

cúacróessach (?) 231.

cuilmen _a volume_, _tome_ 62.

cuinnmíne f. _kindliness_ 208.

daintech _biting_ 168; gl. dentatus Sg. 159^{b}2.

debuid f. _strife_ 98.

déicsiu _a seeing_, _spying_, gen. déicsen 43.

deinmne _impatience_, dat. deinmnait 144.

deirmitiu _irreverence_, gen. deirmiten 214.

derc _a hole_, _cave_ 42; dat. i nderc a oxaille, LU. 70^{a}45; resiu dorattar isin deirc, Lism. fo. 43^{b}1.

déss f. _land_, acc. déiss 167 (dés N); acc. pl. déissi, ib. L. See Cáin Adamnáin, p. 46.

dí-ainme f. _an unblemished state_ 119.

dían-apud _a sudden notice_ 235.

dí-araig _a person without bonds_ (árach) 235.

díbe _a refusing_, _denying_ 212, LL 117^{a}43, 121^{b}9, 188^{a}2, 188^{b}33.

díbech _refusing_, _denying_ 95; .i. diultadach, C. 1, 2.

dí-chuimne f. _lack of memory_ 245; ar dermat nó díchumni, LL. 74^{a}30.

dí-galrae f. _sicklessness_ 119.

dí-grad n. _hatred_ 217.

dímainche f. _uselessness_ 81.

dímainecht f. _uselessness_ 81 H.

dímosc (?) 172.

dínnime f. _meanness_, _lowliness_ 191; ferr trumma dínnimi, LL. 345^{c}30. Cf. dín[n]imus, Alex. 996.

dirna _a stone_ 237.

dí-sceóil _taleless_ 248.

díthechte f. _non-possession_ 219.

díthir _a landless person_, gen. díthir (díthire N) 165.

díthrub m. _a desert_, _uninhabited place_, n. pl. díthruib 43. In the later language it is inflected like _treb_ (n.p. díthreba 43 BM).

diúite f. _simplicity_ 24; LL. 294^{a}38. d. cridi, Lism. Lives 4543: Diúide ingen Slánchridi, Rawl. B. 512, 112^{2}b2.

diultadach (diultach) _fond of refusing_ 96 MB.

dlúithe f. _compactness_, _obscurity_ (?) (of speech) 179.

doas m. _ignorance_ 245.

do-celaim _I hide_ 84, 85.

dochell _niggardliness_ 144; Dochall [et] Díbe [et] Do[th]chernas, Rawl. B. 512, 112^{b}1.

dochlatu m. _ill repute_. gen. dochlatad 212.

do-chond m. _an imbecile_, gen. dochuind 153.

dochraite f. _oppression_ 153. Alex. 367, atchota daidbre d., LL. 345^{c}3.

dodeime (?) 237 (todeime L).

dochta f. _closeness_ 203.

do-delb _a misshapen person_, acc. la dodelb (dodeilb B) 84.

dofortaim _I pour out_, _spill_, _spoil_, _ruin_, dofortat 186; dofortatar .i. dotodsat, MI. 124^{d}12.

do-gnás f. _ill-breeding_ 81; gen. dognáise 209.

doingthe f. _foulmouthedness_ 252; for do-thengthe.

doingthes m. _id._ 213.

dolud _loss_, _damage_ 198; gen. mét tar ndolaid, LL. 172^{b}33; in cach níth ba dáel dolaid, 157^{b}14.

dommatu m. _poverty_ 198, Alex. 847.

dorenaim _I pay a fine_ (díre) 158.

dotcad m. _misfortune_, n. pl. dotcaid 44, 64, 65, 71.

dotcadach _unfortunate_ 135.

doth _a hatching_, cach d. toirthech, LL. 293^{b}48; gen. in doithe 237; dat. do duth, ib.; gen. pl. cerce trí ndoth, O'Dav. 1375.

do-tongim _I swear_, ná dítoing 159.

drithlennach _full of sparks_ 65.

drús f. _folly_; gen. drúise 193.

duine-chin m. _human crime_ 168.

dul in the phrases, dul ar _to go security on behalf of_ 235; dul fri _to go security for_ 235. See Glossary to Laws s.v. dul.

dulbaire f. _lack of eloquence_, _bad delivery_ 179.

dulsaine f. _mockery_ 142; in cerd mac húi Dulsine, Corm. 37. Cf. dulaige, O'Dav. 622.

dúthracht f. _good will_, _kindliness_ 225.

ech usci _a water-horse_ 236.

echmuir(?) 184.

eisíne _a young bird_ 237.

eó m. _a salmon_: gen. iach 92; n. pl., iaich, LL. 297^{a}34.

eochair _a key_ n. pl. eochracha 204.

erchoille (?) 230.