Part 28

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΡΩΜΑΙΟΚΡΑΤΙΑ 1. Αριστίωνας και Σύλλας...................................15 2. Ρωμαϊκός φιλελληνισμός..................................20 3. Νέρωνας.................................................23 4. Άλλοι ψεύτικοι κι αληθινοί καλοθελητάδες................26 5. Αεροκοπανίσματα.........................................29 6. Ηρώδης. Καλλιτεχνήματα. Γλώσσα..........................33 7. Μερικοί στοχασμοί.......................................36 8. Γότθοι..................................................39 9. Η γη που ριζοβόλησε ο Χριστιανισμός.....................44 10. Ο Χριστιανισμός........................................52

ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΑΠΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ 323 — 337 ΠΡΩΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Πρωτοφαίνεται ο Μέγας Κωσταντίνος..........61 ΔΕΥΤΕΡΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Κανονίζουνται τα θρησκευτικά.............71 ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Χτίζεται η Κωσταντινούπολη.................76 ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Αρχίζει και βράζει το λεβέτι της Ρωμιοσύνης.............89 ΠΕΜΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ, Τα υστερνά του Κωσταντίνου.................99 ΕΧΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Βιογραφικά σημπληρώματα....................101

ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΩΣ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΥ 337 — 395 ΠΡΩΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Ο Κωστάντιος..............................106 ΔΕΥΤΕΡΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Τα πρώτα χρόνια του Ιουλιανού...........110 ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Η Βασιλεία του Ιουλιανού..................115 ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Ιοβιανός και Βάλεντας...................121 ΠΕΜΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ, Θρησκευτικοί αρχηγοί......................126 ΕΧΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Ούνοι και Γότθοι...........................133 ΕΒΔΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Ο Μέγας Θεοδόσιος κ' οι Γότθοι...........138 ΟΓΔΟΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Θεοδόσιος κι Ορθοδοξία....................142 ΕΝΑΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Άλλα καμώματα του Θεοδοσίου...............154

ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΥ ΩΣ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΛΕΟΝΤΑ 395 — 474 ΠΡΩΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Αρκάδιος, Ρουφίνος, Ευτρόπιος.............160 ΔΕΥΤΕΡΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Άλλα Γοτθικά δράματα.....................167 ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Συνέσιος και Χρυσόστομος..................173 ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Μερικά συμπληρώματα της Ιστορίας του Χρυσοστόμου...............................................183 ΠΕΜΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Συνήθειες του πέμπτου αιώνα...............187 ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ. Διοίκηση, τίτλοι κι αξιώματα του τέταρτου και του πέμπτου αιώνα.............................................194 ΕΧΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Ο δεύτερος Θεοδόσιος κ' η Πουλχερία........197

ΤΕΤΑΡΤΟ ΜΕΡΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΛΕΟΝΤΑ ΩΣ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ 474 — 565 ΠΡΩΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Ο Ζήνωνας.................................215 ΔΕΥΤΕΡΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Η Γοτθική πολιτική του Ζήνωνα............220 ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Ο Ζήνωνας και τα θρησκευτικά..............225 ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Ο Αναστάσιος............................229 ΠΕΜΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Ιουστίνος και πρώτα χρόνια Ιουστινιανού...237 ΕΧΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Η Στάση του Νίκα...........................247 ΕΒΔΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Εξωτερικά έργα του Ιουστινιανού..........257 § 1. Πρώτος περσικός πόλεμος..............................257 § 2. Βανταλική εκστρατεία.................................261 § 3. Ιταλοϊσπανικές εκστρατείες...........................265 § 4. Δεύτερος περσικός πόλεμος και Λαζικοί πολέμοι........268 ΟΓΔΟΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Βαρβαρικά πλημμυρίσματα κι άλλα δυστυχήματα της βασιλείας του Ιουστινιανού. Τέλη του..................269 ΕΝΑΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Νόμοι τον Ιουστινιανού....................276 ΔΕΚΑΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Θρησκευτική πολιτική τον Ιουστινιανού....279 ΕΝΔΕΚΑΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Χτισίματα τον Ιουστινιανού.............283

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Στρατιωτικά και δοικητικά τον έχτου αιώνα..............289 2. Φορολογικά συστήματα — Εμπόριο — Bιομηχανία............291 3. Τέχνη από την αρχή ως τον έχτον αιώνα..................297 4. Φιλολογία και γλώσσα ως τον έχτον αιώνα................312 ΕΒΔΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Τα θρησκευτικά στον καιρό του Θεοδοσίου και της Πουλχερίας........................................206 ΟΓΔΟΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Ο Μαρκιανός κι ο Λέοντας..................210

ΔIΟΡΘΩΜΑΤΑ

Σημειώνουμε μερικά από τα σημαντικώτερα λάθια που έμειναν, όσο κι αν προσπαθήσαμε να ταποφύγουμε. Σελ 5 κι αλλού Αντίς χαρακτήρα γρ. χαρακτήρα » 8 » σαν δεν σα δεν » 9 κι αλλού » χερώτερη χερώτερη » 10 » θηριά θεριά » » κι αλλού » Γότθους Γότθους » 13 » των Βυζαντινών τω Βυζαντινών » 16 κι αλλού » μηνύσουν μηνύσουν » 18 » γένηκαν λοιπόν γένηκαν λοιπόν » 22 » πυχνά πυκνά » 27 » τον λάτρευε τον λάτρευε » 34 » δεν θύμωσε δε θύμωσε » 32 » δευτέρας δεύτερης » » » αχορτασία αχορτασιά » » » χόνευε χώνευε » 47 » σπουδαγμένοι σπουδασμένοι » 50 » στρατεύματα στρατέματα » 54 κι αλλού » καινούργιο καινούριο » 64 » θρονιαζότανε θρονιαζόντανε » 69 » των ζώων τω ζώων » » » Ρωμιωσύνης Ρωμιοσύνης » 70 » στενοχωρημένος στενοχωρεμένος » » κι αλλού » πέρνει παίρνει » 71 » τα γερά τους τα γερά της » 72 » Αλέξανδρος Αλέξαντρος » 76 » φοβέριζε φοβέριξε » » » στερεώση στεριώση » » » Πρωτευούσης Πρωτεύουσας » 83 » από τότες έστησε από τότες που έστησε » 84 » κτίρια χτίρια » » » της πιο περίφημες τις πιο περίφημες » 86 » φαίνονται φαίνουνται » » » παρηγοριτικούς παρηγορητικούς » 108 » Εκκλησία του εκκλησιά του » 110 » ό,τε άρχιζε ό,τι άρχιζε » 115 » τους λεγεώνες τις λεγεώνες » 130 » Αλκμέωνα Αλκμαίωνα » 143 » συνθήκες συθήκες » » » Πηγαίνης Πηγαίνεις » 149 » ειδωλολατρία ειδωλολατρεία » 153 κι αλλού » κλασικής κλασσικής » 154 » καθώς θα δούμε που καθώς θά δούμε » 164 κι αλλού » Ούννοι Ούνοι » » » ουδέτερους λόγγους σύδεντρους λόγγους » 169 » κολώνει κωλώνει » 176 » δεν το γνωρίζουμαι είνε δεν το γνωρίζουμε είναι » 181 » έφερεν έφερε » 184 » σφίγγες σφήγγες » 197 » Διοκλητικού Διοκλητιανού » 200 » όχι τον αποκοίμισε όχι να τον αποκοιμίση » 206 » θαυμάση θαμάση » 229 » μαύρο μάτι μάτι μαύρο » 244 » αγάπησε αγάπισε » 248 » ιπποδρομίου Ιπποδρομίου » 284 » Λάρισα Λάρισσα » » » Θεοδοσούπολη Θεοδοσιούπολη » 286 » της Έφεσον της Έφεσος » 292 » ωρισμένο ορισμένο » 309 » ακουμπησμένη ακκουμπησμένη » 311 » για τον τρομάξη για να τον τρομάξη

Έμειναν και μερικά κοινά ονόματα μ' αρχικό κεφαλαίο σα να είταν Κύρια. Ας τα παράβλεψη κι αυτά ο αναγνώστης.

ΑΛΛΑ ΕΡΓΑ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ

Νησιώτικες Ιστορίες..........................Δρ. 2. Φυλλάδες του Γεροδήμου.........................» 2.5 Η Μαζώχτρα κι Άλλες ιστορίες. Ο Βουρκόλα — κας δράμα............. 3.

Αθήνα Τυπογραφείο «Εστία» Κ. Μάισνερ και Ν. Καρδαγούρη — 2680.

1) Από τότες που γράφηκε αυτός ο Πρόλογος φάνηκε μέρος της αξιόλογης Αστρονομίας του Πάλλη, που ακόμα πιο περίτρανα μας αποδείχνει πόσο κατάλληλη είναι η καταφρονεμένη αυτή γλώσσα για επιστημονικά αντικείμενα.

2) Τα φιλολογικά έργα των πρώτων αυτών αιώνων (ας πούμε από τον πρώτο ως τον τρίτο μ. Χ.) είταν ακόμα στης κλασσικής απάνω τα πρότυπα γραμμένα, άλλα πιώτερο, άλλα λιγώτερο δόκιμα, και δύσκολο να oριστή δίχως κάποια ανάλυση, ως πόσο τους ερχότανε φυσικό να γράφουν έτσι, κι ως πόσο είτανε σπουδής αποτέλεσμα. Ίσως κατά το συγγραφέα και κατά την πατρίδα του. Ζήτημα όμως δεν είναι πως από τότες εγκαινιάστηκε το σύστημα που μας τυραννεί ως τα σήμερα, να γράφουμε όσο γίνεται αρχαϊκά, κι όχι τη γλώσσα της εποχής μας.

Από τα χρόνια που άρχισε να ξεπέφτη το έθνος, έχασε και την πρωτοτυπία του, δηλ. την τέχνη να δουλεύη και να παράγη _από δικές του πηγές_. Σ' αυτή την κατάσταση απάνω κατέβηκαν οι Ρωμαίοι, και πασκίσανε να το ζωερέψουνε καθώς είδαμε, μα με ψόφιους τρόπους. Το φιλότιμό μας το ξύπνησαν, την ψυχή όμως την αφήσανε να κοιμάται. Η λαχτάρα της μεγαλωσύνης δεν έσωνε. Έπρεπε να είναι κ' η ψυχή ολοζώντανη και μεγάλη. Τι βλέπουμε το λοιπόν τότες; Όλα τα μεγάλα που έκαμναν οι αρχαίοι, εξόν τα μεγάλα τα κατορθώματα. Ένα είδος γαλβανισμός της μορφής, όχι όμως και της ψυχής. Μάλλους λόγους, έπαιρνε κ' έδινε η _Μίμηση_ και τότες.

Η ψυχική αυτή αδυναμία, η λατρεία αυτή της μορφής, ρίζωσε ακόμα πιο βαθύτερα στην Αλεξάντρεια και στις άλλες Ελληνικές πολιτείες της Αφρικής και της Μικρασίας. Όσο μάλιστα για τη γλώσσα, από φυσικό κι αβίαστο όργανο της Ελληνικής ψυχής, κατάντησε, ψιλοδούλευτη τέχνη, με τους μύριους κανόνες της και με τις γραμματικές της. Γεμάτες οι Ελληνικές ιστορίες μας εγκώμια της κλασσικής χρωματιάς των τόπων εκείνωνε στους αιώνες που ιστορούμε. Όλη όμως την κλασσική αυτή χρωματιά την είχαν οι σπουδαγμένοι μονάχα. Ο κοινός λαός, αφού μάλιστα δεν είταν και καθάριος Ελληνικός, δεν φαίνεται μήτε φυσικό μήτε δυνατό να μιλούσε την αττική να πούμε του Αριστοφάνη. Καθιερώθηκε λοιπόν από τότες ένα είδος _διγλωσσία_, με το νάγραφαν οι Συγγραφέοι, όχι γλώσσα ανάλογη, με την _Κοινή_ της Διαθήκης, — τη γλώσσα δηλ. περίπου που μιλιότανε στα Ελληνικά τα κέντρα, και που το κάτω κάτω χρησίμεψε και για το Χριστιανισμό, παρά είδος κλασσική, όσο γίνεται μελετημένη και σκαλισμένη.

Την αδυναμία αυτή την πήρε φυσικά μαζί του κι ο Βυζαντισμός, μαζί μάλλ' απομεινάρια της εθνικής μας ζωής. Ο Βυζαντισμός όμως, καθώς θα δούμε, δεν άργησε να τραβήξη δικό του ολότελα δρόμο, και να τους αφήση τους κλασσικούς να τον ακολουθάνε λαχανιασμένοι, ψέλνοντας του αρχαϊκές ιστορίες και ρητορικές. Και μόνο σαν ξεψύχησε η πεντάψυχη δύναμή του αιώνες κ' αιώνες κατόπι, ξαναπήραν απάνω τους οι μιμητάδες των αρχαίων.

Αν το έθνος μας είχε βάρβαρα περασμένα, αν ο πολιτισμός του είτανε σύχρονος κι όχι τραβηγμένος από πηγάδια παλαιικά, η διγλωσσία δε θάπιανε τους καιρούς εκείνους. Θα μιλούσε και θάγραφε κατά τα παρόντα του, καθώς κάμνει όλος ο κόσμος. Μα οι δικοί μας, μια και στοχάζουνταν τίποτις, χρέος τους το θαρρούσανε να το στρώσουν κατά τον κανόνα τον περασμένο, τον ιερό, τον απαραβίαστο, αδιάφορο αν ερχότανε φυσικός, α ζούσε ή όχι.

Μ' άλλους λόγους, έχυσε εκείνη η αρχαιολατρεία ένα Σκολαστικισμό στο αίμα μας μέσα, που καταντάει να φαίνεται σήμερα σαν αγιάτρευτος. Να πούμε αλλοίθωροι, με τόνα το μάτι τριγύρω μας, τάλλο στηλωμένο στην αρχαιότητα πάντα. Σαν αγιάτρευτο πάθος είπαμε, λησμονώντας πως τέτοια πολλά μας τα γιατρεύει πια τώρα η _Επιστήμη_.

3) Καθαυτό το σύστημα του Αρείου είτανε φιλοσοφικό, κι όχι σοφιστικό. Σοφιστικός κι ανήθικος είταν ο τρόπος του, η πολιτική του. Μα και το σύστημα ψεύτικο καταντούσε, αφού δεν μπορούσε να μπη στην καρδιά του λαού. Αν ο σημερινός ο αιώνας με τα πιο ξαπλωμένα του φώτα τάκαμε λογικά και φυσικά αυτά τα προχωρημένα θρησκευτικά συστήματα σε μερικούς τόπους, τους χρόνους εκείνους όμως, καθώς και σήμερ' ακόμα σε πάμπολλα έθνη, καταντούνε βλαβερά κι ολέθρια, επειδή όσο και να φιλοσοφήσουνε μερικοί, μια και ζη σε χαμηλότερα στρώματα ο λαός, μήτε τη Θεότητα του Χριστού μήτε τάλλα συστατικά της Θρησκείας δεν μπορεί να φυλάξη, όταν ακούγη στην Εκκλησιά του μεταφυσικές ερμηνείες.

Ζήτησε ο Άρειος να την αρμηνέψη τη θρησκεία σα να είταν οι Χριστιανοί του καιρού του προχωρημένοι καθώς οι σημερινοί Αγγλοσαξόνοι. Τα πρεσβεύουν τα παρόμοια οι αγγλοσαξόνοι σήμερα· μα έχουν και τέτοια μόρφωση, που και τη θεότητα του Σωτήρα να μην πιστέψουν, πάλε σέβουνται τις θείες αλήθειες του. Ανίσως και νικούσε ο Αρειανισμός μέσα στην κοινωνία εκείνη και μας συνέπαιρνε, Κύριος οίδε τι Θεό θα λατρεύαμε σήμερα! Αυτά ο Άρειος δεν τάβλεπε, μήτε του σύφερε να τα βλέπη. Ο Αθανάσιος όμως τα είδε, τα διάκρινε, τα μελέτησε, και τα πολέμησε καθώς πολεμάει κάθε μεγάλος άνθρωπος που έχει να φανερώση μια αλήθεια στον κόσμο.

4) Σ' εκείνη περίπου την εποχή έτρεξε και τακόλουθο νόστιμο. Είχε τιμήσει ο Θεοδόσιος το γιο του τον Αρκάδιο με τον τίτλο _Αύγουστος_. Σύγκαιρα τον έβαλε και παρακάθισε σιμά του σε θρόνο, κ' έρχουνταν ο λαός και τους πρόσπεφτε. Ήρθε τότε κι ο Επίσκοπος του Ικονίου, προσκύνησε με σεβασμό τον Αυτοκράτορα, έπειτα πήγε και χάδεψε τον Αρκάδιο, σα να πούμε μικρό παιδί. Παρατηρήσαντας ο Βασιλέας αυτό το φέρσιμο, προστάζει αμέσως να διώξουν το χωριάτη τον ιερέα. Εκεί όμως που τον σκουντούσαν οι φύλακες να τον πετάξουν όξω, φωνάζει ο Δεσπότης του Ικονίου και λέει· «Έτσι, Βασιλέα μου, θα παιδευτούν από τον Ύψιστο κι όσοι καμώνουνται. πως λατρεύουν τον Πατέρα, δε δοξάζουν όμως εξίσου και τον Υιό του». Κατέβηκε τότες από το θρόνο ο Θεοδόσιος κι αγκάλιασε το Δεσπότη.

5) Και δεν είτανε μονάχα από το εμπόριο της, μα είχε ο τόπος, καθώς αλλού θα δούμε, και βιομηχανία σημαντική, και χρυσωρυχεία, π. χ. στη Θράκη. Αιώνες κ' αιώνες κυκλοφορούσε η Βυζαντινή η μονέδα σ' όλην την Ευρώπη. Άξιζε τότες το μάλαμα προς τασήμι, όσο ένα προς δεκατεσσεράμιση περίπου.

6) Νίψον ανομήματα, μη μόναν όψιν.

7) Σ' έναν απ' αυτούς τους νάρθηκες είταν το μικρό το _βαφτιστήρι_, ανοιχτό πάντα για τα καθημερνά τα βαφτήσια. Το μεγάλο το βαφτιστήρι είτανε στην έξω την αυλή, κι άνοιγε μονάχα Μέγα Σαββάτο και Θεοφάνεια για τους κατηχουμένους.

8) Στο κάθε πλιθάρι είχε χαραγμένη επιγραφή κ' έλεγε « Ο Θεός εν μέσω αυτής και ου σαλευθήσεται» (Ψαλμ.).

9) Άλλες μερικές περιγραφές της βυζαντινής ζωής φυλαχτήκανε για κατοπινούς τόμους.

End of Project Gutenberg's Romiosini's History, by Argyris Eftaliotis